National Assembly for Wales

Prynhawn da a chroeso, bawb, i'r Cyfarfod Llawn. Yr eitem gyntaf y prynhawn yma fydd y cwestiynau i'r Prif Weinidog, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Vaughan Gething. 

Cwestiynau nawr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd y Ceidwadwyr, Darren Millar. 

Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, ydych chi'n cytuno bod y clip gan Nigel Farage yr wythnos diwethaf a ddisgrifiodd yr iaith Gymraeg fel 'iaith dramor' yn sarhad ar bobl Cymru—ac mae'n glir dydy Nigel Farage ddim yn poeni am Gymru o gwbl—a bod y clip hwn yn dangos bod Nigel Farage yn barod i ddweud unrhyw beth am arian? 

Jiw, jiw, Darren, rwyt ti wedi bod yn cuddio dy Gymraeg di yma ers pum mlynedd. [Chwerthin.] Mae'n hen bryd i ti ei defnyddio hi, a chwarae teg i ti am wneud hynny. Ond bydd yna bwysau arnat ti i wneud mwy o hynny yn y dyfodol, nawr ein bod ni i gyd yn gwybod dy fod ti'n medru'r Gymraeg. Ond dwi yn cytuno gyda ti. Dwi'n meddwl ei bod hi wedi bod yn sarhad ar yr iaith a hefyd ar ein gwlad o ran y ffordd roedd Nigel Farage yn siarad am ein hiaith ni. Y ffaith yw gwnaiff e unrhyw beth am arian—unrhyw beth am arian—ac mae hwn yn rhywbeth sydd gyda fe yn gyffredin â'i ffrind annwyl Trump.

Mae'n rhaid inni hefyd gofio does ganddo ddim dealltwriaeth o gwbl o'r byd a sut rydym ni'n byw yma yng Nghymru. Mae e eisiau ailagor y pits. Dyna beth mae e'n sôn amdano. Mae e eisiau ailagor dur a'r forge o ran beth sy'n digwydd yn Mhort Talbot. Mae hwnna'n dangos y ffaith does dim dealltwriaeth gyda fe o gwbl o ran sut rydyn ni'n byw ein bywydau ni yma yng Nghymru.

Arweinydd Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth.

Diolch yn fawr iawn, Llywydd. Wel, ar ddiwedd tymor seneddol arall, ac efo chithau'n eistedd yn y Gadair am un o'r troeon olaf, a gaf i ddechrau drwy ddiolch i chi am lywyddu mor gadarn ac am eich ymroddiad i'r Senedd a'i gwaith dros Gymru?

Yn ogystal â diolch i'r Llywydd, dwi'n siŵr ein bod ni i gyd hefyd am ddiolch i'n staff cymorth ni i gyd ac i staff y Comisiwn am fod mor barod i fynd y filltir ychwanegol bob amser i'n cefnogi ni yn ein gwaith bob dydd. Ac wrth i eraill eistedd yn y Siambr yma ar eu diwrnod olaf ond un, a gaf i ddymuno'n dda yn ddiffuant i bob un ohonyn nhw sydd wedi dweud na fyddan nhw'n sefyll yn yr etholiad fis Mai?

Does yna yr un ateb y gall y Prif Weinidog ei roi heddiw yn gallu cuddio gymaint mae pobl Cymru wedi'u dadrithio gan ddiffyg uchelgais y Blaid Lafur. Does yna ddim ateb y gall y Prif Weinidog ei roi sydd yn cuddio'r ffaith bod pobl Cymru yn barod am arweinyddiaeth newydd. Dyna mae Plaid Cymru yn ei gynnig: syniadau ac egni newydd, uchelgais newydd ar ôl 27 mlynedd o Brif Weinidogion Llafur. 

Dyw e ddim wedi ateb.

Sori, Paul. Caria ymlaen.

Mi fyddwch chi'n ymwybodol o'r pryderon sylweddol ynghylch yr argymhellion gwreiddiol i israddio gofal strôc yn Ysbyty Bronglais a chyflwyno model trin a throsglwyddo, gan drosglwyddo cleifion strôc i Lanelli. Mae'n dda bod y bwrdd iechyd wedi derbyn bod angen edrych eto ar leoliad uned strôc ac ôl-ofal, yn enwedig i fy etholwyr i sydd yn byw dros dair awr i ffwrdd o Lanelli. Ydych chi'n cytuno y bydd angen proses ymgynghorol arall pan ddaw'r argymhellion newydd ger ein bron, ac yn hytrach na chael sefyllfa ble mae Bronglais o dan fygythiad o gael ei israddio bob 10 mlynedd, y dylid, yn lle, datblygu'r ysbyty fel canolfan rhagoriaeth iechyd gwledig?

Rŷn ni’n gwybod bod cyn-weithwyr Allied Steel and Wire wedi wynebu anghyfiawnder enfawr. Rŷn ni’n sylweddoli’r caledi mae hyn wedi ei achosi i weithwyr a'u teuluoedd. A dyna pam rŷn ni wedi bod yn galw'n gyson am benderfyniad cyfiawn sy'n adlewyrchu'r pensiynau y talwyd amdanyn nhw, ac a gafodd eu haddo.

