National Assembly for Wales

Prynhawn da, bawb. Gadewch i ni ddechrau. Rydyn ni'n dechrau gyda chwestiynau i'r Prif Weinidog. Cwestiwn 1, Andrew R.T. Davies.

Fe ges i hefyd gyfle yn gynharach eleni i ymweld â'r safle yma a gweld y potensial arbennig sydd yno nid yn unig fel canolfan arloesi rheilffyrdd, ond hefyd fel lle ble y gellir cael pethau fel canolfannau data, a fydd yn helpu i ddatgloi y prosiect ehangach. 

Dwi'n meddwl fy mod i wedi bod mor agored ag y gallaf ynglŷn â'r dewis rydyn ni'n gorfod ei wneud fel Llywodraeth rŵan. A'r dewis hwnnw ydy asesu beth ydy'r defnydd gorau ar gyfer, ie, arian cyhoeddus, ond hefyd y modd gorau o ddenu arian preifat i mewn. A'r broblem efo'r cynllun rheilffordd, fel ag y mae o, ydy ei fod o wedi methu—wedi methu—â denu arian preifat i mewn. Dyna pam yr ydym ni yn y sefyllfa yr ydym ni ynddi heddiw. Mae'r Aelod yn iawn, Lywydd, i ddweud mai beth sydd angen ydy ystyried potensial y safle. Gallaf i ddwyn cymhariaeth efo safle Alwminiwm Môn yn fy etholaeth i. Pan ddaeth y gwaith hwnnw i ben, beth oedd gennym ni oedd safle. A beth sydd angen ei wneud mewn sefyllfa fel yna ydy meddwl 'Ôce, beth ydy'r defnydd gorau ar gyfer y safle hwnnw?', a pheidio bod yn rhy briod i un elfen bosib. Ac ydy, wrth gwrs bod yr opsiwn rheilffyrdd yn dal ar y bwrdd. Beth rydyn ni'n mynd i wneud ydy edrych ar y sefyllfa lle rydym ni rŵan a gwneud y penderfyniadau gorau ar gyfer pobl yr ardal yna a dyfodol economi Cymru. 

Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, arweinydd Reform UK, Helen Jenner.

Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar. 

A wnaiff y Prif Weinidog egluro'r cynlluniau sydd gan y Llywodraeth ar gyfer strategaeth fwyd a sut y gall hynny ddechrau lliniaru tlodi bwyd yn Afan Ogwr Rhondda?

Dwi yn falch iawn bod cynnydd sylweddol a chynnar wedi cael ei wneud ar ddatblygu ein strategaeth fwyd genedlaethol newydd ni. Mae gweithgor arbenigol wedi cael ei ffurfio yn barod, a chylch gorchwyl wedi’i gyhoeddi. Mae yna gynlluniau ar waith hefyd i fwrw ati i gynnal trafodaethau ar unwaith ar fwyd mewn ysgolion, sydd yn bwysig, cynnyrch garddwriaethol bwytadwy, a'r gadwyn gyflenwi cig. Mi fydd yna ddau adroddiad interim yn cael eu cyhoeddi cyn yr adroddiad terfynol erbyn hydref y flwyddyn nesaf.

Diolch, Brif Weinidog. Dros gyfnod yr haf, dwi wedi cwrdd â nifer o sefydliadau sy'n ymwneud â thlodi bwyd a diffyg diogeledd bwyd. O ddarpariaeth rheng flaen i bantrïoedd cymunedol, cynlluniau a chynlluniau tyfu, mae pawb yn dweud yr un peth: mae nifer y bobl sy'n gweithio ac yn defnyddio'r adnoddau hyn yn cynyddu, mae cyfraniadau'n lleihau, ac mae grwpiau o bobl sydd erioed wedi gofyn am gymorth o'r blaen yn dechrau gwneud hynny nawr. Sut mae'r Llywodraeth yn bwriadu ymgysylltu â'r sefydliadau lleol hyn, sy'n gweld yr effeithiau ar lawr gwlad, wrth ddatblygu ei strategaeth fwyd genedlaethol?

Dwi'n falch iawn o gael y cwestiwn yna. Mae’n fodd i egluro mymryn am sut mae’r grŵp yn mynd i fod yn gweithredu. Mae pedwar piler i'r gwaith: un ohonyn nhw yr amgylchedd, un ohonyn nhw yr economi a datblygu gwledig, mae yna elfen diogelwch bwyd, a'r elfen arall ydy iechyd a llesiant. Rydym ni'n gallu gweld yn fanna, onid ydyn, lle mae angen gwneud yn siŵr bod grwpiau lleol yn gallu bwydo i mewn i hyn. Mae'r grŵp gweithredu'n cynnwys partneriaeth fwyd leol er mwyn gwneud yn siŵr bod llais sefydliadau cymunedol yn cael ei glywed. Felly, mae o'n rhywbeth roedden ni'n benderfynol o adeiladu i mewn i'r gwaith yma o'r dechrau, am rai o'r rhesymau roedd yr Aelod yn cyfeirio atyn nhw. 

Nesaf—. Mae'n ddrwg gen i. Peter Fox.

Ac yn olaf, Brif Weinidog, cwestiwn 10, Cai Parry-Jones. 

Diolch yn fawr iawn, Brif Weinidog. Rydw i'n siarad nawr yn araf iawn—

Symudwn nawr at eitem 2, cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol. Cwestiwn 1, Jane Dodds.

Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Prynhawn da, Gwnsler Cyffredinol.

Diolch am yr ymateb.

Fe ddylai cyfiawnder ieuenctid gael ei ddatganoli i Gymru. Dyna ydy'r peth plaen i'w ddweud. Dylai fod yn gam cynnar pwysig tuag at ddatganoli cyfiawnder yn llawn. Fel man cychwyn, mae diwygiadau arfaethedig Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn rhoi cyfle i Lywodraeth Cymru gael mwy o ddylanwad a chyfrifoldeb am oruchwylio ac ariannu gwasanaethau cyfiawnder ieuenctid yma yng Nghymru.

Galwaf yn awr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Cwnsler Cyffredinol. Yn gyntaf, llefarydd Reform UK, Adrian Mason. 