Diolch i ti, Peredur.

Cwestiwn 9, Jane Dodds.

Diolch yn fawr iawn am y cyfle i ofyn y cwestiwn olaf i chi, Brif Weinidog.

Diolch yn fawr i'r Prif Weinidog.

Yr eitem nesaf fydd y datganiad a chyhoeddiad busnes, a'r Trefnydd, Jane Hutt, sy'n gwneud y datganiad yma.  

Diolch yn fawr, Llywydd. Nid oes unrhyw newidiadau i fusnes yr wythnos hon. 

Ac yn olaf, Rhys ab Owen. 

Diolch yn fawr, Llywydd dros dro. Fel rŷch chi'n gwybod, Trefnydd—diolch yn fawr—mae teuluoedd dwyrain Bro Morgannwg yn ffodus iawn i gael ysgol arbennig, Ysgol Gymraeg Pen y Garth, sydd mewn adeilad gweddol newydd. Yno, mae 320 o blant yn derbyn eu haddysg trwy gyfrwng y Gymraeg. Ond mae'r ysgol bron â bod hanner awr i ffwrdd o Ysgol Gymraeg Bro Morgannwg, a hyd yn oed mwy os yw'r traffig yn wael yn Ninas Powys; dwi'n siŵr eich bod chi wedi bod yn styc ar brydiau yn y traffig trwy Dinas Powys.

Nawr, dwi'n credu bod yna ddatrysiad amlwg sydd hefyd yn gallu ein helpu ni gyda'r ymgyrch am bedwaredd ysgol uwchradd Gymraeg yng Nghaerdydd, sef bod cynghorau Bro Morgannwg a Chaerdydd yn cydweithio gyda'u gilydd, oherwydd mae ysgol Pen y Garth o fewn llai na dwy filltir o Butetown a Grangetown. A allwch chi, Trefnydd, drefnu bod Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg yn cyflwyno datganiad ar y posibilrwydd o awdurdodau addysg yn cydweithio gyda'u gilydd, ac yn arbennig fan hyn, Caerdydd a Bro Morgannwg? Diolch yn fawr.

Diolch i'r Trefnydd. 

Fe symudwn ni ymlaen nawr i'r eitem nesaf, sef eitem 3, datganiad gan y Gweinidog Addysg Bellach ac Uwch ar gymorth i fyfyrwyr addysg bellach ac uwch. Dwi'n galw ar y Gweinidog Addysg Bellach ac Uwch, Vikki Howells. 

Diolch i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad. Addysg yw un o'r ychydig offerynnau prin sydd gan Lywodraeth i helpu'n heconomi ni i dyfu ac i ddatgloi cyfleoedd newydd a gwell ar gyfer adeiladu y genedl fwy hyderus, arloesol a chynhyrchiol rŷn ni'n gwybod y gallai Cymru fod. Rŷn ni'n sylweddoli'n iawn mai rhan o bileri ein cymunedau ni yw'n prifysgolion ni; maen nhw'n cyfrannu cymaint i'r economi leol lle maen nhw wedi cael eu lleoli. Ac eto, rŷn ni'n trafod heddiw sector sydd o dan straen difrifol. Nid yn unig y mae'r sector yn wynebu pwysau ariannol aruthrol, ond rŷn ni hefyd yn gweld graddfeydd cyfranogi yn cwympo, yn arbennig ymhlith pobl ifanc wrth iddyn nhw fynd i mewn i addysg uwch. Mae llai o bobl ifanc 18 oed yn dewis mynd i'r brifysgol heddiw, ac mae'r bwlch yna yn tyfu rhwng y rhai sydd yn dod o gymunedau difreintiedig a'r rhai sydd yn dod o gymunedau mwy goludog. Mae hyn yn rhywbeth sydd yn peri pryder.

Ni ddylai cyfleoedd yng Nghymru fod yn seiliedig ar god post, ar gefndir teuluol neu ar lwc. Os ŷn ni'n ddifrifol am adeiladu cenedl fwy teg, fwy cyfoethog, yna mae'n rhaid i ni wella lefelau cyfranogi, yn hytrach na dibynnu ar beth mae'r teulu yn gallu ei fforddio. Mae'n rhaid i gefnogaeth i fyfyrwyr mewn addysg uwch gael ei thargedu lle mae ei angen hi fwyaf. Cau y bwlch yna mewn cyfranogaeth yw un o'r blaenoriaethau. Ar yr un pryd, wrth gwrs, mae'n rhaid i ni godi uchelgais a chefnogi a meithrin ein talent. Dyna pam y mae Plaid Cymru yn credu nad yn unig y mae'n rhaid i ni gefnogi'n pobl ifanc i lwyddo, ond mae angen iddyn nhw lwyddo yma yng Nghymru. Dyna pam y mae angen cryfhau llwybrau i mewn i'n prifysgolion ni a defnyddio cynllun fel Seren i annog ein pobol ifanc ni i astudio yma yng Nghymru, i adeiladu economi'r dyfodol yma yng Nghymru hefyd, a denu, wrth gwrs, fyfyrwyr o wledydd eraill i mewn i Gymru. Rŷn ni'n dweud hyn achos rŷn ni fel plaid yn credu yn ein prifysgolion ni yma yng Nghymru ac eisiau iddyn nhw lwyddo.

Diolch i'r Gweinidog.

Fe symudwn ni ymlaen nawr at eitem 4, sef datganiad gan y Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Cyflawni: cyflawni ein blaenoriaethau—cynnydd o ran gwell iechyd, gwell trafnidiaeth, mwy o swyddi, mwy o gartrefi. Dwi'n galw ar y Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Cyflawni, Julie James, i wneud y datganiad. 

Diolch i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweindog Cyflawni.

Fe symudwn ni ymlaen nawr i eitem 5, sef datganiad gan y Prif Weinidog ar Gymru decach i bawb: cyflawniadau yn ystod tymor y Llywodraeth. Dwi'n galw ar y Prif Weinidog i wneud y datganiad. Eluned Morgan.

Dwi'n meddwl bod diolch mawr gyda ni i roi i chi am beth rydych chi wedi'i wneud dros ein gwlad a thros ein pobl. Diolch yn fawr iawn, Mark.

Mae popeth rŷn ni wedi'i wneud wedi'i wneud dros bobl Cymru—nid dros y pwerus, nid dros y bobl â chysylltiadau, ond dros y bobl.

Rŷn ni wedi gwneud hynny gyda phwrpas clir: i wneud Cymru yn wlad decach—yn decach o ran pwy sy'n cael cymorth, yn decach o ran pwy sy'n cael cyfle, yn decach o ran pwy sy'n cael siawns i lwyddo. Pan oedd teuluoedd dan straen, fe wnaethon ni gamu i mewn. Mae bron i £7 biliwn wedi mynd yn ôl i mewn i bocedi pobl, achos dyma sut mae tegwch yn dechrau, fel nad oes neb yn gorfod wynebu caledi ar ei ben ei hun.

Achos mae talent ym mhob rhan o Gymru, ond dyw'r cyfle ddim yna bob amser, a'n gwaith ni yw cau'r bwlch. A dyna'n union beth rŷn ni'n ei wneud: 64,000 o bobl ifanc wedi cael cymorth i fynd i addysg, hyfforddiant neu waith. Cofiwch, dyw hwn ddim jest yn ffigwr; mae'n 64,000 o gyfleoedd i rywun lwyddo. Achos mewn gwlad deg, dyw'r man lle rŷch chi'n dechrau ddim i fod i benderfynu lle rŷch chi'n gorffen.

A gadewch i ni fod yn glir: presgripsiynau am ddim, diolch i ddatganoli Llafur; prydau ysgol am ddim, diolch i ddatganoli Llafur; cynnydd yn ein gwasanaethau iechyd, diolch i ddatganoli Llafur; ail yn y byd am ailgylchu, diolch i ddatganoli Llafur. Dyw'r rhain ddim yn ddamweiniau, maen nhw'n ddewisiadau.

Achos rydym ni wedi dangos bod Cymru'n delifro pan fo pŵer gyda ni, ac mae Llafur Cymru wedi dangos bod datganoli'n gweithio. Llafur Cymru, plaid datganoli.

Mae Cymru'n haeddu'r gorau.

Wel, mae'r Prif Weinidog wedi cynnig ei dehongliad hi o berfformiad y Llywodraeth Lafur yma yn ystod y chweched Senedd, ond mi fyddai'r sbin yn gwneud i Alastair Campbell gochi, dwi'n meddwl. O grafu'r wyneb, mae'r honiadau am beth sydd wedi ei gyflawni yn datgelu geiriau gwag, dwi'n credu, ac mae sawl enghraifft wedi bod, onid oes, o hepgor beth sydd wedi profi'n rhy heriol, yn rhy uchelgeisiol neu yn rhy debyg o droi'r drol yn San Steffan, wrth gwrs.

Mae pobl Cymru yn haeddu gonestrwydd rŵan, dwi'n credu, am yr hyn sydd wedi mynd o'i le, ac wrth gwrs am y ffordd y byddai pethau'n dra gwahanol dan Lywodraeth newydd efo egni newydd a syniadau newydd.

Mae Plaid Cymru yn credu mewn llwybr sylfaenol wahanol, cenedl sydd â'i gwasanaeth iechyd wedi'i adeiladu ar egwyddorion ataliol, cenedl lle mae ein hadnoddau naturiol ni yn cael eu defnyddio'n ddyfeisgar er budd cymunedau ac aelwydydd Cymru, Cymru lle mae'r system addysg yn rhoi pob cyfle i bob plentyn, beth bynnag fo'u hamgylchiadau nhw, a chenedl lle mae'r Llywodraeth yn dechrau pob sgwrs efo'r cwestiwn: sut bydd pobl Cymru yn elwa o'r hyn dŷn ni'n ei wneud?