Llefarydd Llafur Cymru, Mike Hedges.

Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Paul Davies. 

Felly, cwestiwn 5, Mair Rowlands.

Maddeuwch imi, Mair, doeddwn i methu eich ffeindio chi am funud bach.

Mae gallu cael mynediad at wasanaethau cyfreithiol a chyfiawnder yn y Gymraeg yn rhan bwysig o fynediad at gyfiawnder yng Nghymru. Wrth imi feithrin cysylltiadau efo'r proffesiwn cyfreithiol a hefyd y sector cyfiawnder ehangach, mi fyddaf i'n dal ati i edrych ar sut y gallwn ni sicrhau gwell mynediad at gyfiawnder i gymunedau ar draws Cymru, gan gynnwys siaradwyr Cymraeg.

Diolch, Gwnsler. Ym mis Chwefror, fe adroddodd Cymdeithas y Cyfreithwyr ar yr anialwch cyfreithiol yng Nghymru, gan amlinellu sut mae mynediad pobl at wasanaethau cyfreithiol yn gostwng y tu allan i goridor yr M4. Tra bod gan Gaerdydd 12.3 cyfreithiwr i bob 1,000 o drigolion, yng ngogledd Cymru, mae'r ffigur yn agosach at 2.3 mewn bob 1,000. Mae'r anghydraddoldeb daearyddol yma'n cael effaith sylfaenol ar gymunedau Cymraeg ym Mangor Conwy Môn ac ar draws y gogledd i gael mynediad at wasanaethau cyfreithiol a chyfiawnder drwy gyfrwng y Gymraeg. A wnaiff y Cwnsler amlinellu beth yw cynlluniau'r Llywodraeth i fynd i'r afael â'r annhegwch hwn?

Wrth gwrs, mae mynediad at gyfiawnder yn fwy o lawer na mynediad at y llysoedd yn unig. Mae'n rhaid i bobl allu deall eu hawliau, cael cyngor dibynadwy ar yr adeg iawn a chymryd rhan yn effeithiol mewn prosesau cyfreithiol sy'n effeithio arnyn nhw. Mae gallu i ddefnyddio'r Gymraeg mewn achosion cyfreithiol yn egwyddor bwysig o fewn y system gyfiawnder yng Nghymru. Mae trefniadau yn bodoli i gefnogi achosion drwy gyfrwng y Gymraeg, gan gynnwys cyfieithu, cyfieithu ar y pryd a dogfennaeth ddwyieithog pan fo angen.

Mae Cymru, wrth gwrs, yn wlad ddwyieithog, ond o ofyn beth, yn benodol, y gellid ei wneud, mae hon, rŵan, yn ddadl fyw. Mae hi'n ddadl sy'n mynd i godi mewn gwahanol gynadleddau dros y gaeaf yma. Mae diffygion darparu cyngor yn y Gymraeg wedi bod yn rhy amlwg i bawb, ond hefyd, gyda llaw, mewn sawl man drwy'r Saesneg hefyd. Ond mae'n dwysáu yn achos y Gymraeg, oherwydd, yn amlach na pheidio, dŷn ni'n sôn am gefn gwlad, ac mae cefn gwlad, ar hyn o bryd, wedi cael ei ddisgrifio fel 'anialwch cyfreithiol'.

Felly, mae yna job o waith mawr o'n blaenau ni, ac mae o'n rhan o'm swydd ddisgrifiad i i sicrhau bod mynediad at y gyfraith yn bosibl drwy'r ddwy iaith. Mae'n rhywbeth sydd yn fy meddwl i, ac mae'n rhywbeth y byddaf i'n gweithio arno fo yn y misoedd i ddod.

Mae hwn yn teimlo ychydig bach yn od, gofyn cwestiwn i'r dyn drws nesaf. [Chwerthin.]

Dwi'n falch nad ydych chi'n cwffio efo'r dyn drws nesaf. [Chwerthin.] Mae datganoli pwerau dros blismona a chyfiawnder wedi bod yn argymhelliad mewn cyfres o gomisiynau annibynnol, sy'n dyddio'n ôl i gomisiwn Silk yn 2014. Mi wnaeth y comisiynau hynny, y tri ohonyn nhw, ystyried y goblygiadau cyfreithiol, ymhlith eraill, wrth ddod i'w casgliadau clir. Mi fyddaf i'n gweithio'n agos efo cydweithwyr wrth inni barhau i weithio tuag at hyn.

Diolch, Gwnsler. Mae'r angen i ddatganoli cyfiawnder wedi ei ddangos droeon yn y Siambr yma gan y Comisiwn Annibynnol dros Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru a chan Gymdeithas y Cyfreithwyr. Dŷn ni'n gwybod bod y system bresennol yn gwaethygu canlyniadau i bobl Cymru. A dwi wedi cael braw, a bod yn onest, fod 40 y cant o'r cyllid yn dod wrth Lywodraeth Cymru, er nad ydy cyfiawnder wedi'i ddatganoli. Dydy hynny ddim yn gynaliadwy. Felly, ydy'r Cwnsler Cyffredinol yn cytuno efo fi fod datganoli cyfiawnder yn angenrheidiol i wella'r canlyniadau i'r rheini sy'n mynd drwy'r system?

Does gen i ddim amheuaeth pan wyf yn cytuno efo'r Aelod ar y pwynt yna, ac mae datganoli pwerau dros gyfiawnder a phlismona yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon. Mae'r achos dros ddatganoli cyfiawnder a phlismona i Gymru, fel yn yr Alban a gogledd yr Iwerddon, yn glir. Dyna gasgliad clir, fel y dywedodd yr Aelod, comisiwn Silk, comisiwn Thomas, ac, yn fwy diweddar, y Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru. Mi wnaeth y comisiynau hynny ganfod y byddai datganoli cyfiawnder yn galluogi gwasanaethau mwy atebol, cydgysylltiedig ac effeithiol sy'n cyd-fynd yn well ag anghenion pobl a chymunedau Cymru ac wedi'u hintegreiddio'n agos â chyfrifoldebau datganoledig, fel iechyd, gofal cymdeithasol, addysg a thai. Mae'r Prif Weinidog wedi rhoi gwybod i Brif Weinidog y Deyrnas Unedig fod hyn yn brif flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, a bydd Gweinidogion yn ceisio sicrhau cynnydd, gan gynnwys drwy'r Bil diwygio'r heddlu sydd ar ddod. Mae hwnnw, feddyliwn i, yn gyfrwng ardderchog i gychwyn ar y broses efo datganoli'r heddlu, ac mae o'n gyfle rydym ni fel Llywodraeth yn mynd i afael ynddo fo efo'r ddwy law. Diolch.