Wel, rŷch chi'n dweud bod syniadau newydd gyda chi.

Diolch yn fawr i ti, Lee.

Diolch yn fawr iawn i chi am bopeth dŷch chi wedi'i wneud.

I fi, yr arwydd mwyaf o fethiant y Llywodraeth yma yw bod un o bob tri o holl blant Cymru yn byw mewn tlodi. Ac mae'r rhagolygon hyd yn oed yn waeth: mae Sefydliad Bevan, mewn adroddiad a gafodd ei gyhoeddi yr wythnos diwethaf, yn dangos y bydd tlodi plant yn codi i 34.5 y cant erbyn 2029, hyd yn oed ar ôl dileu'r cap dau blentyn. Mae'n nodi—a dyma'r peth mwyaf damniol i fi—bod strategaethau Llywodraeth Cymru wedi bod yn henffasiwn, yn ddiffocws a heb dargedau mesuradwy. Mae'r adroddiad hefyd yn dweud bod llawer o'r camau mwyaf effeithiol a gymerwyd wedi cael eu cymryd o ganlyniad i gytundebau ad hoc gyda gwrthbleidiau, er enghraifft—wrth gwrs, cyflawni darparu prydau bwyd am ddim i holl blant cynradd mewn cytundeb gyda Phlaid Cymru—a bod hynny yn lle gweld dull gweithredu strategol. Ydych chi'n derbyn y feirniadaeth yma, neu ydych chi am wadu dadansoddiad annibynnol?

Mae wastad mwy allwn ni ddysgu. Yn sicr pan mae'n dod i sicrhau ein bod ni'n taclo tlodi, mae'n bwysig ein bod ni'n dysgu drwy'r amser. Y ffordd rwy'n meddwl dylem ni fod yn symud yw i dyfu'r economi, ac i sicrhau bod pobl yn gallu gweithredu yn yr economi, eu bod nhw'n barod i gymryd rhan yn yr economi. Ond mae'n ddiddorol clywed beth sydd gan Plaid Cymru i ddweud. Dŷch chi ddim yn meddwl ein bod ni'n gwneud yn iawn, ond dŷch chi ddim yn dweud beth ddylem ni dorri. Dŷch chi ddim yn rhoi syniad i bobl. Rydych chi'n dweud nad yw'n gweithio. Nid dyna'r ffordd i lywodraethu, i fynd at bobl a dweud, 'Dŷn ni ddim yn mynd i'w gwneud hi fel hynny', ond heb rhoi unrhyw sylw o ran beth fyddwch chi'n torri, beth dydych chi ddim yn hoffi. Mae'n ddiddorol iawn gweld, unwaith eto, eich bod chi'n siarad ond ddim yn dweud sut ŷch chi'n mynd i dorri.

Diolch i'r Prif Weinidog. 

Eitem 6, Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) 2026. Y Gweinidog Plant a Gofal Cymdeithasol sy'n gwneud y cynnig yma. Dawn Bowden.

Diolch, Llywydd. Dwi'n cynnig y cynnig. 

Does gyda fi ddim siaradwyr eraill o dan y cynnig yma. Felly, dwi'n gofyn y cwestiwn: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 

Eitem 7 sydd nesaf. Y Rheoliadau Tracio Gwastraff yn Ddigidol (Cymru) 2026 yw'r rhain. Yr Ysgrifennydd Cabinet dros newid hinsawdd sy'n gwneud y cynnig. Huw Irranca-Davies.

Diolch yn fawr iawn, Llywydd. Rydym yn cynnal dadl heddiw ar is-ddeddfwriaeth i weithredu cam cyntaf y system olrhain gwastraff digidol yng Nghymru.

Cadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Mike Hedges. 

Yr Ysgrifennydd Cabinet nawr i ymateb—Huw Irranca-Davies.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly mae'r cynnig yna, o dan eitem 7, wedi ei dderbyn.

Eitem 8 sydd nesaf, Rheoliadau Cynllun Ernes ar gyfer Cynwysyddion Diodydd (Cymru) 2026. Yr Ysgrifennydd Cabinet dros newid hinsawdd sy'n gwneud y cynnig yma eto—Huw Irranca-Davies.

Diolch eto, Llywydd. Mae'n bleser gen i gyflwyno Rheoliadau Cynllun Ernes ar gyfer Cynwysyddion Diodydd (Cymru) 2026.

Llywydd, rwy'n cymeradwyo'r rheoliadau hyn i'r Senedd.

Cadeirydd y pwyllgor deddfwriaeth sydd nesaf. Mike Hedges.

Mae nifer ohonom yn pryderu am faint o wastraff, fel rydym newydd glywed, sydd ar ein strydoedd. Bydd pasio'r regs hyn heddiw yn gam pwysig ymlaen a bydd yn cynnig sicrwydd. Bydd yn sicrhau na fydd Cymru yn cael ei dal yn ôl oherwydd meddylfryd tymor byr yn San Steffan. Mae angen gwneud hyn mewn ffyrdd sy'n cynnig sicrwydd a thegwch i fusnesau bach. Mae fy nghyd-Aelod Luke wedi gosod mas rhai o'r ffyrdd rydyn ni eisiau sicrhau y bydd cefnogaeth ar gael iddynt a hyblygrwydd. Mae hynny'n hollbwysig.

Mae'n rhaid i hyn weithio mewn ffordd sydd yn torri gwastraff, sydd yn cefnogi dyfodol mwy cynaliadwy. Os ydyn ni'n gweithio gyda'n gilydd, bydd yn rhaid i ni lwyddo gyda hyn. Felly, er mwyn dyfodol Cymru, rydyn ni'n gobeithio y bydd y cam nesaf yn cyfrif, ac yn gobeithio'n fawr y bydd hyn yn pasio.

Y Dirprwy Brif Weinidog nawr sy'n ymateb i'r ddadl.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Mae yna wrthwynebiad. Felly, fe wnawn ni ohirio'r bleidlais.

Eitem 9 sydd nesaf, Rheoliadau Deddf Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2025 (Diwygiadau Canlyniadol) (Cymru) 2026. Y Gweinidog Plant a Gofal Cymdeithasol sy'n gwneud y cynnig yma—Dawn Bowden.

Ydy'r Gweinidog eisiau ymateb?

Y cwestiwn, felly, yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Mae yna wrthwynebiad, felly mi wnawn ni ohirio'r bleidlais ar hyn.

Mae eitemau 10 ac 11 nesaf, ac yn unol â Rheol Sefydlog 12.24, oni bai bod Aelod yn gwrthwynebu, bydd y ddau gynnig o dan yr eitemau yma yn cael eu trafod gyda'i gilydd, ond yn pleidleisio ar wahân. Felly, does yna ddim gwrthwynebiad.

Yr Ysgrifennydd Cabinet dros gyllid sy'n gwneud y cynigion, Mark Drakeford.

Diolch yn fawr, Llywydd. Mae Gorchymyn Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 (Diwygio Atodlen 6) 2026 yn ychwanegu Cartrefi Cymunedol Cymru at Atodlen 6 y Mesur fel bod modd cynnwys y corff mewn rheoliadau safonau'r Gymraeg. 

Troi at y rheoliadau: mae Rheoliadau Safonau’r Gymraeg (Rhif 10) 2026 yn dod â landlordiaid cymdeithasol cofrestredig o dan y safonau ac yn ychwanegu Cartrefi Cymunedol Cymru at Reoliadau Safonau'r Iaith Gymraeg (Rhif 2) 2016. Mae'r rheoliadau'n cwblhau gwaith y Senedd hon i gryfhau'r gyfundrefn safonau sydd wedi bod ar waith ers dros ddegawd. Ers 2021, mae rheoliadau safonau'r Gymraeg wedi eu gwneud ar gyfer rheolyddwyr iechyd, cymunedau dŵr, ac rydyn ni wedi ychwanegu cyrff cyhoeddus at y rheoliadau safonau presennol.

Rydym hefyd wedi parhau i geisio cyfleoedd i ychwanegu cyrff cyhoeddus newydd at y rheoliadau safonau presennol drwy ddeddfwriaeth. Roedd llawer o'r gwaith hwn yn rhan o'r cytundeb cydweithio ac rydw i'n ddiolchgar i bawb a helpodd i lunio'r hyn sydd wedi bod yn estyniad uchelgeisiol yn yr hawl i gael mynediad at wasanaethau Cymraeg yng Nghymru.

Rydw i hefyd yn ddiolchgar i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad am ei ystyriaeth o'r rheoliadau. Rydym wedi derbyn y pwynt adrodd technegol a nodwyd. Bydd hyn yn cael ei gywiro cyn i'r rheoliadau gael eu gwneud. Rydym hefyd yn nodi pwynt adrodd y pwyllgor ynghylch Rheoliadau Gwybodaeth Amgylcheddol 2004. Gan fod y mater hwn yn mynd y tu hwnt i'r rheoliadau hyn, byddwn yn ystyried maes o law a oes angen deddfwriaeth i ddiwygio pob set o reoliadau safonau.

Bydd y rheoliadau yn galluogi'r comisiynydd i osod safonau ar y sector tai cymdeithasol a sicrhau cyfleoedd i ddefnyddio'r Gymraeg wrth dderbyn gwasanaethau. Yn dilyn yr ymgynghoriad ar y rheoliadau drafft, rydym wedi ychwanegu safonau ar gyfer cyfleusterau sgwrsio ar-lein a hunaniaeth gorfforaethol, gan roi mwy o hyblygrwydd i'r comisiynydd wrth osod safonau. Rydym hefyd wedi creu safon newydd ar gyfer cynnwys sain a fideo, a chadarnhau'r safonau sy'n berthnasol i byrth a ffurflenni ar-lein.