Yn olaf, cwestiwn 8—Kiera Marshall.

Diolch yn fawr iawn i chi, Gwnsler Cyffredinol.

Symudwn ymlaen i eitem 3, datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan.

Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae dau ddatganiad llafar wedi eu hychwanegu at yr agenda heddiw, sef 'Uchelgais Newydd i Gymru', y rhaglen lywodraethu, a hefyd fframwaith moesegol amddiffyn Cymru. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes sydd ar gael i'r holl Aelodau'n electronig.

Diolch i'r Aelod am godi'r mater yna. Yn lwcus iawn, mae'r Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yma, ac mi fydd o'n ysgrifennu atoch chi. Byddwn i'n eich annog chi hefyd i rannu unrhyw wybodaeth—annog unrhyw Aelod yma i wastad rhannu gwybodaeth lle mae gwasanaeth angen sylw pellach gennym ni fel Llywodraeth.

Wel, diolch i'r Aelod am godi mater sydd, wrth gwrs, o bwys. Mi fyddwch chi'n ymwybodol iawn, dwi'n siŵr, fod y Dirprwy Brif Weinidog, pan wnaeth hi gyfarfod gyda Phrif Weinidog newydd y Deyrnas Unedig, Andy Burnham, dros yr haf, wedi mynegi pryderon y Llywodraeth newydd hon ynglŷn â'r diffyg a wnaed gan y Llywodraeth Lafur o ran peidio â sicrhau dyfodol iawn i ddur yng Nghymru, a diystyru hefyd y diwydiant dur yma. Yn sicr, mae'r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yma yn y Siambr ac wedi clywed yr hyn rydych chi'n dweud, ac, fel bob amser, rydyn ni'n barod iawn i drafod gydag Aelodau lleol lle mae angen hynny. Ond, yn ddiamwys, mi fedraf i ddweud ein bod ni'n gweld dyfodol i'r diwydiant dur, eisiau gweithio gyda'r rheini sy'n pryderu am hyn, ac, wrth gwrs, yn gwneud yr achos drwy'r adeg i Lywodraeth y Deyrnas Unedig roi sylw digonol i'r diwydiant dur yma yng Nghymru.

Diolch i'r Aelod am godi'r materion hyn. Ddirprwy Lywydd, wrth gwrs, mi fydd pob Aelod wedi clywed datganiadau blaenorol, gan gynnwys datganiadau blaenoriaeth, gan gynnwys gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth. Mi ydym ni hefyd yn rhannu'r weledigaeth honno o ran sicrhau bod trafnidiaeth gyhoeddus ar gael ym mhob rhan o Gymru, ac mae'r weledigaeth honno yn cynnwys y gwaith sy'n mynd rhagddo er mwyn edrych ar y ddarpariaeth honno. Wrth i'r gwaith hwnnw barhau, mi fydd y Dirprwy Weinidog yn rhoi diweddariadau i'r Senedd hon, ac, wrth gwrs, yn barod iawn i ymgysylltu efo Aelodau, fydd eisiau gwneud yr achos dros eu hetholaethau nhw.

Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Yn amlwg, mae hwn yn fater a godwyd wythnos diwethaf hefyd, ac, fel gwnes i amlinellu'r adeg honno, ymgymryd gyda'r ymgysylltiad cychwynnol y mae'r bwrdd iechyd. Does dim penderfyniadau wedi'u gwneud. A'r hyn byddwn i'n gofyn i bob Aelod sydd gydag etholwyr wedi'u heffeithio gan y posibiliadau yn yr ymgynghoriad hwn wneud yw ymwneud â'r ymgynghoriad, ac annog eraill, ac i fod yn glir nad yw'r bwrdd iechyd wedi gwneud unrhyw benderfyniad ar ei gynllun gwasanaethau clinigol.

Diolch i'r Aelod am godi mater eithriadol o bwysig. Dwi'n siŵr bod nifer ohonom ni wedi clywed gan ffrindiau, gan etholwyr, sydd wedi'u heffeithio, a chlywed am yr effaith dirdynnol mae hyn wedi'i gael.

Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Mae o'n fater sydd yn fyw iawn yn ein trafodaethau ni fel Llywodraeth. Mae'n fater traws-bortffolio. Dwi'n falch bod y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yma. Rydyn ni wedi cael trafodaethau hyd yn oed yr wythnos yma, fel Gweinidogion, yn edrych ar yr effaith o ran rhwystro pobl rhag cael mynediad at addysg, sydd yn effeithio ar faint o arian sydd gan deuluoedd, ac ati. Mae hwn yn fater byw. Mae'r gwaith yn mynd rhagddo. Wrth fod yna ddiweddariadau, mi fydd y Dirprwy Weinidog, wrth gwrs, yn ymgysylltu efo Aelodau o'r Senedd sydd yn poeni am y mater hwn.

Diolch. Dwi'n siŵr nad chi yw'r unig un a dwi'n gwybod ein bod ni wedi bod yn rhan o ymgyrchoedd pan oedd banciau mewn perygl, ac wedi gweld yr effaith pan maen nhw wedi diflannu, a beth oedd effaith hynny wedyn ar rai o'r trigolion mwyaf bregus neu'r rhai hynaf yn y gymdeithas. Mae hwn hefyd yn fater y mae'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb wedi bod yn ei godi, oherwydd mae hwn yn fater o gyfiawnder cymdeithasol: sicrhau'r gwasanaethau hynny. Dwi'n falch iawn bod y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni wedi clywed yr hyn rydych chi wedi ei ddweud rŵan. Fe wnawn ni ystyried hynny, a dwi'n siŵr y bydd y Gweinidog yn ymgysylltu â chi.

Yn sgil effeithiau difrifol storm Bert ym mis Tachwedd 2024, pan agorodd canolfan gymunedol Aberfan a chanolfan hamdden Merthyr Tudful eu drysau i gefnogi trigolion a oedd wedi gorfod gwacáu yn ystod y llifogydd dinistriol, mae llawer o etholwyr ar draws Pontypridd Cynon Merthyr yn bryderus ynghylch risg gynyddol llifogydd dros y gaeaf sydd i ddod. Mae'r Afon Taf a'r Afon Cynon yn peri bygythiad sylweddol i gartrefi, busnesau ac isadeiledd cymunedol. O ystyried y pryderon hyn, hoffwn ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd yn amlinellu sut mae Llywodraeth Cymru yn cryfhau parodrwydd Cymru ar gyfer llifogydd dros gyfnod y gaeaf. Dylai hyn gynnwys manylion am gynllunio gwydnwch presennol, cefnogaeth ar lefel gymunedol, parodrwydd seilwaith, ac unrhyw fesurau ychwanegol sy'n cael eu cymryd i ddiogelu ardaloedd sydd mewn perygl yn ein rhanbarth. Gan ystyried maint y digwyddiadau diweddar, mae eglurder a sicrwydd i drigolion yn hanfodol.

Diolch i'r Aelod am godi mater a godwyd hefyd yn ystod cwestiynau i'r Prif Weinidog heddiw. Mi ddylwn i ddatgan fy mod i'n rhannu etholaeth â chi ac wedi bod yn eiriolwr cryf dros weithredu o ran cefnogi cymunedau sydd efo'r risg parhaus hwn. Rwyf wedi gweld yr effaith y mae hyn yn ei gael, nid yn unig pan fydd llifogydd yn digwydd, ond unrhyw dro pan fydd hi'n bwrw glaw yn drwm, a'r ofn parhaus sydd yna fod pobl yn mynd i ddioddef llifogydd a'r effaith y bydd hynny'n ei gael ar eu bywydau dydd i ddydd nhw.

Mi fydd y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd yn gwneud datganiad yn yr wythnosau nesaf yma ynglŷn â pharatoi at y gaeaf. Ac yn sicr, yr hyn rydyn ni wedi ei weld rŵan, gyda'r tywydd mwyaf eithafol, yw bod yn rhaid inni fod yn gwneud y gwaith hwn drwy gydol y flwyddyn, oherwydd un o'r heriau rydyn ni wedi eu gweld ydy bod rhai o'r stormydd yn dod yn gynt neu'n hwyrach yn y flwyddyn, ac wedyn bod angen y parodrwydd hwnnw. Wedyn, yn sicr, mi fydd y datganiad hwnnw yn yr wythnosau nesaf. A dwi'n credu, o'r hyn ddywedodd y Prif Weinidog yn gynharach heddiw, fod y gwaith medrwn ni ei wneud fel pob Aelod o'r Senedd, i fod yn cefnogi cymunedau o ran y gwydnwch hwnnw ac i fod yn eirioli drostyn nhw, yn eithriadol o bwysig.

Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwnnw. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio wedi clywed eich galwadau chi a'r hyn rydych chi wedi ei godi. Ac mi fyddaf i'n trafod efo hi y ffordd fwyaf priodol i fod yn rhoi'r ymateb hwnnw, boed yn ddatganiad neu drwy lythyr. 

Diolch. Mae pwyntiau'r Aelod wedi'u nodi ar y cofnod. Dwi ddim yn siŵr os oedd yna gais am ddatganiad o ran yr ail un, ond yn sicr mi fyddaf i'n gwneud y Gweinidog Cabinet yn ymwybodol o'r hyn rydych chi wedi'i godi. Fel bob amser, os oes yna unrhyw enghraifft benodol rydych chi eisiau ei chodi, byddwn i yn eich annog chi fel Aelod i fod yn codi hyn. Yn sicr, dwi'n gwybod bod yna Aelodau sydd yn cynrychioli byrddau iechyd eraill wedi bod yn codi pryderon o ran parcio o fewn ysbytai. Felly, mi fyddai'n dda gwybod am unrhyw broblemau fel ein bod ni hefyd yn gallu cael y sgyrsiau hynny efo byrddau iechyd.

Dwi eisiau cario ymlaen efo trafnidiaeth, os yw hynny'n iawn.

Diolch i'r Aelod am godi hynna. Mae'r Dirprwy Weinidog wedi clywed yr hyn rydych chi'n ei ddweud. O ran amserlen fwy penodol, dydy hynna ddim gen i y tu hwnt i'r hyn sydd hefyd wedi'i rannu efo chi, hynny ydy, ein bod ni'n rhagweld y bydd y canllawiau newydd yn cael eu cyhoeddi yn 2027. Mae'r swyddogion yn gweithio gyda swyddogion awdurdodau lleol i ddiweddaru'r canllawiau, ac mae eu hadborth ar y drafft diweddaraf yn cael ei ystyried ar hyn o bryd. Felly, mae'r gwaith hwnnw yn weithredol, a dwi'n diolch i chi am godi'r mater.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Byddwn i yn awgrymu bod y math yna o gwestiwn—. Doeddwn i ddim yn gweld dim ynglŷn â datganiad penodol yn fan yna. Roedd o'n fwy o gwestiwn craffu, neu'n gwestiwn i chi ei roi i'r Gweinidog pan fydd yna gyfle i godi hynny. Ond, yn sicr, mae'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid yma ac wedi clywed yr hyn rydych chi'n ei godi, a dwi'n siŵr y bydd cyfle i chi fod yn trafod hyn ymhellach.

Trefnydd, fel is-gadeirydd pwyllgor gwaith Eisteddfod yr Urdd Bro'r Wenynen, dwi'n falch o ddweud y bydd cynnal Eisteddfod yr Urdd yng Nghasnewydd y flwyddyn nesaf yn foment bwysig a hanesyddol iawn i'n hardal. Mae'n gyfle nid yn unig i groesawu miloedd o ymwelwyr, ond hefyd i gyflwyno mwy o blant, pobl ifanc a theuluoedd i'r Gymraeg a'n diwylliant cenedlaethol. 