Bydd pasio'r rheoliadau hyn yn golygu bod cymdeithasau tai yn ymuno gyda dros 140 o gyrff sydd eisoes o dan y safonau. Bydd y safonau yn rhoi hawliau pwysig i bobl wrth iddynt ddelio â'r cyrff sy'n darparu cartrefi iddynt.

Cyfrifoldeb Comisiynydd y Gymraeg yw rhoi arweiniad ac i egluro gofynion y safonau mewn ffordd ymarferol. Rydw i'n gwybod bod trafodaethau adeiladol eisoes wedi digwydd ac y bydd y safonau yn cael eu gwireddu mewn ffyrdd sy'n rhesymol ac yn gymesur, fel sy'n ofynnol o dan y gyfraith. Gofynnaf i bob Aelod gymeradwyo'r Gorchymyn a'r rheoliadau hyn. Diolch.

Mae Plaid Cymru yn croesawu'r safonau yma ar gyfer cymdeithasau tai. Mae hi wedi cymryd blynyddoedd i ni gyrraedd at heddiw—llawer rhy hir—ond dyna ni wedi cyrraedd o'r diwedd.

Mae llawer o'r stadau tai cymdeithasol yn fy ardal i yn gadarnleoedd i'r iaith Gymraeg ac mae creu hawliau i denantiaid sy'n ddefnyddwyr o'r Gymraeg ar draws Cymru yn hollbwysig. Mae'r safonau hefyd yn hwyluso creu peuoedd siarad Cymraeg o fewn gweithluoedd lle mae'r safonau yn bodoli, a rŵan fydd hynny'n bosib o fewn y cymdeithasau tai hefyd.

Mae cyflwyno'r set yma o safonau bron â chwblhau'r ymrwymiad rhwng ein dwy blaid ni a wnaed drwy'r cytundeb cydweithio ynglŷn â deddfwriaeth o gwmpas yr iaith Gymraeg. Bron â chwblhau, meddaf i—roedd cludiant cyhoeddus yn rhan o'r ymrwymiad, ac mi fuaswn i'n falch o gael diweddariad ynglŷn â lle mae'r gwaith hwnnw wedi cyrraedd erbyn hyn, gan obeithio bod y gwaith ar y gweill ac yn barod i fynd, yn barod i symud ymlaen yn y seithfed Senedd.

Mae'r safonau yn hollbwysig ar gyfer cynnal statws dwy iaith swyddogol Cymru: un yn iaith bwerus fyd-eang; y llall, y Gymraeg, yn iaith leiafrifol, ond yn iaith sy'n greiddiol i'n hunaniaeth ni, ac mae hi'n iaith sy'n perthyn i ni i gyd. A dwi yn gobeithio y bydd pob plaid yn cefnogi cyflwyno'r rheoliadau yma heddiw.

Mi ydyn ni wedi gweld consensws o blaid hyrwyddo'r iaith Gymraeg yn y Senedd yma. Dwi yn pryderu ychydig bach ynglŷn â sut bydd hi yn y seithfed Senedd, a dwi yn gobeithio na fydd y Ceidwadwyr yn cael eu tynnu i'r un cyfeiriad â Reform. Roedd sylwadau Nigel Farage yn disgrifio'r iaith Gymraeg fel iaith estron yn sarhad cwbl annerbyniol, yn warthus, a dwi yn gobeithio y bydd pob Aelod yn y Senedd yma, yn Senedd Cymru, yn condemnio'r sylwadau rheini. Diolch.

Sut allwn i anghofio Cadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Mike Hedges?

Ysgrifennydd y Cabinet, fel y gwyddoch, mae Cartrefi Cymunedol Cymru yn cynrychioli 30 o gymdeithasau tai nid er elw, sy'n darparu 174,000 o gartrefi i bron a bod 10 y cant o boblogaeth Cymru. Felly, mae'n wych bod y safonau yma yn cael eu hymestyn i hyd yn oed mwy o bobl, canran mor sylweddol o'n poblogaeth ni. Ond beth hoffwn ei holi ichi, Ysgrifennydd y Cabinet, yw goblygiadau Atodlen 6 ar y cyrff a enwir.

Fel rydych chi'n gwybod, mae yna gost sylweddol i gyfieithu. Rŷn ni wedi clywed adroddiadau yn y gorffennol am gynghorau cymunedol yn dewis cynnal eu trafodaethau yn Saesneg yn unig oherwydd cost cyfieithu ar y pryd. Pa gefnogaeth ymarferol fydd yn dilyn i Cartrefi Cymunedol Cymru er mwyn ehangu eu gwasanaeth Cymraeg? A fyddai modd, efallai, edrych i weld sut mae modd ehangu cyfrifoldebau'r mentrau iaith, er enghraifft, gyda chymorth ariannol, i fod yn bwyntiau mynediad at wasanaethau cyfieithu i gyrff Atodlen 6? Wrth gwrs, rwy'n cefnogi'r Gorchymyn a'r rheoliadau heddiw 100 y cant, ond rwy'n credu efallai bod modd inni ystyried sut i gefnogi'r cyrff a enwir yn Atodlen 6. Diolch yn fawr.

Yr Ysgrifennydd Cabinet i ymateb. Mark Drakeford. 

Diolch i Rhys hefyd. Mae'r gefnogaeth yn dod trwy swyddfa'r comisiynydd, a dweud y gwir, ac mae lot o brofiad yn ei swyddfa hi. Mae hi wedi delio â nifer fawr o'r cyrff sydd wedi dod o dan y safonau, ac mae hi'n mynd ati yn y ffordd newydd i gyd-reoleiddio mewn ffordd resymol ac yn rhoi help i'r cyrff newydd i ddelio â'r cyfrifoldebau newydd sydd arnyn nhw. A dwi'n hyderus y bydd hi a'i staff hi—. Maen nhw'n ei wneud yn barod. Maen nhw wedi bod mas yn siarad â'r cymdeithasau tai, a bydd help ar gael iddyn nhw. 

Diolch yn fawr i Siân Gwenllian am beth ddywedodd hi. Mae'r rheoliadau o flaen y Senedd y prynhawn yma yn cwblhau'r gwaith ar bedwar mas o'r pump o bethau oedd yn y cytundeb cydweithio. Ar yr un arall, trafnidiaeth gyhoeddus, mae'r cyd-destun wedi newid, Llywydd, a dyna pam dydyn ni ddim wedi llwyddo i ddod â rheoliadau o flaen y Senedd hon. Mae gwaith yn mynd ymlaen. Mae lot o waith wedi cael ei wneud yn barod, ond achos bydd Great British Railways yn cael ei sefydlu yn eithaf cynnar yn y tymor nesaf, ac achos bod y Senedd wedi pasio'r Bil sy'n delio â dyfodol gwasanaethau bws yma yng Nghymru, rydyn ni wedi gwneud y penderfyniad i aros tan bydd y pethau yna yn eu lle cyn gosod safonau newydd arnyn nhw. Ond mae'r gwaith wedi cael ei wneud yn barod, a dwi'n hyderus y bydd y Senedd newydd yn gallu bwrw ymlaen â'r gwaith yna yn gynnar yn y tymor newydd.

Gyda hynny, dwi'n gofyn unwaith eto i'r Aelodau i gefnogi'r rheoliadau o flaen y Senedd y prynhawn yma. 

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig o dan eitem 10? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Na, does yna ddim gwrthwynebiad. Da iawn. Mae hynna wedi ei dderbyn.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig o dan eitem 11? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Mae hynna hefyd wedi ei dderbyn. 

Eitem 12 sydd nesaf, Rheoliadau'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Taliadau Uniongyrchol) (Cymru) 2026. Y Gweinidog Plant a Gofal Cymdeithasol, Dawn Bowden, sy'n gwneud y cynnig.

Cadeirydd y pwyllgor deddfwriaeth, Mike Hedges. 

Y cwestiwn felly yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Mae'r cynnig yna wedi ei dderbyn. 

Eitem 13, Rheoliadau Dyrannu Tai a Digartrefedd (Cymhwystra) (Cymru) (Diwygio) 2026. Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Thai, Jayne Bryant. 

Cadeirydd y pwyllgor deddfwriaeth, Mike Hedges.

Yr Ysgrifennydd Cabinet i ymateb.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Byddwn ni yn gohirio tan y cyfnod pledleisio.

Eitem 14 nesaf, y cynnig cydsyniad offeryn statudol ar y Rheoliadau Deddf Amrywogaethau Planhigion (Diwygio) 2026. Yr Ysgrifennydd newid hinsawdd, Huw Irranca-Davies.

Diolch, Llywydd, a diolch am y cyfle hwn i esbonio'r cefndir i'r cynnig cydsyniad offeryn statudol mewn perthynas â Rheoliadau Deddf Amrywogaethau Planhigion (Diwygio) 2026. 

Cadeirydd y pwyllgor deddfwriaeth, Mike Hedges.

Does gyda fi ddim siaradwyr, felly y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, mae'r cynnig wedi'i dderbyn.

Eitem 15, cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Swyddi Cyhoeddus (Atebolrwydd). Y Dirprwy Brif Weinidog sydd yn gwneud y cynnig yma—Huw Irranca-Davies.

Diolch, Llywydd. Rwyf eisiau diolch i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad a'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus am ystyried y memoranda ar y Bil. Diolch hefyd iddyn nhw am yr adroddiadau a'r cwestiynau.

Cadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus, Mark Isherwood.

Cadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad nawr—Mike Hedges.

Bydd Plaid Cymru yn ymatal ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn. Safbwynt cytbwys sydd wrth wraidd y penderfyniad. Rydym o blaid amcanion y Bil—mwy o ddidwylledd, mwy o atebolrwydd, gwarchodaeth gryfach rhag camddefnyddio swydd gyhoeddus, ac nid ydym am sefyll yn y ffordd rhag deddfwriaeth sy’n ceisio rhoi gwirionedd yn gryfach yn nwylo’r cyhoedd.