Ddydd Sadwrn, bydd yr ŵyl groeso yn digwydd yng nghanol Casnewydd, ac mae croeso mawr i bawb fod yno i ddathlu. I mi, y peth pwysig fydd y gwaddol fydd yr Eisteddfod yn ei adael ar ei hôl. A gaf i felly ddatganiad, os gwelwch yn dda, sy'n disgrifio sut y bydd y Llywodraeth yn cydweithio â'r Urdd, awdurdodau lleol, ysgolion a grwpiau cymunedol i sicrhau bod yr Eisteddfod yn cael effaith barhaol ar y defnydd o'r Gymraeg, ac ar hyder defnydd cymunedol ledled Casnewydd Islwyn, a Bro'r Wenynen yn ei chyfanrwydd?

Diolch i'r Aelod, a phob hwyl i bawb sy'n ymwneud efo'r ŵyl groeso sydd i ddod. A dwi'n edrych ymlaen at fod yn mynychu Eisteddfod Bro'r Wenynen y flwyddyn nesaf. Mi fydd o, fel mae'r Aelod wedi dweud, yn gyfle aruthrol i'r ardal. Ac rydyn ni'n gwybod yr hwb sy'n dod i ardal ac i Gymreictod pan fydd Eisteddfod yr Urdd yn dod yna. 

Yn sicr, mae o'n un o'r pethau roeddwn i'n teimlo'n rhwystredig iawn yn eu cylch, fel llefarydd yn yr wrthblaid, nad oedd digon o gynllunio yn cael ei wneud o ran gwaddol. A'r sicrwydd yr hoffwn i ei roi i'r Aelod, a phob Aelod arall, ydy fy mod innau a'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg yn cael trafodaethau ar y funud o ran sut mae rhoi'r fframwaith gwaddol yna yn ei le o ran Eisteddfod yr Urdd a'r Eisteddfod Genedlaethol, ac fe fyddwch wedi fy nghlywed yn sôn am ddigwyddiadau eraill ledled Cymru.

Mae yna fuddsoddiad, wrth gwrs, gan y Llywodraeth hon yn mynd i mewn i hynny, ac mae sicrhau bod y gwaith gwaddol hwnnw nid dim ond yn disgyn ar y bobl brysur iawn sydd yn codi arian tuag at yr eisteddfodau hyn, ond ein bod ni'n gallu gweithio efo rheini fel y mentrau iaith ar lawr gwlad i sicrhau gwaddol, yn eithriadol o bwysig. Felly, wrth i'r gwaith hwnnw fynd rhagddo, byddaf yn barod iawn i fod yn rhannu hwnnw gydag Aelodau, a chael eich mewnbwn a'ch syniadau chi hefyd. Oherwydd mae'r rhain yn ddigwyddiadau o bwys. Maen nhw yn gadael gwaddol. Ond os medrwn ni gael mwy o waddol drwy gynllunio yn fwy strategol, yna dyna lle dwi innau a'r Gweinidog Cabinet dros addysg Gymraeg eisiau ei gyrraedd.

Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Yn amlwg, rydych chi yn sôn am fater sydd ddim wedi'i ddatganoli i'r Senedd hon. Os bydd yr Aelod angen y manylion cyswllt er mwyn codi unrhyw gwestiynau sydd ganddo yn y ffordd fwyaf priodol, wrth gwrs byddwn i'n hapus i ddarparu'r rheini. Ond, o ran yr hyn sydd o fewn rheolaeth y Gweinidog Cabinet, rydych chi yn sôn am fater sydd ddim yn ddatganoledig fan yna.

Yn olaf ond un, David Mills.

Drefnydd, hoffwn i gael datganiad gan y Gweinidog perthnasol ynghylch y meini prawf a ddefnyddir wrth ddyrannu cyllid ychwanegol i gefnogi pobl sy'n byw mewn tlodi. Nododd cyhoeddiad i'r wasg yr wythnos diwethaf ynghylch cymorth bwyd a thlodi brys na fydd cyllid yn cael ei ddyrannu ar sail nifer y bobl sy'n byw mewn tlodi, ond, yn hytrach, y bydd cyfran ychwanegol o'r cyllid yn cael ei ddosbarthu yn ôl pa mor wledig yw cymuned.

Diolch. I'r Aelod fod yn ymwybodol, y Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb yw'r Aelod perthnasol; roeddech chi'n gofyn ar ddechrau eich cwestiwn pa Weinidog a oedd yn gyfrifol am hynny, felly i roi'r sicrwydd hwnnw.

Gaf i ei gwneud hi'n glir? Mae hi wedi bod yn ddiamwys o ran y Llywodraeth hon bod taclo tlodi ym mhob rhan o Gymru yn flaenoriaeth. Mae ein holl raglen lywodraethu ni, os edrychwch chi, y ffocws traws-Lywodraeth hwnnw, ym mhob portffolio, yn gyfan gwbl glir bod taclo tlodi yn eithriadol o bwysig ac yn rhywbeth rydyn ni yn ei flaenoriaethu. Mi fydd yr Aelod hefyd yn ymwybodol, dwi'n siŵr, bod yna broblemau o ran tlodi gwledig yn benodol sydd angen eu taclo. Yn aml, mae hwn yn rhywbeth sydd wedi ei guddio, ac mae hi'n bwysig iawn bod y gefnogaeth rydyn ni'n ei rhoi er mwyn sicrhau bod pawb, ym mhob cornel o Gymru—. Rydyn ni'n gwybod, ym mhob un etholaeth, bod yna bobl yn byw mewn tlodi na ddylai fod yn byw mewn tlodi, ac mai record y Llywodraeth Lafur ddiwethaf oedd cynyddu nifer y plant yn byw mewn tlodi. Dyna pam ei bod hi'n flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon weithio ar draws Gweinidogion i fynd at wraidd y broblem.

Diolch yn fawr iawn, Drefnydd—16 cwestiwn mewn 29 munud.

Symudwn ymlaen i'r eitem nesaf, datganiad gan y Prif Weinidog, 'Uchelgais Newydd i Gymru: Rhaglen Lywodraethu 2026-2030'. Galwaf ar y Prif Weinidog, Rhun ap Iorwerth.

Am gyfnod rhy hir, mae Llywodraeth Cymru wedi cael ei mesur yn ôl nifer y camau gweithredu, nid y canlyniadau. Mae hynny'n newid rŵan. O hyn ymlaen, mi fydd gan bob cam gweithredu bwrpas clir, sef gwella bywydau pobl. Mi fydd blaenoriaethu yn ganolog i'n dull gweithredu. Mae llywodraeth effeithiol yn golygu canolbwyntio ein hymdrechion a'n hadnoddau ar y meysydd lle gallan nhw wneud y gwahaniaeth mwyaf, bod yn glir ynghylch y canlyniadau rydyn ni am eu sicrhau, a bod yn atebol am eu cyflawni nhw. Mi ddylai hynny fod yn wir bob amser, ond mae'n bwysicach nag erioed ar adeg pan fo adnoddau'n brin.

Yn ei hanfod, nod y rhaglen yma ydy creu dyfodol gwell i Gymru. Gan ddilyn egwyddorion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, rydym ni wedi dod â'n hamcanion llesiant a'n rhaglen lywodraethu ynghyd mewn un fframwaith—fframwaith sy'n nodi'r dyfodol rydyn ni am ei greu a'r camau fyddwn ni'n eu cymryd i gyflawni hynny.

Felly, beth mae hyn yn ei olygu'n ymarferol? Mae'n golygu blaenoriaethu'r meysydd lle gallwn ni gael yr effaith fwyaf. Mae gwasanaeth iechyd a gofal sy'n ffit ar gyfer y dyfodol yn rhywbeth y mae pob dinesydd Cymreig ei angen ac yn ei haeddu. Mae hyn nid yn unig yn golygu cymryd camau ar unwaith i leihau'r rhestrau aros sy'n parhau'n annerbyniol o hir, ond hefyd sicrhau bod ein gwasanaethau cyhoeddus mwyaf gwerthfawr yn gynaliadwy ac yn wydn ar gyfer y dyfodol.

Yr wythnos diwethaf, mi wnaeth y Gweinidog Cabinet dros Gyllid gyhoeddi gostyngiad o 30 y cant yn yr ardrethi busnes ar gyfer y sectorau hamdden a lletygarwch. Mae'r penderfyniad yma wedi cael ei groesawu yn eang gan y diwydiant, ac mae e'n adlewyrchu ymrwymiad y Llywodraeth hon i roi cymorth ymarferol i bobl ar adegau heriol. Mae hyn, wrth gwrs, yn rhan annatod o'n bwriad i ryddhau potensial economi Cymru a chreu swyddi sgiliau uchel sy'n talu'n dda.

Dyna pam mae'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg eisoes wedi cyhoeddi cynllun llythrennedd a rhifedd newydd ac wedi gosod disgwyliadau cenedlaethol clir i godi safonau a helpu pob dysgwr i lwyddo.

Ni ddylai incwm teulu nac amgylchiadau geni plentyn byth bennu ei ddyfodol. Mae Cymru lle y gall pob plentyn ffynnu yn Gymru lle mae cyfleodd ar gael i bawb, a lle mae pob cymuned yn gryfach. Dyna pam, drwy'r rhaglen hon, y byddwn ni'n gweithredu ar draws y Llywodraeth i dorri'r cylch tlodi a chreu cyfleoedd i bob plentyn yng Nghymru.

Rydym ni'n credu yn ein cenedl, ac mi fyddwn ni'n cymryd pob cam posibl i ddatgloi ei photensial ac i adeiladu Cymru decach, gryfach a mwy gwydn. Mi fyddwn ni'n parhau i gyflwyno'r achos i Lywodraeth y Deyrnas Unedig dros y cyllid, y buddsoddiad a'r pwerau sydd eu hangen ar Gymru i ffynnu. Yn hynny o beth, dwi'n edrych ymlaen at gyfarfod â'r Prif Weinidog yng nghyfarfod y Cyngor Economaidd Cenedlaethol fis nesaf.

Drwy ganolbwyntio ar yr hyn sydd bwysicaf i bobl Cymru, gweithio efo'n gilydd a chymryd agwedd hirdymor, mi allwn ni adeiladu cenedl fwy hyderus sy'n barod i wireddu ei photensial enfawr a rhoi gobaith i bobl ar gyfer y dyfodol.

Diolch yn fawr iawn am y sylwadau.

Diolch am y datganiad, Brif Weinidog. Mae'n wych gweld bod codi safonau yn ein hysgolion yn un o ddyheadau allweddol y Llywodraeth hon. Ac rwy'n credu bydd hynny hefyd yn amlwg o ddatganiad y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg yr wythnos diwethaf. Mae'r cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol yn cynnig cyfle gwirioneddol i gael y seilwaith yn iawn. Heb os, bydd y broses o weithredu a chyflawni canlyniadau gwell yn y pen draw yn her enfawr. Ond, fel y dywedodd Gweinidog y Cabinet yr wythnos diwethaf, ni ddylem ymddiheuro am osod safonau a disgwyliadau uchel. Mae amserlen glir ar gyfer cyflawni'r gwaith ac mae'n rhaglen uchelgeisiol.

Mae'n dod ar adeg pan mae ysgolion eisoes yn delio ag anghenion disgyblion sy'n mynd yn fwyfwy cymhleth, pryderon ynghylch ymddygiad, llwyth gwaith athrawon, a heriau o ran recriwtio a chadw staff. O ystyried pwysigrwydd y cynllun a'n huchelgeisiau o ran addysg, pa gymorth pellach bydd Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i athrawon ac i staff ehangach yn ystod tymor y Senedd hon er mwyn sicrhau eu bod yn cael y gefnogaeth briodol i gyflawni'r cynllun?