Ond nid yw cefnogi amcanion y Bil yn golygu cau ein llygaid ar bryderon difrifol ynghylch y modd y mae’r Bil yn ymwthio i feysydd datganoledig. Fel rŷn ni eisoes wedi clywed, roedd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad yn ddigon clir y dylid bod wedi cynnal ymgysylltiad gwell a dyfnach â Chymru ar Fil mor bellgyrhaeddol â hwn. Pan fo sefydliadau a chyrff cyhoeddus datganoledig dan sylw, nid ôl-ystyriaeth ddylai Cymru fod. Roedd y pwyllgor yn llygad ei le hefyd ar fater cychwyn darpariaethau’r Bil. Sut y gellid cyfiawnhau trefn sy’n caniatáu i’r Ysgrifennydd Gwladol yn unig ddwyn darpariaethau i rym mewn meysydd datganoledig yng Nghymru heb unrhyw lais o gwbl i Weinidogion Cymreig? 'Rhywbeth syn', meddai’r pwyllgor, a phwy a'i beiai? Ac yna, ar y pwerau cydredol, gyda Gweinidogion Cymru y dylai pwerau o’r fath orwedd yn y lle cyntaf. Os gwyrir oddi wrth yr egwyddor honno, rhaid wrth achos clir ac argyhoeddiadol. Does dim un wedi’i gynnig.

Nid â diben y Bil mae ein cweryl, felly, ond â’r modd y'i lluniwyd yn gyfansoddiadol, yr ymgysylltiad hwyr a thenau, pwerau cychwyn wedi’u cadw yn nwylo San Steffan, a phwerau cydredol heb eu cyfiawnhau. Dyna pam na allwn ni gefnogi’r cynnig heno, ond gan ein bod ni o blaid yr amcanion, nid ydym am ei rwystro, ychwaith. Felly, ymatal y byddwn ni. [Torri ar draws.] Ie.

Wel, mae’r un sefyllfa, wrth gwrs, wedi codi yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, a beth mae’r Seneddau yna wedi penderfynu gwneud ydy gohirio unrhyw benderfyniad tan y Seneddau nesaf, am yr union reswm rŷn ni wedi'i glywed gan Gadeirydd y pwyllgor rŷn ni’n gwasanaethu arno fe: oherwydd mi fydd y Bil yma, beth bynnag nawr, yn cael ei gario ymlaen. Felly, bydd yn rhaid dychwelyd i’r mater yn y Senedd nesaf, ac felly does dim rhaid i ni wneud penderfyniad heno. Dyna pam mae’r cynigion yn y ddwy Senedd arall wedi cael eu gohirio, a dyna beth ddylai fod wedi digwydd fan hyn. Dyw e ddim wedi digwydd. Ar y sail hynny, felly, rŷn ni’n mynd i ymatal heno, ac mi fyddwn ni’n croesawu’r cyfle i ddychwelyd at y mater yma yn y Senedd nesaf.

Yr Ysgrifennydd Cabinet nawr i ymateb—y Dirprwy Brif Weinidog, Huw Irranca-Davies.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Oes yna wrthwynebiad? [Gwrthwynebiad.] Felly, fe wnawn ni ohirio'r mater tan y cyfnod pleidleisio. 

Pwynt o drefn nawr, cyn y cyfnod pleidleisio yna, sy'n deillio allan o ddatganiadau'r prynhawn yma. Luke Fletcher.   

Y cyfnod pleidleisio sydd nesaf. Ac oni bai fod tri Aelod eisiau i fi ganu'r gloch, dwi'n symud i'r bleidlais hynny.

Ac felly, mae'r bleidlais gyntaf y prynhawn yma ar eitem 8, ar y Rheoliadau Cynllun Ernes ar gyfer Cynwysyddion Diodydd (Cymru) 2026, a dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Jane Hutt. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 41, neb yn ymatal ac 17 yn erbyn. Ac felly, mae'r rheoliadau yna wedi eu cymeradwyo.

Eitem 9 fydd y bleidlais nesaf, y Rheoliadau Deddf Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2025 (Diwygiadau Canlyniadol) (Cymru) 2026. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Jane Hutt. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 56, neb yn ymatal, dau yn erbyn. Felly, mae'r rheoliadau yna o dan eitem 9 wedi eu derbyn. 

Ac felly, eitem 13 yw'r bleidlais nesaf, y Rheoliadau Dyrannu Tai a Digartrefedd (Cymhwystra) (Cymru) (Diwygio) 2026. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Jane Hutt. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 56, neb yn ymatal, dau yn erbyn. Mae'r rheoliadau yna wedi eu derbyn o dan eitem 13.  

A'r bleidlais olaf ar eitem 15, y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Swyddi Cyhoeddus (Atebolrwydd). A dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Huw Irranca-Davies. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 46, 12 yn ymatal, neb yn erbyn. Ac felly, mae'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol yna wedi ei dderbyn. 

Dyna ni—dyna ddiwedd ar ein gwaith ni am heddiw.