Diolch yn fawr iawn am y sylwadau ac am y cwestiwn yna. Ydy, mae hwn yn un o'n prif flaenoriaethau ni. Dydy safonau ein hysgolion ni ddim lle, dwi'n meddwl, rydyn ni i gyd yn fan hyn yn cytuno y dylen nhw fod. Mae'r fframwaith llythrennedd a rhifedd, dwi'n meddwl, yn mynd i droi allan i fod yn rhywbeth gwerthfawr iawn o ran cymryd golwg o'r newydd ar sut rydyn ni'n mynd ati i gryfhau'r sgiliau sylfaenol yna. Ond mae'r Aelod, Ddirprwy Lywydd, yn cyfeirio at fwy na dim ond beth sy'n cael ei ddysgu yn y gwersi; mae o'n ymwneud â'r gefnogaeth sydd yn cael ei rhoi i staff. Rydyn ni'n gwybod bod materion fel canrannau mynychu ysgolion ac ymddygiad mewn ysgolion i gyd yn rhan o'r ffactorau sydd yn creu pwysau ar athrawon. Mae'r materion yna wedi'u clymu'n agos iawn â'i gilydd, ac yn aml iawn wedi clymu i mewn i dlodi a chefndiroedd difreintiedig ac ati. Ond beth rydyn ni'n bwriadu ei wneud ydy dod â'r gwahanol asiantaethau at ei gilydd, yn ysgolion, yn iechyd a gofal, yn wasanaethau ieuenctid ac ati, mewn fframwaith sydd wedi clymu at ei gilydd yn agos er mwyn mynd i'r afael â'r problemau yma mewn ffordd gyflawn, sy'n rhywbeth, o bosib, sydd wedi bod ar goll yn y gorffennol.

Brif Weinidog, mae'n galonogol gweld yr arwyddion gweladwy cyntaf bod gan y Llywodraeth hon raglen o'r diwedd. Bydd nifer a ddarllenodd gyflwyniad y Prif Weinidog wedi gwenu wrth weld yr honiad bod y Llywodraeth wedi cychwyn arni'n ddi-oed yn ystod eu 100 diwrnod cyntaf. I lawer ledled Cymru, fodd bynnag, roedd cyfres o adolygiadau a chyfres o benderfyniadau'n cael eu gohirio yn teimlo fel unrhyw beth ond hynny.

Diolch am y datganiad.

Ac yn olaf, Sara Crowley. 

Brif Weinidog, rwy'n croesawu'r rhaglen lywodraethu, ac yn enwedig y gwaith i wreiddio iechyd cyhoeddus ac iechyd ataliol ar draws y Llywodraeth. Un o'r heriau parhaus yw bod manteision cael rhaglen iechyd ataliol yn aml yn cael eu gwireddu flynyddoedd ar ôl i'r buddsoddiad gael ei wneud, tra bod y pwysau ar wasanaethau acíwt yn rhai uniongyrchol ac ar unwaith. Wrth ystyried hynny, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod rhaglenni iechyd ataliol, boed hynny ym maes gweithgarwch corfforol, bwyd iach, y blynyddoedd cynnar, neu fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd, yn cael eu diogelu a'u blaenoriaethu pan fydd cyllidebau o dan gymaint o bwysau? A pha fesurau y byddwch chi'n eu defnyddio i ddangos bod iechyd ataliol yn llywio penderfyniadau cyllido ar draws y Llywodraeth? Diolch.

Mae'n gwestiwn pwysig ac yn gyfle i egluro beth ydy'r meddwl tu ôl i hyn. Mae gennym ni, am y tro cyntaf erioed, Weinidog sydd yn gyfrifol am iechyd ataliol. Mae hynny ynddo'i hun yn gam pwysig ymlaen, achos beth sydd gennym ni rŵan ydy pencampwr dros weithredu yn ataliol sydd wedi cael ei gorchymyn gen i i fynd allan a dwyn pwysau ar bob un o'r Gweinidogion i weithio mewn ffordd ataliol, mewn ffordd drawslywodraethol go iawn o weithio. Dwi'n meddwl bod hynny ynddo'i hun yn ddechrau ar rywbeth cyffrous. Dwi wedi ei alw yn chwyldro ataliol.

Mae sut i gyllidebu ar gyfer hynny yn adlewyrchu'r ffaith ei fod o'n drawslywodraethol. Rydyn ni wedi sôn am sut rydyn ni'n gallu cloriannu'r holl arian ataliol at ei gilydd, ond y gwir amdani ydy bod elfennau o gyllidebau pawb yn rhan o hyn. Ac ydy, mae'r amlen yn dynn iawn yn ariannol, ond wrth wneud penderfyniadau lle mae yna ddau ddewis, rydyn ni'n dewis yr un sydd yn ataliol. Mae rhywun wedyn yn gallu symud ymlaen mewn ffordd bositif, dwi'n credu, o sicrhau bod tai yn cael eu gwneud yn fwy iach, bod dewisiadau bwyd yn fwy iach drwy'r strategaeth fwyd, camau o fewn y gwasanaeth iechyd ei hun, ac yn y blaen.

Un pwynt olaf y buaswn i'n ei wneud ydy bod yna farn yn aml iawn bod mesurau ataliol, fel y dywedodd yr Aelod, yn cymryd blynyddoedd weithiau i fwydo drwy'r system. Dydy hynny ddim bob amser yn wir. Mae'n bosib gwneud newidiadau o fewn cyfnod cymharol fyr mewn deiet, sydd i rai pobl yn gallu dad-wneud diabetes math 2, ac yn y blaen. Felly, mae'r Llywodraeth yn edrych ar beth sydd yn gallu cael impact buan, achos mae o'n bosib, tra hefyd wrth gwrs yn gorfod edrych yn yr hirdymor. Ond dwi'n meddwl bod yna newid agwedd sylfaenol yn fan hyn yn cael ei adlewyrchu drwy’r rhaglen yma. 

Diolch, Brif Weinidog. 

Symudwn ymlaen nawr at eitem 5, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni, Adam Price. 

Diolch, Lywydd. Heddiw rwy'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am waith Llywodraeth Cymru i ddatblygu fframwaith buddsoddi moesegol mewn amddiffyn i Gymru. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i drefn y gyfraith ryngwladol, i barchu hawliau dynol ac i gydsefyll gyda gwledydd eraill. Rydyn ni yr un mor bendant bod gan gymdeithasau democrataidd hawl gyfreithlon i amddiffyn eu hunain, a bod y sectorau amddiffyn, diogelwch a gwydnwch yn chwarae rhan bwysig wrth amddiffyn y rhyddid a'r gwerthoedd sy'n bwysig i ni.

Mae'r byd yn mynd yn fwy ansicr. Rydyn ni'n gweld gwrthdaro parhaus, gan gynnwys yn Ewrop ei hun, ansefydlogrwydd byd-eang ehangach, a mwy o fygythiadau i ddiogelwch cenedlaethol. Mae gan Gymru sector awyrofod, amddiffyn a diogelwch sylweddol. Mae'r sector yn cefnogi miloedd o swyddi medrus iawn, yn cynnal cadwyni cyflenwi pwysig ac yn cyfrannu at ymchwil, arloesi a thwf economaidd. Mae diwydiannau fel seiberddiogelwch, lled-ddargludyddion, gweithgynhyrchu uwch ac awyrofod, systemau awtonomaidd a deallusrwydd artiffisial i gyd yn rhan o'r amgylchedd economaidd ehangach. Dylai busnesau a gweithwyr o Gymru allu elwa ar fuddsoddiad, arloesi a thwf, gan gynnwys o'r fargen twf amddiffyn.

Mae gan Gymru draddodiad balch o hyrwyddo hawliau dynol, undod rhyngwladol a rheolaeth y gyfraith. Rydym yn cydnabod ac yn gwerthfawrogi cyfraniad y gweithwyr, busnesau, ymchwilwyr a phrentisiaid ledled Cymru y mae eu sgiliau, eu harbenigedd a'u harloesedd yn cryfhau ein diogelwch, ein gwytnwch a'n ffyniant economaidd. Rydym yn gwrthod y dewis ffug rhwng cyfrifoldeb moesegol a chyfle economaidd. Ar adeg o fygythiadau cynyddol i ddiogelwch Cymru a thu hwnt, gall Cymru gefnogi sector amddiffyn cryf, arloesol a chyfrifol tra'n aros yn driw i'r gwerthoedd sy'n ein diffinio fel cenedl. Gallwn gymryd ymagwedd foesegol gytbwys a chymesur sy'n adlewyrchu'r gwerthoedd hynny, tra'n parhau i gefnogi swyddi, buddsoddiad ac arloesedd o ansawdd uchel ledled Cymru.

Bydd y fframwaith rydym ni'n ei ddatblygu yn darparu sylfaen glir a thryloyw i Lywodraeth Cymru allu gwneud penderfyniadau. Bydd yn sicrhau bod egwyddorion cyson yn arwain y gefnogaeth i'r sector a bod ystyriaethau moesegol priodol yn eu llywio. Bydd cyhoeddi'r fframwaith yn rhoi mwy o sicrwydd i fusnesau, buddsoddwyr, prifysgolion a gweithwyr ar draws y sector, gan eu helpu i ddeall yn glir sut y bydd Llywodraeth Cymru yn mynd i'r afael â gweithgarwch sy'n gysylltiedig ag amddiffyn ac yn ei gefnogi yn y blynyddoedd i ddod.

Dydyn ni ddim eisiau oedi nac ychwanegu ansicrwydd, a dyna pam rwyf wedi gofyn i swyddogion gyflwyno'r fframwaith terfynol i'w gyhoeddi yn ystod yr hydref hwn. O ystyried pa mor gyflym mae'r sefyllfa fyd-eang yn newid, bydd y fframwaith yn cael ei adolygu'n ffurfiol ar ôl 12 mis ac yn rheolaidd ar ôl hynny i wneud yn siŵr ei fod yn dal i fod yn berthnasol, yn gymesur ac yn effeithiol. Dyna'r cydbwysedd rydyn ni'n ceisio ei sicrhau, ac rwy'n edrych ymlaen at roi diweddariad i'r Aelodau pan fydd y fframwaith yn cael ei gyhoeddi cyn bo hir. 

Vikki Howells—. Mae'n ddrwg gen i.

Yn olaf, Art Wright.

Diolch, Weinidog Cabinet. 

Symudwn ymlaen i'r eitem nesaf, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd, diweddariad ar y cynllun dychwelyd ernes. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd, Llyr Gruffydd. 

Diolch o galon, Ddirprwy Lywydd. Dwi'n falch iawn heddiw o fedru diweddaru Aelodau am y cynllun dychwelyd ernes yma yng Nghymru. Ar 20 Awst, fe gyhoeddais i benodiad Exchange for Change fel y sefydliad rheoli ernes inni yma yng Nghymru. Gyda’r penodiad hwn, wrth gwrs, rŷn ni'n symud gam yn nes at system a fydd yn lleihau sbwriel, yn cynyddu'r gwaith o gasglu deunyddiau gwerthfawr, yn cefnogi ailddefnyddio a hefyd, wrth gwrs, yn helpu i sicrhau Cymru lanach a mwy cylchol.

Nawr, mae Cymru eisoes yn cael ei chydnabod am gyflawni un o’r cyfraddau ailgylchu uchaf yn y byd, ac er mwyn cyfiawnhau’r buddsoddiad a’r newidiadau sydd eu hangen gan fusnesau a defnyddwyr, mae'n rhaid iddo fe ddarparu manteision ychwanegol y tu hwnt i’r cyfraddau ailgylchu uchel y mae pobl Cymru eisoes yn eu cyflawni gartref.

Nid cynnal y perfformiad ailgylchu presennol yw unig ddiben y cynllun, ond dal deunyddiau gwerthfawr a fyddai fel arall yn cael eu taflu fel sbwriel, eu colli o’r system ailgylchu, neu eu casglu ar ansawdd is, gan hefyd osod y sylfeini ar gyfer symud ymhellach i fyny’r hierarchaeth wastraff tuag at ailddefnyddio.

Dwi’n hyderus drwy weithio gydag, ac mewn partneriaeth gydag Exchange for Change, y bydd y cynllun dychwelyd ernes yn llwyddiannus yn lleihau sbwriel, fel dwi'n dweud, ond hefyd yn cefnogi’r newid tuag at ailddefnyddio ac yn atgyfnerthu safle Cymru fel arweinydd byd eang ym maes effeithlonrwydd adnoddau. Mae hwn, Ddirprwy Lywydd, yn fuddsoddiad mewn cymunedau glanach, mewn economi gylchol gryfach ac mewn Cymru fwy cydnerth i genedlaethau’r dyfodol. Diolch.