16421 7 2026-11-04T13:30:01 782683 0 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-0 C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 784404 1 Cy 261104-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782684 2 Cy 261104-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) yn y Gadair. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782686 3 Cy 2026-11-04T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Prynhawn da, Aelodau. Rydym yn cychwyn heddiw efo cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb. Cwestiwn 1, Sarah Rees. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782687 4 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Siarter Budd-daliadau Cymru 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782688 5 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah 1. Pa asesiad mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o ran a yw gweithredu siarter budd-daliadau Cymru yn gwella mynediad pobl ym Mhen-y-Bont Bro Morgannwg at gymorth? OQ64830 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782689 6 Cy 2026-11-04T13:30:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=24&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb Williams, Sioned Dangosodd adolygiad diweddar fod awdurdodau lleol Pen-y-bont ar Ogwr a Bro Morgannwg yn gwneud cynnydd da o ran rhoi egwyddorion siarter budd-daliadau Cymru ar waith wrth ddarparu budd-daliadau. Maen nhw'n symleiddio'r prosesau gweinyddu i'w gwneud yn haws i bobl fanteisio ar ostyngiadau'r dreth gyngor, prydau ysgol am ddim a'r grant hanfodion ysgol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782690 7 En 2026-11-04T13:30:48 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=50&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah Diolch, Weinidog. Yn dilyn cyfarfod diweddar gyda Sefydliad Bevan, trafodais bryderon, er bod llawer o deuluoedd yn ei chael hi'n anodd ymdopi gyda chostau byw sy'n cynyddu'n barhaus, fod oddeutu £2 biliwn o fudd-daliadau heb eu hawlio yng Nghymru. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod siarter budd-daliadau Cymru yn helpu i gyrraedd pobl sydd angen cymorth, nad ydynt yn ymwybodol efallai o'r hyn y gallant ei hawlio, a bod y cymorth hwn yn cael ei ddarparu'n gyson ar draws yr holl awdurdodau lleol? Mae’n ddrwg gennyf, dylwn fod wedi ychwanegu datganiad ar y dechrau, pan oeddwn yn gweithio yn Oxfam Cymru, fy mod wedi cefnogi Sefydliad Bevan gydag ymchwil i fudd-daliadau Cymru. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782693 8 Cy 2026-11-04T13:31:23 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=85&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr am y cwestiwn pwysig yna. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782694 9 En 2026-11-04T13:31:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=87&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Mae hyn yn flaenoriaeth allweddol i'r Llywodraeth hon mewn gwirionedd, gan mai sicrhau bod gan bobl ddigon o arian yn eu pocedi—arian y maent yn gymwys i'w gael oherwydd incwm isel neu amgylchiadau gwahanol—yw'r mesur ataliol eithaf, onid e, ac mae atal yn ganolog i waith y Llywodraeth hon. Felly, rydym yn cydnabod potensial sylweddol y gwaith hwn i'w gwneud yn haws i bobl allu hawlio'r hyn sy'n eiddo iddynt, i fod yn ymwybodol o'r hyn y gallant ei hawlio, ac i'r arian hwnnw gyrraedd eu pocedi cyn gynted â phosibl ac mor rhwydd â phosibl. Mae'n rhan mor allweddol o'r hyn rydym yn ceisio'i wneud yn rhan o'r agenda ataliol. Fe wyddom, wrth gwrs, na fydd incwm ychwanegol yn atal pob aelwyd rhag wynebu argyfwng, ond bydd yn atal rhai, ac mae hynny'n wahaniaeth sy'n werth ei wneud. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782696 10 Cy 2026-11-04T13:32:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=144&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Nid da lle gellir gwell. Fe wnes i ddweud yn rhan gyntaf fy ateb fod cynnydd da yn cael ei wneud. Fe wnaethom ni wneud adolygiad o'r gwaith a'r cynnydd ar y siarter dros yr haf, ac roedd y cynnydd yn galonogol ledled Cymru—pob awdurdod lleol, gan gynnwys y ddau sydd yn eich etholaeth chi, wedi cymryd camau i symleiddio'r ffordd y bydd budd-daliadau Cymru yn cael eu gweinyddu, gan roi mwy o bwyslais ar ddarparu cymorth sy'n diwallu anghenion unigolion. Rŷn ni'n gwybod bod data, rhannu data a chael mynediad at ddata wir yn bwysig i hyn, achos dyna, mewn gwirionedd, sy'n mynd i'w gwneud hi'n haws i fedru dweud wrth bobl a gwybod bod pobl yn gymwys am rywbeth—does dim rhaid iddyn nhw ddweud eu stori fwy nag unwaith. Mae Pen-y-bont ar Ogwr a Bro Morgannwg bellach yn defnyddio data'r Adran Gwaith a Phensiynau i nodi pobl sy'n gymwys ar gyfer y gostyngiad yn y dreth gyngor yn awtomatig, felly does dim angen iddyn nhw wneud cais ar wahân. Dwi eisiau gweld hynny. Dyna'r her dwi wedi ei rhoi i'r grŵp sy'n llywio'r gwaith yma, i sicrhau ein bod ni'n gwneud cynnydd. Dwi hefyd yn pwyso ar y DWP i wneud yn siŵr ein bod ni'n gallu rhannu'r data sydd ei angen, i helpu gwaith y cynghorau i wneud hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782711 11 En 2026-11-04T13:33:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=229&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12148 12148 Gareth Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz Mae adroddiad cynnydd Llywodraeth Cymru ei hun ar gam 1 symleiddio budd-daliadau Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Ebrill, yn cyfaddef na fu'n bosibl sefydlu llinell sylfaen o'r nifer sy'n manteisio ar ostyngiadau'r dreth gyngor, prydau ysgol am ddim na'r grant hanfodion ysgol, ac ni edrychwyd ar y gwerthusiad mwy hirdymor eto. Cymerodd cyngor Pen-y-bont ar Ogwr ran yng nghynllun peilot Llywodraeth Cymru; ni wnaeth Bro Morgannwg. Canfu'r adolygiad o'r cynllun peilot mai dim ond oddeutu 15 y cant ar gyfartaledd o aelwydydd a ddaeth i gysylltiad â phob ymgyrch a aeth ymlaen i dderbyn arian. Heb linell sylfaen, ni all y Llywodraeth ddweud wrth fy etholwyr p'un a yw siarter budd-daliadau Cymru yn gweithio. A wnaiff y Gweinidog Cabinet a'r Dirprwy Brif Weinidog ymrwymo i gyhoeddi'r nifer sydd wedi manteisio ar y cymorth hwn ym mhob awdurdod lleol ac i gytuno ar fframwaith ar gyfer gwerthuso'r siarter yn y tymor hir, fel y gellir mesur cynnydd ym Mhen-y-bont ar Ogwr a Bro Morgannwg o'r diwedd? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782714 12 En 2026-11-04T13:34:49 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=291&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Fel y dywedais, rydym wedi cynnal adolygiad o hyn. Pan gadeiriais y grŵp llywio gyntaf, yn ôl ym mis Gorffennaf, gofynnais i aelodau newid eu ffocws i weithredu, i sicrhau ein bod yn cyflawni ac i sicrhau bod yr atebion hynny'n dod, nad ydynt yn ddamcaniaethol, yn hytrach na pharhau i ailedrych ar yr heriau. Rydym yn mynd i gynnwys mwy o fudd-daliadau Cymreig o fewn y cwmpas. Credaf fod y sylfeini wedi'u gosod. Yn bendant, fel y dywedais yn fy ateb i Sarah Rees, 'Nid da lle gellir gwell'—mae gennym lawer o ffordd i fynd ar hyn. Rwyf wedi nodi'n glir iawn fod yr ymrwymiad ar hyn o bryd, a ddatblygwyd ar y cyd â rhanddeiliaid, gan gynnwys CLlLC, yn dal i fod yn rhywbeth nad yw'n statudol ar hyn o bryd. Ond oni cheir cynnydd boddhaol ar ymgorffori egwyddor y siarter o fewn y ddarpariaeth o fudd-daliadau Cymreig, rwy'n credu fy mod wedi dweud y byddaf yn ystyried opsiynau deddfwriaethol i gryfhau'r gofynion hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782695 13 En 2026-11-04T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=302&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782703 14 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Cyfamod y Lluoedd Arfog 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782704 15 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren 2. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau bod cyfamod y lluoedd arfog yn cael ei gynnal yng Nghymru? OQ64802 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782705 16 Cy 2026-11-04T13:36:11 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=373&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Rŷn ni wedi cynnwys ein cefnogaeth i gyfamod y lluoedd arfog fel ymrwymiad yn ein rhaglen lywodraethu. Ymhlith y camau rŷn ni'n eu cymryd ar hyn o bryd mae darparu cyllid ar gyfer swyddogion cyswllt y lluoedd arfog a GIG Cymru i Gyn-filwyr. Rŷn ni hefyd yn paratoi at ehangiad disgwyliedig y cyfamod y flwyddyn nesaf. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782707 17 En 2026-11-04T13:36:34 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=396&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Diolch am eich ateb, Weinidog. Fel y gwyddoch, roedd bomio'r RFA Sir Galahad yn drasiedi filwrol ac yn drasiedi Gymreig. Collodd 48 o bobl eu bywydau yn y digwyddiad hwnnw, 32 ohonynt yn aelodau o'r Gwarchodlu Cymreig, a dioddefodd erail anafiadau a newidiodd eu bywydau. Mae'r goroeswyr, y cyn-filwyr a theuluoedd y rhai a fu farw yn dal i fyw gyda chanlyniadau'r diwrnod hwnnw ym mis Mehefin 1982, ac maent yn dal i aros am atebion o'r nifer o ddogfennau wedi'u selio a'r diffyg tystiolaeth sydd yn y parth cyhoeddus ynglŷn â’r hyn a ddigwyddodd. Mewn gwirionedd, bydd rhai o'r dogfennau hynny'n dal i fod wedi'u selio, yn ôl yr hyn a ddeallaf, tan 2065, sydd yn amlwg yn bell iawn i ffwrdd ac yn ôl pob tebyg y tu hwnt i oes rhai o'r unigolion a ddioddefodd ar y diwrnod hwnnw ac sy'n parhau i ddioddef. A ydych chi'n cytuno â mi fod methiant Llywodraeth y DU i gyhoeddi'r dystiolaeth honno yn anghyson â chyfamod y lluoedd arfog? A wnewch chi roi sylwadau fel Llywodraeth Cymru, o ystyried yr effaith ar deuluoedd Cymru? Ac a wnewch chi ymuno â mi i fynnu hawliau pobl Ynysoedd Falkland i hunanbenderfyniaeth drwy gytuno â'r datganiad bod Ynysoedd Falkland yn Brydeinig? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782715 18 En 2026-11-04T13:37:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=469&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Yn amlwg, nid yw materion tramor wedi'u datganoli, ond mae rhan gyntaf eich cwestiwn yn bwysig iawn. Rwy'n gwybod bod llawer o Aelodau yma wedi clywed tystiolaeth gan y Gwarchodlu Cymreig eu hunain a'u teuluoedd am yr angen i ddeall amgylchiadau'r digwyddiad trasig hwnnw gyda'r Syr Galahad. Yn sicr, dylid cyhoeddi'r cofnodion hynny. Rwy'n gwybod bod y Prif Weinidog wedi rhoi ei ymrwymiad i wneud y sylwadau hynny. Os nad yw'r llythyr hwnnw wedi mynd eisoes, fe fydd yn mynd, ac rwy'n gwbl gytûn y dylem weld cyfiawnder i'r teuluoedd hynny. Maent yn haeddu cael yr wybodaeth am yr hyn a ddigwyddodd gyda'r Syr Galahad. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782719 19 Cy 2026-11-04T13:38:37 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=519&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 5083 5083 Gwyn Williams https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Rydyn ni yn Abertawe wedi bod yn gweithio gyda'r Swansea Veterans Hub, sydd wedi tynnu sylw at bryderon gwirioneddol iawn am gyn-filwyr sy'n dioddef o PTSD ac wedi'u gadael heb fawr o gefnogaeth i ddelio â'r cyflwr ofnadwy hyn, sydd wedyn yn gysylltiedig â throseddau a cham-drin cyffuriau. Ymwelais hefyd â Brynawel i weld y gwaith pwysig y maen nhw'n ei wneud wrth ddelio â complex PTSD y milwyr, er eu bod nhw wedi'u rhwystro gan drefniadau ariannu y byrddau iechyd a'r fiwrocratiaeth sy'n gysylltiedig â hyn. Mae hyn mor annheg. Mae pobl sy'n rhoi eu bywydau a'u hiechyd ar y llinell dros ein gwlad yn haeddu cymaint mwy. Rhaid i ni ofalu amdanyn nhw. Rydyn ni'n ddyledus iddyn nhw. Mae'r cyfamod a amlygwyd gan Darren Millar yn union hynny: cwlwm cysegredig rhwng ein milwyr a'r bobl y maen nhw'n eu hamddiffyn. A gaf i wahodd y Gweinidog Cabinet i ymweld â'n cyn-filwyr yn Abertawe ac ymrwymo i weithio gyda nhw i ddeall y PTSD cymhleth y maen nhw'n dioddef, er mwyn eu gwasanaethu'n well fel rhan o'r cyfamod cysegredig hyn? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782725 20 Cy 2026-11-04T13:39:44 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=586&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr am godi'r mater pwysig yma o ran iechyd meddwl cyn-filwyr. Rwy'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol wedi ymweld â chanolfan adsefydlu breswyl Brynawel yn ddiweddar i weld y gwaith da sy'n cael ei wneud yno. Roedd hynny, wrth gwrs, yn cynnwys y gwaith y maen nhw'n ei wneud gyda chyn-filwyr. Rwy'n ymwybodol bod y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod yn trefnu ymweliad â chanolfan cyn-filwyr Abertawe ar hyn o bryd. Dwi wastad yn falch hefyd i siarad gyda chyn-filwyr am eu profiadau. Felly, ar ôl i'r Dirprwy Weinidog ymweld, byddwn i'n hapus hefyd i ymgysylltu gyda'r cyn-filwyr yno yn eich etholaeth. Dwi'n siŵr y bydd ei hymweliad hi yn rhoi gwell dealltwriaeth, a dealltwriaeth allweddol, o'r heriau sy'n wynebu cyn-filwyr wrth gael mynediad at gymorth ar gyfer iechyd meddwl. Mae'r ganolfan yna yn Abertawe yn rhan o'r rhwydwaith Valour yng Nghymru, a dwi'n edrych ymlaen at gael cwrdd â nhw yng nghynhadledd cyfamod Cymru ar 19 Tachwedd yn Abertawe. Felly, mae gyda ni rwydwaith ardderchog o ganolfannau cyn-filwyr ledled Cymru, ac rwy'n edrych ymlaen at glywed yn uniongyrchol ganddyn nhw yn y gynhadledd genedlaethol honno. Nhw yw'r arbenigwyr ar y rheng flaen ac rŷn ni yn gwrando arnyn nhw. Wrth gwrs, mae Llywodraeth Cymru yn darparu £920,000 bob blwyddyn i Veterans' NHS Wales, sy'n gweithio gyda chyn-filwyr sydd ag anhawsterau iechyd meddwl sy'n gysylltiedig â'u gwasanaeth milwrol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782702 21 Cy 2026-11-04T13:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=602&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782924 22 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782732 23 Cy 2026-11-04T13:41:45 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=707&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf nawr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Cristiana Emsley. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782740 24 En 2026-11-04T13:41:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=713&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch. Ddirprwy Brif Weinidog, gadewch imi egluro'r cefndir i fy ngwaith craffu heddiw. Y tro diwethaf inni gyfarfod ar draws y Siambr hon, ychydig cyn y toriad, bu cryn dipyn o golli tymer, ond yn anffodus, dim cyfle imi ymyrryd a herio'r hyn roeddech chi'n ei ddweud. Ymddengys bod amrywiaeth weithiau'n dod i ben lle mae amrywiaeth barn yn dechrau. Felly, rwy'n bwriadu defnyddio fy amser seneddol heddiw i ofyn yr hyn na chefais amser i'w ofyn bryd hynny. Felly, gadewch inni gadw'r tymheredd i lawr, canolbwyntio ar y sylwedd ac ateb y cwestiynau sy'n cael eu gofyn. Felly, gadewch imi ddechrau gyda'r cyntaf: yn y ddadl ar y gorchuddion wyneb, fe wnaethoch chi amddiffyn gwisgo'r burqa ar sail rhyddid crefyddol. A allwch chi nodi'r adnod benodol yn y Qur'an sy'n ei gwneud yn ofynnol yn ddigamsyniol i fenyw Fwslimaidd orchuddio ei hwyneb? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782742 25 En 2026-11-04T13:42:39 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=761&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Hoffwn atgoffa'r Aelod mai dadl Reform oedd hi. Gallech fod wedi gofyn am funud gan eich cyd-Aelod, pe baech chi'n dymuno gwneud hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782743 26 En 2026-11-04T13:42:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=769&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Na, rwy'n gofyn i chi. Atebwch y cwestiwn nawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782744 27 En 2026-11-04T13:42:49 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=771&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Wel, rwy'n eich atgoffa rhag ofn nad ydych yn gwybod sut rydym yn gwneud pethau yn y Senedd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782745 28 En 2026-11-04T13:42:52 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=774&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Ac fe godais i ofyn i chi— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782746 29 En 2026-11-04T13:42:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=777&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Fe ddywedaf wrthych fy mod yn gwrthod yn llwyr unrhyw ymgais i rannu cymunedau— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782750 30 En 2026-11-04T13:43:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=783&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Atebwch y cwestiwn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782752 31 En 2026-11-04T13:43:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=784&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned A ydych chi'n mynd i wrando? Rwy'n gwrthod yn llwyr unrhyw ymdrechion gan unrhyw Aelod yn y Siambr hon i rannu cymunedau drwy wneud pobl yn fychod dihangol, drwy ensynio a lledaenu gwybodaeth anwir, codi bwganod. Ac rwy'n siŵr bod llawer iawn—fel y gwelsom y noson honno—o'r Aelodau yn y Siambr yn teimlo'n union yr un fath â'r Llywodraeth hon. Mae patrwm parhaus o aelodau Reform a llefarwyr yn defnyddio eu swydd i hybu casineb ac ymraniad. Felly, rwyf yma yn gwbl ddiffuant—[Torri ar draws.] 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782758 32 En 2026-11-04T13:43:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=824&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gawn ni gadw'n dawel tra bo'r Gweinidog yn cael ei hamser seneddol i ateb? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782763 33 En 2026-11-04T13:43:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=829&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Rwyf yma'n gwbl ddiffuant i ateb cwestiynau'n ymwneud â chraffu ar fy ngwaith. Fe wnaf hynny. Mae pob un ohonom wedi ein hethol i wneud hynny. Mae'n fraint enfawr, ond fel y dywedais y diwrnod hwnnw, gyda'r fraint honno, daw cyfrifoldeb enfawr, a charwn atgoffa'r Aelod o'r cyfrifoldeb hwnnw i fod yn ofalus ynglŷn â'r geiriau y mae'n eu defnyddio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782780 34 En 2026-11-04T13:44:05 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=847&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Weinidog, fy nghyfrifoldeb i yw craffu arnoch, ac oherwydd eich bod wedi gwrthod y cwestiwn, eich goleuo. Nid oes gofyniad o'r fath yn y Qur'an. A gadewch imi ddweud rhywbeth wrthych, dyna'r union wahaniaeth y methoch chi â'i wneud gan fod hawl gan fenywod i gael y gwahaniaeth hwnnw wedi'i drafod heb i Weinidogion alw'r ddadl ei hun yn anoddefgar. Daw hynny â mi at yr ail gwestiwn. Yn y ddadl honno, fe ddewisoch chi gymharu safbwynt Reform ag erledigaeth yr Iddewon yn yr Almaen yn y 1930au a chyfeirio at gyfraith Nuremberg. Ers hynny, mae Aelod o'r gymuned Iddewig yng Nghymru, Beth, wedi cysylltu â mi, gan fy awdurdodi'n benodol i godi ei geiriau yn y Siambr hon. Mae'n ysgrifennu, 'Rwy'n Iddewig ac roeddwn yn teimlo bod geiriau Miss Williams yn sarhaus iawn.' Mae'n disgrifio eich cymhariaeth fel un ffug, sydd, yn ei geiriau hi, yn lleihau erchyllterau'r gyfundrefn Natsïaidd ac yn dweud ei bod yn anodd gwrando ar rywun yn defnyddio erledigaeth yr Iddewon yn y 1930au i sgorio pwyntiau gwleidyddol. Ond mae rhywbeth arall. Dywed Beth wrthyf na all fynegi'r pryderon hynny'n uniongyrchol i chi gan eich bod wedi'i blocio ar y cyfryngau cymdeithasol. Dywedodd nad yw erioed wedi rhegi arnoch nac wedi bod yn ddifrïol. Ddirprwy Brif Weinidog, fe wnaethoch chi gyfeirio at erledigaeth yr Iddewon i gondemnio eich gwrthwynebwyr gwleidyddol. Mae menyw Iddewig yn dweud wrthych nawr fod eich geiriau'n hynod sarhaus iddi, ac mae'n dweud eich bod wedi gwadu pob cyfle iddi ddweud hynny wrthych yn uniongyrchol. Felly, gofynnaf gwestiwn syml iawn i chi: a wnewch chi ymddiheuro i Beth, ei dadflocio, a gwrando ar y fenyw Iddewig rydych chi'n dewis cyfeirio at ei hanes? [Torri ar draws.] Gwn fod y gwir yn brifo. Neu a yw eich ymrwymiad honedig i amrywiaeth a chynhwysiant yn dod i ben unwaith eto lle mae amrywiaeth barn yn dechrau? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782692 35 En 2026-11-04T13:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=902&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782697 36 En 2026-11-04T13:45:41 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=943&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Fe ddywedaf wrthych beth sy'n sarhaus. Dylech fod wedi gweld y negeseuon a dderbyniodd llawer ohonom, gan gynnwys llawer ohonom ar fainc flaen y Llywodraeth, ar ôl y ddadl honno. Cawsant eu dychryn a'u brawychu, ac roeddent yn teimlo'n anniogel ac wedi'u bygwth gan iaith a chywair y ddadl a ddefnyddiwyd gan Aelodau ar fainc Reform. Cefais gymaint o negeseuon ar gymaint o wahanol ffurfiau. Ar y pwynt ynglŷn â'r cyfryngau cymdeithasol, mae gan bawb hawl i'w barn ar y safbwyntiau a fynegwn yn y Siambr hon. Mae'n hawdd cael gafael arnaf fel Gweinidog y Llywodraeth. Mae gennyf gyfeiriad gohebiaeth, cyfeiriad e-bost sydd ar gael i bawb. Nid oes angen defnyddio'r cyfryngau cymdeithasol i gysylltu—[Torri ar draws.] Mae’n ddrwg gennyf? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782706 37 En 2026-11-04T13:46:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=984&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Nid yw'n gyhoeddus i bawb. Os ydych chi'n ysgrifennu rhywbeth ar y cyfryngau cymdeithasol, gall pobl eraill ei weld. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782708 38 En 2026-11-04T13:46:26 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=988&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Cristiana, a gawn ni beidio â thorri ar draws y Gweinidog? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782709 39 En 2026-11-04T13:46:28 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=990&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Os yw hi eisiau anfon neges ataf, gall ysgrifennu ataf fel Gweinidog. Fe wnaf orffen fy mhwynt. Fe wnaf orffen y pwynt, gan nad oeddech yma, ond pan oeddem yn cael—roeddech chi'n arfer bod yn aelod o'r blaid Dorïaidd wrth gwrs—yr iaith wenwynig ganddynt hwy am fewnfudo, pan ddechreuodd hynny gyntaf, ac roedd Gweinidogion Torïaidd yn siarad am 'heidiau'—credaf mai Suella Braverman a ddywedodd hynny, a oedd hefyd yn Dori bryd hynny, wrth gwrs—yn dod dros y sianel, cododd un o oroeswyr yr Holocost ei llais. Fe'i dyfynnais mewn dadl am hynny yn y Siambr hon. Yr hyn roeddwn i'n ei nodi, a'r hyn a nododd hithau, wyneb yn wyneb â'r Gweinidogion Torïaidd hynny mewn cyfarfod cyhoeddus, oedd sut y gall iaith arwain at bethau eraill. Pan fyddwn yn dweud bod pobl yn werth llai, a'ch cyd-Aelod yn dweud nad yw pob diwylliant yn gyfartal, mae hynny'n awgrymu bod rhai pobl o ddiwylliannau penodol yn werth llai nag eraill. Dyna sut y dechreuodd pethau. Dyna sut y mae pethau'n dechrau. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782713 40 En 2026-11-04T13:47:35 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1057&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Ddirprwy Brif Weinidog, rwy'n dechrau meddwl mai chi yw ased mwyaf Reform yn y Siambr hon. Pryd bynnag y byddwn yn codi cwestiwn anghyfforddus, rydych chi fel pe baech chi'n benderfynol o ddangos yn union pam y mae angen ei ofyn. Beth bynnag, dyma fy nghwestiwn olaf, fe fyddwch yn falch o glywed. Fe wnaethoch chi gyfaddef yn ddiweddar nad oes llawer o newid wedi bod mewn tlodi plant yng Nghymru, a bod amddifadedd yn gwaethygu mewn gwirionedd. Roedd oddeutu dau o bob pump o blant yng Nghymru yn byw mewn amddifadedd incwm yn 2024. Eto, pan wneuthum eich holi ynglŷn â hyn ym mis Medi, fe ddywedoch chi wrthyf fod angen ffocws tynnach, targedau a cherrig milltir mesuradwy ar eich strategaeth tlodi plant, a'ch bod yn gweithio ar yr hyn y dylai'r targedau hynny fod. Ddirprwy Brif Weinidog, ni all plant fyw ar strategaethau, tasgluoedd a thargedau y mae Llywodraethau'n dal i'w cynllunio. Felly, rhowch rywbeth mesuradwy i mi heddiw: erbyn diwedd tymor y Senedd hon, faint yn union y bydd eich Llywodraeth yn lleihau tlodi plant yng Nghymru? Oherwydd os na allwch roi ffigur i ni, sut y bydd unrhyw un yn gwybod a yw eich strategaeth wedi llwyddo, ac a fyddwn—gadewch imi orffen—yn ôl yma ymhen pedair blynedd yn trafod strategaeth arall ar gyfer yr un methiant? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782722 41 En 2026-11-04T13:48:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1129&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Unwaith eto, rwy'n teimlo bod angen ichi ddeall, er mwyn penderfynu ar darged, fod angen strategaeth arnoch. Mae angen ichi ddeall pa ysgogiadau sydd gan Lywodraeth Cymru, pa reolaeth, beth y gallwn ei newid, beth y gallwn ei roi ar waith, ble y gallwn symud ein hadnoddau. Dyna yw strategaeth. Mae'r arian yn dilyn y strategaeth. Mae'r polisïau'n dilyn y strategaeth. Bydd y gwaith ar draws y Llywodraeth yn dilyn y strategaeth honno. Dyna rydym yn ei wneud ar hyn o bryd. Rydym yn cyfarfod, fel y dywedais yn yr ateb blaenorol i chi, rwy'n credu, yn y sesiwn gwestiynau flaenorol honno, i sicrhau y gallwn wneud y gwaith hwnnw ar draws y Llywodraeth fel un o is-grwpiau'r Cabinet, ac yna, yn amlwg, gwrando ar randdeiliaid, arbenigwyr polisi ac ymgyrchwyr gwrth-dlodi sydd wedi bod yn gwneud y gwaith hwn ers cyhyd ac sydd â llawer i'w ddweud am strategaeth y Llywodraeth ddiwethaf. Rydym yn gweithio ar hynny. Byddaf yn barod i ymgynghori ar y strategaeth honno—gan ein bod wedi cyflymu'r gwaith hwn—yn y flwyddyn newydd. Bydd yn barod bryd hynny. Mae'n ymgynghoriad statudol, er mwyn gallu clywed y safbwyntiau hynny, i sicrhau ein bod ar y trywydd iawn. Yr hyn rwy'n gwbl glir yn ei gylch yw y byddwn yn canolbwyntio blaenoriaethau'r Llywodraeth hon ar ymdrechion ar y polisïau allweddol a fydd yn cael yr effaith fwyaf i newid y pethau sydd o fewn ein pwerau i'w gwneud. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782698 42 En 2026-11-04T13:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1202&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782734 43 En 2026-11-04T13:54:34 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1476&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782699 44 Cy 2026-11-04T13:50:09 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1211&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd Llafur Cymru, Shav Taj. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782701 45 En 2026-11-04T13:50:13 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1215&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Dof yn ôl at fusnes y Senedd. Diolch, Ddirprwy Lywydd. Wrth inni gyfrif y dyddiau tan gyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru, hoffwn ofyn i’r Gweinidog pa ystyriaeth y mae wedi’i rhoi i’r syniad o gyllidebu ar sail rhywedd. Dylai hwn fod yn ymrwymiad syml sy’n cynorthwyo’r Llywodraeth i gyflawni ei hamcanion cydraddoldeb a hyrwyddo cydraddoldeb rhywedd ym mhob sector yng Nghymru. Mae Rhwydwaith Cydraddoldeb Menywod Cymru wedi dweud wrth Aelodau’r Senedd eu bod yn pryderu am y diffyg pwyslais a momentwm ynghylch cyllidebu ar sail rhywedd, ac y gallai hyn beryglu’r cynnydd a wnaethom gyda Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru. Mae hyn yn amlwg yn cael ei gydnabod yn rhyngwladol fel dull gweithredu, a gwyddom ei fod yn gweithio. Rwy’n siŵr na fyddai’r Gweinidog am i Gymru golli’r cyfle i ddefnyddio cyllidebu ar sail rhywedd i hyrwyddo ei hamcanion pwysig. Felly, a all roi sicrwydd i ni drwy ddweud wrthym pa fath o sgyrsiau a gafodd gyda'r Gweinidog cyllid a chyd-Aelodau o'r Cabinet am gyllidebu ar sail rhywedd yng ngwariant Llywodraeth Cymru yn y dyfodol, os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782717 46 Cy 2026-11-04T13:51:18 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1280&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr am y cwestiwn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782718 47 En 2026-11-04T13:51:20 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1282&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Mae'n bwynt pwysig iawn. Yn amlwg, rydym yng nghanol y trafodaethau cyllidebol hynny nawr, ond rydym yn ystyried effeithiau'r holl benderfyniadau a wnawn yn ofalus. Mae’n mynd i fod yn gyllideb anodd iawn, fel y clywsom y Gweinidog Cabinet dros Gyllid yn ei amlinellu. Felly, rydym yn mynd i orfod gwneud dewisiadau anodd, ond rydym yn gwbl glir ein bod am ystyried yr hyn a ddysgwyd o'r cynlluniau peilot a gynhaliwyd mewn perthynas â chyllidebu ar sail rhywedd, a hefyd, wrth gwrs, yr effeithiau ehangach y mae angen inni eu hystyried ar grwpiau agored i niwed, ar blant a phobl ifanc, yn ein penderfyniadau cyllidebol. Un peth y credaf ein bod wedi bod yn glir iawn yn ei gylch, a chredaf ei fod yn rhywbeth a fydd yn amlwg yn y gyllideb, ac a oedd yn amlwg yn y gyllideb atodol ddoe, yw’r camau a gymerwn ar fesur pwysig iawn i gydraddoldeb rhywedd, a fydd yn sicr yn effeithio ar fenywod a’r rheini sy’n rhoi gofal, sef bwrw ymlaen â’n rhaglen ofal plant uchelgeisiol iawn. Rwy'n gobeithio y bydd gwaith y Llywodraeth yn hynny o beth yn dangos sut rydym yn mynd ati o ddifrif i sicrhau y bydd pob punt a wariwn yn cael effaith fawr ar gydraddoldeb, a chydraddoldeb rhywedd yn benodol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782720 48 En 2026-11-04T13:52:50 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1372&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Iawn. A bydd hynny'n cael ei wneud ar draws gwahanol gyfrifoldebau'r Cabinet, wrth gwrs, gan ei fod yn fater a fydd yn cyffwrdd ar bob ochr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782721 49 En 2026-11-04T13:52:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1379&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Wrth gwrs. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782723 50 En 2026-11-04T13:52:58 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1380&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Ymlaen at fy ail gwestiwn. Mae naw o bob 10 aelod o staff cymorth ysgolion yng Nghymru yn fenywod, sy’n golygu, pan fydd adroddiad Unsain Cymru yn dangos bod staff yn gorfod cymryd ail swyddi, ac mewn rhai achosion, yn dibynnu ar fanciau bwyd fel nad ydynt yn llwglyd, fod hyn yn dod yn fater cydraddoldeb ar unwaith. Fel y Gweinidog sy’n gyfrifol am gyfiawnder cymdeithasol, cydraddoldeb a phartneriaeth gymdeithasol, a wnewch chi achub ar y cyfle hwn i amlinellu’r sgyrsiau rydych chi wedi’u cael gyda’r Gweinidog addysg mewn perthynas â’r mater hwn sy’n sensitif o ran amser? Mae staff cymorth ysgolion yn aros am fargen well sy'n rhoi diwedd ar anghyfiawnder tâl yn ystod y tymor yn unig. A wnaiff y Gweinidog ymrwymo i sicrhau nad yw’r gweithlu hwn, sy’n un benywaidd yn bennaf, yn cael ei adael ar ôl tra bo cynnydd yn cael ei wneud gyda’r Llywodraeth Lafur ar ran gweithwyr yn Lloegr? A wnewch chi ymrwymo i degwch cyflog? Ac yn yr un modd, a wnewch chi bwyso ar y Gweinidog addysg i ddechrau ar y gwaith o sefydlu corff negodi ar gyfer staff cymorth ysgolion yng Nghymru? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782726 51 Cy 2026-11-04T13:54:03 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1445&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch am y cwestiwn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782727 52 En 2026-11-04T13:54:04 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1446&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Wrth gwrs, mae hwn yn benderfyniad i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg. Felly, yn amlwg, gallwn gael cyfarfodydd rhyngweinidogol, fel y dywedwch, pan fo gweithlu yn cynnwys un rhywedd yn bennaf, ond nid yw'n anochel chwaith, onid yw? Gall unrhyw un ddod yn aelod o staff cymorth addysgu. Mae hyn yn rhywbeth sydd— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782733 53 En 2026-11-04T13:54:31 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1473&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Serch hynny, mae naw o bob 10 aelod o staff cymorth ysgol yn fenywod. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782736 54 En 2026-11-04T13:54:34 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1476&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Shav, peidiwch â thorri ar draws y Gweinidog pan fydd yn ateb y cwestiwn. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782738 55 En 2026-11-04T13:54:37 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1479&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Ymddiheuriadau. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782739 56 En 2026-11-04T13:54:38 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1480&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Fe ddywedaf mai penderfyniad yw hwn—. Gwn ein bod eisoes wedi ymrwymo i edrych ar hyn. Ac yn amlwg, drwy bartneriaeth gymdeithasol, fel y gwnawn drwy'r cyngor partneriaeth gymdeithasol, a llawer o'r ffrydiau gwaith sy'n gysylltiedig â hynny, y grwpiau sy'n gysylltiedig â'r cyngor hwnnw, mae hwn yn fater y byddwn yn amlwg yn ei drafod mewn partneriaeth gymdeithasol â'r undebau a'r cyrff sy'n cynrychioli'r gweithlu hwnnw. Ond nid yw'n benderfyniad i mi. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782700 57 En 2026-11-04T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1502&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782712 58 Cy 2026-11-04T13:55:07 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1509&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Peter Fox. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782716 59 En 2026-11-04T13:55:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1512&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Diolch, Ddirprwy Lywydd. Ddirprwy Brif Weinidog. Rydym yn agosáu at yr adeg honno o'r flwyddyn lle rydym yn canolbwyntio ar gofio, pan ddown ynghyd i anrhydeddu gwasanaeth ac aberth y rhai sydd wedi gwasanaethu yn ein lluoedd arfog. Er bod cofio yn gyfle pwysig i fyfyrio ar y gwasanaeth hwnnw a'r aberthau aruthrol a wnaed i sicrhau ein bod yn gallu byw ein bywydau heddiw, mae'n adeg amserol i ystyried sut rydym yn cefnogi cyn-filwyr a'u teuluoedd yn eu bywydau bob dydd ar ôl i'w gwasanaeth milwrol ddod i ben. Cyn Dydd y Cofio, a wnewch chi amlinellu, Ddirprwy Brif Weinidog, pa gymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i gyn-filwyr a'u teuluoedd ledled Cymru a pha gamau pellach sy'n cael eu cymryd i sicrhau bod y rhai sydd wedi gwasanaethu ein gwlad yn cael mynediad amserol at dai, gofal iechyd a chymorth iechyd meddwl? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782724 60 Cy 2026-11-04T13:56:03 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1565&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr am y cwestiwn. Mae'n hynod o bwysig yn ystod y cyfnod yma o gofio—cofio am yr aberth sydd wedi bod gan rai sydd wedi gwasanaethu yn y lluoedd arfog ac wedi gweld rhyfel a brwydro a'r effaith mae hynny wedi ei gael arnyn nhw o ran eu lles corfforol a'u lles meddyliol, fel yr oedden ni'n trafod yn gynharach. Ond mae hefyd angen inni gofio bod yna fywyd wedyn ar ôl gwasanaethu a bod yna hefyd deuluoedd ynghlwm wrth yr aberth yna. Mae'n gallu bod yn aberth nid yn unig o ran colled, o ran colli aelodau o'r teulu, ond hefyd o ran beth mae'r gwasanaeth yna wedi meddwl i deuluoedd. Dwi wedi siarad â nifer o bartneriaid i filwyr sy'n gwasanaethu nawr ac i gyn-filwyr, ac maen nhw wedi disgrifio i fi pa mor anodd mae'n gallu bod iddyn nhw a'u teuluoedd. Hyd yn oed os dyw'r partner ddim yn mynd i ryfel, maen nhw'n gorfod symud weithiau ar fyr rybudd ac mae'r plant yn gorfod setlo'n gyflym iawn mewn ysgolion gwahanol a symud ac yn y blaen. Weithiau, mae rhai o'r merched hefyd yn dweud wrthyf ei bod hi'n anodd iawn i gael gwaith. Maen nhw'n bobl sydd eisiau gweithio, pobl sydd â chymwysterau a rhywbeth i'w gynnig, ond dydyn nhw ddim yn gallu. Os ydyn nhw'n cael eu postio i'r Almaen, er enghraifft, maen nhw ond yn gallu gweithio ar y base. Felly, maen nhw'n ffeindio weithiau bod hwnna'n gallu bod yn rhwystredigaeth ac yn aberth er lles gyrfa eu partneriaid. Mae'r Llywodraeth yma'n hollol glir bod gyda ni ddyled i aelodau ein lluoedd arfog. Mae sicrhau ein bod ni'n cefnogi cyfamod y lluoedd arfog ar draws y gwasanaethau cyhoeddus yn ein rhaglen lywodraethu. Rwy'n ei weld e fel mater sydd yn berthnasol iawn i gyfiawnder cymdeithasol a chydraddoldebau, achos beth rŷn ni'n ceisio gwneud drwy'r hyn rŷn ni'n ariannu ac yn cefnogi yw lleihau unrhyw fath o anfantais sydd gan aelodau o'r lluoedd arfog. Byddaf i'n mynd â phapur i'r Cabinet am hyn a'r gweithredoedd pellach y gallwn ni eu cymryd ar hyn ar ddiwedd y mis. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782760 61 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Prydau Ysgol am Ddim 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782761 62 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub 3. Pa drafodaethau mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cael gyda'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg ynghylch sicrhau bod disgyblion ysgolion uwchradd y mae cyfyngiadau heb hawl i gyllid cyhoeddus yn effeithio arnynt, yn gallu cael gafael ar brydau ysgol am ddim? OQ64813 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782762 63 En 2026-11-04T13:58:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1724&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Mae trechu tlodi plant yn ymrwymiad allweddol i'r Llywodraeth hon. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg a minnau wedi cael ein briffio am yr angen posibl i gefnogi dysgwyr o aelwydydd heb hawl i gyllid cyhoeddus. Rydym yn ystyried nawr pa gymorth pellach y gallai fod ei angen. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782759 64 En 2026-11-04T13:58:59 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1741&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub Mae prydau ysgol am ddim yn un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o fynd i'r afael â newyn a thlodi plant, gwella iechyd a lles plant, cefnogi cyrhaeddiad addysgol a lleddfu pwysau ariannol ar deuluoedd. I'w roi mewn gwerth ariannol, maent yn werth dros £500 bob blwyddyn i bob plentyn yng Nghymru, gyda'u buddion cymdeithasol ac economaidd ehangach yn ymestyn ymhell y tu hwnt i'r ffigur hwn. Fodd bynnag, ni all disgyblion ysgolion uwchradd heb hawl i gyllid cyhoeddus yng Nghymru gael mynediad at y prydau ysgol am ddim hyn, yn wahanol i Loegr. Mae teuluoedd sydd eisoes wedi'u rhwystro rhag cael mynediad at fudd-daliadau sy'n newid bywydau a chymorth tai hefyd yn cael eu heithrio o'r ddarpariaeth hanfodol hon. Gallai cynigion diweddar gan newidiadau i setliad Llywodraeth Lafur y DU olygu y bydd rhai teuluoedd yn dal i'w chael hi'n anodd am flynyddoedd lawer, gan ddyfnhau tlodi a datgelu'r craciau mewn rhwyd ddiogelwch sydd eisoes yn annigonol. Ni ddylai unrhyw blentyn lwgu oherwydd eu statws mewnfudo. Ni allwn honni ein bod yn ceisio trechu tlodi plant gan amddifadu rhai plant o'r cymorth y maent ei angen. Gyda hyn mewn golwg, hoffwn ofyn dau gwestiwn. Yn gyntaf, pa gynnydd a wnaed tuag at strategaeth gydgysylltiedig gydag awdurdodau lleol a phartneriaid trydydd sector i atal amddifadedd ymhlith mudwyr a cheiswyr noddfa— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782710 65 En 2026-11-04T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1802&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782728 66 En 2026-11-04T14:00:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1812&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf i ofyn i chi ddod i ben, os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782730 67 En 2026-11-04T14:00:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1814&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub —heb hawl i gyllid cyhoeddus? Ac yn ail, pryd fydd disgyblion ysgol uwchradd heb hawl i gyllid cyhoeddus yn gallu cael mynediad at y prydau ysgol am ddim y mae ganddynt hawl iddynt? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782731 68 Cy 2026-11-04T14:00:23 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1825&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch am y cwestiynau pwysig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782735 69 En 2026-11-04T14:01:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1887&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Wrth gwrs, mae polisi mewnfudo, gan gynnwys dim hawl i gyllid cyhoeddus, yn fater a gedwir yn ôl i Lywodraeth y DU, ond rydym yn cydnabod yn llwyr y pwysau sy'n wynebu pobl, a phobl ifanc, yng Nghymru sy'n ddarostyngedig i'r amod hwn. Felly, rydym yn cydnabod yn llwyr y gall greu rhwystrau i fynediad at gymorth. Mae ein canllawiau ar gefnogi teuluoedd heb hawl i gyllid cyhoeddus yn atgoffa awdurdodau lleol o'u pwerau yn ôl disgresiwn o dan Ddeddf Addysg 1996 i ddarparu prydau bwyd am ddim, oherwydd ni ddylai unrhyw blentyn gael ei amddifadu o addysg am eu bod yn llwglyd. Dyna pam y gwnaeth Plaid Cymru ymgyrchu mor galed dros brydau ysgol am ddim mewn ysgolion cynradd, ac rydym yn gweithio i ehangu hynny fesul cam nawr, gan ddechrau gyda'r plant tlotaf—y rhai sydd ar gredyd cynhwysol—heb gyfyngiad ar incwm felly, er mwyn i'w teuluoedd allu dechrau ymestyn hynny i mewn i'r ysgol uwchradd. Felly, mae swyddogion yn dal i weithio'n agos gydag awdurdodau lleol, gan eu hatgoffa o'u pwerau yn ôl disgresiwn, a thrwy Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru i ddeall amgylchiadau, rhwystrau a chyfleoedd lleol. A bydd y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg hefyd yn cyfarfod â Sefydliad Bevan i drafod hyn fis nesaf. Felly ar ôl y cyfarfod hwnnw, rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog Cabinet a minnau yn ystyried y dystiolaeth honno, ac yna bydd hynny'n llywio ein dull o weithredu polisi yn y dyfodol. Ond yn y cyfamser, mae'r Llywodraeth hon yn annog ysgolion ac awdurdodau lleol i sicrhau na wrthodir pryd o fwyd yn yr ysgol i unrhyw blentyn sy'n cyrraedd yn llwglyd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782753 70 En 2026-11-04T14:02:16 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1938&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David Mae gennyf bryderon gwirioneddol am y dull hwn o weithredu. Fel arfer, gwneir penderfyniad 'dim hawl i gyllid cyhoeddus' ar gyfer y rhai sydd yn y wlad hon yn anghyfreithlon, neu'r rhai sydd wedi cael caniatâd cyfyngedig i aros, lle mae'n ofynnol iddynt gynnal eu hunain a'u teuluoedd fel amod preswylio. Byddai'n gwbl amhriodol i Lywodraeth Cymru ddefnyddio arian trethdalwyr Cymru i ymestyn budd-daliadau a ariennir gan y wladwriaeth i deuluoedd mewn amgylchiadau lle mae Llywodraeth y DU wedi gosod cyfyngiadau'n fwriadol ar fynediad at eu cymorth cyhoeddus. Yn fwy cyffredinol, wrth i blant symud ymlaen i'r ysgol uwchradd, dylai cyfrifoldeb rhieni barhau i fod yn hollbwysig. Ni ddylai'r wladwriaeth gymryd lle rhieni i fagu eu plant. Gyda Chymru'n cofnodi canlyniadau addysgol mor wael, oni ddylai ein cyllideb addysg gyfyngedig ganolbwyntio ar wella llythrennedd, rhifedd a safonau yn y dosbarth, yn hytrach nag ehangu darpariaeth am ddim yn barhaus, yn enwedig i'r rheini sydd— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782782 71 En 2026-11-04T14:02:32 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1954&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf i ofyn i chi ddod i ben, os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782783 72 En 2026-11-04T14:02:33 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=1955&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David —heb hawl i gyllid cyhoeddus? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782784 73 En 2026-11-04T14:03:39 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2021&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Hoffwn nodi ffaith yma: mae 'dim hawl i arian cyhoeddus' yn amod fisa sy'n cyfyngu ar fynediad at fudd-daliadau penodol a chymorth tai. Gall pobl ar fisâu gwaith neu deuluol gael eu heffeithio. Maent yma'n gyfreithiol. Os oes ganddynt blant a'u bod mewn sefyllfa anodd, yna rwy'n gobeithio y byddai'r rhan fwyaf o Aelodau'r Siambr eisiau i'r Llywodraeth hon ddod o hyd i ffordd o wneud yn siŵr bod y plant hynny'n gallu manteisio ar bryd poeth o fwyd pan fyddant yn yr ysgol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782785 74 En 2026-11-04T14:04:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2064&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Diolch, Zaynub, am dynnu sylw at yr anghyfiawnder amlwg hwn. Mae dysgwyr yn Lloegr yn gallu cael mynediad at brydau ysgol am ddim beth bynnag yw statws mewnfudo eu rhieni, ac mae hyn yn rhywbeth y credaf y gellir ac y dylid ei ailadrodd ledled Cymru. Mae'n fater syml o degwch wrth gwrs, ond mae'r syniad y dylid gwrthod prydau ysgol am ddim i ddisgyblion penodol sydd eu hangen yn economi ffug. Am swm cymharol fach o arian, fe wyddom fod prydau ysgol am ddim yn creu buddion addysgol ac iechyd enfawr i ddisgyblion, gan eu helpu i gadw'n iach ac yn barod i ddysgu. Pa sylwadau y mae'r Gweinidog yn eu gwneud i Lywodraeth y DU i liniaru niwed cyfyngiadau dim hawl i gyllid cyhoeddus i iechyd a lles dysgwyr, neu hyd yn oed yn well, a fyddwch chi'n ymuno â'r Gwyrddion i alw am ddiddymu amodau dim hawl i gyllid cyhoeddus, sydd ond yn gwaethygu anghydraddoldebau cymdeithasol, economaidd ac ar sail hil? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782729 75 En 2026-11-04T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2102&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782737 76 En 2026-11-04T14:05:23 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2125&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Fel y dywedais, nid yw hwn yn faes polisi datganoledig. Mater i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg fydd gwneud y sylwadau hynny'n uniongyrchol, o un Gweinidog i'r llall. Ond fel y dywedais, gwyddom fod anghysondeb mewn rhai awdurdodau lleol o ran sut y mae'r pwerau yn ôl disgresiwn hynny o dan y Ddeddf Addysg yn cael eu cymhwyso. Byddwn yn parhau i weithio ar draws meysydd polisi datganoledig i ystyried beth arall y gellir ei wneud o fewn ein cyfrifoldebau i gefnogi pobl yr effeithir arnynt gan amodau dim hawl i gyllid cyhoeddus, a byddai hynny, wrth gwrs, yn cynnwys plant y teuluoedd hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782747 77 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Rhoi Terfyn ar Dlodi 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782748 78 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 5025 5025 Anthony Slaughter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5025 Slaughter, Anthony 4. Pa asesiad mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i wneud o effaith cyllideb Llywodraeth y DU ar waith Llywodraeth Cymru i roi terfyn ar dlodi? OQ64829 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782751 79 Cy 2026-11-04T14:06:18 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2180&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr am y cwestiwn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782749 80 En 2026-11-04T14:07:21 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2243&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Nid oedd hon yn gyllideb a gyflawnodd i Gymru. Rydym yn croesawu mesurau o fewn y gyllideb honno i leddfu pwysau ar aelwydydd Cymru, gan gynnwys gweithredu ar gostau ynni, ar dreth tanwydd ac ar gyflogau. Ond mae trechu tlodi'n galw am weithredu parhaus wedi'i dargedu, gan gynnwys, er enghraifft, ar dariffau cymdeithasol, dileu'r cap ar fudd-daliadau a chynyddu'r lwfans tai lleol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782754 81 En 2026-11-04T14:06:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2213&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 5025 5025 Anthony Slaughter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5025 Slaughter, Anthony Diolch, Weinidog. Roeddwn yn falch o weld yr alwad yn eich llythyr diweddar gyda Llywodraeth yr Alban ar Lywodraeth y DU i roi mesurau i fynd i'r afael â thlodi wrth wraidd y gyllideb flynyddol hon. Fodd bynnag, fel y nodwyd gennych, mae'n ymddangos bod eich galwadau i ddadrewi'r lwfans tai lleol wedi cael eu diystyru unwaith eto. Fe wyddom fod codi cyfraddau lwfansau tai lleol yn un o'r pethau mwyaf effeithiol y gallai Llywodraeth y DU eu gwneud nawr i helpu pobl sy'n byw mewn tlodi, gan fod y rhewi hirdymor, ynghyd â'r prinder difrifol o gartrefi cymdeithasol, wedi bod yn parhau digartrefedd ac ansicrwydd tai ers llawer gormod o amser. Yn ôl data gan Crisis, yn fy etholaeth i, Caerdydd Penarth, mae llai nag 1 y cant o gartrefi yn y sector rhentu preifat yn fforddiadwy ar gyfraddau'r lwfans tai lleol, gydag aelwydydd angen dod o hyd i filoedd o bunnoedd i wneud iawn am y diffyg. Yn absenoldeb cymorth gan Lywodraeth San Steffan, beth arall y gall y Gweinidog ei wneud, gan weithio gyda'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, i ddiogelu pobl rhag tlodi tai sy'n dyfnhau ledled Cymru? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782781 82 Cy 2026-11-04T14:07:59 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2281&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr. Fe allai Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol fod wedi cymryd y camau pellach yna i dargedu cefnogaeth ar gyfer y rheini sydd ei angen e fwyaf, a dwi yn meddwl mai un o'r bylchau mwyaf amlwg o ran darparu'r gefnogaeth yna yng nghyllideb Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol yw'r penderfyniad yna i beidio â dadrewi'r local housing allowance. Dŷn ni'n ystyried y byddai adfer LHA, ochr yn ochr â'r sefyllfa sydd yn y farchnad rentu ar hyn o bryd, fel y gwnaethoch chi sôn, wedi cael cymaint o effaith ar atal digartrefedd ac ar atal cysgu ar y stryd—rhywbeth y gwnaeth y Prif Weinidog a'r Canghellor sôn oedd yn rhywbeth roedden nhw eisiau ei weld yn ganolog i'w gweledigaeth nhw.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782786 83 En 2026-11-04T14:09:09 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2351&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Yng Nghymru, mae rhewi lwfans tai lleol yn cael yr effaith anghymesur honno ar ein cartrefi. Cynyddodd rhenti sector preifat 4.5 y cant yn y flwyddyn hyd at fis Gorffennaf eleni, yn fwy na chyfartaledd y DU o 3.7 y cant. Ac rydym wedi cael yr adroddiad hwnnw gan Crisis Cymru, onid ydym, yn tynnu sylw at y ffaith bod y rhewi parhaus yn gadael cymaint o aelwydydd agored i niwed yn methu talu eu costau tai ac mewn mwy o berygl o ddigartrefedd. Felly, byddai dadrewi'r cyfraddau hyn yn gyson â nod ac ymrwymiad datganedig Prif Weinidog y DU i roi diwedd ar ddigartrefedd, ond yr hyn a wnawn ni o fewn ein pwerau ein hunain wrth gwrs yw ceisio cefnogi pobl gyda chostau byw. Mae ein ffocws uniongyrchol ar helpu i leihau costau i deuluoedd. Rydym eisiau gwneud y mwyaf o incwm, oherwydd i mi, fel y dywedais yn fy atebion cynharach ar system fudd-daliadau Gymreig, mae'n fater o gael yr arian y mae pobl yn gymwys i'w gael i mewn i'w pocedi. Er nad yw'r lefelau lles hynny'n ddigonol yn aml, os gallwn wneud yn siŵr eu bod yn cael popeth y gallant ei gael, bydd hynny'n helpu, yn amlwg, i roi hwb i incwm aelwydydd ac yn sicrhau—. I mi hefyd, mae'n ymwneud ag urddas, nid ag arian yn unig. Mae gennym ddyletswydd, fel Llywodraeth, i barchu a gofalu am y bobl rydym yma i'w gwasanaethu, a gwneud yn siŵr bod pawb yn gallu fforddio cartref diogel a chynnes yw'r peth mwyaf hanfodol y gallwn ei wneud. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782741 84 En 2026-11-04T14:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2402&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782755 85 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Y Cynllun Hawliau Pobl Anabl 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782764 86 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782765 87 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782766 88 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782767 89 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782768 90 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782769 91 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782770 92 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782771 93 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782772 94 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782773 95 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782774 96 En 2026-11-04T14:10:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2459&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782756 97 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn 5. Sut mae'r Gweinidog Cabinet yn gweithio gyda'r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni i weithredu'r ymrwymiadau ar gynhwysiant digidol yn y cynllun hawliau pobl anabl? OQ64832 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782757 98 En 2026-11-04T14:10:56 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2458&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Rydym yn gweithio gyda'n gilydd i gyflawni ymrwymiadau cynhwysiant digidol y cynllun. Drwy raglen a grantiau cynhwysiant digidol Cymru, rydym yn cefnogi cymorth mewn cymunedau lleol a mynediad at dechnoleg hygyrch, fel y gall pobl anabl fagu hyder a defnyddio'r gwasanaethau sydd eu hangen arnynt. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782779 99 En 2026-11-04T14:11:14 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2476&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn A wnaiff y Gweinidog amlinellu sut y mae'r Llywodraeth yn gweithio ar draws portffolios i sicrhau bod hygyrchedd yn cael ei ymgorffori wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus, gan gynnwys darparu dewisiadau amgen addas i bobl nad ydynt yn gallu defnyddio systemau digidol? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782778 100 En 2026-11-04T14:11:30 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2492&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch am y cwestiwn pwysig hwnnw. Mae hygyrchedd yn gyfrifoldeb trawslywodraethol, felly mae'r cynllun hawliau pobl anabl a'r safon gwasanaethau digidol ar gyfer gwasanaethau cymorth Cymru wedi eu hadeiladu o amgylch anghenion pobl. Wrth gwrs, mae cynhwysiant digidol yn golygu mwy na digidol yn unig, onid yw? Mae'n golygu bod rhaid i ddewisiadau ffôn, wyneb yn wyneb neu bapur addas barhau i fod ar gael lle bo angen. Gwyddom fod gormod o bobl anabl yng Nghymru yn dal i wynebu mynediad anghyfartal at wasanaethau cyhoeddus, felly mae ein cynllun hawliau pobl anabl sydd wedi'i seilio ar y model cymdeithasol o anabledd yn darparu fframwaith gweithredu a rennir i fynd i'r afael â'r anghydraddoldebau hynny ar draws y Llywodraeth, mewn iechyd, mewn addysg, mewn tai, mewn trafnidiaeth, mewn cyflogaeth, mewn gofal plant a thu hwnt. Yn ei hanfod, mae'r model cymdeithasol yn golygu cael gwared ar rwystrau, onid yw, deall mai rhwystrau y mae pobl anabl yn eu hwynebu, a dyna'r pethau sydd angen inni eu diddymu o gymdeithas. Felly, gyda phartneriaid, gan gynnwys cyflogwyr iechyd a thrafnidiaeth, rydym yn gwneud systemau'n hygyrch, yn diogelu a gwella mynediad Iaith Arwyddion Prydain, ffôn, wyneb yn wyneb ac ysgrifenedig, ac yn datblygu mesurau diogelu i bobl anabl allu cael mynediad at arian parod a'i wario. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782788 101 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Cefnogaeth i Bobl sy'n Gadael y Carchar 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782789 102 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane 6. Pa gefnogaeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i bobl sy'n gadael y carchar? OQ64812 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782790 103 Cy 2026-11-04T14:13:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2584&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Er bod cyfiawnder wedi'i gadw'n ôl i Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol ar hyn o bryd, rŷn ni'n gweithio'n agos â Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Fawrhydi, awdurdodau lleol a gwasanaethau cyfiawnder eraill i helpu pobl sy'n cael eu rhyddhau o'r carchar i gael mynediad at lety, gofal iechyd, gwasanaethau camddefnyddio sylweddau a chymorth ehangach. Mae ailsefydlu llwyddiannus yn allweddol i leihau aildroseddu, gwella canlyniadau a helpu pobl i ailadeiladu eu bywydau yn eu cymunedau. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782777 104 Cy 2026-11-04T14:13:34 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2616&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr iawn. A dyna'r pwynt, yndê, ein bod ni'n gyfrifol am y gwasanaethau ar ôl iddyn nhw adael y carchar. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782776 105 En 2026-11-04T14:13:41 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2623&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Canfu adroddiad a gyhoeddwyd gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru fod mwy na thraean o'r bobl a fu farw ar ôl gadael y carchar yng Nghymru y llynedd wedi marw o ganlyniad i achosion sy'n gysylltiedig â chyffuriau. Canfu'r adroddiad hefyd fod bron i 700 o bobl wedi cael eu rhyddhau i gysgu allan yng Nghymru, ac mae'r nifer hwnnw bellach wedi codi am bedair blynedd yn olynol. Mae'r rhain yn bobl sydd wedi bwrw eu dedfryd a dylent gael cyfle i roi eu bywydau yn ôl ar y trywydd iawn, ond yn lle hynny, mae gormod yn gadael y carchar heb gartref sefydlog, heb gefnogaeth briodol ac unman i droi. Mae'r adroddiad ei hun hefyd yn cwestiynu'n uniongyrchol a yw cefnogaeth Llywodraeth Cymru i bobl sydd â phroblemau defnyddio sylweddau ac i'r rhai sy'n gadael carchar yn addas i'r diben. Wrth inni barhau, fel y dywedoch chi, i wthio am ddatganoli cyfiawnder, mae gan Lywodraeth Cymru bwerau dros y gwasanaethau hynny eisoes. Felly, Ddirprwy Brif Weinidog, dyma'r cwestiwn allweddol: pa gamau y byddwch chi'n eu cymryd nawr i sicrhau nad oes neb yn gadael carchar yng Nghymru heb unman i fyw ac unman i droi am driniaeth? Diolch yn fawr iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782775 106 Cy 2026-11-04T14:14:50 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2692&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Dwi eisiau rhoi ar y record y ddyled sydd gyda ni i'r academwyr fel Dr Rob Jones sydd yn tynnu sylw parhaus. Beth fyddem ni'n ei wneud heb yr academwyr yna yn ein prifysgolion sy'n ein helpu ni i ddeall canlyniadau polisïau a sut gallwn ni edrych i wella yr hyn dŷn ni'n ei wneud er budd pobl Cymru, fel pobl sy'n gadael carchar? Wrth gwrs, fel gwnaethon ni sôn, mae'n maniffesto ni a'n rhaglen lywodraethu ni wedi ailddatgan ein hymrwymiad hirsefydlog i ddyfalbarhau i geisio datganoli cyfiawnder. Mae e'n rhywbeth, wrth gwrs, mae canfyddiadau'r adroddiad yma sydd wedi'i gyhoeddi gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru yn cryfhau'r achos drosto, onid yw e, fel ein bod ni'n gallu pwytho yn well y gwasanaethau hyn at ei gilydd er mwyn gwneud yn siŵr ein bod ni'n gallu ymateb i anghenion a sefyllfaoedd carcharorion sy'n cael eu rhyddhau yn well. Mae'r angen yna am fwy o gydlyniant rhwng y system gyfiawnder a chyfrifoldebau datganoledig mor glir; byddai'n lleihau aildroseddu ac yn gwella, wrth gwrs, y canlyniadau ar gyfer y bobl sydd yn cael eu rhyddhau. Felly, rŷn ni eisiau gwneud yn siŵr—. Ein blaenoriaeth ni wastad yw atal digartrefedd. Mae angen sicrhau ein bod ni'n nodi anghenion tai yn gynharach, yn gynt, bob amser, a disgwyl wedyn i wasanaethau gydweithio cyn i unigolyn adael y ddalfa. Rŷn ni'n gwybod yn rhy aml does dim digon o rybudd yn cael ei roi ac wedyn mae pobl yn ffeindio eu hunain mewn sefyllfa lle maen nhw'n ddigartref. Ac mae hynny yn amlwg. Fel rŷn ni'n gwybod am bwysigrwydd cartref a thŷ sefydlog, ontefe, mae e'n gallu arwain at bob mathau o bwysau ar unigolion ac mae'n gallu arwain at y ffaith bod—. Os nad oes gyda chi unrhyw le i fyw, rŷch chi efallai yn mynd i droi at dorcyfraith. Weithiau rŷn ni wedi cael enghreifftiau, onid ŷn ni, o bobl yn gwneud hynny er mwyn cael to uwch eu pen. Felly, mae e'n sefyllfa mae'n rhaid i ni fynd i'r afael ag e. Rŷn ni'n ddiolchgar am ganfyddiadau'r adroddiad a bydd hyn yn pwytho i mewn i'n gwaith ni o ran y pethau rŷn ni yn gallu eu rheoli, ond mae e eto yn gwneud y ddadl yna dros ddatganoli cyfiawnder hyd yn oed yn gryfach. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782791 107 Cy 2026-11-04T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2702&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782816 108 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Diogelwch Menywod a Merched 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782817 109 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha 7. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau diogelwch menywod a merched? OQ64800 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782818 110 Cy 2026-11-04T14:17:27 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2849&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned O fewn ein 100 diwrnod cyntaf, fe gynhalion ni adolygiad o strategaeth genedlaethol trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Rŷn ni'n gweithredu ar ei ganfyddiadau i gyhoeddi erbyn yr haf nesaf gamau i roi terfyn ar drais a cham-drin, sy'n canolbwyntio ar ei atal rhag digwydd yn y lle cyntaf. Mae hyn yn galw am weithredu ar y cyd i wneud Cymru yn lle mwy diogel i fenywod a merched. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782815 111 En 2026-11-04T14:17:54 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2876&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Diolch am eich ymateb. Weinidog Cabinet, efallai eich bod yn honni bod y Llywodraeth hon yn gwbl ymroddedig i ddiogelu menywod a merched ledled Cymru, ond nid yw'r rhethreg yn cyd-fynd â'r gweithredoedd. Er mwyn gallu cadw menywod a merched yn ddiogel mewn gwirionedd, rhaid inni yn gyntaf ddeall a diogelu eu hawliau. Rwy'n falch o gadeirio grŵp trawsbleidiol cyntaf y Senedd ar hawliau menywod a merched, ac mae'n garreg filltir bwysig ac mae'n wych cael Aelodau Reform, Aelodau Llafur, ac rwy'n gobeithio gweld Aelod y Democratiaid Rhyddfrydol yno hefyd yn fuan iawn gyda ni. Nawr, roedd gennym gynrychiolaeth o Blaid Cymru yn y grŵp trawsbleidiol, ond gorfodwyd yr AS i ymddiswyddo am nad yw'n cyd-fynd â gwerthoedd eich plaid. Ddirprwy Weinidog, rwyf wedi fy mrawychu, o ddifrif, ac yn ffieiddio at haerllugrwydd Plaid Cymru yn cyfaddef nad yw diogelu hawliau menywod a merched yn cyd-fynd â'ch safbwyntiau a'ch gwerthoedd. Efallai'n fwy syfrdanol, yn ôl adroddiadau yn y wasg, fe gafodd yr AS Plaid Cymru ei bwlio gan staff gwrywaidd i adael y grŵp. Ddirprwy Weinidog, mae hyn yn dangos nad yw Plaid Cymru yn malio am ddiogelu menywod a merched—ac a yw'r honiadau fod dynion o fewn Plaid Cymru wedi bwlio un o aelodau'r blaid i dynnu'n ôl o'r grŵp trawsbleidiol pwysig hwn yn wir? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782881 112 Cy 2026-11-04T14:19:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=2942&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Byddwn i jest yn gofyn i'r Aelod bwyllo a deall bod y rhain yn faterion sensitif iawn. Dwi yn meddwl ei bod hi'n bwysig nad ydyn ni, yn y lle cyntaf, yn drysu hawliau merched yn gyfan gwbl gydag unrhyw beth sy'n ymwneud â diogelu diogelwch menywod, rhywbeth sydd, fel roeddwn i wedi sôn yn fy ateb cychwynnol i chi—. Mae'n blaenoriaeth ni yn glir: atal trais a cham-drin a diogelu menywod a merched. Mae hynny yn ein rhaglen lywodraethu ni, sicrhau bod y dioddefwyr a goroeswyr yn cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw. O ran dyfarniad y Goruchaf Lys, wrth gwrs, rŷn ni yn gwneud yn siŵr ein bod ni'n cydymffurfio â'r gyfraith fel y'i heglurwyd gan y llys, ac wedyn dyna beth rŷn ni'n ei wneud er mwyn sicrhau ein bod ni'n parchu pawb yn ein cymdeithas a chadw pawb yn ein cymdeithas yn ddiogel. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782792 113 Cy 2026-11-04T14:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3002&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782793 114 Cy 2026-11-04T14:20:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3012&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. A'r cwestiwn olaf i chi, Ddirprwy Prif Weinidog, cwestiwn 8—Marc Jones. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782794 115 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb B Digartrefedd 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782795 116 Cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb O 350 350 Marc Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=350 Jones, Marc 8. Pa drafodaethau mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cael gyda Llywodraeth y DU ar y berthynas rhwng rhyddhau carcharorion a'r lefelau cynyddol o ddigartrefedd? OQ64833 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782796 117 Cy 2026-11-04T14:20:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3027&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr. Mae ein blaenoriaeth ni yn glir: ddylai pobl ddim eu cael eu hunain yn ddigartref wrth adael y carchar. Er mai mater i Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol yw cyfiawnder ar hyn o bryd, mae penderfyniadau am ryddhau carcharorion yn effeithio'n uniongyrchol ar wasanaethau datganoledig yng Nghymru, gan gynnwys, wrth gwrs, tai. Rŷn ni'n parhau i weithio'n agos gyda Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Fawrhydi a phartneriaid cyfiawnder i wella'r cynlluniau ar gyfer pobl Cymru sy'n gadael y ddalfa. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782799 118 Cy 2026-11-04T14:20:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3059&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 350 350 Marc Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=350 Jones, Marc Diolch yn fawr iawn. Mae Jane Dodds wedi cyfeirio at hyn yn barod, felly dwi'n mynd i ofyn cwestiwn ychydig bach yn wahanol, yn seiliedig ar y sefyllfa yn lleol yn Wrecsam. Ni ddylai neb adael y carchar i gysgu ar y stryd, a dyna beth ddigwyddodd i chwech allan o 10 carcharor a adawodd carchar Berwyn y llynedd. Mae hwnna'n anfaddeuol. Mae'r nifer o bobl sy'n cysgu ar y stryd yn Wrecsam ar gynnydd. Llynedd, cafodd 215 o garcharorion Berwyn eu rhyddhau i gysgu ar y stryd ar eu noson gyntaf. Ac mae'r ffigurau arswydus yma cyn y cynlluniau gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig i ryddhau carcharorion yn gynnar. So, dwi'n poeni ein bod ni'n mynd i weld y sefyllfa yn gwaethygu, a dyna pam dwi eisiau codi'r cwestiwn, oherwydd mae'n cael effaith andwyol iawn ar y gwasanaethau sydd gennym ni yn lleol yn trio delio efo problemau'r cyn-garcharorion yma. [Torri ar draws.] Sori, mi oedd yna gwestiwn i ddod. Pa wybodaeth ydych chi wedi ei chael gan y Llywodraeth yn Llundain i helpu lleihau'r nifer o gyn-garcharorion sy'n gorfod cysgu ar y stryd? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782805 119 Cy 2026-11-04T14:22:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3134&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Wnaf i ddim ailadrodd nifer o'r pwyntiau gwnes i mewn ymateb i Jane Dodds, ond jest i gadarnhau ac i danlinellu nad yw hyn yn sefyllfa dderbyniol yng ngolwg y Llywodraeth yma. Mae'r penderfyniadau yma ynglŷn â rhyddhau carcharorion yn cael effaith uniongyrchol ar wasanaethau tai a digartrefedd yng Nghymru, ac rŷn ni wrth gwrs yn cydnabod bod digartrefedd ymhlith pobl sy'n gadael y ddalfa wir yn her, ond hefyd yn gwbl annerbyniol. Felly, mae'r Llywodraeth yn parhau i geisio gweithio'n agos gyda HMPPS ac awdurdodau lleol i sicrhau bod y cynllunio yna cyn rhyddhau pobl o'r ddalfa yn cael ei wella.  Ac o ran yr hyn rydyn ni'n ei wneud, mae yna grŵp, y post-custody working group, sy'n cael ei gyd-gadeirio gan uwch-swyddogion o Lywodraeth Cymru a HMPPS, sydd wedi cael ei sefydlu ac mae yna ffocws penodol gan y grŵp yma ynglŷn â cheisio gwella'r cynllunio yna, gwneud hynny llawer ynghynt, ar y cyfnod cynharaf posibl, fel bod cysgu ar y stryd a digartrefedd yn cael ei osgoi yn gyfan gwbl.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782812 120 Cy 2026-11-04T14:23:40 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3222&l=cy 261104-1 1. Cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Ddirprwy Brif Weinidog.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782826 121 Cy 2026-11-04T14:23:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3224&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen at gwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd. Cwestiwn 1—Joe Martin.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782827 122 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Lles Anifeiliaid 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782828 123 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 12146 12146 Joe Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe 1. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i ddiogelu lles anifeiliaid? OQ64803 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782829 124 En 2026-11-04T14:23:54 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3236&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd Gruffydd, Llyr Rydym wedi ymrwymo, wrth gwrs, i gyflwyno cynllun lles anifeiliaid newydd ar gyfer Cymru, gan weithio'n agos gyda rhanddeiliaid a phartneriaid, a byddwn yn adeiladu ar enw da cryf Cymru o ran lles anifeiliaid ac yn parhau i gynnal a gwella safonau lles uchel. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782831 125 En 2026-11-04T14:24:09 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3251&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12146 12146 Joe Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe Diolch, Weinidog Cabinet. Fel y gwyddoch, mae deiseb sydd â bron i 14,000 o lofnodion wedi mynd drwy Bwyllgor Deisebau'r Senedd, yn galw am wahardd rhwymo ceffylau. Yng Nghaerdydd, yn gynharach eleni, cafodd ceffyl ei daro a'i ladd gan gar yn fy etholaeth. Mae'r RSPCA wedi mynegi pryderon difrifol ynghylch rhwymo ceffylau, gan nodi bod yr arfer yn aml yn arwain at ddiffyg lloches, pori cyfyngedig, diffyg cwmni i'r ceffylau, atal eu hymddygiad naturiol, ac mae'n fygythiad uniongyrchol i'w diogelwch corfforol. Ac eto, er gwaethaf y gwrthwynebiad cryf gan y cyhoedd, nid yw Llywodraeth Cymru wedi gweithredu. Weinidog, a wnewch chi gymryd y camau angenrheidiol nawr i wahardd rhwymo ceffylau a chyflwyno canllawiau llym sy'n sicrhau'r safonau lles anifeiliaid uchaf? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782847 126 En 2026-11-04T14:24:45 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3287&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, mae llawer o'r hyn a nodwyd gennych eisoes yn anghyfreithlon wrth gwrs. Mae lles ceffylau wedi'u rhwymo eisoes yn cael ei ystyried o dan Ddeddf Lles Anifeiliaid 2006, ac mae honno'n gosod dyletswydd gyfreithiol ar y rhai sy'n gyfrifol am geffylau i ddiwallu eu hanghenion lles. Nawr, mae hynny’n cynnwys darparu lloches addas, deiet priodol, gofal milfeddygol angenrheidiol a'r cyfle i arddangos ymddygiad normal. Yn sicr, nid yw rhwymo'n gynaliadwy o ran defnydd hirdymor, yn sicr, ac mae'r cod ymarfer ar gyfer ceffylau yn nodi amodau penodol, gan gynnwys mynediad at fwyd a dŵr, lloches, goruchwyliaeth, ac ati. Yn fy marn i, mae'r fframwaith yn bodoli, felly, mater o orfodaeth ydyw wrth gwrs, ac mae gorfodi’n parhau i fod yn gyfrifoldeb i awdurdodau lleol. Mae Llywodraeth Cymru’n ariannu Trwyddedu Anifeiliaid Cymru, sydd yno i gefnogi awdurdodau lleol, ac rwy’n disgwyl i orfodaeth effeithiol ddigwydd o ganlyniad i hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782787 127 En 2026-11-04T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3302&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782797 128 En 2026-11-04T14:25:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3349&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Rwy’n credu bod lles anifeiliaid yn bwysig. Mae llawer o anifeiliaid yn greaduriaid ymdeimladol, sy'n golygu eu bod yn gallu profi teimladau fel poen, pleser a chyflyrau emosiynol. Mae'r dystiolaeth gryfaf yn bodoli ar gyfer mamaliaid ac adar, ond yn y blynyddoedd diweddar mae ymchwilwyr wedi cyflwyno dadleuon cryf dros bysgod, octopysau, crancod, a rhai pryfed hyd yn oed. Gwnaeth Llafur Cymru benderfyniad i wahardd rasio milgwn yng Nghymru ar sail lles anifeiliaid, a sicrhaodd y ddeddfwriaeth i sefydlu'r gwaharddiad—diolch, Jane Dodds. Ac er bod y gyfraith yn caniatáu i'r gwaharddiad ddod i rym rhwng mis Ebrill 2027 a mis Ebrill 2030, hoffwn weld y gwaharddiad yn weithredol cyn gynted â phosibl yn ymarferol. Cafodd y cyfnod pontio ei sefydlu i helpu i roi'r gwaharddiad ar waith yn ddiogel, gyda lles anifeiliaid wrth ei wraidd, ac nid er mwyn ymestyn rasio milgwn yn ddiangen. Pa gamau y mae'r Gweinidog yn eu cymryd i sicrhau bod y gwaharddiad yn dod i rym? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782803 129 En 2026-11-04T14:26:36 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3398&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, fel y gwyddoch, Mike, sefydlodd y Llywodraeth flaenorol y grŵp gweithredu ar wahardd rasio milgwn. Mae'r grŵp wedi cael y dasg o ystyried nifer o'r materion hyn a sicrhau'r cydbwysedd cywir o ran diogelu lles milgwn na fyddant yn rasio mwyach yn erbyn mesurau eraill yn ogystal. Rwy'n disgwyl eu hail adroddiad yn fuan iawn. Rwy'n disgwyl y bydd hwnnw'n cynnig cyngor i mi ynghylch dod â'r gwaharddiad i rym, a hyd nes y daw’r adroddiad hwnnw i law, ni allaf roi unrhyw ddyddiadau i chi heblaw eich sicrhau y bydd y Llywodraeth hon yn cyflwyno'r gwaharddiad yn unol â'r ddeddfwriaeth o fewn y cyfnod a nodir yn y gyfraith. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782810 130 En 2026-11-04T14:27:21 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3443&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Rwy'n cefnogi'r hyn a ddywedodd Joe ynglŷn â rhwymo ceffylau, ac yn amlwg, rwyf hefyd yn cefnogi'r hyn a ddywedodd Mike. Nid wyf yn mynd i ofyn cwestiwn am filgwn—rwy'n credu eich bod wedi cael digon gennyf ar hynny. Ond yn eich ymateb i Joe, fe sonioch chi am y cynllun iechyd a lles anifeiliaid ac rwyf am weld a allwn gael amserlen gennych ar gyfer cyflwyno'r cynllun hwnnw. Gwyddom fod elusennau, fel RSPCA Cymru a Hope Rescue, yn awyddus i weld cynnydd ar hyn. Mae ganddynt—. Mae Hope Rescue yn enwedig yn gofalu—ac mae hwn yn nifer sy’n cynyddu—am bron i 800 o gŵn ar hyn o bryd ac yn wynebu pwysau ariannol cynyddol. Rydym yn gwybod y bydd y cynllun—rydym yn gobeithio—yn cynnwys rheoleiddio sefydliadau lles anifeiliaid a hyrwyddo perchnogaeth gyfrifol ar anifeiliaid anwes a bridio cyfrifol. Felly, a gaf i ofyn i chi gadarnhau amserlen, os yn bosibl, ar gyfer cyhoeddi'r cynllun hwn? Diolch yn fawr iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782851 131 En 2026-11-04T14:28:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3507&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ni allaf roi'r amserlen honno i chi yma yn y Siambr. Fe ysgrifennaf atoch ynglŷn â hynny’n benodol. Ond gallaf eich sicrhau mai ein bwriad pendant yw cyflawni hynny, o leiaf o fewn cyfnod y Llywodraeth hon, yn amlwg, neu fel arall, bydd y foment wedi mynd heibio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782852 132 En 2026-11-04T14:28:41 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3523&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Er bod tân gwyllt yn hwyl i lawer o bobl, nid yw hynny'n wir am y rhan fwyaf o anifeiliaid. Mae ymchwil gan yr RSPCA wedi dangos bod 55 y cant o berchnogion anifeiliaid a da byw yn ofni’r tymor tân gwyllt oherwydd yr effeithiau negyddol ar eu hanifeiliaid. Mae arddangosiadau preifat mewn lleoedd fel gerddi cefn pobl hefyd yn dod yn fwyfwy poblogaidd, gyda 64 y cant o anifeiliaid, yn ôl yr RSPCA, yn cael eu heffeithio'n negyddol gan y rhain. Mae gweddillion tân gwyllt o arddangosiadau o'r fath hefyd yn peri risg sylweddol i anifeiliaid. Er bod y ddeddfwriaeth berthnasol yn fater a gedwir yn ôl i San Steffan, cynhaliwyd ymgynghoriad yn ddiweddar a allai arwain at gyfyngu'r defnydd o dân gwyllt mwy swnllyd i arddangosiadau proffesiynol yn unig. Wrth inni aros am ganlyniad yr ymgynghoriad, a wnaiff y Gweinidog Cabinet ymrwymo i hyrwyddo'r defnydd o dân gwyllt tawel neu lai swnllyd cyn belled â phosibl ledled Cymru, ac i roi unrhyw gamau perthnasol ar waith i'r perwyl hwnnw? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782867 133 En 2026-11-04T14:29:38 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3580&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, rwy'n credu bod achos cryf iawn dros roi pob math o gamau ar waith i leihau'r straen a'r aflonyddwch i anifeiliaid ac anifeiliaid anwes o ganlyniad i dân gwyllt, boed hynny o ran y sŵn, neu fel y dywedwch, o ran gweddillion tân gwyllt y gellir eu canfod mewn caeau a lleoedd eraill lle gallai bywyd gwyllt ac anifeiliaid anwes ddod ar eu traws. Fodd bynnag, tra bod ymgynghoriad Llywodraeth y DU ar y gweill, rwy'n credu ei bod hi'n briodol inni aros i'r broses honno ddod i ben, ac asesu'r sefyllfa o'r fan honno wrth gwrs. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782798 134 En 2026-11-04T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3602&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782800 135 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Llifogydd 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782801 136 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 12151 12151 Matthew Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew 2. Pa gamau y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i leihau'r risg o lifogydd yn Sir Fynwy Torfaen? OQ64810 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782802 137 Cy 2026-11-04T14:30:18 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3620&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Drwy ein rhaglen rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol, mae yna dros £1.4 miliwn wedi ei ddarparu yn Sir Fynwy Torfaen y flwyddyn ariannol yma yn benodol. Rŷn ni'n amcangyfrif bod tua 947 eiddo wedi elwa o hynny, ac, wrth gwrs, mae e wedi helpu cymunedau, gobeithio, i addasu i newid hinsawdd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782833 138 En 2026-11-04T14:30:40 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3642&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12151 12151 Matthew Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew Diolch, Weinidog. Ar gyfer cymunedau yr effeithiwyd arnynt gan lifogydd fel y rhai yn sir Fynwy, mae angen inni leihau'r risg o lifogydd trychinebus a chefnogi'r cymunedau yr effeithir arnynt. Y mis diwethaf, cafodd fy etholwyr y newyddion calonogol y bydd fforwm llifogydd Cymru sydd ar y ffordd yn gweithredu fel rhwydwaith cymorth cenedlaethol ar gyfer cymunedau yr effeithiwyd arnynt gan lifogydd. Fe fyddwch yn cofio'r dinistr a achoswyd gan storm Claudia a'r llifogydd yn ei sgil i sir Fynwy bron i flwyddyn union yn ôl. Mae'r adroddiad llifogydd adran 19 wedi dangos bod llawer o waith i'w wneud o hyd, ac mae llawer yn dal i deimlo effeithiau'r llifogydd flwyddyn yn ddiweddarach. Mae angen gwneud penderfyniadau hollbwysig ynglŷn â rheoli risg llifogydd yn sir Fynwy a ledled Cymru yn y misoedd a'r blynyddoedd nesaf. Felly, pryd y bydd fforwm llifogydd Cymru ar waith, a sut y bydd yn helpu i gefnogi'r penderfyniadau hynny? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782849 139 En 2026-11-04T14:31:33 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3695&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am eich cwestiwn. Cyfarfûm â Chyngor Sir Fynwy ychydig wythnosau yn ôl mewn gwirionedd i drafod rhai o'r digwyddiadau hyn a'r adroddiad adran 19. Ond hefyd ym mis Hydref, cadeiriais grŵp llywio pwrpasol sy'n mynd i fod yn gweithio nawr ar sefydlu fforwm llifogydd Cymru. Mae'n dwyn partneriaid a sefydliadau allweddol ynghyd, ond hefyd, yn hollbwysig, pobl sydd â phrofiad bywyd o lifogydd, sydd yn fy marn i yn llais pwysig iawn y mae angen iddo gael ei glywed yn y trafodaethau hyn. Felly, gobeithio y bydd eu gwaith, sydd bellach wedi dechrau, yn helpu i lunio rhwydwaith cymorth cenedlaethol newydd ar gyfer y cymunedau yr effeithir arnynt gan lifogydd. Mae gennym ymrwymiad yn y rhaglen lywodraethu i sefydlu hynny yn ystod tymor y Llywodraeth hon. Rydym yn bwriadu sefydlu elusen, felly bydd hynny'n cymryd amser, ond rydym yn dysgu o brofiadau yn yr Alban, lle maent wedi gwneud hyn o'n blaenau, ac rydym yn dibynnu'n helaeth ar arbenigedd a phrofiadau'r Fforwm Llifogydd Cenedlaethol, sydd eisoes ar waith wrth gwrs, fel y gallwn efelychu rhywfaint o hynny. Felly, nid wyf am roi dyddiad i chi, dim ond dweud fy mod wedi ymrwymo'n llwyr i sicrhau ei fod ar waith cyn gynted â phosibl, gan ei fod yn hanfodol er mwyn helpu cymunedau i baratoi ar gyfer llifogydd, ymateb i lifogydd ac adfer ar ôl llifogydd, ac mae ei angen yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782855 140 En 2026-11-04T14:33:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3783&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Weinidog, yn dilyn hynny, mae angen imi siarad am garthion dynol, neu ddŵr du fel y'i gelwir yn fwytheiriol weithiau. Fel y gwyddoch, mae llawer o Gymru'n defnyddio system garthffosydd cyfun lle mae gwastraff dynol a dŵr glaw i gyd yn mynd i'r un bibell i bob pwrpas. Pan gafodd ei hadeiladu, nid oedd hynny'n broblem gan ei fod yn mynd i'r afon agosaf neu i'r môr. Fodd bynnag, heddiw, ni all y rhwydwaith pibellau ymdopi ar brydiau, ac ni all y gweithfeydd trin dŵr ymdopi yn ystod glaw trwm iawn. Gwyddom fod gennym orlifoedd, sydd naill ai'n cyfeirio'r dŵr i'r afon neu i'r môr, ac weithiau ni all hyd yn oed y rheini ymdopi chwaith, ac ni all y dŵr lifo drwyddynt, ac mae rhai o'r lleoedd hyn sy'n cael llifogydd yn wynebu sefyllfa ofnadwy lle mae gennych wastraff dynol yn y dŵr hwnnw. Dyna realiti llwm ein system ddŵr. Byddai gwahanu'r ddwy system wahanol ar lefel y DU yn costio rhywle rhwng £300 biliwn a £1 triliwn. Mae'r ffaith na allwn roi ffigur arno'n dangos maint y broblem. Nid ydym hyd yn oed yn gwybod ac nid oes gennym fap cywir o ble mae rhai o'r pibellau hyn. Felly, Weinidog, fy nghwestiwn yw: a oes gan Lywodraeth Cymru, ar ôl gweithio gyda'r diwydiant dŵr yng Nghymru—sydd, yn amlwg, yn fwy nag un cwmni—unrhyw amcangyfrif o faint y gallai gostio i ddatrys problem carthffosydd cyfun a gorlifoedd carthffosydd cyfun? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782879 141 En 2026-11-04T14:34:13 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3855&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Nid oes gennym gost, na. Ond yn sicr, mae'n system sydd wedi'i hetifeddu, ac mae'n system, a bod yn onest, nad yw'n darparu'r math o rwydwaith draenio a fyddai o fudd i gwsmeriaid a natur ac iechyd a nifer o ganlyniadau eraill. Fe fyddwch yn gwybod bod datblygiadau wedi digwydd o ran systemau draenio trefol a gofynion drwy'r system gynllunio ar gyfer adeiladau newydd ac ati, i geisio gwahanu dŵr llwyd a dŵr glaw a dŵr sy'n rhedeg oddi ar ein seilwaith ffyrdd, er enghraifft, a charthffosydd. Ond dyma ble rydym arni. Nawr, rydym yn disgwyl i'r cwmnïau dŵr a'r rheoleiddwyr dŵr chwarae eu rhan i sicrhau ein bod ar y trywydd cywir ac ar lwybr priodol i gyrraedd sefyllfa lle nad ydym yn gweld y digwyddiadau hyn mor aml. Gwn fod cwestiwn amserol i ddod yn nes ymlaen, ac rwy'n siŵr y bydd yn mynd i'r afael â rhai o'r materion hyn. Felly, nid ydym ble yr hoffem fod, ond mae gan reoleiddwyr a chwmnïau dŵr ran fawr i'w chwarae yn hynny o beth, ac rydym ni fel Llywodraeth yn rhoi pwysau arnynt i gyflawni. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782814 142 En 2026-11-04T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3902&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782821 143 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782822 144 Cy 2026-11-04T14:35:23 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3925&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf nawr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Laura Anne Jones. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782823 145 En 2026-11-04T14:35:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=3931&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Diolch. Weinidog, roedd y dinistr a achoswyd gan danau gwyllt yr haf hwn yn mynnu ac yn haeddu datganiad llafar yn y Siambr hon, ar ôl yr uwchgynhadledd, i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y canlyniadau a rhoi rhestr i ni o'r camau gweithredu brys a hirdymor y byddwch yn eu cymryd nawr, ac yn bwysicach, amlinellu o ble y daw'r cyllid ar eu cyfer. Yn hytrach, cawsom ddatganiad ysgrifenedig. Rwy'n synnu nad ydych chi na'r Prif Weinidog wedi rhoi amser i ddod i'r Siambr yr wythnos hon i amlinellu hynny a nodi beth a godwyd yn yr uwchgynhadledd ac wynebu craffu priodol. Mae'n hollbwysig ein bod yn rhoi camau ataliol ar waith ar frys os ydym am fod mor barod ag y gallwn fod ar gyfer yr haf nesaf. Mae uwchgynhadledd yn wych, ond nawr mae angen gweithredoedd pendant, a hynny ar frys, os ydym am atal y tanau ar y raddfa a welsom. Ers mis Medi 2025, mae haen uwch stiwardiaeth cefn gwlad Lloegr yn talu am waith fel rheoli rhedyn a strimynnau atal tân, gyda lle i fuddsoddiad preifat helpu i fwrw ymlaen â'r gwaith hwnnw, ond nid oes unrhyw beth cyfwerth yng Nghymru. Bydd angen cynnydd sylweddol yn y gyllideb, cyfalaf preifat, arian o bocedi ein ffermwyr a'n cominwyr, i alluogi unrhyw gamau gweithredu. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782832 146 En 2026-11-04T14:36:40 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4002&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf i ofyn ichi ddod at gwestiwn os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782836 147 En 2026-11-04T14:36:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4004&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Iawn. Ond Weinidog, pwy ddylai dalu am yr ymyriadau rheoli tir hyn? A wnewch chi ddefnyddio'r cynllun ffermio cynaliadwy neu gynllun arall i gymell ffermwyr a thirfeddianwyr i wneud y gwaith hanfodol hwn? Yn y bôn, a fyddent ar waith— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782838 148 En 2026-11-04T14:36:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4017&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A wnewch chi ddirwyn i ben os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782842 149 En 2026-11-04T14:36:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4019&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Yn y bôn, a fyddent ar waith ar gyfer y tywydd poeth yn yr haf? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782844 150 En 2026-11-04T14:37:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4024&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Iawn, mae llawer yno; rwyf am geisio cofio'r cyfan. Yn gyntaf oll, rwyf yma nawr heddiw, yr wythnos hon. Yn eironig, rydych chi'n gofyn am gyfle i ofyn i Weinidogion am yr uwchgynhadledd tanau gwyllt ac rydych chi'n gofyn i mi am yr uwchgynhadledd tanau gwyllt. Felly, iawn, efallai y gallai fod wedi bod—[Torri ar draws.] Am funud bach, fy nhro i yw hi nawr, rydych chi wedi cael mwy na'ch munud. Felly, edrychwch, rwyf yma nawr, ac rwy'n fwy na pharod i ymwneud â chi ymhellach y tu allan i'r fan hon os ydych chi eisiau mwy o fanylion. Yr hyn y buaswn i'n ei ddweud yw: ai fi? Ai'r Gweinidog Cynllunio? Ai'r Prif Weinidog? Mae hon yn ymdrech drawslywodraethol. Felly, mae'n debyg y gallai pob un ohonom ymddangos ac ymateb i'r uwchgynhadledd a gynhaliwyd. Ond y peth pwysig nawr, fel y dywedwch, yw canlyniad yr uwchgynhadledd honno. Mae blaenoriaethau clir ac uniongyrchol wedi'u nodi a'u cydnabod o ganlyniad i'r uwchgynhadledd. Mae angen inni gefnogi bwrdd tanau gwyllt cryfach i Gymru gyfan. Daeth hynny drwodd yn glir, ac rydym wedi ymrwymo i wneud hynny. Dull newydd ledled Cymru o fonitro risg gwydnwch y gwanwyn a'r haf; mae hynny'n rhywbeth a fydd yn ffrwd waith. Mae adolygiad cyflym o'r dystiolaeth i ddeall rôl ymyriadau rheoli tir yn well yn waith penodol y mae fy swyddogion yn ei wneud. Rydym eisoes wedi cyhoeddi adolygiad ar wahân o 'God Llosgi Grug a Glaswellt Cymru 2008'. O ran eich cwestiwn ynglŷn ag ariannu rhai o'r ymyriadau hyn, mae'n bosibl iawn y gallai arwain at ofyniad am gyllid, a bydd hynny'n her i mi wedyn fynd i weld o ble y gallaf ddod o hyd i'r cyllid ar gyfer hynny. Gall y cynllun ffermio cynaliadwy chwarae rhan hefyd, yn dibynnu ar beth yn union yw'r gofynion. Rydym yn mynd i gynnull—un o ganlyniadau eraill yr uwchgynhadledd—arbenigedd rhyngwladol i gefnogi gwasanaethau tân ac achub Cymru gyda hyfforddiant a pharatoadau. Mae arnom angen cofrestr strwythuredig ar gyfer Cymru gyfan, er enghraifft, i ffermwyr a thirfeddianwyr ddangos ble allan yno y mae'r parodrwydd i ddarparu cerbydau, offer, gwybodaeth leol, cefnogaeth. Mae llawer ohonynt wedi cynnig cymorth. Maent wedi chwarae rôl hanfodol. A allwn ni ffurfioli hynny mewn rhyw ffordd? Mae angen inni adolygu tystiolaeth hefyd ar opsiynau gyda'r gwasanaeth tân ac achub i wella gweithdrefnau monitro iechyd a dadhalogi ar gyfer diffoddwyr tân. Mae angen inni archwilio camau ataliol pellach i leihau risg, gan gynnwys ymgysylltu â'r cyhoedd. Mae elfen fawr o hyn yn ymwneud ag addysg gyhoeddus. Gallwn barhau. Mae llawer iawn o waith, gwaith unigol a gwaith ar y cyd, wedi'i wasgaru ar draws y Llywodraeth. Rydym yn bwrw ymlaen ag ef. Rwy'n fwy na pharod i fynd drwy hyn yn fanylach gyda chi. Ond mae'r gwaith wedi dechrau. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782857 151 En 2026-11-04T14:39:35 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4177&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Buaswn wrth fy modd. Rwy'n sicr am dderbyn eich cynnig, Weinidog; rwy'n gwerthfawrogi hynny. Ond roedd yr ymateb hwnnw'n siomedig iawn, ac yn dila iawn o ystyried faint o amser sydd ar ôl gennym cyn yr haf i roi'r camau hyn ar waith. Rydych chi'n dal i adolygu a chreu safbwynt arall. Roedd yr uwchgynhadledd hon yn hollbwysig. Er ei bod yn ddwy awr o hyd a bod gan gyfranwyr 90 eiliad yr un i gyfrannu, roedd yn uwchgynhadledd bwysig iawn a oedd yn haeddu datganiad llafar yn y Siambr, fel bod pawb—gan ei bod yn ymdrech ar y cyd—dylai pob Aelod o'r Senedd gael cyfle i ofyn cwestiynau i chi yn ei chylch. Ond fe symudaf ymlaen at fy ail gwestiwn—[Torri ar draws.] Rydych chi wedi cael eich cyfle, fy nhro i yw hi nawr. Mae eich Llywodraeth yn ymgynghori ynghylch a ddylid disodli neu ddileu'r cynllun i ddarparu llaeth am ddim i'r disgyblion ieuengaf yn ein hysgolion yn ystod y dydd a darparu cymhorthdal ar ei gyfer hyd at flwyddyn 6 os dymunir. Fe wnaeth Margaret Thatcher lawer o bethau'n iawn, ond ar hyn, fe wnaeth gamgymeriad: ni ddylai byth fod wedi mynd â'r llaeth o'r ysgolion. Efallai mai 'Thatcher the milk snatcher' oedd hi rai degawdau yn ôl, ond 'Llyr dim llaeth' yw hi nawr, sef y llysenw a fydd yn glynu o bosibl. Nid yw'n ddigon da— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782809 152 En 2026-11-04T14:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4202&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782811 153 En 2026-11-04T14:40:44 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4246&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A wnewch chi ofyn eich cwestiwn os gwelwch yn dda? Mae eich amser ar ben eisoes. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782813 154 En 2026-11-04T14:40:48 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4250&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne —rhowch laeth i glybiau brecwast; mae pob plentyn yn haeddu cael y budd maethol hwnnw, sy'n cefnogi ein ffermwyr llaeth ac economïau lleol ledled Cymru. Mae hyd yn oed eich cymheiriaid, Llafur— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782819 155 En 2026-11-04T14:40:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4259&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A wnaiff yr Aelod ofyn cwestiwn? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782820 156 En 2026-11-04T14:40:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4259&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne —wedi cydnabod hyn. A wnewch chi warantu yma heddiw na fyddwch chi'n dileu'r cynllun, na ddylai fod yn opsiwn hyd yn oed yn yr ymgynghoriad? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782824 157 En 2026-11-04T14:41:06 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4268&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Nid oes penderfyniad wedi'i wneud ar ddyfodol y cynllun cymhorthdal llaeth ysgol, ac mae ymgynghoriad yn mynd rhagddo ar y trefniadau ar gyfer y dyfodol, ond mae hynny'n digwydd am y bydd yr Asiantaeth Taliadau Gwledig yn rhoi'r gorau i weinyddu'r cynllun ar gyfer Cymru ar ôl diwedd mis Mawrth y flwyddyn nesaf. Ac mae'r ymgynghoriad yn ystyried dau opsiwn: cyflwyno cynllun newydd, a fydd yn cael ei gyflawni drwy drefniadau presennol ar gyfer ariannu bwyd ysgol, neu ddod â'r cynllun cymhorthdal llaeth penodol i ben. Ond byddwn yn ystyried yr ymatebion i'r ymgynghoriad. Ac fel y Gweinidog dros faterion gwledig, mae gennyf farn ar hyn a byddaf yn mynegi fy marn drwy'r ymgynghoriad, fel y gobeithiaf y bydd yr holl Aelodau eraill a'r cyhoedd yn ei wneud. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782830 158 En 2026-11-04T14:41:45 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4307&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Yn sicr, Weinidog. Mae'r ymgynghoriad hwnnw'n cynnwys opsiwn i roi'r gorau i ddarparu llaeth i bob plentyn neu gael ei wared yn gyfan gwbl. Ni ddylai hynny fod yn opsiwn hyd yn oed yn yr ymgynghoriad, Weinidog. Weinidog, rwy'n canmol y Llywodraeth hon mewn gwirionedd ar y gwaith y mae wedi'i wneud ar hyrwyddo'r cynnyrch gwych sydd ar gael gennym yma yng Nghymru, a'ch ymgyrch Gwreiddiau Cymreig. Ond os yw'r Llywodraeth hon o ddifrif ynglŷn â defnyddio cynnyrch lleol yn ein hysgolion, ysbytai, cyrff cyhoeddus, sut rydych chi'n mynd i gymell awdurdodau lleol i wneud hynny? A ydych chi'n bwriadu darparu cymhorthdal ar gyfer y bwyd? Beth yw eich cynllun, Weinidog? Oherwydd y rhwystr mwyaf i awdurdodau lleol rhag defnyddio cyflenwyr lleol yw'r gost. Fel y nodais eisoes yn y Siambr hon, ym Merthyr Tudful, dôi 99 y cant o blant ysgol—cyw iâr ysgol, mae’n ddrwg gennyf—o Wlad Thai a Tsieina. Yng Nghonwy, dôi 94 y cant o'r tu allan i'r DU. Mae hyn yn llanast llwyr, ac mae'n digwydd ledled Cymru. Mae'n iawn eich bod yn hyrwyddo cynhyrchion lleol o ansawdd uchel o Gymru drwy hysbysebion fel Gwreiddiau Cymreig, ond hyd nes yr ewch chi i'r afael â'n lladd-dai, materion yn codi o gadwyni cyflenwi lleol, a chefnogi ein ffermwyr mewn ffordd lle maent yn gwbl abl i gynhyrchu bwyd— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782834 159 En 2026-11-04T14:42:53 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4375&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf i atgoffa'r Aelod eu bod yn gyfraniadau un funud os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782837 160 En 2026-11-04T14:42:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4377&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne —ni lwyddwch i fynd i'r afael â hyn. A wnewch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd ynglŷn â sut rydych chi'n gweithio— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782839 161 En 2026-11-04T14:43:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4383&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ac mae mwy. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782841 162 En 2026-11-04T14:42:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4324&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne —gydag awdurdodau lleol ar gynlluniau caffael lleol? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782843 163 En 2026-11-04T14:43:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4384&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Laura, gyda phob parch—. A gaf i atgoffa'r Siambr mai cyfraniadau un funud yw'r rhain, nid un funud ac yna gwthio ac aros i'r Cadeirydd ymyrryd? Mae gennyf fotwm i'ch diffodd. Nid wyf eisiau ei ddefnyddio, gan fy mod eisiau i chi gyd allu cyfleu'r hyn rydych chi am ei ofyn. Mae pawb yn ei wneud, mae pawb yn mynd dros yr amser. Parchwch y terfynau amser. Mae’n ddrwg gennyf, Weinidog. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782848 164 En 2026-11-04T14:43:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4407&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch. Wel, bydd yr Aelod yn gwybod fy mod yn llwyr o blaid bwyd a gynhyrchir yn lleol yn cael ei brosesu'n lleol a'i gaffael neu ei fwyta'n lleol. Rydym wedi sefydlu'r grŵp strategaeth fwyd cenedlaethol a fydd yn edrych ar ddatblygu'r strategaeth ar ein rhan. Maent wedi nodi tair ffrwd waith â blaenoriaeth, un yw'r gadwyn gyflenwi cig coch yng Nghymru ac un arall yw bwyd yn ein hysgolion. Felly, yn rhan o'r gwaith hwnnw, byddant yn edrych ar enghreifftiau rhagorol sydd i'w cael o ran sut y gallwn wneud i hyn weithio. Ond wrth gwrs, ar hyn o bryd, maent yn enghreifftiau yma ac acw—mae angen inni brif ffrydio'r mathau hynny o ddulliau. Felly, rwy'n rhoi llawer iawn o ffydd yng ngwaith Simon Wright, fel cadeirydd, ac aelodaeth y bwrdd hwnnw i lunio rhai o'r cynigion hyn neu rai o'r camau gweithredu hyn a fydd yn newid pethau. Ond mae dyletswydd ar awdurdodau lleol hefyd. Ac mae gan y sector cyhoeddus rôl hanfodol i'w chwarae yma gan ein bod yn ymwybodol o werth caffael cyhoeddus a lefel y gwariant. Ond mae pob 1 y cant ychwanegol sy'n cael ei wario ar gaffael cyhoeddus gyda chwmnïau, neu drwy gwmnïau neu gynhyrchwyr yng Nghymru, yn cyfateb i oddeutu 2,000 o swyddi ychwanegol yn economi Cymru. Felly, os ydych chi'n cynyddu caffael 10 y cant, mae hynny i bob pwrpas yn 20,000 o swyddi ychwanegol yn economi Cymru. Ac wrth gwrs, nid ydych chi'n gwario mwy o arian o reidrwydd, rydych chi'n ei wario mewn lle gwahanol. Felly, mae llawer mwy y gellid ei wneud, ac y dylid bod wedi'i wneud, o bosibl, yn y gorffennol. Ond rydym yn barod am yr her honno, gan ein bod nid yn unig yn gweld manteision gallu cyflawni hynny o ran gwerth economaidd—mae gwerth economaidd, ond efallai y bydd rhywfaint o gostau ychydig yn uwch i ddechrau—ond os byddwch yn ei brif ffrydio, byddwch yn goresgyn y rhwystr hwnnw, a bydd yr arian yn dod yn ôl i mewn a byddwch yn cadw'r bunt yn cylchredeg yn lleol. Ond bydd manteision maethol, gan y byddai wedyn yn effeithio ar iechyd y cyhoedd. Byddai budd amgylcheddol gan eich bod yn lleihau milltiroedd bwyd ac ati. A dyna'r union fathau o ymyriadau rwy'n bendant eisiau mynd ar eu trywydd, gan eu bod nid yn unig yn cyflawni un o'n nodau trawsbynciol fel Llywodraeth, maent yn cyflawni dau, tri, pedwar, gan sicrhau sefyllfa lle mae Cymru ar ei hennill ym mhob ffordd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782804 165 En 2026-11-04T14:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4502&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782845 166 Cy 2026-11-04T14:45:44 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4546&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd Llafur Cymru, Vikki Howells.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782850 167 En 2026-11-04T14:45:46 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4548&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Weinidog Cabinet, mae pryder cynyddol y gallai Llywodraeth Cymru geisio gohirio datblygu targed llygredd maethynnau o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Egwyddorion, Llywodraethiant a Thargedau Bioamrywiaeth) (Cymru) 2026. Byddai hyn, yn amlwg, yn annerbyniol, o ystyried bod llygredd maethynnau, yn enwedig yn ein hafonydd, yn un o brif achosion colli bioamrywiaeth. Nawr, rwy'n sylweddoli, o'ch amser fel Cadeirydd y pwyllgor amgylchedd yn y Senedd ddiwethaf, fod mynd i'r afael â llygredd afonydd yn parhau i fod, gobeithio, yn flaenoriaeth bersonol i chi. Felly, buaswn yn ddiolchgar pe gallech gadarnhau heddiw na fydd unrhyw oedi cyn cyflwyno targed llygredd maethynnau erbyn 2028, ac y bydd ymgynghoriad yn cael ei gynnal arno yn y gwanwyn, fel y cynlluniwyd yn wreiddiol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782853 168 En 2026-11-04T14:46:31 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4593&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, mae ystod o dargedau, onid oes, fel y gwyddoch, gan y gwn y byddwch yn gyfarwydd â'r ddeddfwriaeth. Mae gwaith yn mynd rhagddo ar ystod o dargedau o dan y gofynion ar gyfer targedau bioamrywiaeth drwy'r ddeddfwriaeth, Deddf yr amgylchedd, y cyfeirioch chi ati. Nawr, rwy'n ymwybodol fod maethynnau yn un o'r rhai sy'n cael eu hystyried, ac fe ymrwymaf i gyfarfod â swyddogion i gael yr wybodaeth ddiweddaraf o ran ble'n union rydym arni ar y targedau hynny. Ond fe fyddwch chi'n gwybod hefyd mai ni ym Mhlaid Cymru a wthiodd am dargedau cryf a gorfodadwy ar fioamrywiaeth yn y ddeddfwriaeth honno, ynghyd â swyddfa lywodraethu amgylcheddol wirioneddol annibynnol. A gallaf eich sicrhau bod gwaith ar hynny oll yn parhau. Ac ni waeth pa dargedau y cytunir arnynt, rwy'n credu mai'r hyn sy'n bwysig yw eu bod yn gyflawnadwy, ac yn orfodadwy wrth gwrs. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782866 169 En 2026-11-04T14:47:17 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4639&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Diolch, Weinidog Cabinet. Ar gyfer fy ail gwestiwn, hoffwn ddychwelyd at bwnc tir halogedig, yn dilyn y rhaglen ddogfen honno gyda Michael Sheen, Buried, y ddadl Aelodau ddiweddar a gynhaliwyd gennym yma, a chyfarfod cyhoeddus llawn dop a fynychais ym Mhentre'r Eglwys yn gynharach yr wythnos hon ynghyd ag ASau eraill o bob cwr o'r Siambr hon. Nawr, un peth sy'n amlwg i mi yw bod dryswch ynghylch pwy sy'n gyfrifol am beth o ran profi a monitro safleoedd i sicrhau eu bod yn ddiogel. Ac yn yr un modd, mae diffyg ymddiriedaeth gan gymunedau ynghylch canlyniadau unrhyw brofion. Mae angen inni fynd i'r afael â hyn, ac yn eich llythyr ataf y mis diwethaf, Weinidog Cabinet, gwn eich bod wedi dweud nad oeddech wedi dod i benderfyniad eto ynglŷn ag a ddylid sefydlu adolygiad neu ymchwiliad ynghylch halogiad biffenylau polyclorinedig hanesyddol. Gan dderbyn bod angen i unrhyw adolygiad fod yn seiliedig ar dystiolaeth, a chyda Cyfoeth Naturiol Cymru yn dweud bod dros 9,000 o safleoedd yn galw am eu hymchwilio, onid yw'n bryd sefydlu adolygiad neu ymchwiliad nawr i wneud hyn ac i roi'r atebion y maent yn eu haeddu i'n cymunedau? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782919 170 En 2026-11-04T14:48:23 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4705&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am godi hyn, gan y credaf ei bod yn bwysig imi gael cyfle i fynd i'r afael â'r pwynt hwn. Mae'n debyg ei fod yn dibynnu ar yr hyn rydych chi'n ei olygu wrth 'adolygiad' neu'r hyn rydych chi'n ei olygu wrth 'ymchwiliad', gan ein bod wedi gweld mewn cyd-destunau eraill sut y gall hynny greu disgwyliadau neu fel arall. Felly, efallai y gallwn drafod hynny y tu allan i'r Siambr. Ond mater i awdurdodau lleol yn y lle cyntaf yw nodi ac asesu tir halogedig posibl. Dyna sut y bu erioed, a dyna sut y mae'n parhau i fod. Ac o ran cyfraniad Llywodraeth Cymru yn hynny'n benodol, fe wnaethom ddarparu canllawiau ar sut y mae awdurdodau lleol yn cyflawni eu dyletswyddau o dan Ran IIA o Ddeddf Diogelu'r Amgylchedd 1990. Nawr, rwy'n ymwybodol—yn ymwybodol iawn—fod cymunedau'n pryderu am halogiad tir, ac rydym o ddifrif ynghylch y pryderon hynny. Ond rwy'n credu mai'r rôl orau y gall Llywodraeth Cymru ei chwarae yw helpu i ddatblygu strategaeth Cymru gyfan i adfer hen dir diwydiannol a diogelu cymunedau rhag risg bosibl. Ac yn rhan o hynny, rydym hefyd yn pwyso ar Lywodraeth y DU, o ran cyfiawnder amgylcheddol, drwy godi hyn yn uniongyrchol, fel y mae'r Gweinidog Cyllid wedi'i wneud, ar dri, efallai pedwar achlysur nawr, gyda Thrysorlys y DU—gwn fod y Prif Weinidog wedi'i godi'n uniongyrchol gyda Phrif Weinidog y DU hefyd—fel y gallwn drafod cyfleoedd i ddod at ein gilydd, i geisio cyllid gan Lywodraeth y DU i ategu, o bosibl, cyllid Llywodraeth Cymru i barhau â'r ymdrechion ar y cyd i fynd i'r afael â'r gwaddol hwn. Rydym wedi gwneud hynny drwy rywfaint o'r gwaith a wnaed o dan y Llywodraeth flaenorol mewn perthynas â diogelwch tomenni glo. Rwy'n gweld hynny fel model y mae angen i ni ei ddilyn nawr mewn perthynas â thir halogedig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782835 171 En 2026-11-04T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4802&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782840 172 Cy 2026-11-04T14:50:08 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4810&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew R.T. Davies. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782846 173 En 2026-11-04T14:50:11 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4813&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog, rydym wedi cael ystadegau llwm am y tafod glas yr wythnos hon. Rwy'n credu bod y pum canfed achos wedi'i nodi yma yng Nghymru, ac mae'r flwyddyn nesaf yn edrych yn arbennig o ddigalon. Mae llawer o enghreifftiau wedi'u nodi ynglŷn â sut y gallai de-orllewin Lloegr gynrychioli sut y gallai Cymru edrych y flwyddyn nesaf heb gwrs da o frechu ar draws y sector da byw. Mae gennym y ffair aeaf ddiwedd mis Tachwedd. A wnewch chi ymrwymo i ddefnyddio holl sianeli cyfathrebu'r Llywodraeth i hyrwyddo rhinweddau brechu a sicrhau eich bod yn cael deialog gyson â'r cwmnïau brechu i sicrhau bod cyflenwad da o frechiadau ar gael ar gyfer da byw, gan nad oes yr un ohonom eisiau gweld yr hyn a ddigwyddodd yn ne-orllewin Lloegr yn datblygu yng Nghymru yr adeg hon y flwyddyn nesaf? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782854 174 En 2026-11-04T14:50:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4853&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Gwnaf. Rydym wedi bod yn hyrwyddo manteision brechu. Dyma'r unig ffordd gynaliadwy sydd gennym ar hyn o bryd o ddiogelu rhag y tafod glas a'i gadw draw. Mae risg wirioneddol, fel y dywedwch, y byddwn yn yr un sefyllfa â de-orllewin Lloegr ymhen 12 mis. Mae angen inni osgoi hynny. Rwy'n annog ffermwyr i siarad â'u milfeddyg, i frechu nawr, oherwydd yn amlwg, rydym yn dod at ddiwedd y tymor eleni, ond bydd yn darparu'r amddiffyniad hwnnw, ac yna, yn sicr, byddant yn cael eu diogelu ar gyfer y tymor nesaf hefyd. Felly, yr ateb byr yw 'gwnaf'. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782856 175 En 2026-11-04T14:51:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4891&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Rwy'n ddiolchgar am hynny. Pe gallech ddefnyddio'r ffair aeaf, prif ddigwyddiad da byw tymor y gaeaf, fel cyfrwng ar gyfer y neges honno, byddai hynny'n cael ei groesawu'n fawr gan y diwydiant. Wrth inni fynd i mewn i'r tymor gwaharddedig, rwy'n credu bod perygl y gallai rhai ffermwyr feddwl, 'Mae wedi mynd. Nid yw'n digwydd', a phan edrychwch ar niferoedd y stoc drig a ddaw o dde-orllewin Lloegr, maent yn eithaf erchyll, a dweud y lleiaf. Mae hynny'n fy arwain at fy ail gwestiwn, Weinidog, mewn perthynas â stoc drig: pa drafodaethau y mae eich swyddogion yn eu cael, gan geisio achub y blaen ar unrhyw gynnydd sydyn yn y galw yr haf nesaf, os bydd y canlyniadau a welwn yn datblygu yn ne-orllewin Lloegr yn datblygu yng Nghymru y flwyddyn nesaf, lle mae rhai'n adrodd am gynnydd ddengwaith cymaint mewn stoc drig? Byddai hynny'n golygu y byddai'n rhaid i'r diwydiant rendro ddelio â llawer iawn o dda byw. A ydych chi'n ystyried pa gymorth y gallech ei gynnig fel Llywodraeth i'r sector da byw i ddelio â hyn os byddwn yn y sefyllfa honno? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782860 176 En 2026-11-04T14:52:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4944&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Mae honno'n ystyriaeth fyw ar hyn o bryd, ond mae'n ymwneud â mwy na stoc drig yn unig. Mae angen inni fod yn glir fod cyflenwad digonol o frechlynnau. Mae angen inni fod yn hyderus fod y capasiti profi a labordai ar waith. Felly, mae'n rhan o ddarlun ehangach. Fe ymrwymaf i fynd ar drywydd hynny ymhellach ac adrodd yn ôl i'r Aelod, gan fod pecyn ehangach o baratoadau, rwy'n credu, ar gyfer yr hyn yr ofnwn y gallai fod yn dod oni bai ein bod yn gweithredu nawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782861 177 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Tanau Gwyllt 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782862 178 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne 3. Pa gamau mae'r Gweinidog Cabinet yn eu cymryd i gefnogi ffermwyr y mae'r tanau gwyllt yr haf hwn wedi effeithio arnynt? OQ64817 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782863 179 En 2026-11-04T14:52:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4979&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, rwy'n ymwybodol iawn o effeithiau helaeth y tanau gwyllt ar ffermwyr. Dyma pam y cynyddais ragdaliadau ar gyfer busnesau fferm o 70 y cant i 80 y cant, gan leddfu, gobeithio, neu helpu i leddfu, pwysau llif arian a achoswyd gan yr amodau anodd iawn y mae ffermwyr wedi'u hwynebu eleni. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782864 180 En 2026-11-04T14:53:13 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=4995&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Diolch. Roeddwn yn falch iawn fod James Bourne, ffermwr o fy etholaeth i, wedi gallu mynychu'r uwchgynhadledd tanau gwyllt, ac rwyf am ddiolch i James a'r tirfeddianwyr eraill a wnaeth waith eithriadol dros yr haf ochr yn ochr â diffoddwyr tân ac asiantaethau eraill i fynd i'r afael â'r tanau gwyllt ym Mlaenafon. Nawr, rwyf wedi gweld y rhestr o gamau gweithredu a ddeilliodd o'r uwchgynhadledd, ac fe'ch clywais yn ateb Laura Anne Jones nawr, ond yr hyn nad wyf wedi'i weld hyd yn hyn yw unrhyw sôn am gyllid, naill ai i ffermwyr yr effeithiwyd arnynt yn uniongyrchol gan y tanau neu gyllid i adfer y tir comin a ddinistriwyd gan y tanau gwyllt ym Mlaenafon. Felly, a gaf i ofyn, Weinidog Cabinet, pa gynlluniau sydd gennych i ddarparu cyllid ychwanegol i ffermwyr yr effeithiwyd arnynt yn wael gan y tanau gwyllt a hefyd i adfer tir comin mewn mannau fel Blaenafon? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782871 181 En 2026-11-04T14:54:11 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5053&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am eich cwestiwn. Buaswn yn cytuno â chi—roedd y dystiolaeth a gawsom yn yr uwchgynhadledd tanau gwyllt, yn enwedig gan James Bourne ac eraill, yn eithaf sobreiddiol a bod yn deg, tystiolaeth go gryf gan y rhai yr effeithiwyd arnynt, ac roedd yn ein hatgoffa, rwy'n credu, o rai o'r canlyniadau y maent yn dal i fyw gyda nhw nawr. Er efallai fod llawer o bobl, yn eu pennau, wedi symud ymlaen o'r tanau gwyllt, mae rhai anifeiliaid yn dal i ddioddef problemau anadlu, niwmonia, ac ati, a chredaf ei bod yn bwysig ein bod wedi cael ein hatgoffa o hynny. Nawr, rwy'n cydnabod y galw am gymorth ariannol, yn enwedig gan gominwyr a'r ffermwyr hynny a ddioddefodd golledion uniongyrchol o ganlyniad i'r tân. Nawr, yr hyn y cytunwyd arno yn yr uwchgynhadledd, fel rydych chi wedi'i gydnabod, oedd rhaglen o waith ymarferol i geisio cryfhau gwydnwch a pharatoadau, gan gynnwys yr adolygiad cyflym o dystiolaeth rheoli tir. Soniais am yr adolygiad o'r cod llosgi grug a glaswellt hefyd. Ac mae llawer o waith yn mynd rhagddo nawr lle credaf y bydd angen inni ystyried y dystiolaeth a fydd yn deillio o hynny, wrth i'r dystiolaeth honno ddod i'r amlwg, i sicrhau ein bod yn canolbwyntio ar dargedu ymyriadau yn y dyfodol ac mai'r ymyriadau hynny yw'r rhai sy'n gwneud y gwahaniaeth mwyaf i wydnwch yn y dyfodol. Rwy'n ymwybodol o'r heriau. Nid wyf wedi dod i unrhyw benderfyniadau eto, ond credaf fod angen inni edrych ar hyn yng ngoleuni gwydnwch ehangach hefyd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782865 182 En 2026-11-04T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5102&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782878 183 En 2026-11-04T14:55:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5144&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Hoffwn dynnu sylw at y datganiad barn a gyflwynwyd yn fy enw i yr wythnos diwethaf, a gyflwynwyd ar y cyd—'diolch' i Aelodau pleidiau ar draws y Senedd hon—yn galw am weithredu mwy o atebion ar sail ar natur i liniaru risgiau tanau gwyllt, sychder a llifogydd ledled Cymru. Drwy ailwylltio ein cefn gwlad, gallwn greu ecosystemau iachach a mwy amrywiol, yn ogystal â gwella iechyd a lefelau cadw dŵr ein priddoedd, a fydd wedyn yn gwneud Cymru'n fwy gwydn yn erbyn tanau gwyllt, llifogydd a digwyddiadau tywydd eithafol eraill. Mae hyn yn cynnwys plannu coed ar gyfer cysgod, yn ogystal ag ailwlychu rhostiroedd sych a thiroedd isel, sy'n wynebu'r risg fwyaf o danau gwyllt nawr. Rwy'n croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi cynnal uwchgynhadledd tanau gwyllt y mis diwethaf. A wnaiff y Gweinidog Cabinet amlinellu'r camau nesaf i ddod â phartneriaid ynghyd i weithredu atebion ar sail natur i atal tanau gwyllt yn y dyfodol, ac a yw'n hyderus fod mecanweithiau ariannu, gan gynnwys y cynllun ffermio cynaliadwy, wedi'u cynllunio'n dda i gyflymu'r ymyriadau hyn? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782885 184 En 2026-11-04T14:56:50 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5212&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ydw, er bod hynny'n rhan o'r mosaig ehangach o ymyriadau a chyllid sydd eu hangen. Wrth ichi ofyn y cwestiwn, roeddwn yn ysgrifennu adfer mawndiroedd ac ailwlychu, a choed, ac roeddech chi'n eu rhestru oddeutu tair eiliad ar ôl i mi eu hysgrifennu. Felly, maent yn sicr ar y ddewislen ehangach hon, os mynnwch, o ymyriadau rydym yn edrych arnynt nawr, ac mae rhai ohonynt eisoes yn waith y mae'r Llywodraeth yn ei gyflawni, ond efallai fod angen inni edrych ar gyflawni'n gyflymach neu ar raddfa fwy. Ond mae yna her o ran adnoddau sy'n rhaid ei goresgyn ar gyfer gwneud hynny i'r graddau y byddem yn ei hoffi, ac mae hynny'n rhywbeth rydym yn ei ystyried yng nghyd-destun ehangach cyllideb Cymru ar gyfer y flwyddyn nesaf. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782894 185 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B TB sy'n Gysylltiedig â Bywyd Gwyllt 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782895 186 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise 4. A wnaiff y Gweinidog Cabinet roi diweddariad ar yr amserlen ar gyfer derbyn a chyhoeddi papur cyngor grŵp cynghori technegol TB gwartheg Cymru ar TB sy'n gysylltiedig â bywyd gwyllt? OQ64811 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782896 187 En 2026-11-04T14:57:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5269&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Yn ddiweddar, cefais y papur cyngor gan fwrdd y rhaglen dileu TB, a gafodd ei lywio, wrth gwrs, gan y grŵp cynghori technegol. Rwy'n bwriadu cyhoeddi eu papur yn nes ymlaen y mis hwn, ynghyd ag ymateb Llywodraeth Cymru. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782897 188 En 2026-11-04T14:58:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5283&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Wel, mae hynny'n newyddion gwych, gan mai dyna oedd fy nghwestiwn nesaf, pryd yn union y bydd hwnnw'n cael ei gyhoeddi. Felly, a gaf i wirio y bydd hwnnw'n cael ei gyhoeddi—fe ddywedoch chi y byddai'n cael ei gyhoeddi'n llawn—erbyn diwedd mis Tachwedd, ac ar gael i'r cyhoedd? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782901 189 En 2026-11-04T14:58:14 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5296&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Bydd, ac fe fyddaf yn gwneud datganiad llafar o ganlyniad i hynny hefyd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782902 190 En 2026-11-04T14:58:19 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5301&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782904 191 En 2026-11-04T14:58:24 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5306&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12178 12178 Anna Nicholl AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna Weinidog Cabinet, mae'r penderfyniad diweddar i ymestyn prosiect sir Benfro, yr oeddwn yn falch o ymweld ag ef yn ddiweddar, yn adlewyrchu llwyddiant dull cydweithredol sy'n dod â ffermwyr, milfeddygon, ymchwilwyr a'r Llywodraeth ynghyd i leihau'r risg o glefyd ar lefel y fuches. Mae'r model hwn wedi denu diddordeb y tu hwnt i Gymru ac mae wedi'i gydnabod yn adolygiad Godfray a strategaeth TB Gogledd Iwerddon. Mae'r prosiect wedi cael ei ganmol am rymuso ffermwyr a milfeddygon i wneud penderfyniadau gwybodus a dangos mwy o arweinyddiaeth wrth reoli clefydau. Mae sir Benfro yn parhau i fod yn un o'r rhannau yr effeithiwyd arnynt waethaf yng Nghymru, gydag oddeutu 40 y cant o'r holl anifeiliaid sy'n cael eu lladd yn sgil TB. Mae canolbwyntio cymorth ymyrraeth wedi'i dargedu ac ymyriadau mewn ardaloedd haint uchel yn cynnig cyfle i gael effaith wirioneddol ar leihau lefelau trosglwyddo clefydau a gwella iechyd buchesi. Felly, a all y Gweinidog Cabinet roi sicrwydd i ni y bydd y gwersi a ddysgwyd o'r prosiect hwn yn sir Benfro yn gallu llywio'r rhaglen ddiwygiedig ar gyfer dileu TB ledled Cymru? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782920 192 En 2026-11-04T14:59:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5367&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, rwy'n credu bod prosiect sir Benfro, a phrosiect gogledd Cymru hefyd, eisoes wedi dangos gwerth gweithio mewn partneriaeth agos rhwng ffermwyr, milfeddygon preifat, y Llywodraeth, fel y dywedwch, gyda ffocws cryf ar risgiau clefydau ar lefel y fuches a'r camau ymarferol sy'n deillio o hynny. Nawr, bydd angen inni sicrhau bod y gwersi a ddysgwn o hynny yn seiliedig ar y dystiolaeth fwyaf cyflawn sydd ar gael wrth gwrs. Felly, rydym yn aros am adroddiadau terfynol o'r prosiectau, ochr yn ochr ag adolygiad annibynnol, a bydd cyfarfod adolygu'n cael ei gynnal ymhen mis neu ddau hefyd i ystyried rhywfaint o hynny. Bydd y canfyddiadau hyn yn bendant yn helpu i lywio'r rhaglen ddiwygiedig ar gyfer dileu TB, gan gynnwys sut y gellir cyflwyno elfennau mwyaf effeithiol y dulliau a welsom yn sir Benfro a gogledd Cymru yn ehangach ledled Cymru. Y nod bob amser fu adeiladu ar yr hyn y credwn ei fod yn gweithio, gan sicrhau bod unrhyw ymyriadau wedi'u targedu yn y dyfodol yn adlewyrchu risgiau clefyd yn lleol ac y gellir eu cyflwyno'n effeithiol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782858 193 En 2026-11-04T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5402&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782868 194 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782869 195 Cy 2026-11-04T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5402&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782870 196 En 2026-11-04T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5402&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782872 197 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782873 198 Cy 2026-11-04T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5402&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782874 199 En 2026-11-04T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5402&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782875 200 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Newydd-ddyfodiaid i Fyd Ffermio 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782876 201 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn 5. Pa gamau mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i gefnogi newydd-ddyfodiaid i fyd ffermio? OQ64836 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782877 202 En 2026-11-04T15:00:41 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5443&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi newydd-ddyfodiaid ledled Cymru drwy Cyswllt Ffermio a Dechrau Ffermio, gan helpu i ddatblygu sgiliau, profiad a chyfleoedd busnes. Gall busnesau fferm newydd gael mynediad at gynlluniau cymorth amaethyddol wrth iddynt ddod ar gael hefyd, yn amodol ar ofynion cymhwysedd cynlluniau unigol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782880 203 En 2026-11-04T15:01:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5463&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn Weinidog Cabinet, mae mynediad at dir a chyllid yn parhau i fod yn rhwystr i newydd-ddyfodiaid, yn enwedig rhai heb gefndir ffermio. Pa sgyrsiau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael gyda Banc Datblygu Cymru i helpu'r sector ffermio i ddarparu cyfleoedd i'n cenhedlaeth nesaf o ffermwyr? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782882 204 En 2026-11-04T15:01:21 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5483&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch. Rwy'n llwyr gydnabod pwysigrwydd helpu pobl ifanc, ble bynnag y maent yng Nghymru, i allu adeiladu eu gyrfaoedd mewn amaethyddiaeth os ydynt yn dymuno gwneud hynny. Byddaf yn cyfarfod â chadeirydd a phrif weithredwr Banc Datblygu Cymru yn ddiweddarach y mis hwn inni allu dechrau archwilio sut y gallwn helpu pobl ifanc i sefydlu a datblygu eu busnesau ffermio. Fe fyddwch chi'n gwybod ein bod ar hyn o bryd yn gweithio gyda'r banc datblygu ar y cynllun benthyciadau amaethyddiaeth gynaliadwy, gyda'r nod o wneud ffermydd yn fwy cynaliadwy ac yn fwy gwydn yn wyneb newid hinsawdd. Felly, mae yna fodel yno y byddwn am ei ystyried o bosibl, ond bydd opsiynau posibl eraill hefyd. Beth bynnag am y gwaith y gobeithiwn ei wneud gyda Banc Datblygu Cymru, rydym yn darparu cyllid drwy Cyswllt Ffermio ar gyfer mentora, cyngor arbennig, cymorthfeydd wyneb yn wyneb ac ati, a chymorth datblygu busnes hefyd, i'r rhai sy'n dymuno dechrau yn y diwydiant. Mae'r cynllun Dechrau Ffermio yn enwedig yn gallu cynnig gwasanaethau cymorth pwrpasol sylweddol, ac mae cymorth ariannol ar gael ar gyfer datblygu cynlluniau busnes ac ati. Felly, mae llawer yn digwydd, ond mae yna bob amser fwy y gallwn ei wneud. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782886 205 En 2026-11-04T15:02:39 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5561&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David Ar ôl ffermio yn Ffrainc yn flaenorol, gwelais drosof fy hun system lawer mwy strwythuredig o gymorth i bobl sydd eisiau dechrau yn y diwydiant. Yn Ffrainc, roedd ffermwyr ifanc yn gallu cael mynediad at grantiau sefydlu sylweddol o €32,000 ar gyfartaledd o dan y cynllun cenedlaethol blaenorol, ochr yn ochr â llawer o gymhellion ariannol ychwanegol. Yma yng Nghymru, mae'r rhwystrau'n sylweddol. Mae'n debyg mai'r gost o gaffael tir yw'r peth gwaethaf, yn ogystal â pheiriannau a da byw. Mae'n ei gwneud hi'n waharddol o ddrud, yn enwedig i rywun heb deulu ffermio y tu ôl iddynt. Mae'r ffigurau'n siarad drostynt eu hunain. Yn ôl Undeb Amaethwyr Cymru, dim ond 3 y cant o ffermwyr sydd o dan 35 oed, ac oedran canolrifol y prif benderfynwr yng Nghymru yw 61. Pa ystyriaeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei roi i gynlluniau mwy uchelgeisiol—? Wel, rydych chi newydd ymdrin â hyn, mewn gwirionedd, ond mae'n rhywbeth y mae angen inni edrych arno, a dod o hyd i ffordd o ddelio ag ef. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782900 206 En 2026-11-04T15:03:56 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5638&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Buaswn yn ddiolchgar pe bai'r Aelod yn gallu rhannu rhywfaint o'r wybodaeth sydd ganddo am yr ymyriadau y maent yn eu darparu yn Ffrainc. Nid oes unrhyw niwed o gwbl mewn dysgu o brofiadau mewn gwledydd eraill. Ond yr hyn rwy'n ei wybod yw bod gennym ni, fel y soniais, ffurf ar gymorth drwy Cyswllt Ffermio, sy'n helpu pobl ifanc i ddatblygu sgiliau a chyfleoedd busnes. Mae hyfforddiant achrededig yn rhan fawr ohono, yn ogystal â'r mentora a'r cyngor arbenigol a grybwyllais. Ond gyda Dechrau Ffermio yn arbennig, mae hwnnw'n cynnig cefnogaeth wedi'i thargedu'n well i bobl sy'n ceisio ymsefydlu yn y diwydiant, yn enwedig y rheini, fel y dywedwch, nad oes ganddynt fynediad at dir, nad ydynt yn aelodau o deuluoedd ffermio neu beth bynnag. Mae'n darparu profiad ymarferol drwy leoliadau gwaith strwythuredig. Gall baru newydd-ddyfodiaid â ffermwyr a thirfeddianwyr a allai fod yn chwilio am fentrau ar y cyd, a allai fod yn ystyried camu'n ôl ychydig o ffermio. Mae cymorth busnes wedi'i ariannu'n llawn, ychydig filoedd o bunnoedd, ar gael. Mae ychydig mwy o filoedd o bunnoedd ar gael i bob partner wedyn tuag at gyngor arbenigol. Mae arian ar gael i ddatblygu cynlluniau busnes. Fel y dywedaf, mae yna fwy bob amser y gallem ei wneud, ond rwy'n awyddus bob amser i ddysgu o brofiadau eraill. Byddai dysgu am yr wybodaeth sydd gennych o'r hyn a wnânt yn Ffrainc yn werthfawr iawn. Buaswn yn ei werthfawrogi. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782883 207 En 2026-11-04T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5702&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782884 208 Cy 2026-11-04T15:05:19 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5721&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782914 209 Cy 2026-11-04T15:08:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5892&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782888 210 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Agor Llwybr yr Arfordir ym Maglan 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782889 211 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 12164 12164 Elyn Stephens AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164 Stephens, Elyn 6. A wnaiff y Gweinidog Cabinet roi diweddariad ar agor llwybr yr arfordir ym Maglan, Afan Ogwr Rhondda? OQ64838 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782890 212 Cy 2026-11-04T15:05:30 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5732&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Mae llwybr arfordir Cymru yn parhau i fod ar agor trwy Faglan, gyda dau opsiwn y gallwch eu dilyn nawr. Rŷn ni hefyd wedi cytuno ar lwybr caniataol newydd gyda Chyngor Castell-nedd Port Talbot. Mi fydd hyn yn gwella mynediad at yr arfordir, gan osgoi'r hen lwybr ar hyd glan yr afon, sy'n parhau i fod yn anniogel oherwydd bod yna ansadrwydd difrifol ar y tir yn fanna. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782898 213 Cy 2026-11-04T15:05:59 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5761&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12164 12164 Elyn Stephens AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164 Stephens, Elyn Diolch am eich ateb, Weinidog. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782899 214 En 2026-11-04T15:06:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5763&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12164 12164 Elyn Stephens AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164 Stephens, Elyn Ar ôl cau llwybr arfordirol Baglan o dan y Llywodraeth Lafur flaenorol, cafodd trigolion lleol eu gadael heb ateb na ffordd glir ymlaen. Felly, rwy'n hynod ddiolchgar fod Llywodraeth Plaid Cymru wedi achub y blaen ar ddatblygu llwybr amgen, gan ganiatáu i drigolion fwynhau'r darn hardd hwn o'r arfordir unwaith eto. Roeddwn yn falch o dderbyn diweddariad diweddar y Gweinidog, ond a allai gadarnhau y bydd map o'r llwybr arfaethedig ar gael? A allech chi hefyd egluro pam na fydd y llwybr newydd yn rhan o lwybr arfordir swyddogol Cymru, a beth y mae ei ddynodiad fel llwybr caniataol yn ei olygu yn ymarferol? A yw'n golygu na fydd yn hawl tramwy cyhoeddus? Os felly, pa sicrwydd y gellir ei gynnig ynghylch sicrhau mynediad i'r cyhoedd yn hirdymor? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782907 215 En 2026-11-04T15:06:46 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5808&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch. Mae yna sawl peth yno. Efallai yr af ar ei ôl drwy ysgrifennu at yr Aelod rhag imi golli unrhyw agwedd benodol ar hynny. Bydd mapiau ar gael, yn amlwg, oherwydd mae angen i bobl wybod ble y gallant gerdded. Ond mae fy swyddogion yn gweithio gyda Chyngor Castell-nedd Port Talbot i gael y llwybr caniataol newydd, fel y dywedwch, ar agor ac ar gael i bobl leol ac ymwelwyr ei ddefnyddio cyn gynted â phosibl. Bydd y llwybr caniataol newydd oddeutu 3.5 km o hyd a bydd yn darparu mynediad ar hyd ychydig dros 2 km o gyfluniad blaenorol llwybr arfordir Cymru, gan olygu mai dim ond tua 1.5 km o'r hen lwybr a fydd heb fod ar gael. Rwy'n cydnabod pwysigrwydd sicrhau mynediad cyhoeddus o ansawdd da i gymunedau lleol i'r safleoedd hyn. Fel tirfeddiannwr, bydd angen i Lywodraeth Cymru gadw hyblygrwydd dros reoli a defnyddio'r tir penodol hwn yn y dyfodol, tra'n cadw trefniadau mwy hirdymor ar gyfer y llwybr dan arolwg gyda'r cyngor. Byddai angen i unrhyw benderfyniad i greu hawl tramwy cyhoeddus barhaol gydbwyso'r manteision o sicrhau mynediad i'r cyhoedd yn erbyn rheolaeth a defnydd posibl y tir yn y dyfodol. Felly, nid ydym ar hyn o bryd yn ceisio ei gwneud yn hawl tramwy cyhoeddus barhaol, ond rydym eisiau gwneud yn siŵr bod pobl yn gallu mwynhau'r llwybr ac y gallant ei ddefnyddio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782916 216 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Gwasgaru Slyri a Mathau Eraill o Dail Organig sydd â Chyfran Uchel o Nitrogen sydd ar gael yn Rhwydd 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782917 217 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 12183 12183 Tom Montgomery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12183 Montomery, Tom 7. Pa gamau y mae'r Gweinidog Cabinet yn eu cymryd i ddileu'r cyfnodau gwaharddedig o ran gwasgaru slyri a mathau eraill o dail organig sydd â chyfran uchel o nitrogen sydd ar gael yn rhwydd? OQ64799 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782918 218 En 2026-11-04T15:08:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5904&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Fel y gwyddoch, rwy'n siŵr, rwyf wedi cyflwyno argymhellion yr adolygiad rheoli llygredd amaethyddol sy'n ymwneud â'r cyfnodau gwaharddedig i wneud yn siŵr eu bod yn cael eu hystyried yn y tymor byr nawr, yn hytrach na'r tymor canolig, fel y cynigiwyd yn wreiddiol. Mae'r argymhellion yn cael eu hystyried ar hyn o bryd gan y grŵp gorchwyl a gorffen, a fydd yn helpu i lywio'r gwaith o ddatblygu cynigion ar gyfer newidiadau i'r agwedd hon ar y rheoliadau. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782922 219 En 2026-11-04T15:08:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5929&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12183 12183 Tom Montgomery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12183 Montomery, Tom Diolch, Weinidog. Ym mis Mawrth bum mlynedd yn ôl, cyflwynodd Aelod o'r Siambr hon gynnig yn galw ar y Senedd i ddiddymu'r parthau perygl nitradau ledled Cymru. Fel y dywedoch chi yn y Siambr hon, 'mae'r rheoliadau yn anghymesur'. Rwy'n cytuno. Maent yn cwmpasu Cymru gyfan er mai cyfran fach o Gymru'n unig oedd cyngor CNC ei hun. Unwaith eto, Weinidog, yn eich geiriau chi, fe wnaethoch chi alw'r dull yn 'wirion bost' am ei fod yn defnyddio'r calendr yn hytrach nag amodau tywydd ar gyfer pryd y gellir gwasgaru slyri. Er fy mod yn croesawu ymestyn y tymor gwasgaru tan 15 Tachwedd, nid yw hynny'n datrys y broblem sylfaenol. Mae'r dull o weithredu'n anghywir. Mae angen dull wedi'i dargedu ac nid un ar gyfer Cymru gyfan. Mae angen dull sy'n cydnabod ein bod yn ffermio yn ôl y tywydd. Weinidog, roeddech chi'n fodlon diddymu'r rheoliadau bryd hynny. A wnewch chi weithio ar draws y pleidiau i'w diddymu nawr, fel y gall ffermwyr ffermio yn ôl y tywydd ac nid yn ôl y calendr y gaeaf hwn? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782926 220 En 2026-11-04T15:09:50 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=5992&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Nid wyf wedi newid fy meddwl ar hyn, wyddoch chi. Rwy'n dal i gredu nad yw'r rheoliadau presennol yn addas i'r diben. Wrth gwrs, fe gadarnhawyd hynny'n llwyr gan yr adolygiad a gynhaliwyd gan Dr Bolton, a ddaeth i gasgliad tebyg o ran defnyddio'r calendr i ddiffinio pa bryd yw'r adeg iawn i wasgaru slyri. Dyna waith sy'n cael ei drafod nawr. Mae hynny wedi cael ei flaenoriaethu. Rwyf wedi gofyn i'r grŵp gorchwyl a gorffen flaenoriaethu hynny wrth chwilio am drefniant mwy hirdymor a mwy cynaliadwy. Felly, mae gwaith yn digwydd i fynd i'r afael â'r union fater hwnnw. Yn y cyfamser, cawsom set benodol o amgylchiadau eithafol eleni a oedd yn galw am weithredu mwy buan, felly cafwyd y penderfyniad i osgoi mwy o risg amgylcheddol o storfeydd slyri'n gorlifo neu'n methu'n drychinebus hyd yn oed—rhywbeth yr oedd Cyfoeth Naturiol Cymru wedi bod yn bryderus yn ei gylch hefyd. Felly, fe wnaethom gyflwyno ymyrraeth ar gyfer eleni, ond yn fwy hirdymor, fy mwriad yn sicr yw cadw at fy ngair, ac mae'r grŵp gorchwyl a gorffen ar hyn o bryd, gobeithio, yn gweithio'n ddiwyd ar ddod o hyd i ffordd o gyflawni hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782891 221 En 2026-11-04T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6002&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782903 222 En 2026-11-04T15:10:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6003&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782905 223 En 2026-11-04T15:10:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6003&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782942 224 Cy 2026-11-04T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6302&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782906 225 Cy 2026-11-04T15:11:07 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6069&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A'r cwestiwn olaf, Weinidog Cabinet, cwestiwn 8, Sarah Edwards. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782908 226 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd B Yr Ymateb i Danau Gwyllt yn y Dyfodol 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782909 227 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd O 12161 12161 Sarah Edwards AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12161 Edwards, Sarah 8. Pa asesiad mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i wneud o'r potensial i Uwchgynhadledd Gwytnwch Tân Cymru wella'r modd mae'r ymateb i danau gwyllt yn y dyfodol yn diogelu'r dirwedd amaethyddol? OQ64825 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782927 228 Cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782910 229 En 2026-11-04T15:11:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6091&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Roedd yr uwchgynhadledd yn gam pwysig tuag at gryfhau'r ffordd y diogelwn dirweddau amaethyddol rhag tanau gwyllt yn y dyfodol. Daeth â ffermwyr, rheolwyr tir ac ymatebwyr at ei gilydd, fel y clywsoch fi'n dweud yn gynharach, i rannu eu profiad ac i edrych ar sut y gallwn weithio gyda'n gilydd yn fwy effeithiol, gan gydnabod y rôl sydd gan reoli tir gweithredol yn y broses o adeiladu tirweddau mwy gwydn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782911 230 En 2026-11-04T15:11:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6113&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 12161 12161 Sarah Edwards AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12161 Edwards, Sarah Diolch, Weinidog. Roedd adroddiadau newyddion lleol ar y pryd yn awgrymu bod ymddygiad gwrthgymdeithasol a diofal, llosgi bwriadol a barbeciws yn ffactor yma. A drafodwyd hyn yn fanwl yn yr uwchgynhadledd, a pha gamau a gaiff eu cymryd i fynd i'r afael â hyn? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782912 231 En 2026-11-04T15:12:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6132&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ceir cydnabyddiaeth eang fod hyn yn un o dapestri ehangach o heriau ac ymyriadau posibl y mae angen eu hystyried, yn enwedig barbeciws ac ymddygiad gwrthgymdeithasol. Roedd gennym gynrychiolwyr o'r heddlu yno, ymhlith eraill. Mae llawer ohono'n fater o lefel o addysg gyhoeddus, rwy'n credu, fel bod pobl yn sylweddoli'r risg y maent yn ei chreu pan fyddant yn cyflawni gweithgaredd penodol yn y dirwedd ar yr adegau hyn. Ond rydych chi'n iawn, mae peth ohono'n fater o fynd i'r afael ag ymddygiad gwrthgymdeithasol. Mae yna ffyrdd o ymyrryd. Bu sôn am wahardd barbeciws tafladwy, ac ati. Mae hynny'n dal i fod dan ystyriaeth. Ond fel y deallodd yr Aelod, rwy'n siŵr, cyfeiriais mewn ateb blaenorol at addysg gyhoeddus yn ehangach fel un ffrwd waith bwysig a ddeilliodd o'r uwchgynhadledd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782913 232 Cy 2026-11-04T15:13:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6194&l=cy 261104-2 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782928 233 En 2026-11-04T15:13:16 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6198&l=cy 261104-3 Pwynt o Drefn C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rwy'n deall bod Aelod eisiau gwneud pwynt o eglurhad neu godi pwynt o drefn. Safa Elhassan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782929 234 En 2026-11-04T15:13:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6207&l=cy 261104-3 Pwynt o Drefn C 12189 12189 Safa Elhassan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12189 Elhassan, Safa Hoffwn ofyn am bwynt o eglurhad yn dilyn y cyfraniad a wnaed gan Natasha Asghar yn ystod cwestiynau i'r Dirprwy Brif Weinidog. Mae dau grŵp trawsbleidiol yn y Senedd yn ymwneud â menywod a hawliau menywod. Yn anfwriadol, ymunais ag un nad oedd yn cyd-fynd â fy ngwerthoedd na gwerthoedd fy mhlaid. Cyn gynted ag y sylweddolais hynny, fe gywirais hynny. Ymddiswyddais o'r grŵp trawsbleidiol ar hawliau menywod a merched ac ymunais â'r grŵp trawsbleidiol ar fenywod, a gefnogir gan Rwydwaith Cydraddoldeb Menywod Cymru. Cywiriad syml yn sgil camddealltwriaeth oedd hyn, ac nid canlyniad i fwlio. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782930 235 En 2026-11-04T15:14:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6243&l=cy 261104-3 Pwynt o Drefn C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch i'r Aelod am gofnodi'r eglurhad hwnnw—defnyddiol iawn. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782933 236 Cy 2026-11-04T15:14:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6252&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn yn awr at yr eitem nesaf, eitem 3, cwestiynau amserol. Jane Dodds. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782936 237 Cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol B Dŵr Cymru 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782938 238 Cy 2026-11-04T15:14:19 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6261&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr iawn. Prynhawn da eto, Weinidog. Diolch am aros ar gyfer hyn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782937 239 Cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol O 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane 1. A wnaiff y Gweinidog Cabinet ddatganiad ar berfformiad Dŵr Cymru yn dilyn adroddiad perfformiad gweithredol diweddaraf Ofwat? TQ1513 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782940 240 En 2026-11-04T15:14:33 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6275&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd Gruffydd, Llyr Rwy'n croesawu adroddiad Ofwat, ac rwy'n pryderu am y materion a amlygwyd gan y rheoleiddwyr. Mae'n amlwg fod yn rhaid i gwmnïau dŵr yng Nghymru gyflawni gwelliannau parhaus i gwsmeriaid ac i'r amgylchedd. Bydd y Llywodraeth hon yn parhau i weithio gyda rheoleiddwyr i ddwyn cwmnïau i gyfrif a bydd yn cymryd rheolaeth lawn, gobeithio, ar ddŵr yng Nghymru fel y gallwn gryfhau atebolrwydd a sicrhau bod rheoleiddio'n adlewyrchu blaenoriaethau Cymreig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782887 241 En 2026-11-04T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6302&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782892 242 Cy 2026-11-04T15:15:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6303&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch am yr ymateb. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782893 243 En 2026-11-04T15:15:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6304&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Gwyddom fod adroddiad Ofwat mor glir. Dŵr Cymru oedd y perfformiwr gwaethaf yng Nghymru a Lloegr o ran llifogydd carthffosydd allanol. Y mis diwethaf, gwelsom adroddiad ar ôl adroddiad yn parhau i'w damnio. Er enghraifft, adroddodd Surfers Against Sewage am fwy na 100,000 o ollyngiadau carthion ar draws dyfroedd Cymru y llynedd, yn para am 94 diwrnod i gyd gyda'i gilydd. Eto i gyd, gofynnir i gwsmeriaid dalu mwy i Dŵr Cymru. Mae'r bil cartrefi ar gyfartaledd wedi codi £180, neu 36 y cant, dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Felly, tra bod ein hafonydd yn cael eu baeddu a biliau'n codi, beth a welwn ar y brig yn Dŵr Cymru? Wel, mae prif weithredwr newydd Dŵr Cymru, Roch Cheroux, yn dweud bod cwsmeriaid yn wynebu dewis: rydych chi'n talu biliau uwch, neu'n aros yn hwy am yr uwchraddiadau i'r seilwaith sydd eu hangen ar Dŵr Cymru. Ar yr un pryd, gadewch inni atgoffa ein hunain beth yw'r cyflog y mae'n ei dderbyn. Mae'n derbyn £460,000 y flwyddyn, ochr yn ochr â bonws posibl o £621,000 y flwyddyn, sy'n rhoi cyfanswm o bron i £1 filiwn. Ganddo ef y mae'r swydd sy'n talu'r cyflog uchaf ym mywyd cyhoeddus Cymru. Rwy'n credu bod hyn yn gwbl ynfyd, a byddai llawer o dalwyr biliau Dŵr Cymru, fel ni yn y Siambr hon, mae'n debyg, yn cytuno. Nid oes gan gwmni sydd eisoes wedi'i ddirwyo am dorri ei drwyddedau unrhyw hawl i ofyn i deuluoedd ddarparu cymhorthdal tuag at yr hyn sydd, mewn gwirionedd, yn gyflog i'w brif weithredwr. Mae'n gwbl anghyfiawn, ac mae pobl ledled Cymru yn gwybod hynny, o'r afon Wysg i'r afon Tawe ac afonydd eraill yng Nghymru. Gallant weld yr anghyfiawnder difrifol. Felly, hoffwn ofyn i chi, ac rydym wedi codi hyn ar sawl achlysur yma yn y Siambr, ac rwy'n gwybod eich bod chi wedi clywed hyn pan oeddech yn yr wrthblaid ac fel Gweinidog yn y Llywodraeth—. Gofynnir inni dalu biliau uwch, ac eto mae'r prif weithredwr yn cael cyflog uwch. Dylai ef dalu am yr uwchraddiadau hyn. Dylai Dŵr Cymru dalu am yr uwchraddiadau hyn. A allwch chi ein sicrhau na fydd y prif weithredwr newydd yn cael unrhyw fonws, y byddwch chi'n pwyso am adolygiad o'i gyflog, ac na fydd ein biliau'n cynyddu er mwyn ariannu'r uwchraddiadau hyn? Diolch yn fawr iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782921 244 En 2026-11-04T15:17:38 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6460&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am y sylwadau hynny, ac rwy'n cytuno â llawer ohonynt. Wrth gwrs, nid oes gan Lywodraeth Cymru unrhyw—. Nid yw Dŵr Cymru'n atebol i Lywodraeth Cymru, mae'n atebol i'r rheoleiddwyr. Dyna pam ein bod ni'n gweithio gydag Ofwat a Cyfoeth Naturiol Cymru. Mae gan Ofwat bŵer i ddelio â bonysau nawr mewn ffordd nad oedd ganddynt o'r blaen. Felly, nid oes gennym ni rôl yn y broses o bennu cyflog swyddogion gweithredol i'r graddau y byddem yn ei hoffi o bosibl. Ond pan fyddaf yn cyfarfod â Dŵr Cymru, gan fod dŵr o ddiddordeb enfawr i'r cyhoedd, rwy'n dweud yn glir beth yw fy nisgwyliadau o ran perfformiad. Ac mae eu perfformiad ar fetrigau allweddol fel digwyddiadau llygredd, gollyngiadau a chanlyniadau cwsmeriaid yn annerbyniol ac mae angen iddynt wella. Nawr, gallwn gydnabod bod cynnydd yn cael ei wneud mewn rhai mannau, llifogydd carthffosydd mewnol a gorlifoedd storm wrth gwrs, ond fel y dywedwch, nid yw perfformiad cyffredinol lle mae angen iddo fod. Rwy'n disgwyl i Dŵr Cymru a Hafren Dyfrdwy a'r holl gwmnïau ddangos gwelliant parhaus a mesuradwy, yn enwedig ar doriadau i'r cyflenwad, ar ollyngiadau, ar lifogydd carthffosydd allanol, ar lygredd, ac ati. Gofynnir i gwsmeriaid ariannu buddsoddiadau sylweddol yn eu gwasanaethau dŵr. Mae'n iawn, felly, iddynt allu disgwyl gwelliannau go iawn yn y perfformiad, mewn gwydnwch ac mewn canlyniadau amgylcheddol. Rhaid i reoleiddwyr barhau i ddwyn y cwmni i gyfrif yn gadarn, gan sicrhau bod ymrwymiadau'n trosi'n ganlyniadau gwell i gwsmeriaid ac i'r amgylchedd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782923 245 En 2026-11-04T15:19:21 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6563&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Yn gyntaf, rwy'n cytuno â'r holl bryderon a godwyd gan Jane Dodds, a diolch iddi am godi rhywbeth sy'n ymwneud â ni i gyd. Roedd ffigur toriadau i gyflenwad Dŵr Cymru yn awr a 23 munud yn erbyn targed o bum munud. Cynyddodd achosion o lygredd difrifol o hanner, ac mae'r bil cartref cyfartalog yn £683. Pan oeddech chi'n cadeirio pwyllgor yr amgylchedd, Weinidog, fe ddywedoch chi wrth Dŵr Cymru am wella eu perfformiad. Ym mis Mehefin, fe ddywedoch chi wrth y Siambr hon eich bod wedi gofyn am gyfarfod â'r prif weithredwr. A ddigwyddodd y cyfarfod hwnnw? Pa ddyddiadau y gwnaethoch chi eu pennu ar gyfer gorffen gwaith ac a fyddwch chi'n eu cyhoeddi fel y gall pobl ledled Cymru weld pryd y cânt y cyflenwad dŵr dibynadwy y maent yn ei haeddu a'r moroedd a'r afonydd glanach, ac fel y gall pawb ohonom fod yn sicr eich bod yn cyfleu ein pryderon wrtho? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782965 246 En 2026-11-04T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6602&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782968 247 En 2026-11-04T15:20:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6612&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Edrychwch, buaswn wrth fy modd yn cael pŵer i ddwyn Dŵr Cymru i gyfrif am dargedau ac ar ddyddiadau ar gyfer cyflawni'r targedau hynny, ond dyna swydd Ofwat, y rheoleiddiwr. Nawr, fe wneuthum gyfarfod â chadeirydd Dŵr Cymru, a phob tro y byddaf yn cyfarfod â nhw, rwy'n rhannu fy uchelgais gyda nhw o ran ble y mae angen i ni fod, ac rwy'n siŵr bod hynny'n adlewyrchu barn pob Aelod yn y Siambr hon yn ôl pob tebyg. Rwy'n cyfarfod â Hafren Dyfrdwy wythnos nesaf, a byddwn yn cael trafodaeth debyg. Felly, un o'r rhesymau pam y gobeithiwn y bydd y cyfrifoldeb am reoleiddio hyn yn cael ei ddatganoli i Gymru yn y pen draw yw er mwyn inni allu cael y dylanwad mwy uniongyrchol hwnnw i adlewyrchu blaenoriaethau Cymru mewn perthynas â gwaith cwmnïau dŵr yng Nghymru. Ac fel y gwyddoch, mae'r trafodaethau hynny'n parhau gyda Llywodraeth y DU, a gadewch inni obeithio y byddwn yn cyrraedd man cyn gynted â phosibl lle gallwn fynd i'r afael â hynny ein hunain ac nid trwy eraill. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782969 248 En 2026-11-04T15:21:15 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6677&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh Hoffwn innau hefyd ddiolch i'r Aelod am godi hyn heddiw, oherwydd mae perfformiad Dŵr Cymru yn gwbl annerbyniol. Am y bedwaredd flwyddyn yn olynol, mae CNC wedi cadw sgôr amgylcheddol o ddwy seren i Dŵr Cymru. Yn 2025 yn unig, roedd 107 o ddigwyddiadau llygredd, gan gynnwys naw digwyddiad difrifol, tri yn fwy na'r flwyddyn cynt. A phwy sy'n talu'r pris am y methiannau hyn yn y pen draw? Pobl gyffredin a chymunedau ledled Cymru. Mae teuluoedd eisoes yn ei chael hi'n anodd gyda'r argyfwng costau byw, yn wynebu biliau cynyddol ac yn gorfod gwneud dewisiadau anodd iawn i allu ymdopi. Eto i gyd, gofynnir i bobl dalu mwy tra'n parhau i weld eu hamgylchedd lleol yn cael ei niweidio gan fethiannau llygredd mynych Dŵr Cymru. Mae pobl yn talu mwy, ac maent yn iawn i ddisgwyl gwell. Ni ddylai fod rhaid iddynt dderbyn y lefel hon o berfformiad amgylcheddol gan eu darparwr dŵr. Felly, Weinidog Cabinet, sut y mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda Dŵr Cymru ac Ofwat hefyd i'w dwyn i gyfrif a gweithio gyda nhw i wneud yn siŵr nad ydym yn gweld hyn eto y flwyddyn nesaf? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782971 249 En 2026-11-04T15:22:27 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6749&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch. Rwy'n gwybod ac rwy'n rhannu llawer o'r rhwystredigaeth a'r dicter sy'n cael ei fynegi yma heddiw. Edrychwch, mae rheoleiddwyr annibynnol yn dwyn Dŵr Cymru i gyfrif gan ddefnyddio eu pwerau priodol, ac rwy'n disgwyl iddynt ddefnyddio'r pwerau hynny'n gadarn lle mae perfformiad yn ddiffygiol. Mae yna rai meysydd lle bu cynnydd, mae angen inni gydnabod hynny, ond mae angen gwelliant mesuradwy parhaus, ac nid ydym yn ei weld i'r graddau y byddai unrhyw un ohonom yn ei hoffi. Mae diwygio'n digwydd o fewn y cwmni, rwy'n gwybod. Mae'r rhaglen fuddsoddi ar waith, ac mae gennym ni fel Llywodraeth raglen ehangach ar gyfer diwygio dŵr a fydd, gobeithio, yn cyflawni canlyniadau gwell i gwsmeriaid a'r amgylchedd. Nawr, mae cwsmeriaid yn iawn i ddisgwyl gwell gwasanaethau a chanlyniadau amgylcheddol o'r buddsoddiadau y maent yn eu hariannu. Mae Ofwat, wrth gwrs, yn gosod y biliau'n annibynnol drwy'r broses adolygu prisiau statudol, a rhaid i hynny gydbwyso fforddiadwyedd gyda'r anghenion buddsoddi. Ond rhoddwyd pecyn gorfodi gwerth £44.7 miliwn ar waith yn erbyn Dŵr Cymru i ariannu gwelliannau amgylcheddol ychwanegol heb gynyddu biliau cwsmeriaid heb fod mor bell â hynny yn ôl. Mae angen i gwsmeriaid gael cymorth hefyd—y rhai sy'n ei chael hi'n anodd, yn enwedig. Mae angen i gwsmeriaid mwy agored i niwed yn arbennig gael y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt. Ond mae'r neges yn glir gennyf i, ac i'r rhai sy'n gwrando heddiw mae'r neges yn hynod o glir o'r Siambr hon: rydym yn disgwyl gwell, ac rydym yn disgwyl gwell yn fuan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782976 250 En 2026-11-04T15:24:05 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6847&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Weinidog, mae datganiad Ofwat ar Dŵr Cymru yn dweud nad yw'n rheoli ei garthffosydd yn iawn, mae'n gollwng gormod o garthion ac yn cael ei lywodraethu'n wael ar hynny, a nawr efallai y bydd yn ei chael hi'n anodd fforddio unioni hynny. Gwnaed dau bwynt yn y datganiad a wnaethant. Mae'n drosolwg da, a bod yn deg, ac mae'n gywir, ond pa mor bryderus ydych chi am eu trefniadau llywodraethu? Fe ddywedoch chi eich bod wedi cyfarfod â'r cadeirydd, felly a ydych chi wedi cael trafodaeth am eu trefniadau llywodraethu? Oherwydd os nad oes ganddynt drefniadau llywodraethu da, sut y gallant ddarparu'r gwasanaeth a gwneud y gwelliannau y mae pawb ohonom eisiau eu gweld? Ac yn ail, pa mor bryderus ydych chi am y datganiad olaf, ym marn Ofwat, y gallent ei chael hi'n anodd fforddio talu am y gwelliannau yn y cynllun y maent wedi'i gyflwyno ar gyfer gwerth £4.5 biliwn o fuddsoddiad? Oherwydd nid oes unrhyw un ohonom yng Nghymru eisiau gweld yr un sefyllfa ag un Thames Water yma, ac mae'r trafferthion ariannol y maent yn eu hwynebu yn dagfa go iawn a allai atal y buddsoddiad sydd ei angen yn y system ddŵr yma yng Nghymru yn y pen draw. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782915 251 En 2026-11-04T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6902&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782957 252 En 2026-11-04T15:29:59 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7201&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782925 253 En 2026-11-04T15:25:06 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=6908&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ie, edrychwch, ar ei chael hi'n anodd fforddio, rwy'n credu bod hynny'n her, fel y dywedwch, sy'n cael ei wynebu ledled y sector. Mae'n un o'r rhesymau pam y mae Llywodraeth y DU yn ystyried cyflwyno diwygiadau yn Lloegr. Gobeithio mai dyma un o'r rhesymau pam eu bod yn ceisio rhoi pwerau i ni yma yng Nghymru geisio delio â rhai o'r heriau hynny o ran rheoleiddio economaidd y sector dŵr yma yng Nghymru. Felly, gobeithio y bydd rhywfaint o hynny'n cael ei godi yn rhan o'r gwaith penodol hwnnw. Ond mae yna daith y mae angen inni fynd arni i gyrraedd yno. Mae yna gyfnod pontio. A'r peth olaf rydym ei eisiau yw cyflwyno ansefydlogrwydd, ansicrwydd, oherwydd mae Dŵr Cymru ac eraill yn dibynnu llawer ar farchnadoedd ar gyfer benthyca ac ar gyfer eu cyllid. Felly, nid yw'r rhain yn bethau y gallwn eu newid dros nos. Mae angen iddo esblygu. Ar y model busnes, rydym yn falch iawn o'r ffaith bod gennym fodel unigryw yma yng Nghymru, fod Dŵr Cymru, wrth gwrs, yn rhan o Glas Cymru, ei fod yn eiddo i aelodau, os mynnwch, neu'n eiddo i gwsmeriaid. Rwy'n ymwybodol fod cwestiynau wedi'u codi yn San Steffan ynglŷn â chadernid craffu gan y cwmni yno, ac rwy'n credu ei bod yn ddyletswydd ar Glas Cymru i fyfyrio ar hynny. Ond rwy'n credu bod dadl i'w chael ynglŷn ag a ydym am wladoli dŵr yng Nghymru, neu a ydym yn meddwl bod y model preifat yn well. Ond beth bynnag am hynny, mae angen cyfundrefn reoleiddiol sy'n adlewyrchu'r ehangder o fodelau busnes yn effeithiol, oherwydd mae rhai pobl wedi cwestiynu yn y gorffennol a yw hynny'n cael ei ystyried yn ddigonol o dan y model presennol. Felly, mae hynny, unwaith eto, yn rhywbeth y gallwn ni ei ystyried wrth i ni ddiwygio rheoleiddio economaidd dŵr yma yng Nghymru, o gael y pwerau. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782934 254 Cy 2026-11-04T15:26:53 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7015&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn olaf ar yr eitem yma, Matthew Jones.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782935 255 En 2026-11-04T15:26:56 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7018&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 12151 12151 Matthew Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew Diolch, Lywydd. Mae adroddiad Ofwat yn dangos bod Dŵr Cymru nid yn unig yn methu eu targedau amgylcheddol, mae'n un o'r ychydig gwmnïau dŵr yn y DU nad yw hyd yn oed yn gwella. Mae'n parhau i fod y cwmni dŵr sy'n perfformio waethaf o ran gorlifoedd storm ac mae'n methu ei dargedau ar gyfer cydymffurfio â'i drwyddedau gollwng. Ac mae grwpiau gwybodus fel Achub Afon Wysg wedi dangos nad yw trwyddedau gollwng, hyd yn oed os cydymffurfir â nhw, yn addas i'r diben beth bynnag. Mae gweithgarwch gorfodi Ofwat yn gynharach eleni i'w groesawu, ond mae'n amlwg fod angen newid pethau ar frys. Felly, pa asesiad y mae'r Llywodraeth wedi'i wneud o'r system drwyddedau, sut y gellir sicrhau bod Dŵr Cymru yn cydymffurfio a sut y gellir diwygio'r system yn hirdymor? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782941 256 En 2026-11-04T15:27:38 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7060&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Wel, fe gyfeiriaf at lawer o'r ateb a roddais yn gynharach mewn gwirionedd, o ran diwygio'r system yn ehangach. Rwy'n credu bod cyfle i ni, o gael y pwerau a'r cyfle, i ail-lunio rheoleiddio dŵr yn gyfan gwbl. Ac mae'n rhywbeth y credaf y dylem fynd ar ei drywydd a'i ystyried yn y cyd-destun hwnnw. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782943 257 Cy 2026-11-04T15:27:58 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7080&l=cy 261104-4 3. Cwestiynau Amserol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Weinidog Cabinet.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782945 258 Cy 2026-11-04T15:28:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7083&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Eitem 4 nawr, datganiadau 90 eiliad. Yn gyntaf, Leticia Gonzalez. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782946 259 En 2026-11-04T15:28:07 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7089&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia Diolch, Lywydd. Dros y misoedd diwethaf, cefais y fraint o glywed straeon gan ddynion y mae eu bywydau wedi cael eu trawsnewid gan waith gwych Tashwedd (Movember). Felly, rwyf am fanteisio ar y cyfle hwn i gydnabod gwaith rhyfeddol Tashwedd a holl gyfeillion Tashwedd yng Nghymru, nid yn unig ym mis Tachwedd, ond drwy gydol y flwyddyn. Y mis hwn, bydd llawer ohonom yn tyfu mwstas, yn rhoi eiliad i ystyried neu'n cymryd rhan yn Move for Movember. Mae'r hyn a ddechreuodd gyda mwstas wedi dod yn fudiad byd-eang. Mae pob rhodd yn ariannu ymchwil, yn cefnogi cymunedau ac yn hollbwysig, yn helpu i ddechrau sgyrsiau y mae dynion yn aml yn teimlo na allant eu cael. Yma yng Nghymru, mae'r gwaith yn hollol hanfodol. Mae adroddiad diweddar Movember 'The Real Face of Men's Health' yn cynnig darlun sobreiddiol. Bu farw bron i 7,000 o ddynion yng Nghymru yn gynamserol yn 2024, ac mae hunanladdiad yn parhau i fod yn brif achos marwolaeth ymhlith dynion dan 50 oed. Felly, rwyf am atgoffa pawb, y tu ôl i bob ystadegyn, fod yna deulu, cyfeillgarwch a chymuned sy'n byw gyda'r golled dorcalonnus hon. Mae Tashwedd yn enghraifft wych o ddull o weithredu sy'n gweithio, gan gyfarfod â dynion lle maent a'u helpu i ofyn am gymorth cyn i bethau droi'n argyfwng. Gan weithio'n agos gyda sefydliadau eraill fel Siediau Dynion, Men Thrive a Helpu, maent yn newid bywydau. Fodd bynnag, ni ddylai prosiectau rhagorol fel hyn fod yn enghreifftiau ynysig o arfer cywir. Mae angen dull cenedlaethol cydlynol ar Gymru. Felly, wrth inni ddathlu Tashwedd, rwy'n gwahodd Llywodraeth Cymru i ystyried sut y gallai cynllun iechyd dynion pwrpasol, gydag adnoddau priodol adeiladu ar waith Tashwedd a sicrhau bod pob dyn yng Nghymru yn cael cyfle i fyw bywyd iachach a hirach. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782958 260 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782939 261 En 2026-11-04T15:30:03 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7205&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Heddiw, rydym yn coffáu 187 mlynedd ers gorymdaith y Siartwyr i Westy'r Westgate yng Nghasnewydd. Mae hanes Casnewydd, Coed-duon, Rhisga a Chymoedd Gwent a'u pobl yn rhan ganolog o'n democratiaeth fodern. Nawr, efallai y bydd hyn yn swnio fel datganiad mawr, ond fe wnaeth digwyddiadau gwrthryfel y Siartwyr ym 1839 atseinio ledled y wlad a chyfrannu'n uniongyrchol at yr hawliau democrataidd sydd gennym heddiw. Ni ddylid anghofio'r unigolion a adawodd eu hôl bryd hynny, fel Zephaniah Williams, William Jones a John Frost. Fe wnaeth y Siartwyr ymgyrchu, gorymdeithio a marw dros yr hawliau hynny. Roedd y chwe galwad a restrwyd ar siarter y bobl yn cynnwys pleidleisiau cudd, etholaethau o faint cyfartal a phleidlais gyffredinol i ddynion dros 21 oed. Mae'r ffaith bod o leiaf 22 o bobl wedi marw yng Ngwesty'r Westgate y noson dyngedfennol honno yn ymgyrchu dros yr hawliau hynny yn aberth na ddylem byth mo'i anghofio. Mae gwaith ein treftadaeth Siartaidd, Gŵyl Newport Rising, yn fudiad llawr gwlad sy'n cael ei arwain gan wirfoddolwyr, ac mae gan ŵyl eleni raglen lawn a gwych unwaith eto. Mae'r amrywiaeth o ddigwyddiadau a gynigir yn cynnwys confensiwn blynyddol y Siartwyr, yn ogystal â cherddoriaeth fyw, barddoniaeth, ac wrth gwrs, yr orymdaith ffaglau ddydd Sadwrn, yn dilyn ôl troed y Siartwyr i lawr Stow Hill. Mae angen inni gofleidio ysbryd y Siartwyr a'i gadw gyda ni. Mae egwyddorion ymdrechu am well, dod at ein gilydd fel un a gweithio i wella lle rydym yn byw yr un mor berthnasol nawr ag yr oeddent bryd hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782948 262 En 2026-11-04T15:31:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7313&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Mae'n Wythnos Genedlaethol Ymwybyddiaeth o Ffrwythlondeb yr wythnos hon, gyda neges syml: mae pob taith ffrwythlondeb yn bwysig. I lawer, nid yw anawsterau ffrwythlondeb yn rhywbeth roeddent erioed wedi'i ddisgwyl na chynllunio ar ei gyfer. Gall darganfod nad yw dechrau teulu mor syml ag y tybiech gael effaith emosiynol sylweddol. I rai, mae hynny'n para misoedd; i eraill, blynyddoedd neu gydol oes. Gall bywyd deimlo fel pe bai ar stop, wedi'i fesur mewn apwyntiadau, cylchoedd triniaeth ac aros am newyddion tra bo bywydau pawb arall yn mynd yn eu blaenau o'ch cwmpas. Mae fy mhartner a minnau wedi bod drwy ein profiad ffrwythlondeb ein hunain. I ni, nid oedd yr angen am driniaeth yn annisgwyl, felly roeddem yn agored am ein taith. Yr hyn nad oeddwn wedi'i ddisgwyl oedd y ffordd y byddai ein hagwedd agored yn annog eraill i rannu eu profiadau hwythau. Siaradodd ffrindiau a chydweithwyr am eu trafferthion, eu triniaeth a'u colledion nad oeddem yn gwybod dim amdanynt. Fe'm hatgoffodd faint y mae pobl yn byw'n dawel gyda hyn. Gall anawsterau ffrwythlondeb effeithio ar berthnasoedd, gwaith, cyllid, iechyd meddwl a chyfeillgarwch hefyd. Mae'r wythnos hon yn taflu goleuni ar ffrwythlondeb gwrywaidd. Yn rhy aml, mae ffrwythlondeb yn cael ei ystyried yn fater menywod, pan all profiadau a lles emosiynol dynion gael eu hanwybyddu. Efallai na fyddwn byth yn gwybod beth y mae ein cydweithwyr, ein ffrindiau na'n teuluoedd yn byw gydag ef. Rwy'n gobeithio y gall yr wythnos hon annog sgwrs fwy gonest, helpu i dorri'r distawrwydd ynghylch ffrwythlondeb a chynnig rhywfaint o gysur i bawb sy'n wynebu eu taith ffrwythlondeb eu hunain. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782951 263 Cy 2026-11-04T15:33:14 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7396&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Ac yn olaf, Safa Elhassan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782956 264 En 2026-11-04T15:33:19 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7401&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 12189 12189 Safa Elhassan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12189 Elhassan, Safa Goleuni dros dywyllwch, gobaith dros ofn a da dros ddrwg. Yr wythnos hon, rydym yn dathlu Diwali, gŵyl y goleuni, gyda'r gymuned Hindŵaidd a Jainaidd, ac yn estyn cyfarchion i Sikhiaid sy'n nodi Bandi Chhor Divas a theuluoedd ar draws diaspora de Asia. Rwy'n talu teyrnged i Gymdeithas Indiaidd De-orllewin Cymru ac i Raj Aggarwal, Conswl Anrhydeddus India yng Nghymru, am ddod â chymunedau ynghyd, rhannu traddodiadau a helpu cenedlaethau iau i ymfalchïo yn eu treftadaeth. Fel clinigydd, rwy'n diolch i feddygon teulu, llawfeddygon, meddygon ymgynghorol, technegwyr, nyrsys a gofalwyr o'r cymunedau hyn sy'n ein gwasanaethu bob dydd. Rydych chi'n dod â goleuni drwy eich gofal, cysur drwy eich caredigrwydd a gobaith drwy eich gwasanaeth. Mae Diwali yn ein hatgoffa bod ein traddodiadau gwahanol yn cyfoethogi ein hunaniaeth gyffredin Gymreig. Mae Cymru ar ei mwyaf disglair pan gaiff pob cymydog eu gwerthfawrogi, pan fydd pob cymuned yn perthyn a phan safwn gyda'n gilydd. Mae ei neges o haelioni yn adlewyrchu ysbryd croesawgar Cymru ac yn gofalu am ein gilydd. I bawb sy'n dathlu yng Ngŵyr Abertawe, ledled Cymru a dros y byd, bydded i'r ŵyl hon ddod ag iechyd, hapusrwydd, heddwch a ffyniant i'ch cartrefi. Pan fyddwn yn rhannu ein goleuni, rydym yn goleuo ein cymunedau. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782959 265 Cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad I Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782961 266 Cy 2026-11-04T15:34:41 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7483&l=cy 261104-5 4. Datganiadau 90 eiliad C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782963 267 Cy 2026-11-04T15:34:43 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7485&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen i eitem 5, dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)'. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deisebau i wneud y cynnig—Jason O'Connell. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782950 268 En 2026-11-04T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7502&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782952 269 Cy 2026-11-04T15:35:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7503&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782953 270 Cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' I Cynnig NDM9341 Jason O'Connell Cynnig bod y Senedd: Yn nodi’r ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' a gasglodd 11,451 o lofnodion.              16421 7 2026-11-04T13:30:01 782954 271 Cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' I Cynigiwyd y cynnig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782955 272 En 2026-11-04T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7502&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n siarad heddiw yn rhinwedd fy swydd fel Cadeirydd y Pwyllgor Deisebau. Ar ran yr Aelodau sy'n gwasanaethu ar y pwyllgor hwnnw, hoffwn ddiolch i chi am y cyfle i gyflwyno'r ddadl hon heddiw. Dyma'r ddadl gyntaf a gynhaliwyd yn nhymor y Senedd hon, a diolch i'r Pwyllgor Busnes am neilltuo amser i'r ddadl bwysig hon. Mae'r system ddeisebau'n cynnig llinell uniongyrchol i'r Senedd i unigolion a grwpiau yng Nghymru. Mae'n llwybr hygyrch iddynt godi pryderon neu faterion yn uniongyrchol gyda ni, eu cynrychiolwyr etholedig, ac i'w lleisiau gael eu clywed yn y Siambr. Bathodd y cyn-Gadeirydd Jack Sargeant y term 'pwyllgor y bobl', sy'n ymadrodd addas iawn ar gyfer y gwaith y mae'r pwyllgor yn ei wneud i roi llais i Gymru a'i phobl gan ddefnyddio'r mecanwaith hwn. Ers ymgymryd â rôl Cadeirydd y Pwyllgor Deisebau yn gynharach eleni, cefais fy nghalonogi gan y nifer sylweddol o ddeisebau a gyflwynwyd i'r Senedd a'r niferoedd mawr o unigolion sy'n llofnodi deisebau, gan gynnwys yr un rydym ar fin ei thrafod heddiw. Diolch i bawb sydd wedi rhoi amser i rannu eu pryderon gyda ni yn y ffordd hon. Hoffwn annog eraill i ddefnyddio'r llwybr syml ac uniongyrchol hwn i ymgysylltu â'r Senedd ar faterion sydd o bwys iddynt ledled Cymru. Hoffwn fanteisio hefyd ar y cyfle i ganmol gwaith Pwyllgor Deisebau'r chweched Senedd. Arweiniodd gwaith y pwyllgor hwnnw at welliannau sylweddol ar faterion pwysig gan gynnwys diogelwch dŵr ac atal boddi, defnyddio ffonau clyfar mewn ysgolion, a phryderon iechyd yn gysylltiedig â safleoedd tirlenwi ledled Cymru. Edrychaf ymlaen at weithio gyda chyd-aelodau'r Pwyllgor Deisebau yn ystod tymor y Senedd hon i barhau â'r gwaith da a helpu i wella bywydau a chymunedau yng Nghymru mewn ymateb i'r deisebau a gyflwynwyd i ni gan y cyhoedd. Rhag ofn bod yna unrhyw Aelodau nad ydynt yn ymwybodol, mae'r Rheolau Sefydlog yn ei gwneud yn ofynnol i'r Pwyllgor Deisebau ystyried unrhyw ddeiseb a gyflwynir sydd wedi casglu dros 250 o lofnodion. Rhaid i'r pwyllgor gyfeirio'r ddeiseb at y Llywodraeth, unrhyw un arall o bwyllgorau'r Senedd, neu unrhyw unigolyn neu gorff arall, er mwyn iddynt gymryd y camau y maent yn eu hystyried yn briodol. Fel arall, gall y Pwyllgor Deisebau gymryd unrhyw gamau eraill y mae'n eu hystyried yn briodol. Fel pwyllgor, rydym wedi cytuno gyda'r Pwyllgor Busnes ar gyfer tymor y Senedd hon i ystyried gofyn am ddadl yn y Cyfarfod Llawn ar unrhyw ddeiseb sydd wedi casglu 10,000 o lofnodion neu fwy. Mae a wnelo'r ddadl heddiw â deiseb a gyflwynwyd gan Laura Tams ar ran Cymdeithas Genedlaethol Prifathrawon Cymru. Caewyd y ddeiseb ar 27 Gorffennaf eleni, ar ôl casglu cyfanswm o 11,451 o lofnodion. Ystyriwyd y ddeiseb hon gan y Pwyllgor Deisebau ar 24 Medi. Ar ran y pwyllgor hwnnw, hoffwn ddiolch i Laura am roi amser i gyflwyno'r ddeiseb hon, a diolch hefyd i'r 11,451 o unigolion a roddodd amser i'w llofnodi. Dylwn nodi bod y ddeiseb i'w thrafod heddiw wedi'i chyflwyno cyn dadleuon diweddar y Senedd ar y cyllid a ddyrannwyd i ADY yn y cyllidebau atodol ar gyfer y flwyddyn ariannol gyfredol hon. Mae testun y ddeiseb yn datgan: 'Rydym yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddyrannu’r £500 miliwn mewn cyllid canlyniadol sy’n deillio o’r gwariant ar anghenion addysgol arbennig ac anabledd (AAAA) yn Lloegr yn uniongyrchol i awdurdodau lleol ac ysgolion, a’i neilltuo ar gyfer Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY). 'Er nad yw’r cyllid wedi'i rwymo'n gyfreithiol i'r un portffolio, mae'n bodoli o ganlyniad i bwysau addysg systemig nad yw’n diflannu wrth gyrraedd y ffin. Cyn y gyllideb atodol, rhaid sicrhau bod yr arian hwn yn mynd yn syth i'r rheng flaen, a hynny er mwyn cefnogi’r dysgwyr mwyaf agored i niwed yng Nghymru a sefydlogi ein hysgolion.' Ddirprwy Lywydd, mae darpariaeth ADY wedi bod yn destun deisebau Senedd rheolaidd ers amser maith, yn ogystal â bod yn destun llawer o ddadleuon yn y Siambr hon wrth gwrs. Y mis diwethaf, ystyriodd y Pwyllgor Deisebau ddeiseb arall a gefnogwyd gan lawer ynghylch darpariaeth ADY. Roedd y ddeiseb honno, a gyflwynwyd gan fam i blentyn yng ngogledd Cymru ag ADY difrifol a chymhleth, yn tynnu sylw at ddiffyg lleoliadau preswyl cyfrwng Cymraeg yng Nghymru ar gyfer plant ag ADY cymhleth, a galwodd ar Lywodraeth Cymru i roi camau ar waith ar frys i fynd i'r afael â'r mater yn uniongyrchol. Nid oes amheuaeth, dros y degawdau diwethaf, fod ymwybyddiaeth o ADY a sut y gallant effeithio ar ddysgu a chyrhaeddiad unigolion wedi gwella. Yn gyffredinol, mae dysgwyr ag ADY yn cael eu cefnogi'n llawer gwell nawr nag yn y dyddiau a fu, a dylid canmol y gwaith hwnnw. Fodd bynnag, fel y dangosir gan y gefnogaeth sylweddol i ddeiseb Laura, mae'n amlwg fod mwy i'w wneud a bod angen mwy o fuddsoddiad i gynnal a gwella'r ddarpariaeth bresennol o gymorth ADY yng Nghymru. Gwnaed gwaith craffu sylweddol ar ddiwygiadau ADY a darpariaeth cyllid i'w rhoi ar waith gan y chweched Senedd, yn enwedig gan y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg. Rwy'n siŵr y bydd ADY yn parhau i fod yn bwnc trafod a chraffu mynych yn ystod tymor y Senedd hon. Yn y Senedd hon, mae'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid wedi datgan dro ar ôl tro fod angen ateb hirdymor cynaliadwy ar gyfer cyllid ADY. Gwnaed cyfraniadau yn y Cyfarfod Llawn ar 23 Mehefin, yn y Pwyllgor Cyllid ar 30 Mehefin, yn ystod dadl dan arweiniad Llafur ar 1 Gorffennaf ac yn y ddadl ar y gyllideb atodol ar 14 Gorffennaf. Ddiwedd mis Awst, mewn ymateb i lythyr gan y Pwyllgor Deisebau, eglurodd y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg fod cyfanswm y cyllid ychwanegol a dderbyniodd Cymru drwy ddatganiad gwanwyn Llywodraeth y DU yn gynharach eleni yn £322 miliwn, a oedd yn deillio o fuddsoddiad mewn anghenion addysgol arbennig ac anableddau a mesurau dileu dyledion yn Lloegr, yn hytrach na'r £500 miliwn y cyfeirir ato yn y ddeiseb. Cydnabu'r Gweinidog Cabinet y pwysau sylweddol sy'n wynebu ysgolion, awdurdodau lleol, teuluoedd a'r gweithlu addysg ehangach o ran cefnogi dysgwyr ag ADY. Esboniodd y Gweinidog Cabinet hefyd fod pecyn ariannu tair blynedd gwerth £120 miliwn i gefnogi capasiti ADY wedi'i gynnwys yng nghyllideb atodol gyntaf Llywodraeth Cymru ar gyfer 2026-27. Fodd bynnag, fel y gwyddom, ni dderbyniwyd y gyllideb atodol honno gan y Senedd hon. Mae'r ail gyllideb atodol, a drafodwyd ddoe, yn darparu £60 miliwn o gyllid ar gyfer ADY yn y flwyddyn ariannol gyfredol, o gymharu â'r £40 miliwn a ddyrannwyd yn y gyllideb atodol gyntaf. Mae hwn yn gam ymlaen, ond yn amlwg, nid yw'n cyflawni gofynion y deisebydd a'r rhai a lofnododd y ddeiseb hon. Nid yw'n glir chwaith pa lefel o gyllid ar gyfer cymorth ADY fydd yn cael ei darparu y tu hwnt i'r flwyddyn ariannol hon. Yn ystod ein hystyriaeth o'r ddeiseb, nododd y pwyllgor fod pryderon sylweddol amlwg ynghylch darpariaeth ADY yng Nghymru, gan gynnwys y cwestiwn ynghylch cyllid, ac felly fe wnaethom benderfynu gofyn am y ddadl hon yn y Cyfarfod Llawn. Nododd y pwyllgor fod perygl y gallai clustnodi'r holl gyllid canlyniadol gan Lywodraeth y DU danseilio egwyddor datganoli drwy gyfyngu ar allu Llywodraeth Cymru i wario yn ôl ei blaenoriaethau ei hun. Wrth ymateb i'r ddeiseb, cododd y Gweinidog Cabinet yr un pwynt, sy'n ganolog i'r ddadl hon heddiw. Wrth gwrs, bydd Llywodraeth Cymru yn awyddus i wario'r cyllid a ddarperir iddi yn ôl ei blaenoriaethau ei hun. Dyna y caiff Llywodraethau eu hethol i'w wneud, a dyna y mae pobl Cymru yn ei ddisgwyl ganddynt. Ar yr un pryd, mae'n gwbl ddealladwy y bydd y rhai sy'n pryderu am ddarpariaeth ADY yng Nghymru ar hyn o bryd ac yn y dyfodol yn teimlo y dylai'r holl gyllid sy'n deillio o wariant ar anghenion addysgol arbennig ac anabledd yn Lloegr gael ei wario ar ADY yma yng Nghymru. Mae nifer y llofnodwyr i'r ddeiseb hon yn awgrymu bod llawer o bobl yng Nghymru yn cefnogi'r safbwynt hwn, ac felly galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet heddiw i egluro safbwynt Llywodraeth Cymru ar gwestiwn cyllido a dyrannu ADY yn fanwl. Mae'r dadleuon hyn yn cynnig cyfle i ni, fel Senedd, ystyried safbwyntiau'r bobl a gynrychiolwn ar fater penodol fel yr un sydd ger ein bron heddiw, ac edrychaf ymlaen at glywed barn Aelodau eraill. Diolch, Ddirprwy Lywydd. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782932 273 En 2026-11-04T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7802&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782966 274 En 2026-11-04T15:43:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=7982&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Arweinydd yr Wrthblaid Jenner, Hellen Hoffwn gofnodi fy niolch diffuant i Gymdeithas Genedlaethol Prifathrawon Cymru a'r 11,451 o bobl sydd wedi llofnodi'r ddeiseb hon. Yr hyn y maent yn gofyn amdano yw bod y cyllid canlyniadol ar gyfer ADY sy'n cael ei anfon o San Steffan i Gymru yn cael ei fuddsoddi'n deg mewn plant ag anghenion dysgu ychwanegol yma yng Nghymru. Fel y clywsom, mae Cymru wedi derbyn £322 miliwn mewn cyllid canlyniadol, ond £60 miliwn yn unig o'r arian hwnnw sydd wedi'i ddyrannu i ADY. A gadewch inni beidio ag anghofio sut y cyrhaeddwyd y pwynt hwn. Pan gyhoeddodd Plaid Cymru ei chyllideb atodol gyntaf ym mis Mehefin, nid oedd yr un geiniog o gyllid ychwanegol wedi'i ddyrannu i ADY. Fe ailadroddaf hynny: nid oedd yr un geiniog o gyllid ychwanegol wedi'i ddyrannu i ADY. Dim ond pan oedd angen cefnogaeth y gwrthbleidiau ar y Llywodraeth i basio ei chyllideb ei hun y cynigiodd £40 miliwn y flwyddyn dros dair blynedd. Roedd y cynnig hwnnw'n rhy ychydig, yn rhy hwyr, gwrthodwyd y gyllideb, ac ar ôl trafodaethau pellach, mae'r ffigur wedi cynyddu i £60 miliwn. Credaf ei bod yn ofnadwy fod cyllid ar gyfer plant ag anghenion dysgu ychwanegol wedi dod yn arf bargeinio gwleidyddol. Ni ddylai hynny byth fod wedi digwydd. Gall y Llywodraeth hon ddod o hyd i arian ar gyfer prosiectau tramor—gwn nad ydych chi'n hoffi clywed hynny, ond rydym yn mynd i barhau i'w ddweud, mae arnaf ofn—a blaenoriaethau gwariant mewn mannau eraill, ond o ran ariannu ein hysgolion a'n hawdurdodau lleol yn iawn, yn sydyn, dywedir wrthym fod dewisiadau anodd i'w gwneud. Wel, ni ddylai unrhyw un yn y Siambr hon fod o dan unrhyw gamargraff: mae gwrthod dyrannu mwy o'r cyllid canlyniadol hwn i ADY yn ddewis gwleidyddol amlwg. Dywed Cymdeithas Genedlaethol Prifathrawon Cymru wrthym fod cyllid ychwanegol yn cael ei ddosbarthu yn ôl nifer cyffredinol y disgyblion, yn hytrach na nifer yr achosion neu gymhlethdod anghenion dysgu ychwanegol. Gall ysgol wledig fach sy'n cefnogi sawl plentyn ag anghenion cymhleth wynebu costau ychwanegol enfawr a derbyn llawer llai o gyllid nag ysgol fwy sydd â llai o anghenion cymhleth. Sut y gall hynny fod yn deg, wrth ddosbarthu arian a fwriadwyd yn benodol ar gyfer plant ag anghenion dysgu ychwanegol? Dylai cyllid adlewyrchu anghenion dysgwyr unigol, nid nifer y plant ar gofrestr yr ysgol. Mae Archwilio Cymru eisoes wedi rhybuddio bod y system ADY o dan straen. Mae arweinwyr ysgolion yn ei chael hi'n anodd cyflawni eu cyfrifoldebau statudol; mae athrawon o dan bwysau enfawr; ac mae'n rhaid i rieni fynd y tu hwnt i'r galw i sicrhau'r cymorth y mae gan eu plant hawl gyfreithiol i'w dderbyn. Felly, hoffwn ofyn i'r Gweinidog: a wnaiff y Llywodraeth adolygu'r fformiwla gyllido i sicrhau bod mwy o arian yn cyrraedd ysgolion yn ôl anghenion gwirioneddol dysgwyr? Maent yn haeddu gwasanaethau wedi'u hariannu'n briodol, ac mae gan y Llywodraeth hon gyfrifoldeb i'w darparu. Chi sydd i benderfynu ar y camau nesaf. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782964 275 En 2026-11-04T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8102&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782974 276 En 2026-11-04T15:45:43 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8145&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Rwy'n croesawu'r cyfle i siarad heddiw, ac a gaf i ddiolch i'r Pwyllgor Deisebau am gyflwyno'r ddadl hon? Hoffwn ddiolch hefyd i Gymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon am gychwyn y ddeiseb hon, a hoffwn dalu teyrnged iddynt am yr holl ymgyrchu y maent wedi'i wneud ar gyllid ysgolion yn y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys pan oeddwn yn Weinidog â chyfrifoldeb dros hyn. Oherwydd yn fy marn i, ni allwn byth gael gormod o leisiau'n dadlau dros fwy o gyllid ar gyfer addysg. Hoffwn ddiolch hefyd i'r 11,000 o bobl a lofnododd y ddeiseb, ac sydd wedi ymgyrchu dros fwy o gyllid i blant ag ADY. Rydym ni yn Llafur Cymru wedi bod yn ymladd ar eich rhan. Eich lleisiau chi, a dyfodol plant ledled Cymru ag ADY, a oedd ar ein meddyliau wrth i Lafur Cymru negodi am fwy o gyllid. Ac rydym yn falch iawn, drwy'r trafodaethau hyn, ein bod wedi gallu sicrhau £60 miliwn ychwanegol ar gyfer ADY gan Lywodraeth Cymru ar gyfer y flwyddyn hon. Mae'r £60 miliwn hwnnw'n chwistrelliad sylweddol o arian parod a fydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i blant yng Nghymru sydd ag anghenion dysgu ychwanegol. Mae'n adeiladu ar y buddsoddiad a wnaeth Llafur Cymru pan oeddent yn Llywodraeth, ac yn hollbwysig, rydym wedi cael sicrwydd na fydd ceiniog o'r £60 miliwn ychwanegol yn dod o rywle arall yn y gyllideb addysg. Roedd hynny'n alwad allweddol a wnaethom yn y trafodaethau, ynghyd â'r angen am gynllun cynaliadwyedd hirdymor ar gyfer addysg bellach yng Nghymru. Drwy gydol y broses, mae Llafur Cymru wedi dadlau dro ar ôl tro y dylai Llywodraeth Cymru neilltuo hyd yn oed mwy o gyllid ar gyfer ADY, yn ychwanegol at y £60 miliwn hwn, a dyna yw ein safbwynt o hyd. Ond rydym yn glir fod y £60 miliwn a sicrhawyd gennym yn gynnydd sylweddol ar gynnig cychwynnol Llywodraeth Cymru. Gadewch inni beidio ag anghofio bod Gweinidogion wedi methu dyrannu unrhyw arian ychwanegol ar gyfer ADY pan wnaethant gyflwyno’r gyllideb atodol gyntaf yn yr haf, er bod Llywodraeth y DU wedi darparu cyllid ychwanegol. Ac mae’r arian a sicrhawyd gan Lafur Cymru 50 y cant yn fwy na’r hyn a gynigiwyd ddechrau’r mis diwethaf. Rhaid i'r buddsoddiad a sicrhawyd gennym baratoi'r ffordd nawr ar gyfer buddsoddiad ychwanegol yn y dyfodol mewn ADY, gyda'r £60 miliwn yn gweithredu fel llinell sylfaen wrth symud ymlaen. Bydd Llafur Cymru yn parhau i ymladd am fwy o gyllid ac i negodi'r fargen orau bosibl cyn cyllideb y flwyddyn nesaf. Byddwn hefyd yn parhau i bwyso am welliannau i'r system ADY ei hun, fel bod pob plentyn yn cael y cyfle i ffynnu. Pan oeddem yn Llywodraeth, fe wnaethom gyflwyno system newydd ar gyfer cefnogi plant ag ADY sydd â'r dysgwr wrth ei gwraidd. Ac fe wnaethom gefnogi'r diwygiadau hynny gyda channoedd o filiynau o bunnoedd, gan gynnwys mwy na £250 miliwn i adeiladu cyfleusterau newydd ac i wella cyfleusterau presennol. Ond rwy'n ymwybodol iawn, nid yn unig o'r galw cynyddol o ran anghenion dysgu ychwanegol, ond o'r cymhlethdod ychwanegol y mae ysgolion yn delio ag ef. Gwyddom fod angen dull gweithredu hirdymor a buddsoddiad cynaliadwy gan Lywodraeth Cymru er mwyn gwneud hyn yn iawn. Dyna pam ein bod yn benderfynol o gael yr arian ychwanegol hwn. Mae'n hanfodol nawr fod yr arian hwn yn cyrraedd ysgolion a cholegau cyn gynted â phosibl. Felly, a allai'r Gweinidog gadarnhau amserlen i nodi pryd y bydd yr holl arian ychwanegol wedi'i ddosbarthu i ysgolion? A bydd y Gweinidog wedi clywed pryderon ddoe ynghylch y dull o ddyrannu'r cyllid. Rwy'n deall yn well nag unrhyw un fod yna ddata nad yw Llywodraeth Cymru yn ei chadw ar niferoedd plant ag ADY mewn ysgolion unigol, felly roedd yn rhaid dod o hyd i fecanwaith. Ac rwyf hefyd yn cydnabod y bydd gwaith pellach a wnaethom pan oeddem yn Llywodraeth yn arwain at set ddata well yn y dyfodol. Ond byddai'n ddefnyddiol gwybod pa negeseuon y mae hi'n eu rhoi i ysgolion ynghylch diogelu'r arian hwnnw ar gyfer y plant sydd ei angen fwyaf. Ac yn olaf, a gaf i ofyn i'r Gweinidog gydnabod yr angen i adeiladu ar y buddsoddiad hwn yn y blynyddoedd i ddod, fel bod pob plentyn yn cael cyfle i ffynnu? Ac roeddwn eisiau cloi drwy gydnabod y byddai Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon wedi hoffi gweld yr holl gyllid canlyniadol AAAA yn cael ei wario ar ADY, a byddwn yn parhau i ddadlau'r achos dros fwy o gyllid. Y peth a gafodd yr effaith fwyaf arnaf fel Gweinidog oedd yr ystod enfawr o broblemau cymdeithasol y mae ysgolion yn eu hwynebu nawr, ac mae rhai ohonynt i'w gweld yn yr ystafell ddosbarth fel anghenion dysgu ychwanegol. Cyfarfûm ag athrawon a phenaethiaid a ddywedodd wrthyf, 'Rwy'n swyddog heddlu, rwy'n seicolegydd, rwy'n weithiwr cymdeithasol, ac rwy'n addysgwr.' Rwy'n codi fy het i bob un ohonynt. Mae angen archwiliad dilys a gonest arnom yng Nghymru nawr o'r ystod o faterion y mae ysgolion a cholegau'n delio â nhw— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783005 277 En 2026-11-04T15:50:52 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8454&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A wnewch chi ddirwyn i ben? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782947 278 En 2026-11-04T15:50:52 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8454&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne —ac mae angen inni sicrhau bod costau hynny o ddifrif yn llywio dyraniadau cyllideb a'r defnydd o gyllid canlyniadol. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782949 279 En 2026-11-04T15:51:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8464&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam A gaf i ddiolch i Gadeirydd y Pwyllgor Deisebau am gyflwyno hyn yn y Siambr y prynhawn yma, ac wrth gwrs, diolch i'r deisebwyr eu hunain ac i'r 11,000 o lofnodwyr ochr yn ochr â nhw am eu hymdrechion i ddwyn hyn i'n sylw yma heddiw? Hoffwn ein hatgoffa hefyd, Ddirprwy Lywydd, o'r hyn sy'n aml yn cael ei anghofio yn y ddadl hon, oherwydd pan fyddwn yn siarad am anghenion dysgu ychwanegol, yn rhy aml, rydym yn llithro i mewn i fater pwysig iawn, sef llinellau gwariant a rhifau a ffigurau, ond yr hyn rydym yn ei drafod yma mewn gwirionedd yw bywydau a chyfleoedd yn y dyfodol i bobl ifanc a phlant yma yng Nghymru sydd angen y cymorth ychwanegol hwnnw i'w helpu drwy eu haddysg. A phan fyddwn yn byrhau anghenion dysgu ychwanegol i 'ADY' yn unig, rydym yn aml hyd yn oed yn bellach o feddwl am ysgolion, athrawon a dysgwyr unigol. Rwyf am i bob un ohonom yma heddiw fod yn ymwybodol o hynny a chofio, pan ydym yn dweud 'ADY', ein bod yn trafod ein plant a'n pobl ifanc, eu haddysg, eu dyfodol, felly mae angen inni eu cadw ar flaen ein meddyliau drwy gydol y ddadl hon y prynhawn yma. Fel rydym eisoes wedi'i glywed yn y ddadl, mae'r ddeiseb hon yn galw ar y Senedd i nodi'r ddeiseb yn benodol i ddyrannu'r holl gyllid canlyniadol—fel y mae'r ddeiseb yn ei ddisgrifio—o £500 miliwn i ddarpariaeth ADY. Ac mae'r rhai a gynigiodd ac a gefnogodd y ddeiseb hon wedi gwneud pwyntiau gwerthfawr. Maent yn cydnabod bod y cyllid canlyniadol wedi'i dderbyn o ganlyniad i wariant ADY—neu wariant AAAA—yn Lloegr, ac felly maent yn credu y dylid ei wario ar ADY yma yng Nghymru. Rwy'n credu mai'r hyn sydd wrth wraidd y mater yma, Weinidog, os caf, yw nid o reidrwydd a ydym yn sôn am £500 miliwn neu'r £320 miliwn y gallech ei ddisgrifio; rwy'n credu bod hyn yn ymwneud ag ysbryd yr hyn sy'n cael ei ddisgrifio yma, nid y manylion o reidrwydd. Oherwydd drwy Lafur a Phlaid Cymru yn penderfynu dyrannu £60 miliwn yn unig, maent wedi honni bod hyn yn ddigon, neu rydych chi wedi honni bod hyn yn ddigon, i ddiogelu darpariaeth ADY ar gyfer y flwyddyn ariannol hon, ond heb adolygiad manwl cynhwysfawr o ddarpariaeth ADY, ei chryfderau a'i heriau yng Nghymru ar hyn o bryd, mae'r ddwy ddadl yn ddadleuon gwleidyddol yn y bôn. Mae gennyf bryderon fod y dyraniad o £60 miliwn wedi'i wneud er cyfleustra gwleidyddol, nid oherwydd dealltwriaeth ac ystyriaeth wirioneddol o lefel yr angen mewn ADY. Nid oes gan honiad Llywodraeth Cymru fod y swm hwn yn cefnogi anghenion dysgwyr ADY yng Nghymru unrhyw hygrededd oni bai ei fod yn seiliedig ar asesiad gwirioneddol o anghenion ADY yng Nghymru. A sut y gallwch ddisgrifio'r lefel o asesu a gafwyd i roi'r sicrwydd i chi mai £60 miliwn yw'r swm cywir o arian ar gyfer eleni. Pam £60 miliwn? Pam nad £40 miliwn? Pam nad £120 miliwn? Sut y mae'r ffigur hwnnw wedi dod i fodolaeth er mwyn diwallu anghenion dysgwyr yng Nghymru? Byddai gennyf ddiddordeb mewn gwybod pa waith modelu y mae Plaid Cymru a Llafur Cymru wedi'i wneud i benderfynu y byddai hyn yn darparu digon o ryddhad a chymorth i'r athrawon, y dysgwyr a'r rhieni hynny. Hoffwn wybod pa dystiolaeth y bydd Llywodraeth Cymru yn cyfeirio ati wrth argyhoeddi arweinwyr ysgolion, sefydliadau a rhieni mai £60 miliwn yw'r swm cywir o arian sydd ei angen ar ADY eleni. Neu ai ffigur cyfleus yn unig ydoedd i sicrhau cyfaddawd rhwng Llafur a Phlaid Cymru? Gadewch inni beidio ag anghofio, yn ôl ym mis Gorffennaf, y diwrnod ar ôl lansio'r ddeiseb hon, fod Llafur Cymru wedi cynnal dadl ar eu cynnig yn dweud y dylid cynnwys cyllid ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol yn y gyllideb atodol gyntaf. Fel Ceidwadwyr Cymreig, fe wnaethom gefnogi'r cynnig hwnnw. Soniais am y pwysau gwirioneddol roedd ysgolion, penaethiaid a chyrff llywodraethu yn ei wynebu wrth geisio sicrhau y gellid darparu darpariaeth ADY lle roedd ei hangen. Mae gennyf brofiad uniongyrchol o'r anawsterau hyn—rwy'n datgan fy muddiant nawr, Ddirprwy Lywydd—fel llywodraethwr awdurdod addysg lleol mewn ysgol yn y gogledd, ond rwyf hefyd wedi siarad ag arweinwyr ysgolion o fannau eraill yng Nghymru a ddywedodd bethau tebyg iawn wrthyf. Derbyniodd y Senedd y cynnig hwnnw, a gŵyr pob un ohonom beth a ddigwyddodd yn fuan wedyn: collodd Llywodraeth Cymru y bleidlais ar eu cyllideb atodol am nad oedd Llafur yn fodlon â £40 miliwn Plaid Cymru ar gyfer ADY. Fodd bynnag, gwyddom fod Llafur, ddoe, wedi cefnogi cyllideb o £60 miliwn ar gyfer ADY, dim ond £20 miliwn yn fwy na'r hyn roedd Plaid Cymru wedi gobeithio ei basio cyn yr haf. Ac fel y clywsom eisoes yn y lle hwn heddiw, mae hyn wedi siomi'r rhanddeiliaid pwysig hynny a oedd yn barod i weithio gyda Llywodraeth Cymru, gyda Llafur Cymru, a chyda phob plaid arall yn y Senedd i sicrhau bod plant ag anghenion dysgu ychwanegol yn cael eu cefnogi'n briodol. Yn benodol, gwyddom fod Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon yn awyddus i sicrhau bod y swm cywir o arian yn cael ei neilltuo i ysgolion. A gallai hwn fod wedi bod yn arian canlyniadol a allai fod wedi cael cyfle unwaith mewn cenhedlaeth i roi dysgwyr yn gyntaf, buddsoddi mewn darpariaeth, a lansio model ariannu cynaliadwy ar gyfer ysgolion. Felly, Ddirprwy Lywydd, rwy'n credu ei bod hi'n amlwg fod angen buddsoddiad priodol mewn ADY ar Gymru nawr. Ni all ein pobl ifanc, ein hysgolion a'n hathrawon, a chenedlaethau'r dyfodol fforddio mwy o danfuddsoddiad cyn y gellir cyflawni newid sylfaenol mewn cyllid a rhoi model cynaliadwy ar waith. Fel Ceidwadwyr Cymreig, gwyddom fod yn rhaid gwneud mwy, a byddwn yn parhau i wthio'r Llywodraeth hon yng Nghymru i sicrhau bod pawb yn y byd addysg yn cael eu cefnogi'n briodol. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782960 280 En 2026-11-04T15:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8702&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782975 281 En 2026-11-04T15:56:17 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8779&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i'r deisebwyr am helpu i gyflwyno'r ddadl hon heddiw. Yn ei hanfod, mae a wnelo'r ddeiseb â theimlad y gall pob un ohonom gytuno arno, rwy'n credu: fod pobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol yn ein cymunedau yn haeddu'r gorau, ac yn eu tro, yn mynnu'r gorau gennym fel cynrychiolwyr. Gwn yn rhy dda, fel rhywun â phrofiad agos o'r system, sut y bwriedir iddi weithio a ble mae o dan bwysau. Rwy'n ymwybodol o'r gwahaniaeth y gall cymorth effeithiol ei wneud ac rwy'n deall yn bersonol y rhwystredigaeth a chanlyniadau absenoldeb y cymorth hwnnw. Mae hwn yn fater sydd o bwys personol gwirioneddol i mi, ac mae'n atgyfnerthu fy nghred nad yw cael ein system ADY i le y gallwn fod yn falch ohono yn rhywbeth y gallwn fforddio ei ohirio. A dyma pam ei bod yn bwysig ein bod yn newid strwythurau cymorth ADY, ein bod yn canolbwyntio ar ganlyniadau ac yn archwilio'n feirniadol sut y mae'r system wedi'i threfnu. Nid yw rhoi mwy o arian mewn system nad yw'n cyflawni yn ateb ynddo'i hun, ac roedd y bleidlais ar y gyllideb neithiwr yn garreg filltir bwysig, i ddechrau'r gwaith o wella'r system honno gan fynd i'r afael â rhywfaint o'r pwysau ariannol a gweithredol mwy uniongyrchol eleni: £44.8 miliwn yn uniongyrchol i ysgolion; £11.2 miliwn yn uniongyrchol i awdurdodau lleol; £1.5 miliwn i gefnogi partneriaid i ymgymryd â gwaith cynllunio pellach, gan asesu'r ddarpariaeth fwy hirdymor sydd ei hangen ar draws ein cymunedau, a fydd yn hanfodol am na allwn barhau i ymdrin â darpariaeth ADY ar sail adweithiol tymor byr. Ac mae £2.5 miliwn ar gyfer addysg bellach i'w groesawu i'r un graddau, gan gydnabod wrth gwrs nad yw anghenion dysgwyr yn dod i ben pan fyddant yn 16 oed. Mae'r rhain yn fuddsoddiadau pwysig, ac mae'n iawn ein bod yn cydnabod y cymorth y byddant yn ei ddarparu yma nawr. Ond mae angen dull gweithredu arnom sy'n ystyried canlyniad ein gwaith fel y nod ac nid penawdau'r symiau a werir yn unig. Er ei fod yn angenrheidiol, ateb rhannol yw cyllid ychwanegol. Mae rhai cwestiynau sylfaenol iawn y mae angen inni eu hwynebu ynglŷn â chynaliadwyedd hirdymor ein system ADY ac nad yw arian yn unig yn eu hateb. Rwy'n cydymdeimlo'n fawr ag ysbryd y ddeiseb, ac roedd y bleidlais ar y gyllideb atodol ddoe yn gam ymlaen i'w groesawu, ond Ddirprwy Lywydd, mae llawer mwy o waith i'w wneud ar ADY y tu hwnt i ddyraniadau'r gyllideb. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782977 282 En 2026-11-04T15:59:06 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=8948&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr A gaf i ddechrau drwy ddiolch i'r Cadeirydd am ei waith ar hyn a gwaith y pwyllgor yn gyffredinol, ac adleisio ei eiriau i annog mwy o bobl i ddefnyddio'r ffordd hon o gyflwyno dadl i'r Siambr? Rwy'n dweud hynny fel aelod o'r pwyllgor, ond cyn fy amser yma, rwy'n ei ddweud fel rhywun a ddefnyddiodd ddeisebau i ddod â dadl i'r Senedd hefyd. A gaf i ddiolch i'r deisebwyr am yr hyn a wnaethant, gan fod ADY yn fater pwysig i lawer o bobl? Ac i mi, mae heddiw'n rhwystredig unwaith eto, oherwydd yn y Siambr hon, rydym yn clywed llawer gan y Llywodraeth hon ynglŷn â sut y maent yn hoffi gwrando. Ond Weinidog, pan luniwyd y gyllideb atodol wreiddiol a'r gyllideb atodol hon, nid wyf yn gwybod pwy y gallech fod wedi bod yn gwrando arnynt, oherwydd os edrychwn ar yr hyn y mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi'i ddweud, o ran y pwysau y maent wedi'i weld ar y rheng flaen, mae'r bwlch cyllido ADY yn fwy na'r cyllid canlyniadol ei hun, ac maent yn rhybuddio na all hyn barhau. Os edrychwn ar y deisebwyr, Cymdeithas Genedlaethol Prifathrawon Cymru, maent wedi rhybuddio sawl gwaith am ADY a'r pwysau y mae'r athrawon eu hunain yn ei wynebu. Dywedodd yr Undeb Addysg Cenedlaethol fod 86 y cant o'u haelodau a holwyd wedi mynegi pryderon ynghylch ADY. Mae gennych Estyn hefyd, ac mae hyd yn oed Comisiynydd Plant Cymru yn dweud bod oddeutu traean o'r pryderon y maent yn delio â nhw o ran gwaith achos yn ymwneud ag ADY. Felly, pam y bu'n rhaid dibynnu ar ymdrechion deisebwyr a phobl eraill i roi hyn ar eich radar, fod y gyllideb wreiddiol yn annigonol? Pam y mae pobl bellach yn teimlo eu bod yn bypedau di-rym mewn cytundeb gwleidyddol am gyllid ychwanegol i ddod? Mae pryderon gwirioneddol wedi'u codi yma heddiw: sut y daeth y ffigur hwn o £60 miliwn i fodolaeth? O ble y daeth? Pa fformiwla a ddefnyddiwyd? Pa gyfrifiadau? Gyda phwy y siaradoch chi i benderfynu bod £60 miliwn yn ddigon? Oherwydd hyd yma, nid wyf wedi gweld dim. Ac mae hynny'n bryder gwirioneddol. Felly, efallai, yn y ddadl hon heddiw, y gallech ateb y cwestiwn hwnnw a rhoi sicrwydd i deuluoedd a phobl ifanc ledled Cymru nad oeddent yn rhyw fath o fargen a wnaed y tu ôl i ddrysau caeedig rhwng dwy blaid wleidyddol, a bod cyfrifiadau go iawn wedi'u gwneud, asesiadau go iawn wedi'u gwneud, a bod y bobl hynny wedi'u trin fel pobl ac nid ffigur y gallech ei gyhoeddi mewn datganiad i'r wasg. Gwn o brofiad uniongyrchol am anghenion dysgu ychwanegol, nid yn unig o'r gwaith a wnaeth fy mam, ond fe syrthiais i mewn i un o'r ystadegau hynny fel rhywun â dyslecsia wrth dyfu i fyny. Gwn pa mor anodd yw teimlo mewn ystafell ddosbarth na allwch ddarllen y bwrdd gwyn—yr anawsterau, y pyliau o banig. Gwn heddiw fy mod yn siarad o'ch blaen, ond rwy'n siarad o bwyntiau bwled a nodiadau, nid o araith wedi'i sgriptio, gan fod fy nyslecsia yn peri rhwystrau i mi y mae'n rhaid imi weithio o'u cwmpas. Mae hynny'n rhywbeth rwyf wedi'i ddatblygu mewn bywyd. Ond mae pobl ifanc mewn ystafelloedd dosbarth nawr yn teimlo nad oes cefnogaeth yno, nad oes offer a chymorth newydd yno, gan nad oes cyllid yno. Mae athrawon yn eistedd wrth eu hymyl am na all yr ysgolion fforddio cymhorthydd un i un yn yr ystafelloedd dosbarth hyn. Weinidog, gadewch inni feddwl am y plant pan fyddwn yn gwneud hyn. Gadewch inni beidio â cheisio sgorio pwyntiau. Ac os gallwch fynd i'r afael â rhai o'r pwyntiau hyn nawr, buaswn yn ddiolchgar, fel y gallaf roi gwybod i rai o'm hetholwyr fod y Llywodraeth hon yn malio amdanynt mewn gwirionedd ac yn gwrando arnynt pan fyddant yn cyflwyno pryderon. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782967 283 En 2026-11-04T16:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9002&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782973 284 En 2026-11-04T16:02:28 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9150&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Yn gyntaf oll, llongyfarchiadau, Jason, ar eich rôl fel Cadeirydd pwyllgor rwy'n teimlo'n angerddol iawn yn ei gylch fel Cadeirydd blaenorol fy hun. Rwy'n falch o fod yn ôl ar y pwyllgor hwnnw yn gwasanaethu gyda chi ac eraill. Fel y nodwyd yn gywir, mae'r Pwyllgor Deisebau dros y blynyddoedd wedi cael ei danseilio'n aml o ran y pŵer gwirioneddol sydd ganddo i ni fod yn gyfrwng rhwng y bobl allan yno, yr unigolyn cyffredin allan yno. Rwy'n awyddus iawn i gefnogi'r ddeiseb hon ac i longyfarch Laura Tams o Gymdeithas Genedlaethol Prifathrawon Cymru a phob un o'r 11,451 o bobl a'i llofnododd. Mae eu neges yn glir: rhaid i blant ag anghenion dysgu ychwanegol gael y gefnogaeth iawn, ar yr adeg iawn, ond mae gormod yn cael eu gadael ar ôl. Mae'r dystiolaeth yn amlwg: rhwng 2018-19 a 2024-25, cynyddodd nifer y disgyblion sy'n cael cymorth statudol drwy ddatganiad neu gynllun datblygu unigol 164 y cant. Mae costau'n codi hefyd. Mae cynghorau Cymru wedi cyllidebu £764 miliwn ar gyfer ADY yn 2026-27, £96.3 miliwn yn fwy na'r llynedd. Disgwylir i Gymru dderbyn tua £500 miliwn dros dair blynedd o ganlyniad i benderfyniadau gwariant ar anghenion addysgol arbennig yn Lloegr. Hefyd, mae disgwyl i Gymru dderbyn £322 miliwn o'r arian hwn ar gyfer blwyddyn ariannol 2026-27, ond ni ddyrannwyd yr arian hwn yn benodol ar gyfer ADY yn y gyllideb atodol gyntaf. Fel y nodwyd gan fy nghyd-Aelod Sam Rowlands, dim ond £60 miliwn ychwanegol a ddyrannwyd ar gyfer ADY yn yr ail gyllideb atodol. Rydym ni, y Ceidwadwyr Cymreig, yn glir iawn nad yw hynny'n ddigon. A beth sy'n digwydd ar ôl y flwyddyn ariannol hon? Yn sicr, nid yw blwyddyn o gyllid ychwanegol yn gynllun cynaliadwy i'n hathrawon a'n penaethiaid sy'n gorfod ymdopi â'r tanwariant hwn. Daeth yr arian hwn i Gymru oherwydd gwariant ar anghenion addysgol arbennig yn Lloegr. Nid oes rhaid i Weinidogion ddyrannu hyn i ADY, yn union fel na ddyrannodd Gweinidogion Llafur blaenorol Cymru ymrwymiadau fformiwla Barnett i Gymru ar gyfer iechyd—hyd at bron i £1 biliwn. Nid oes rhaid i Weinidogion ei ddyrannu, ond mae'n rhaid iddynt egluro pam na fyddant yn gwneud hynny a sut y bydd dysgwyr agored i niwed yn elwa o'u penderfyniadau. Wedi'r cyfan, rydych chi fel Llywodraeth yn atebol am bob ceiniog a phob punt a dderbyniwch fel Llywodraeth. Mae nifer y disgyblion sy'n absennol o'r ysgol yn destun pryder mawr. Mae mwy a mwy o rieni'n dweud nad ydynt yn anfon eu plant i'r ysgol am nad yw'r plant yn cael eu bodloni yn eu hymdrechion i gael addysg. Nid ydynt yn deall. Llŷr, fe wnaethoch chi eich pwynt yn dda iawn ar lefel bersonol yma heddiw. Da iawn am wneud hynny. Pam £60 miliwn? Sut y cafodd y ffigur hwnnw ei gyfrifo? Mae gennym hawl i wybod, mae gan yr athrawon a'r penaethiaid hawl i wybod, ac mae gan y rhieni hawl i wybod. Bywydau eu plant sy'n cael eu heffeithio gan eich penderfyniadau cyllidebol. Pa wahaniaeth y mae hyn yn mynd i'w wneud i blant sy'n agored iawn i niwed? Nid yw cyhoeddiad yn ganlyniad, ac mae'r ffordd y mae'r cyllid hwn yn cael ei ddyrannu'n bwysig. Nododd Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon, yn hytrach na dyrannu'r £60 miliwn ychwanegol yn seiliedig ar anghenion gwirioneddol dysgwyr, fod Llywodraeth Cymru wedi mandadu fformiwla ddosbarthu a gaiff ei gyrru'n llwyr gan gyfanswm nifer y disgyblion yn unig. Mae pob un o'r plant hyn sydd angen cymorth yn wahanol. Mae angen gwahanol fathau a graddau o gymorth arnynt. Mae cyllid sy'n seiliedig ar faint ysgol yn hytrach na niferoedd disgyblion ADY neu ddifrifoldeb yr angen yn creu enillwyr a chollwyr mympwyol. Canfu Archwilio Cymru nad oes gan gyrff cyhoeddus ddarlun cyflawn o alw ADY, capasiti'r gweithlu, costau na chanlyniadau. Mae'n anhygoel. Os nad yw Gweinidogion yn gwybod beth yw gwir lefel y galw, y gweithlu sydd ar gael, y costau llawn neu'r canlyniadau, sut y gallwch chi hyd yn oed ddyfalu bod £60 miliwn yn ddigon? Mae ysgolion yn gwneud popeth a allant. Mae athrawon, cynorthwywyr addysgu ac arbenigwyr yn gweithio'n ddiflino, ond nid yw ewyllys da yn llenwi swyddi gwag, ni all ymroddiad ariannu darpariaeth arbenigol ac ni all tosturi fantoli cyllideb ysgol. Mae arweinwyr ysgolion nawr yn rhybuddio eu bod yn cael eu gorfodi i dorri niferoedd cynorthwywyr addysgu ddim ond i fantoli'r cyfrifon. Mae hynny'n golygu bod llai o oedolion yn cefnogi plant ag anghenion cymhleth— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782972 285 En 2026-11-04T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9302&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782978 286 En 2026-11-04T16:07:44 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9466&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf i ofyn i chi ddirwyn i ben os gwelwch yn dda? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782980 287 En 2026-11-04T16:07:45 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9467&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Nid yw'r 11,451 o lofnodwyr yn gofyn am driniaeth arbennig; maent yn gofyn am i bob plentyn gael cyfle i ffynnu. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782979 288 Cy 2026-11-04T16:07:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9479&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Ni ddylai'r un plentyn— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782982 289 En 2026-11-04T16:07:58 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9480&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Mae'n ddrwg gennyf. A gaf i ofyn i chi ddod i ben? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782983 290 Cy 2026-11-04T16:07:59 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9481&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet —gael ei adael ar ôl. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782984 291 En 2026-11-04T16:08:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9484&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Ni ddylai'r un plentyn gael ei adael ar ôl. Ni fydd dim llai yn gwneud y tro. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782985 292 Cy 2026-11-04T16:08:07 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9489&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg, Anna Brychan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782986 293 Cy 2026-11-04T16:08:15 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9497&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg Brychan, Anna Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau y prynhawn yma, a hefyd i bwyllgor y bobl am ddod â'r ddadl yma gerbron. Dwi hefyd yn moyn cydnabod yr holl bobl sydd wedi llofnodi'r ddeiseb hon. Mae'n dangos y pryder go iawn sydd gan deuluoedd, ymarferwyr a chymunedau ledled Cymru am y pwysau sy'n wynebu plant a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol a'u teuluoedd a'r gwasanaethau sy'n eu cefnogi nhw. Rwy'n deall ac yn cydnabod y pwysau hynny. Rwyf hefyd am gymryd y cyfle i gydnabod bod yr effaith ar deuluoedd ac unigolion sydd wedi rhannu eu profiadau y prynhawn yma yn ddwys ac, yn hollol gywir, yn ganolog i waith y Llywodraeth hon. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782991 294 En 2026-11-04T16:09:11 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9553&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Mae ysgolion ac awdurdodau lleol yn ymateb, fel y clywsom, i alw cynyddol ac anghenion cynyddol gymhleth. Nid yw capasiti lleoliadau addysg a mynediad at arbenigedd yn gyson ledled Cymru, ac nid yw addysg, iechyd a gwasanaethau eraill bob amser yn gweithio gyda'i gilydd mor effeithiol neu mor gynnar ag y dylent. Gall teuluoedd brofi ansicrwydd ynghylch pa gymorth sydd ar gael, tra gofynnir i addysgwyr ymateb i alwadau cynyddol mewn amgylchedd ariannol hynod heriol. Mae'r rhain yn broblemau anodd a rhyng-gysylltiedig ac mae'r Llywodraeth hon yn benderfynol o fynd i'r afael â nhw. Dyna pam ein bod ni wedi sicrhau'r buddsoddiad ychwanegol o £60 miliwn mewn anghenion dysgu ychwanegol yn y flwyddyn ariannol hon. Mae hyn yn cynnwys £56 miliwn ar gyfer ysgolion a lleoliadau a £2.5 miliwn ar gyfer addysg bellach. Bydd y cyllid ychwanegol hwn yn helpu i leddfu pwysau ariannol a gweithredol uniongyrchol, sefydlogi staffio a darpariaeth leol, a chryfhau cefnogaeth i ddysgwyr. Mae'n fuddsoddiad sylweddol ac yn dangos yn glir ein hymrwymiad i blant a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol. Ddirprwy Lywydd, fe roddais flaenoriaeth i gael mwy o arian ADY i mewn i reng flaen addysg wrth gael fy mhenodi i'r rôl hon, ac rwy'n ddiolchgar i bartneriaid yn y Siambr hon a thu hwnt am helpu i wneud i hynny ddigwydd. Rwy'n cytuno, yn yr achos hwn, â Lynne Neagle a Sam Rowlands: ni allwn gael gormod o bobl yn dadlau dros ffocws ar addysg. Mae'r gefnogaeth honno i'w chroesawu o bob man. Fodd bynnag, fe wyddom na fydd cyllid ar ei ben ei hun yn datrys yr holl heriau sy'n wynebu'r system hon. Yn ogystal â buddsoddiad ariannol, mae'n bwysig ein bod yn cymryd camau ymarferol yn y tymor byr i wella'r cymorth sydd ar gael i ddysgwyr a'u rhwydweithiau cymorth. Felly, rydym yn cryfhau trefniadau ar gyfer plant a phobl ifanc ag anghenion gofal iechyd, er enghraifft, drwy ddatblygu canllawiau integredig newydd a gydgynhyrchwyd gan bartneriaid iechyd ac addysg. Bydd gweithio gyda'n gilydd yn bwysig. Bwriad hyn yw darparu mwy o eglurder a chysondeb ar gyfer cefnogi dysgwyr ag anghenion gofal iechyd mewn lleoliadau addysg. Rydym hefyd yn buddsoddi mewn datblygu'r gweithlu drwy'r dysgu a'r hyfforddiant proffesiynol cenedlaethol a ddarperir gan Dysgu, gan ddatblygu sgiliau a hyder addysgwyr, fel y nodwyd heddiw hefyd, a chryfhau rôl arweinyddiaeth strategol cydlynwyr anghenion dysgu ychwanegol wrth ymgorffori ymarfer cynhwysol a gwella canlyniadau i ddysgwyr. Rydym hefyd yn cryfhau ein sylfaen dystiolaeth, ac fe godwyd hyn sawl gwaith y prynhawn yma hefyd. Mae angen inni fod yn glir ynghylch y sylfaen dystiolaeth honno a gweithredu arni. Mae Estyn yn cynnal adolygiad thematig o ganolfannau adnoddau arbennig awdurdodau lleol, er enghraifft. Bydd hyn yn ein helpu i ddeall yn well sut y mae darpariaeth brif ffrwd arbenigol yn cael ei darparu ledled Cymru ac i nodi arferion effeithiol, gyda'r bwriad o wella ansawdd a chysondeb ein cynnig i ddysgwyr a'u teuluoedd ledled y wlad. Rydym hefyd yn parhau i wella'r ddarpariaeth ADY cyfrwng Cymraeg drwy adeiladu capasiti a gwella mynediad at gymorth amserol yn Gymraeg. Ochr yn ochr â'r camau hyn, am fod hyn yn flaenoriaeth addysgol, wrth gwrs, rydym wedi cyhoeddi ein cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol ac yn symud yn gyflym tuag at ei roi ar waith. Mae llythrennedd a rhifedd yn darparu'r sylfeini hanfodol ar gyfer cael mynediad i'r cwricwlwm ehangach, ac mae'n bwysig fod pob dysgwr, beth bynnag y bo'i gefndir, beth bynnag y bo'r heriau, yn cael eu hannog i ddatblygu eu sgiliau yn y modd sy'n gweddu orau i'w anghenion unigol. Fy uchelgais yw adeiladu system addysg wirioneddol gynhwysol yng Nghymru, system sy'n seiliedig ar ddisgwyliadau uchel i bob dysgwr, sy'n nodi a goresgyn rhwystrau i gyfranogiad, ymgysylltiad a chyflawniad, system—[Torri ar draws.] Iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782970 295 En 2026-11-04T16:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9602&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782987 296 En 2026-11-04T16:10:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9603&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch. Roeddwn yn meddwl am eich sylwadau ychydig eiliadau yn ôl am y sylfaen dystiolaeth rydych chi'n ceisio ei chryfhau, gyda gwaith Estyn. Wrth i'r dystiolaeth honno ddod drwodd dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf, ac os daw'n amlwg nad yw'r £60 miliwn yn mynd i fod yn ddigon i ateb y galw o fewn y flwyddyn hon, a fyddech hi'n gwneud cais pellach i'r Gweinidog cyllid, neu chi eich hunain, Llywodraeth Cymru, i weld a ddylid dyrannu mwy o arian tuag at ADY i ddiwallu'r anghenion y mae'r dystiolaeth yn eu darparu i chi. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782990 297 En 2026-11-04T16:14:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9854&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Rwy'n hapus i edrych ar sylfaen dystiolaeth sydd mor drylwyr ac mor gymhellol ag y gallaf ei chanfod ledled Cymru. Roeddwn i'n dod at hynny yn y rhan nesaf, lle rydym yn edrych ar sut rydym yn adeiladu system gynaliadwy dros amser, am mai dyna'r sylfaen dystiolaeth sydd angen inni ei hadeiladu. Os ydym am fynd i'r afael â'r materion hyn yn y tymor hwy, mewn ffordd y gallwn ni i gyd ei deall ac y gallwn ei chynnal, yna dyna'r flaenoriaeth ar gyfer y cam nesaf y tu hwnt i'r £60 miliwn hwnnw. Rydym eisiau system sy'n ein galluogi i ganolbwyntio ar yr hyn y gall dysgwyr ei wneud, nid yr hyn na allant ei wneud. Felly, cynhwysiant yw'r rhan allweddol yma, ac mae'n rhaid iddo fod yn edau aur sy'n rhedeg drwy'r system addysg, gan lunio'r ffordd y caiff addysg ei chynllunio a'i darparu. Nid ychwanegiad neu atodiad mohono. Cynhwysiant yw ein gwaith craidd, ac mae'n waith craidd i bawb. Mae hynny'n golygu bod gan ysgolion a lleoliadau y sgiliau, y capasiti a'r gefnogaeth i ymateb yn effeithiol i ystod eang o anghenion. Mae hefyd yn golygu bod dysgwyr yn gallu cael mynediad at arbenigedd a darpariaeth arbenigol pan fydd ei angen arnynt. Mae'r ddealltwriaeth wirioneddol honno o angen yn rhan o'r rhesymeg dros y pecyn cyllido o £1.5 miliwn sydd wedi'i ddyrannu i gefnogi'n benodol y gwaith ar gynaliadwyedd hirdymor y system ADY, cryfhau'r ddarpariaeth gynhwysol mewn ymateb i ddemograffeg sy'n newid hefyd, ac amrywiaeth dysgwyr yn ein hysgolion. Bydd y gwaith hwn yn adeiladu ar waith sydd eisoes yn digwydd ledled Cymru. Yn ystod fy ymweliadau ag ysgolion a lleoliadau, rwyf wedi gweld drosof fy hun yr ymrwymiad, yr arbenigedd a'r arloesedd, yn hollbwysig, sydd eisoes yn llunio cymorth i ddysgwyr. Mae awdurdodau lleol yn gweithio gyda'u hysgolion, gan ddatblygu gwahanol ddulliau o weithredu cymorth arbenigol a chynhwysol mewn ymateb i anghenion lleol. Rwyf am adeiladu ar y cryfderau hynny, gan weithio gyda'n partneriaid i ddatblygu continwwm mwy cydlynol o ddarpariaeth gynhwysol o ansawdd uchel ledled Cymru. Dyna'r nod a'r uchelgais—wedi'i ategu, fodd bynnag, yn hollbwysig, gan ddisgwyliadau cenedlaethol cliriach, capasiti prif ffrwd cryfach a chefnogaeth arbenigol gynaliadwy. Geilw hynny am ddull system gyfan, gan sicrhau bod y sgiliau, y capasiti a'r seilwaith ar waith i ddarparu cefnogaeth deg a chynaliadwy i ddysgwyr pryd bynnag a ble bynnag y mae ei hangen arnynt. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782859 298 En 2026-11-04T16:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=9902&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782988 299 Cy 2026-11-04T16:16:53 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10015&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Ond allwn ni ddim gwneud y gwaith hwn ar ein pennau ein hunain, ac rwyf yn edrych ymlaen at weithio gyda chydweithwyr i wireddu'r weledigaeth sydd gyda ni ar gyfer addysg yng Nghymru. Rwyf wedi clywed tipyn o barodrwydd i ymroi i’r gwaith hwnnw y prynhawn yma. Rŷn ni’n bwrw ymlaen gyda'r gwaith yma mewn partneriaeth gyda'r sector, gan gydlunio camau gweithredu ymarferol dros y tymor byr, y tymor canolig a'r tymor hwy. Ddirprwy Lywydd, rŷn ni wedi cefnogi ein hymrwymiad gyda buddsoddiad, ac mae camau ymarferol eisoes ar y gweill. Ond mae ein huchelgais ni yn mynd ymhellach. Rŷn ni'n benderfynol o ymateb i'r pwysau sy'n wynebu'r system heddiw, yn ogystal â chreu system addysg wirioneddol gynhwysol a chynaliadwy, sy'n addas ar gyfer y dyfodol, a byddwn i’n gwahodd pawb i ddiddori yn y gwaith hwnnw. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783007 300 Cy 2026-11-04T16:17:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10073&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Weinidog Cabinet. Galwaf ar Jason O'Connell i ymateb i'r ddadl. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783008 301 En 2026-11-04T16:17:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10077&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rydym wedi cael dadl dda iawn ar gyfer yr un gyntaf i'r Pwyllgor Deisebau, felly diolch yn fawr iawn i bawb a gyfrannodd. Fe wneuthum lawer o nodiadau, felly rwyf eisiau talu teyrnged i bawb a gyfrannodd. Fe wnaethom ddechrau gyda Helen Jenner. Soniodd fod y deisebydd yn gofyn am degwch, sy'n rhywbeth y credaf y gallwn i gyd uniaethu ag ef, ac mae'n atgoffa na ddyrannwyd yr un geiniog yn y gyllideb gychwynnol. Proses a gwaith y Senedd hon a'r ddadl a gawsom ar y llawr a symudodd y dyraniad hwnnw yn ei flaen bob yn dipyn, a'r trafodaethau dilynol gyda'r Llywodraeth a phleidiau eraill a wnaeth y ceisiadau cychwynnol. Cwestiynodd y blaenoriaethau gwariant tramor yn erbyn gwariant domestig a gofynnodd a ddylem fod yn gwario arian dramor pan fo gennym ein problemau i'w datrys gartref yn gyntaf ac yn bennaf? Felly, mae yna gwestiwn yn codi ynghylch blaenoriaethau. A dylid gwneud asesiad effaith pwysig ar ADY mewn lleoliadau gwledig, felly efallai nad ydym yn deall yn llawn cymaint yn anos yw hi i blant mewn lleoliadau gwledig, a pha mor gyffredin yw hynny mewn perthynas â'r ddadl ADY. Lynne Neagle, rwy'n talu teyrnged i'ch gwaith chi ar y mater hwn. Rwy'n credu eich bod wedi arwain o'r blaen i raddau helaeth yn ystod y dadleuon niferus a gawsom yn y Senedd. Fe wnaethoch chi gydnabod rôl Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon o'r cychwyn cyntaf. Mae'n amlwg fod gennych chi brofiad sylweddol o weithio gyda'r rheini. Rydych chi'n honni bod y £60 miliwn ychwanegol yn ganlyniad i'ch trafodaethau gyda'r Llywodraeth, sy'n asesiad teg o'r sefyllfa bresennol, ond fe wnaethoch y pwynt mai man cychwyn yn bendant iawn yw hyn i'r Llywodraeth. Mae'n £60 miliwn nawr, ond rydym am weld y Llywodraeth yn mynd ymhellach yn ei dyraniad dros y blynyddoedd nesaf. Fe wnaethoch chi'r pwynt ei bod yn hanfodol ei fod yn cyrraedd ysgolion cyn gynted â phosibl—fod yr arian hwn yn dechrau gweithio cyn gynted â phosibl ac nad yw'n cael ei ddal yn ôl gan brosesau'r Senedd, neu fwy o siopau siarad. Fe wnaethoch chi ofyn yn benodol am amserlen ar gyfer dyrannu'r arian hwnnw, a gallaf gytuno bod hynny'n bwysig iawn i'r teuluoedd sy'n dioddef neu a fendithiwyd, mewn llawer o achosion, â phlant ADY. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783083 302 Cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782981 303 En 2026-11-04T16:20:19 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10221&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Gwnaeth Sam Rowlands bwynt da iawn ynglŷn â sut y mae'r £60 miliwn—. O ble y daeth hynny? Sut y tyfodd o £40 miliwn i £60 miliwn? Ble mae'r fformiwla ar gyfer hynny? Gofynnodd am y data a'r asesiad angenrheidiol. A oedd yn gytundeb o gyfleustra gwleidyddol, neu a oes tystiolaeth i gefnogi cynhyrchu'r ffigur hwnnw, a sut y mae teuluoedd yn gwybod bod y £60 miliwn yn mynd i fod yn ddigon ar gyfer eleni a'r blynyddoedd dilynol? Mae yna gydnabyddiaeth o bwysau gwirioneddol gan arweinwyr addysgol. Maent eisiau mwy o weithredu gan y Senedd hon, llai o siarad ac fel y dywedais yn gynharach, mae angen iddynt weld yr arian hwnnw'n gwneud y gwaith iddynt. Yna fe wnaethom symud ymlaen at—esgusodwch fi wrth imi frysio drwy fy llawysgrifen—Sera Evans a rannodd brofiad personol iawn o ddelio â'r system yn uniongyrchol, y credaf y dylem i gyd ei nodi a gwrando arno. Gwnaeth y pwynt da iawn nad yw arian ar ei ben ei hun yn ddigon, ac mae angen diwygio sylfaenol ar y system. Mae angen inni gael yr arian hwnnw i'r teuluoedd yr effeithir arnynt yn gynt. Mae angen inni gael yr arian hwnnw i weithio fel y gellir rhoi'r ddarpariaeth ADY i blant sydd ei hangen cyn gynted â phosibl, a chydnabyddiaeth fod llawer mwy i'w wneud yn y gofod hwn. Ac unwaith eto, rwy'n credu y gallwch chi gytuno â Lynne fod angen inni weithredu'n gyflym i wneud yn siŵr bod y ddarpariaeth ADY yn cael ei throsglwyddo i lawr. Yna cawsom Llŷr Powell, sydd wedi cael budd o'r system ac wedi defnyddio'r system mewn bywyd blaenorol. Tynnodd sylw at sylwadau CLlLC mewn perthynas â bwlch ariannu'r ddarpariaeth ADY a chanlyniad anwybyddu rhybuddion gan gyrff ar draws y sector. Ac rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth, fel gwleidyddion, y mae angen i bawb ohonom ei glywed, a sicrhau ein bod yn gwrando ar y cyrff hynny sy'n delio â hyn o ddydd i ddydd. Cytunodd â Sam ar sail y £60 miliwn—o ble y daeth? Sut y cafodd ei gynhyrchu? Sut y cawn ein sicrhau bod hynny'n mynd i fod yn ddigon yn y dyfodol? Ac yna rhannodd brofiad personol iawn a gofynnodd inni feddwl am y plant yn hyn o beth. Gallwn weld yn aml yn y lle hwn ein bod yn siarad am rifau a thaenlenni, ond rydym yn delio â bywydau pobl yn y pen draw, ac rwy'n credu bod angen inni gofio hynny yn ystod y dadleuon hyn. Cydnabu Janet rôl y pwyllgor, sy'n hollol gywir. Mae gennym Bwyllgor Deisebau da iawn, ac rwy'n ddiolchgar i bawb sy'n gwasanaethu arno. Mae gennym amrywiaeth o safbwyntiau, rydym yn cael dadleuon da ac rydym yn gwneud llawer o waith da. Ac mae hon yn enghraifft wych o un o'r adegau lle rwy'n credu y gallwn wneud rhywfaint o ddaioni. Fe wnaethoch chi gydnabod bod nifer y disgyblion yn y system ADY wedi cynyddu 164 y cant, sy'n arwyddocaol, ac rwy'n credu, fel Senedd, fod angen inni ystyried y newid yn y normau cymdeithasol fel y mae'n ymwneud ag ADY. Wrth i'r problemau amlhau yn ein cymdeithas, daw pobl yn fwy ymwybodol o'r hyn y mae ADY yn ei olygu iddynt hwy fel teuluoedd. Maent yn estyn allan am y gwasanaethau hynny ac mae angen inni wneud yn siŵr ein bod ni'n barod ar gyfer yr hyn y gallwn ei wneud a darparu'r gyllideb i sicrhau bod yr anghenion yn cael eu diwallu. Mae'n atgoffa nad oedd unrhyw gyllid ychwanegol wedi'i ddyrannu cyn y ddadl, gan gytuno â siaradwyr eraill, a chydnabyddiaeth nad yw ateb un maint i bawb yn gweddu i bawb mewn perthynas ag ADY. Mae gan y teuluoedd hynny anghenion cymhleth mewn rhai achosion, ac maent angen amser a chefnogaeth gennym ni fel Llywodraeth—nid gennyf i, mae'n ddrwg gennyf, gennych chi fel Llywodraeth—i sicrhau bod y ddarpariaeth ADY yn diwallu eu hanghenion. Ysgrifennydd y Cabinet, diolch yn fawr iawn am eich ymateb. Rwy'n credu eich bod wedi mynd i'r afael â'r rhan fwyaf o'r sylwadau. Fe wnaethoch chi gydnabod y pryder gwirioneddol gan y deisebydd, ond hefyd yr holl ffordd ar draws y sector, felly roedd hynny'n dda i'w weld, ac roedd cydnabyddiaeth hefyd nad oes un dull cyson o fynd i'r afael â hyn, ac mae hynny'n rhywbeth y mae angen edrych arno. Rydych chi'n fodlon fod £60 miliwn yn mynd i'r afael â'r angen, ond rwy'n credu bod cydnabyddiaeth ein bod am weld beth sy'n digwydd ar ôl eleni a gwneud yn siŵr bod cyllid yn cynyddu ac yn parhau drwy'r blynyddoedd dilynol. Rydych chi'n cydnabod bod ADY yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon, ond unwaith eto, mae'n neges debyg i'r hyn a ddywedodd Sera yn gynharach: mae angen mwy nag arian. Mae angen inni weld diwygiadau sylfaenol i'r system er mwyn inni wneud y defnydd mwyaf o'r arian hwnnw ac unwaith eto, rydym yn gweithredu'r ystod o fesurau a nodwyd gennych i gryfhau bywydau addysgwyr o ddydd i ddydd. Nhw yw'r rhai sy'n gorfod delio â'r system, llywio eu ffordd o'i chwmpas a gwneud yn siŵr bod ganddynt bopeth sydd ei angen arnynt i allu darparu eu gwasanaethau ar gyfer yr hyn a alwyd gennych yn system o'r radd flaenaf, a dyna'r weledigaeth rydym am ei chyrraedd—. Mae angen inni roi'r offer iddynt allu gwneud hynny. Fe wnaethoch chi sôn am gynhwysiant fel rhywbeth allweddol. Nid ychwanegiad mohono, ac mae hynny'n rhywbeth y gallaf gytuno ag ef. Mae'n bwysig deall bod hwn yn ddull integredig o weithredu ar ADY, a lle bo'n bosibl, mae'n ffitio i mewn yn ddi-dor. Felly, ar hynny, diolch eto i bawb a gyfrannodd. Mae'r ddadl wedi dangos bod y gefnogaeth yno yn uchel ar agenda'r Senedd, sy'n wych i'w weld, ond hefyd fod angen gwneud llawer mwy. Rwy'n gweld bod fy amser ar ben, felly hoffwn ddiolch i chi i gyd am eich cyfraniadau heddiw. Bydd y Pwyllgor Deisebau'n myfyrio ar yr holl sylwadau wrth iddo ystyried y ddeiseb maes o law, felly diolch.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 782989 304 En 2026-11-04T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10502&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782995 305 Cy 2026-11-04T16:25:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10557&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783001 306 En 2026-11-04T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10502&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782992 307 Cy 2026-11-04T16:25:39 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10541&l=cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782993 308 Cy 261104-6 5. Dadl ar ddeiseb P-07-1611, 'Dyrannu'r swm llawn o gyllid canlyniadol i Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY)' I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782997 309 Cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth I Detholwyd y gwelliant canlynol: gwelliant 1 yn enw Heledd Fychan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782998 310 Cy 2026-11-04T16:25:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10557&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symdwn nawr at eitem 6, dadl Reform UK: defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth. Galwaf ar Stephen Senior i wneud y cynnig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782999 311 Cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth I Cynnig NDM9342 Llŷr Powell Cefnogwyd gan Andrew Griffin, John Clark Cynnig bod y Senedd: 1. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno deddfwriaeth statudol sy'n ei gwneud yn ofynnol i ffonau symudol gael eu gwahardd mewn ystafelloedd dosbarth, ac eithrio lle bo angen yn feddygol neu'n addysgol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783000 312 Cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth I Cynigiwyd y cynnig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783002 313 En 2026-11-04T16:26:09 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10571&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Diolch, Lywydd. Ffonau symudol, e? Weithiau, rydym yn meddwl am y dyddiau cyn y rhyngrwyd, cyn ffonau symudol a chyn ffonau clyfar yn enwedig. Maent wedi newid bywydau, rhai er gwell a rhai efallai heb fod er gwell. Rwy'n credu bod y ddadl hon ychydig yn anarferol yn yr ystyr bod y rhan fwyaf ohonom, pob un ohonom efallai, yn y Siambr hon yn cydnabod bod angen gweithredu ar y defnydd o ffonau symudol mewn ysgolion. Mae ffonau symudol wedi bod mewn ysgolion ers dros 25 mlynedd bellach. Ffonau nad oeddent yn ffonau clyfar oedd gennym yn wreiddiol, ac er eu bod yn achosi rhai problemau, roedd y problemau hynny'n gyfyngedig. Yna, tua 2012 dechreuodd ffonau clyfar ymddangos, ac rwy'n cofio cael fy ffôn clyfar cyntaf. Ac yna fe wnaethom ddatblygu'r rhwydwaith ffôn symudol pedwaredd genhedlaeth, a oedd yn golygu bod y ffonau clyfar hynny'n hawdd i'w cysylltu a chynyddodd cyflymder data. Yna, yn ystod y blynyddoedd diwethaf, rydym wedi cael rhwydweithiau llawer mwy dibynadwy gyda mwy o ddata, ac mae'r pecynnau data hynny wedi dod yn llawer mwy fforddiadwy, gan gynnwys i blant. Felly, rwy'n credu mai mabwysiadu'r ffôn clyfar, gyda phecynnau data digyfyngiad, sydd wedi golygu bod hyn yn un o'r materion allweddol ar frig yr agenda addysgol. Mae yna resymau pwerus dros waharddiad yn seiliedig ar ymddygiad, lles, canolbwyntio a chyrhaeddiad. Ar yr olaf, yng Nghymru, mae angen inni wneud popeth y gallwn ei wneud ar hynny, ac os yw hyn yn un peth y gallwn ei wneud, yna fe ddylem ei wneud. Felly, fe gaiff y materion hynny eu harchwilio yn nes ymlaen yn y ddadl, ond rwy'n mynd i ganolbwyntio ar natur y gweithredu y credwn ni yn Reform fod ei angen. Nawr, mae'r weinyddiaeth newydd, Llywodraeth newydd Cymru, er clod iddi, wedi lansio ymgynghoriad ar hyn. Mae wedi lansio ymgynghoriad sy'n dal yn agored ac fe fydd yn agored am sawl wythnos arall ar sut y gellir datblygu canllawiau statudol ar gyfer ysgolion, nid a ddylid datblygu canllawiau statudol, ond yr hyn y dylai'r canllawiau statudol hynny ei ddweud. Mae'r Gweinidog Cabinet wedi dweud yn glir iawn ei bod yn disgwyl i gyfyngiadau gael eu cyflwyno. Felly, fe ddylid derbyn hynny fel ffaith. Felly, efallai y byddwch chi'n meddwl beth yw'r rheswm dros y ddadl hon? Nid ydym ni yn Reform UK yn credu bod y canllawiau statudol sy'n cael eu cynnig yn ddigonol. Gadewch imi esbonio pam. Y cynnig yw cyhoeddi canllawiau statudol i ysgolion yn seiliedig ar Ddeddf Addysg 2002. Roedd honno'n ddeddfwriaeth a grëwyd i gwmpasu Cymru a Lloegr a chafodd ei drafftio'n fuan ar ôl datganoli. Drafftiwyd adran 175 o'r Ddeddf honno i gwmpasu materion diogelu a lles cyffredinol, gan mai prin oedd ffonau symudol yn bodoli mewn ysgolion 25 mlynedd yn ôl. Ac yn wir, mae ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ei hun, yr un sy'n dal yn agored, yn nodi hyn: 'Ar hyn o bryd nid oes deddfwriaeth na chanllawiau penodol ar waith mewn perthynas â'r defnydd o ffonau symudol mewn ysgolion.' Felly, mae'r ymgynghoriad ei hun yn cydnabod nad oes unrhyw beth ar waith. Bydd yna bobl yn y Siambr hon sydd wedi gweithio mewn ysgolion. Heb amheuaeth, fe fydd hi'n anodd iawn gwahardd ffonau symudol gan ddisgyblion ym mhob ysgol. Mae'r rhai ohonom sydd wedi bod yn gyfrifol am wneud hynny yn gwybod bod gweithredu polisi o'r fath yn draul mawr ar amser ac ymdrech ac ar y dechrau, o leiaf, yn arwain at wrthdaro mawr iawn, a gall y gwrthdaro ddod gan ddisgyblion a rhieni. Yn y pen draw, mae'n rhywbeth a allai hyd yn oed arwain at yr angen i wahardd disgybl, ac mae hynny'n rhywbeth na chyfeirir ato yn y ddogfen ymgynghori mewn gwirionedd. Mae'r ddogfen ymgynghori hefyd yn nodi hyn: 'Nid ein rôl fel Llywodraeth yw mandadu un dull o weithredu'. Ar hynny, rydym ni yn Reform yn anghytuno. Mae cyrff llywodraethu, penaethiaid ac athrawon eisiau cyfarwyddyd clir ar y mater hwn—cyfarwyddyd clir iawn. Nid ydynt eisiau disgresiwn; maent eisiau iddo gael ei nodi mewn deddfwriaeth. Maent eisiau mwy na chanllawiau statudol yn seiliedig ar gyfreithiau sy'n rhagflaenu'r defnydd eang o ffonau symudol. Nawr, nid yw'r ail ran yng ngwelliant Plaid Cymru heddiw yn ddefnyddiol. Wrth gwrs, bydd yna ddisgyblion unigol o bryd i'w gilydd y bydd angen iddynt gael eu heithrio. Ond rhaid i'r rhain fod yn eithriadau anfynych, neu bydd unrhyw waharddiad yn anodd iawn i'w orfodi. Mae'n debygol y bydd yn methu mewn gwirionedd. Mae'r gwelliant yn cynnig y bydd polisi ffôn symudol ysgol yn 'adlewyrchu eu hamgylchiadau lleol'. Mae fy nghwestiwn yn syml: sut y gall amgylchiadau lleol gyfiawnhau eithriadau? Mae'n darparu mecanwaith i benaethiaid gael eu herio'n rheolaidd gan unigolion a sefydliadau niferus. Byddai'n creu anghysondeb ac yn paratoi ysgolion i fethu wrth weithredu unrhyw bolisi. Felly, rwy'n eich annog i ystyried hynny wrth edrych ar welliant Plaid Cymru. Y gwir amdani yw ei bod hi'n bryd i Gymru gyflwyno Bil ysgolion newydd a all gynnwys darpariaethau ar gyfer ffonau symudol ac ar gyfer dyfeisiau electronig eraill. Dyma beth sydd wedi digwydd yn Lloegr—mae Lloegr wedi deddfu'n benodol yn y Bil ysgolion diweddar i gynnwys mater ffonau symudol a dyfeisiau electronig eraill. Ystyrid nad oedd yr hen ddeddfwriaeth yn ddigon cryf, felly maent wedi deddfu yn ddiweddar—a dyna'r hyn y byddwch wedi darllen amdano yn y wasg—oherwydd derbyniwyd bod angen deddfwriaeth newydd. Dyma sy'n mynd i ddigwydd yn yr Alban hefyd. Fe ddof yn ôl at y ddogfen ymgynghori, sy'n dweud: 'Byddai Llywodraeth Cymru yn cadw’r opsiwn o ystyried mesurau cryfach yn y dyfodol, gan gynnwys deddfwriaeth sylfaenol, pe bai angen camau pellach.' Felly, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y byddai deddfwriaeth yn gryfach. Dylai'r Senedd hon fod yn feiddgar a rhoi pwerau a chefnogaeth uniongyrchol i athrawon fynd i'r afael â phroblem ffonau symudol. Mae athrawon eisiau gwybod a gallu dweud ein bod yn eu cefnogi. Rwy'n credu bod mwyafrif yn y Siambr hon a fyddai'n cytuno â'r safbwynt hwnnw. Fe ddylem ddeddfu. Gallai hynny fod yng nghyd-destun Bil ysgolion mwy o faint neu gallai fod yn Fil byr iawn i ddelio â ffonau symudol a dyfeisiau electronig mewn ysgolion. Mater i Lywodraeth Cymru yw hynny. Meddyliwch am hyn yn ofalus iawn; mae gennym gyfle heddiw i newid pethau er gwell yn ein hysgolion, ac rwy'n annog pob Aelod i gefnogi'r cynnig gwreiddiol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 782996 314 En 2026-11-04T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10802&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783011 315 Cy 2026-11-04T16:33:53 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11035&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Rwyf wedi dethol y gwelliant i'r cynnig a galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg i gynnig yn ffurfiol welliant 1, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Yn ffurfiol? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783058 316 En 2026-11-04T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10802&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783059 317 En 2026-11-04T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=10802&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783028 318 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783029 319 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783030 320 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783031 321 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783034 322 Cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth I Gwelliant 1—Heledd Fychan Dileu popeth a rhoi yn ei le: Cynnig bod y Senedd: 1. Yn croesawu penderfyniad Llywodraeth Cymru i ymgynghori ar ganllawiau statudol ynghylch cyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol mewn ysgolion ac yn cydnabod pwysigrwydd ystyried yr ystod lawn o farn rhanddeiliaid cyn gwneud penderfyniad terfynol ar y canllawiau. 2. Yn cefnogi dull gweithredu Llywodraeth Cymru o osod disgwyliadau cenedlaethol clir ar gyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol gan alluogi ysgolion i weithredu polisïau sy'n adlewyrchu eu hamgylchiadau lleol ac anghenion dysgwyr unigol, gan gynnwys pan fo angen eu defnyddio am resymau meddygol neu addysgol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783035 323 Cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth I Cynigiwyd gwelliant 1. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783012 324 Cy 2026-11-04T16:34:03 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11045&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg Brychan, Anna Yn ffurfiol—sori. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783013 325 Cy 2026-11-04T16:34:07 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11049&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783016 326 Cy 2026-11-04T16:34:08 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11050&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Dwi ddim wedi gwneud hyn o'r blaen. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783017 327 Cy 2026-11-04T16:34:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11052&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Nesaf, Sarah Rees. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783019 328 En 2026-11-04T16:34:15 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11057&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah Diolch. Fel rhiant ac aelod o ymgyrch Plentyndod heb Ffonau Clyfar, rwyf wedi dod yn fwyfwy pryderus am y rôl y mae ffonau clyfar yn ei chwarae ym mywydau pobl ifanc. Nid wyf yn credu bod llawer ohonom wedi rhagweld pa mor gyflym y byddai ffonau clyfar yn dod yn rhan mor dra-arglwyddiaethol o blentyndod. I lawer o bobl ifanc, dyna ble maent yn cymdeithasu, yn treulio eu hamser rhydd ac yn gynyddol, yn ffurfio eu barn am y byd. Mae llawer o rieni'n poeni am yr hyn y gallai eu plant ddod ar ei draws ar-lein, ond maent hefyd yn poeni eu bod yn teimlo wedi eu hallgáu os oes gan bob plentyn arall ffôn clyfar. Ond i mi, nid y ffôn ei hun yw'r broblem mewn gwirionedd, ond yr hyn a ddaw gydag ef. Pan fyddwn yn rhoi ffôn clyfar i blentyn, rydym yn rhoi mynediad iddynt at lwyfannau a luniwyd i'w cadw i sgrolio cyhyd â phosibl. Canfu ymchwil gan Beyond Equality y gall gymryd llai na dwy awr i gyfrif cyfryngau cymdeithasol ddod yn agored i gynnwys niweidiol. Nid oes rhaid i bobl ifanc fynd i chwilio amdano. Gall cynnwys sy'n dechrau gyda chwaraeon, ffasiwn neu ffitrwydd ddod yn llwybr tuag at naratifau misogynistaidd a stereoteipiau rhywedd niweidiol yn gyflym iawn. Mae saith o bob 10 o bobl ifanc yn dweud eu bod wedi gweld negeseuon yn dweud wrth ferched sut y dylent edrych, gwisgo neu ymddwyn, tra bod bechgyn yn dod ar draws cynnwys sy'n cyflwyno gwrywdod yn nhermau goruchafiaeth a hunangynhaliaeth emosiynol, perygl y tynnodd Llŷr Powell sylw ato ddoe pan siaradodd am iechyd meddwl dynion. Nid yw'r negeseuon hynny'n aros ar-lein. Maent yn dylanwadu ar hyder, hunaniaeth a'r ffordd y mae pobl ifanc yn gweld eu lle yn y byd. Ni all ysgolion ddatrys pob problem a grëir gan dechnoleg, ond gallant ddarparu rhywbeth cynyddol werthfawr: lle diogel lle gall pobl ifanc ganolbwyntio ar ddysgu, adeiladu perthnasoedd wyneb yn wyneb, a threulio amser i ffwrdd o dynfa ddiddiwedd hysbysiadau. Dyna amserol—mae fy oriawr newydd bingio. Mae Aelodau wedi fy nghlywed yn dweud o'r blaen fy mod i'n ddarllenydd brwd, ac rwy'n fwriadol wedi mynd yn ôl i brynu llyfrau ffisegol. Yn rhannol mae hynny'n ymwneud â chefnogi siopau llyfrau lleol, ond hefyd am fy mod wedi dod yn fwyfwy ymwybodol o ba mor dra-arglwyddiaethol yw sgriniau yn ein bywydau bob dydd erbyn hyn. Mae Johann Hari, yn ei lyfr Stolen Focus, yn ysgrifennu am y ffordd y mae hysbysiadau cyson ac elfennau digidol sy'n mynnu sylw yn ei gwneud hi'n anos canolbwyntio'n ddwfn. Felly, os ydym ni fel oedolion yn adnabod hynny ynom ein hunain, ni ddylai ein synnu bod plant yn ei brofi hefyd. Mae'r pryder hwnnw'n ymestyn y tu hwnt i ddysgu a chyrhaeddiad. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, bu dirywiad sylweddol yn iechyd meddwl a llesiant meddyliol plant. Er bod ymchwilwyr yn parhau i ddadlau i ba raddau y mae defnyddio sgrin yn achosi hynny, mae tystiolaeth gynyddol o gysylltiad negyddol rhwng gormod o amser sgrin a llesiant pobl ifanc. Mae mabwysiadu ffonau clyfar a chyfryngau cymdeithasol ar raddfa eang wedi trawsnewid plentyndod. Wrth i'r amser a dreulir ar-lein gynyddu, yn aml mae'r amser a dreulir yn darllen, yn ymgysylltu wyneb yn wyneb â theulu a ffrindiau a chymryd rhan yn y byd o'n cwmpas wedi lleihau. Pan fydd gweithgaredd seiliedig ar sgriniau'n dechrau disodli darllen dwfn, canolbwyntio estynedig a rhyngweithio yn y byd go iawn, mae pryderon dealladwy am yr effaith ar sylw, cof, dealltwriaeth a lles meddyliol. Nid oes angen inni fod yn blentyn i wybod yr effaith y mae hyn yn ei chael. Nid mater o droi cefn ar dechnoleg yw hyn. Mae'n ymwneud â chydnabod bod angen cyfleoedd ar blant i ddatblygu'r arferion y mae llyfrau yn eu hannog: ffocws, myfyrdod, dychymyg a'r gallu i ddirnad syniadau dwfn. Ac mae'r sgiliau hynny yr un mor bwysig yn yr oes ddigidol ag y buont erioed. Siaradais â Choleg Pen-y-bont ar Ogwr yn fy etholaeth, a esboniodd sut y maent yn delio â phroblem ffonau symudol. Mae myfyrwyr yn defnyddio eu ffonau am resymau pwysig, fel gweld amserlenni, eu tocyn bws a gweithgareddau dysgu ymarferol. Ond mae staff hefyd wedi siarad am wersi yr aflonyddir arnynt gan ddyfeisiau sy'n tynnu sylw. Nid esgus nad yw'r broblem yn bodoli yw eu hymateb. Maent wedi cyflwyno parthau dim ffôn, wedi cryfhau disgwyliadau ymddygiadol a rhoi awdurdod cliriach i staff weithredu pan fydd ffonau'n rhwystro dysgu. Mae hyn yn ymwneud â diffinio ffiniau, parch a helpu pobl ifanc i ddatblygu perthnasoedd iach â thechnoleg. Ond mae angen inni edrych y tu hwnt i ffonau clyfar hefyd, oherwydd os ydym yn canolbwyntio ar y rheini'n unig, mae perygl ein bod yn ymladd brwydr ddoe. Mae mathau newydd o dechnoleg wisgadwy eisoes yn codi cwestiynau am breifatrwydd, cydsyniad a rhannu delweddau heb ganiatâd. Ni fydd yr heriau hynny'n diflannu os caiff ffonau clyfar eu gwahardd o'r ystafell ddosbarth. Dyna pam y mae angen inni wneud mwy na gosod rheolau am ddyfeisiau. Mae angen inni arfogi pobl ifanc â'r sgiliau i ddefnyddio technoleg yn ddiogel, yn gyfrifol ac yn barchus. Mae gennym gyfrifoldeb i ddiogelu plant rhag niwed ar-lein. Gall pobl ifanc wynebu seiberfwlio, hiliaeth, cam-drin misogynistaidd, pornograffi a chynnwys sy'n hyrwyddo trais neu hunan-niweidio. Ein dyletswydd yw ystyried y materion hyn drwy lens hawliau a lles plant. Rwy'n croesawu ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ar ganllawiau cryfach. Mae angen eglurder a chysondeb ar ysgolion ynghylch cyfyngu ar ddefnyddio ffonau symudol, ond mae angen i unrhyw ddull gydnabod anghenion gwahanol dysgwyr hefyd a'r realiti sy'n wynebu ysgolion a cholegau. Nid mater o fod yn wrth-dechnoleg yw hyn. Mae angen sgiliau digidol ar bobl ifanc, ond mae angen mannau diogel arnynt hefyd i ddysgu, i ganolbwyntio ac i adeiladu perthnasoedd iach. Dylai technoleg gefnogi addysg, nid cystadlu â hi. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783009 329 En 2026-11-04T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11102&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783023 330 En 2026-11-04T16:39:49 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11391&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12144 12144 Joshua Kim AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12144 Kim, Joshua Byddaf yn siarad o blaid y cynnig. Fel cyn-athro ysgol uwchradd, rwy'n dadlau o blaid yr hyn rwy'n ei alw'n waharddiad llym dros waharddiad meddal. Mae gwaharddiad meddal yn caniatáu i ddisgyblion gadw ffonau yn eu bagiau. Mae gwaharddiad llym yn golygu bod ffonau'n cael eu trosglwyddo neu eu cloi mewn storfa ddiogel ar ddechrau'r dydd, ac eithrio lle mae angen meddygol neu addysgol. Mae'r cynnig yn galw am waharddiad statudol mewn ystafelloedd dosbarth, ac rwy'n credu mai'r ffordd fwyaf effeithiol o gyflawni'r amcan hwnnw yw gwaharddiad llym. Nid yw gwaharddiad meddal yn atal defnyddio ffôn yn yr ystafell ddosbarth yn ddibynadwy yn fy mhrofiad i. Rwyf wedi bod mewn dros ddwsin o ysgolion ledled de Cymru fel athro, athro cyflenwi a chynorthwyydd addysgu. Ym mhob ysgol, bron iawn, roedd dau beth yn digwydd: (1), ar ryw adeg byddai pobl yn camgymryd fy mod i’n ddisgybl, ac yn ail, sy’n fwy perthnasol i’r cynnig, byddai disgybl, ar ryw adeg, yn tynnu eu ffôn o’u fag, a byddwn i’n eu dal yn defnyddio’r ffôn. Yn rhyfeddol, ni waeth pa ysgol, yr esgus fel arfer oedd, 'Dim ond tecstio fy mam oeddwn i.' Nawr, ni allwn ddeddfu i sicrhau bod ddisgyblion yn rhoi esgusodion gwell, ond fe allwn ddeddfu i gael gwared ar y demtasiwn o ddefnyddio ffôn yn yr ystafell ddosbarth. Roedd un ysgol, fodd bynnag, lle nad oedd defnyddio ffôn yn broblem. Roeddwn i'n gweithio fel athro mewn ysgol annibynnol yng Nghaerdydd a oedd â gwaharddiad llym. Byddai pob disgybl yn gadael eu ffonau yn y dderbynfa ar ddechrau'r diwrnod ysgol, gan eu casglu ar ddiwedd y diwrnod ysgol. Yno, fe fyddwn i'n mynd â ffonau oddi arnynt ar gyfradd o ddau y flwyddyn efallai. Mewn cyferbyniad, mewn ysgolion gyda gwaharddiadau meddalach, roedd y gyfradd weithiau'n chwech neu saith ffôn mewn un wers, oherwydd câi disgyblion estyn i mewn i'w bagiau a thynnu eu ffonau allan. Digon o anecdotau. Beth y mae'r dystiolaeth yn ei ddweud wrthym? Roedd astudiaeth fawr a gyhoeddwyd fis diwethaf yn cynnwys bron i 17,000 o fyfyrwyr addysg uwch yn India. Mewn hap-dreial, roedd myfyrwyr y gofynnid iddynt drosglwyddo eu ffonau ar ddechrau pob darlith wedi cyflawni canlyniadau academaidd gwell na'r rhai nad oedd gofyn iddynt wneud hynny, gyda'r gwelliannau mwyaf ymhlith y myfyrwyr a oedd yn cyflawni waethaf. Er i'r arbrawf gael ei gynnal mewn addysg uwch yn hytrach nag mewn ysgolion, mae'n darparu tystiolaeth arbrofol gref y gall gwahardd ffonau yn ffisegol yn ystod gwersi wella perfformiad academaidd. Gan droi at ymchwil mewn ysgolion, mae tystiolaeth y gall merched elwa yn arbennig o wahardd ffonau. Canfu astudiaeth Norwyaidd a adolygwyd gan gymheiriaid ac a gyhoeddwyd eleni fod gwahardd ffonau ysgol wedi arwain at leihau nifer yr ymgynghoriadau ar gyfer cyflyrau seicolegol ymhlith merched, yn ogystal â gwelliannau yn eu canlyniadau addysgol. Yn ddiddorol, canfu'r astudiaeth fod gwelliannau academaidd amcangyfrifedig ymhlith merched yn fwy mewn ysgolion â gwaharddiadau llymach, gan gynnwys y rhai lle mae gofyn i ddisgyblion drosglwyddo eu ffonau ar ddechrau'r dydd, a dyna'r union ddull rwy'n dadlau drosto. Pam ein bod ni'n galw am waharddiad statudol? Am na fydd canllawiau ar eu pen eu hunain yn gwarantu cysondeb. Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig canllawiau statudol, sy'n golygu y bydd ysgolion yn dal i gadw disgresiwn dros eu polisïau terfynol. Byddai gwaharddiad statudol yn sefydlu safon ofynnol genedlaethol, gan roi sylfaen gliriach i benaethiaid allu gorfodi a sicrhau bod disgyblion ledled Cymru yn elwa o amddiffyniad cyson rhag ymyrraeth ffonau yn yr ystafell ddosbarth. Yn arwyddocaol, yn arolwg y Llywodraeth ei hun o'r gweithlu eleni, roedd 82 y cant o'r ymatebwyr o blaid cyfyngiadau statudol, o'i gymharu â dim ond 15 y cant a oedd yn ffafrio canllawiau statudol, gan adael penderfyniadau i ysgolion. Yn sicr, dylem wrando ar y rhai sy'n gweithio ar y rheng flaen. Nid yw gwahardd ffonau yn ateb perffaith, ond mae'r dystiolaeth a fy mhrofiad personol yn fy arwain i gredu ei fod yn rhywbeth sy'n werth ei wneud. Pan fydd sgoriau'r Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr yn waeth yng Nghymru nag unman arall yn y DU ym mhob un o'r tri phwnc yn y canlyniadau diweddaraf, mae angen inni wneud popeth yn ein gallu i geisio codi safonau. Ac fel y gwelsom, mae tystiolaeth y gall gwaharddiadau llym gyfrannu at well canlyniadau addysgol. Gadewch inni adael i ddysgwyr ddysgu ac i athrawon addysgu heb ymyrraeth ffonau yn yr ystafell ddosbarth. Rwy'n annog pob Aelod i gefnogi'r cynnig hwn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783003 331 En 2026-11-04T16:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11402&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783006 332 En 2026-11-04T16:43:48 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11630&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Mae Llafur Cymru yn cefnogi gwelliant 1, sy'n ailadrodd yr angen am ddisgwyliadau cenedlaethol clir ynghylch defnyddio ffonau symudol mewn ysgolion, ac sy'n cydnabod pwysigrwydd cael y canllawiau ar hyn yn iawn, fel bod modd eu gorfodi a'i fod yn golygu y gall mwy o ysgolion fod yn ddi-ffôn. A gaf i atgoffa Reform fod cyflwyno canllawiau statudol ar ffonau symudol yn destun ymgynghori tan 2 Rhagfyr, ac felly mae'n dal i fod yn ymgynghoriad agored? Lle rwy'n cytuno â Stephen Senior yw bod yn rhaid inni gefnogi ein hathrawon, ond rwy'n credu y byddai'n gam gwag ar ran y Llywodraeth i beidio â disgwyl a gwrando ar ganlyniad eu hymgynghoriad eu hunain. Beth bynnag, mae hon yn broses a ddechreuais fel Ysgrifennydd addysg yn y Llywodraeth Lafur ddiwethaf. Ym mis Mawrth eleni, nodais bryderon y Llywodraeth am effaith y cyfryngau cymdeithasol ar ein plant a'n pobl ifanc, yn dilyn trafodaethau gydag ysgolion, rhieni a phobl ifanc ledled y wlad. Roeddem wedi clywed am yr effeithiau andwyol y gall technoleg a ffonau symudol eu cael, nid yn unig ar ddysgu ein plant, ond hefyd ar eu hiechyd a'u llesiant ehangach, fel y nododd Sarah Rees. Clywsom hefyd gan benaethiaid, er bod llawer eisoes wedi gwneud y penderfyniad i gyfyngu ar y defnydd o ddyfeisiau yn eu hysgolion, fod galw ar draws yr ysgolion am osod cyfarwyddyd cenedlaethol. Roeddem o'r farn fod angen i blant allu canolbwyntio ar eu haddysg mewn ystafelloedd dosbarth, ac felly roedd angen taro cydbwysedd rhwng lleihau effaith ffonau symudol mewn ysgolion a chefnogi hyblygrwydd yn lleol. Dyna pam, fel Ysgrifennydd addysg, y dechreuais weithio ar ganllawiau cenedlaethol ar y defnydd o ffonau mewn ysgolion er mwyn sicrhau diogelwch a lles plant a phobl ifanc ar-lein. Gwnaethom yn glir ar y pryd fod angen i'r canllawiau fod yn gadarn, yn ymarferol ac yn adlewyrchiad o anghenion y sector. Felly, ymrwymodd Llywodraeth ddiwethaf Cymru i gynnal ymgynghoriad cyhoeddus llawn ar ganllawiau, gan weithio gydag ysgolion, undebau, awdurdodau lleol, a'r plant a'r bobl ifanc yr effeithir arnynt. Ym mis Mawrth, comisiynais arolwg cenedlaethol o'r gweithlu addysg i edrych yn fanwl ar effaith polisïau ffonau symudol. O'r arolwg hwnnw, gwelsom fod dwy ran o dair o'r ymatebwyr wedi adrodd bod gan eu hysgol bolisi ysgrifenedig ffurfiol eisoes ar waith, gyda'r dystiolaeth yn dangos bod cyfyngiadau'n gwneud gwahaniaeth cadarnhaol. Dywedodd bron i dri chwarter yr ymatebwyr fod cyfyngiadau wedi helpu i leihau ymyriadau, tra bod tua dwy ran o dair wedi gweld gwelliannau mewn ymddygiad a lleihad mewn bwlio. Ac roedd cefnogaeth gyffredinol gref i osod mwy o gyfarwyddyd yn genedlaethol. Felly, rydym yn croesawu'r ymgynghoriad ar ganllawiau statudol sydd ar y gweill gan y Llywodraeth bresennol, fel yr amlygwyd yng ngwelliant 1, a hoffwn i'r Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau fod popeth ar y trywydd iawn gyda'r ymgynghoriad, a'i bod yn dal i fwriadu cyhoeddi canllawiau terfynol yn gynnar y flwyddyn nesaf. Ac yn olaf, a gaf i ofyn i'r Gweinidog am ei sicrwydd y bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio'n agos gydag ysgolion ar weithredu'r canllawiau yn ymarferol, fel y gallant fod mor barod â phosibl ar gyfer y newidiadau? Ac rwy'n croesawu'r ffaith bod asesiad o'r effaith ar lwyth gwaith wedi'i gynnal ar y canllawiau, oherwydd y peth olaf rydym eisiau ei wneud yw ychwanegu at y pwysau ar ein hathrawon a'n penaethiaid. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783014 333 En 2026-11-04T16:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11702&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783018 334 En 2026-11-04T16:48:11 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11893&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783020 335 En 2026-11-04T16:48:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11894&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783015 336 En 2026-11-04T16:47:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11864&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam A gaf i ddiolch i Reform am gyflwyno'r ddadl hon yn y Siambr y prynhawn yma ac am ddod i'r un safbwynt â'r un a goleddwyd gennym ni yn y Ceidwadwyr Cymreig ers cymaint o amser, sef cefnogi gwaharddiad llwyr ar ffonau symudol mewn ysgolion ac ystafelloedd dosbarth? Gwyddom fod ffonau symudol yn ymyrryd, fel y maent yn y Siambr hon i lawer ohonom o bryd i'w gilydd. Gall ffonau symudol mewn ysgolion gyfrannu at fwlio a'i gwneud hi'n anos i athrawon wneud eu gwaith. Mewn gwirionedd, rydym wedi bod yn dadlau dros y gwaharddiad hwn—[Torri ar draws.] Yn sicr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783021 337 En 2026-11-04T16:48:14 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11896&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Diolch. Roeddwn i'n meddwl tybed a fyddai nyrs bediatrig yn cefnogi'r canllawiau hyn a sut y byddech chi'n sicrhau, pan fydd dyfais feddygol yn cael ei defnyddio, beth fyddai'r timau nyrsio yn ei ddweud am hynny. Roeddwn i'n meddwl tybed a yw hynny'n rhywbeth y byddech chi'n ymwybodol ohono. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783032 338 En 2026-11-04T16:48:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=11907&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Rwy'n credu'n sicr fod yna eithriadau lle maent yn gwbl angenrheidiol, ac rwy'n credu bod hynny eisoes wedi'i gyflwyno yn y Siambr y prynhawn yma. Fodd bynnag, bydd y safbwynt o ran y mwyafrif helaeth o blant yn ein hystafelloedd dosbarth yn aros yr un fath, mai'r gwaharddiad hwn yw'r peth gorau iddynt hwy ac er eu lles ac er lles eu cyd-ddisgyblion. Mae angen cynllun clir, cyflawnadwy a phendant, a byddai gwaharddiad cynhwysfawr ar ffonau symudol ym mhob ysgol yn gwneud hyn, i leihau'r ymyriadau, cefnogi athrawon, a gadael i'n plant ganolbwyntio ar ddysgu mewn ysgolion. Ac nid yw hwn yn gynllun sy'n torri cwys newydd. Yn ôl Sefydliad Addysgol, Gwyddonol a Diwylliannol y Cenhedloedd Unedig, mae gan 114 o systemau addysg ledled y byd waharddiad cenedlaethol ar ffonau symudol mewn ysgolion, sef bron i 60 y cant o wledydd ledled y byd. Felly, er bod yr Aelod yn codi mater pwysig, mae mwy na hanner y byd eisoes yn gwneud hyn. Nid yw hon yn sefyllfa unigryw i Gymru ei hystyried. Ond mae polisi Cymru gyfan yn golygu y bydd pob athro, pob rhiant a phob dysgwr yn gwybod yn union ble maent yn sefyll, gan ddileu'r dryswch sy'n creu gwahaniaeth rhwng polisïau ysgolion a rhwng un ardal a'r llall. Bydd un polisi yn golygu bod pawb yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi gan Lywodraeth Cymru drwy orfodi'r gwaharddiad a bydd disgwyliadau'n glir ar draws Cymru gyfan. Lywydd, yn eu cynllun 100 diwrnod cyntaf, addawodd Plaid Cymru gyflwyno cynlluniau i roi pŵer i awdurdodau lleol gyfyngu ar y defnydd o ffonau clyfar mewn ysgolion, ac wrth gwrs, dros yr haf, cafwyd cyfle perffaith i weithredu a naill ai gwahardd ffonau ledled Cymru neu roi pŵer i awdurdodau lleol wneud hynny, ac rwy'n dal i fod ychydig yn ddryslyd pam y dewiswyd ymgynghoriad 12 wythnos yn lle hynny, tra byddai mis Medi wedi bod yn amser delfrydol i ddechrau hyn yn y flwyddyn ysgol newydd. Rhaid inni ofyn i ni'n hunain, 'A oedd gwir angen yr ymgynghoriad?' Oherwydd gwyddom fod arolwg o'r gweithlu addysg, a gyhoeddwyd ym mis Mehefin, ac a gynhaliwyd gan Lywodraeth Cymru, wedi canfod bod wyth o bob 10 ymatebydd yn cefnogi cyfyngiadau statudol. Canfu'r un arolwg hefyd fod bron i 75 y cant o addysgwyr yn credu y byddai cyfyngiadau ar ffonau symudol yn lleihau ymyriadau, tra bod 60 y cant yn credu y byddent yn lleihau bwlio neu gamddefnydd ac yn gwella lles dysgwyr. Mae'n hollol hanfodol ein bod yn gwrando ar yr addysgwyr hynny. Nid wyf yn siŵr mai ymgynghoriad 12 wythnos pellach, a gohirio, yw'r hyn sydd ei angen ar hyn o bryd. Ac ar yr un pryd â lansio'r ymgynghoriad, clywsom gan y Gweinidog Cabinet a oedd yn cydnabod bod yr effaith y gall ffonau symudol, cyfryngau cymdeithasol a thechnoleg ehangach ei chael ar les, ymddygiad a phrofiad dysgu yn sylweddol. Felly, unwaith eto, rhaid i chi gwestiynu, gyda'r wybodaeth honno eisoes yn hysbys, fod yr effaith ar les, ymddygiad a phrofiad dysgu yn sylweddol, pam dewis gohirio ymhellach wedyn. Yn sicr, os yw'r wybodaeth honno eisoes yn hysbys, fe ddylid ac fe ellid bod wedi gwneud penderfyniad. Yn hytrach, mae athrawon a rhieni yn dal i wynebu ansicrwydd heb i unrhyw gamau go iawn gael eu cymryd. Ac mae yna atebion allan yno eisoes. Gwyddom fod atebion ar gael i ddarparu ffyrdd arloesol o gyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol yn ystod y diwrnod ysgol. Er enghraifft, fe wyddom am gydau cloadwy sy'n cadw ffonau allan o'r golwg ac allan o'r meddwl. Rwy'n ymwybodol o sefydliad o'r enw Yondr sy'n eu darparu, ac fe wnaethant roi astudiaeth achos i mi o ysgol yn Lloegr, y John Wallis Church of England Academy. Mae pennaeth yr academi ei hun wedi disgrifio'r newid fel un 'trawsnewidiol'. Gwelsant 40 y cant yn llai o blant yn cael eu cadw ar ôl ysgol am ymddygiad aflonyddgar; gostyngiad o 75 y cant mewn triwantiaeth o wersi; gostyngiad o 80 y cant yn y digwyddiadau seiberfwlio a diogelwch ar-lein a gofnodwyd; trosiant staff yn gostwng o 29 y cant i 17 y cant, a disgyblion yn cyflawni mwy o gynnwys gwersi—pob un yn fantais a ddeilliai o wahardd ffonau symudol yn yr ysgol honno. Nid wyf yn deall pam y bu Llywodraeth Cymru yn llusgo ei thraed ar y mater hwn gyda chymaint o fanteision. Bydd y Ceidwadwyr Cymreig yn cefnogi cynnig Reform heddiw ac yn sefyll gyda'r gweithlu addysg i'w galluogi i ganolbwyntio ar eu swydd bwysig o addysgu'r genhedlaeth nesaf. Byddwn yn sefyll gyda rhieni sy'n credu eu bod yn gwybod am allu ffonau mewn ysgolion i achosi niwed i'w plant. Ac rydym yn sefyll gyda dysgwyr o bob oed sy'n gwybod mai lle i ddysgu yw ysgol, ac nad ydynt eisiau ymyriadau yn eu hystafell ddosbarth. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783010 339 En 2026-11-04T16:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12002&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783025 340 En 2026-11-04T16:53:11 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12193&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Dylai ysgolion fod yn llefydd lle gall disgyblion ganolbwyntio a dysgu. Gall ffonau symudol wneud hynny'n anos. Mae athrawon yn cael eu gadael i ddelio ag ymyriadau mewn gwersi, ac mae dadleuon a phroblemau sy'n dechrau ar-lein yn aml yn dilyn disgyblion i'r ysgol. Dychmygwch bob ffôn yn y Siambr hon yn canu tra bod rhywun yn ceisio siarad. Byddem i gyd yn cytuno ei fod yn ymyrraeth. Wrth gwrs, rydym eisoes yn clywed meinciau Plaid Cymru'n mwmian pryd bynnag y bydd gwirionedd anghyfforddus yn cael ei godi. Clywodd arolwg Llywodraeth Cymru gan 410 o staff addysg. Ymhlith y rhai a ymatebodd, roedd 82 y cant yn cefnogi cyfyngiadau statudol ar ddefnyddio ffonau. Mae honno'n neges glir gan ein staff addysg. Mae'r ymchwil yn canfod bod cyfyngiadau ar ffonau symudol yn lleihau ymyriadau yn ystod y diwrnod ysgol. Mae rhai astudiaethau hefyd wedi canfod gwelliannau mewn meysydd fel digwyddiadau bwlio neu ganlyniadau arholiadau ymhlith grwpiau penodol o ddisgyblion. Ychydig o effaith uniongyrchol ar gyrhaeddiad neu les a ganfuwyd gan astudiaethau mawr eraill. Felly, dylem fod yn bwyllog ynghylch yr hyn y gall gwaharddiad ei gyflawni. Yr achos cryfaf yw'r un y mae'r dystiolaeth yn ei gefnogi: gall gael gwared ar ffynhonnell o ymyrraeth o'r diwrnod ysgol. Ni fyddai Cymru'n gweithredu ar ei phen ei hun. Fel y dywedodd Sam yn gynharach, mae UNESCO yn adrodd bod gan 114 o systemau addysg—tua 58 y cant o wledydd ledled y byd—waharddiadau cenedlaethol. Mae'r manylion yn amrywio. Felly, nid yw'r ffigur hwnnw'n golygu bod gan bob gwlad yr un rheol yn union neu nad yw'n caniatáu unrhyw eithriadau, ond mae cyfyngiadau ar ffonau bellach yn ddewis polisi prif ffrwd ledled y byd. Mae yna enghreifftiau defnyddiol. Mae Ffrainc wedi gwneud y diwrnod ysgol yn ddi-ffôn symudol o'r feithrinfa, gydag eithriadau ar gyfer rhai anghenion iechyd ac anabledd a defnydd penodol a ganiateir. Mae Iwerddon yn ei gwneud yn ofynnol i ysgolion cynradd wahardd defnydd disgyblion o ffonau a'u mynediad atynt drwy gydol y diwrnod ysgol, tra bod rhaid i ysgolion uwchradd gyfyngu eu defnydd. Mae'r Ffindir yn cyfyngu ar ddefnyddio ffôn yn ystod gwersi tra'n caniatáu defnydd cyfyngedig ar gyfer dysgu, iechyd neu fel dyfais gynorthwyol. Mae canllawiau statudol Lloegr yn dweud y dylai ysgolion fod yn ddi-ffôn yn ddiofyn, gydag eithriadau. Mae'r modelau hyn yn dangos sut y gall rheol genedlaethol gadarn barhau i wneud lle i angen unigol dilys. Yng Nghymru, mae'r Llywodraeth yn ymgynghori ar ganllawiau statudol a byddai'n disgwyl i bob ysgol gael polisi sy'n cyfyngu ar ddefnyddio ffôn. Byddai'n rhaid i ysgolion ystyried y canllawiau ac esbonio unrhyw wyriad oddi wrthynt, sy'n ddigon teg. Ond caiff pob ysgol ei gorfodi i ddewis ei dull ei hun. Mae Cymru'n cael cynnig cyfarwyddyd cenedlaethol, ond heb unrhyw eglurder. Mae angen rheol ddi-ffôn gyffredinol. Mae'r canllawiau drafft yn rhestru sawl model posibl: trosglwyddo ffonau wrth gyrraedd, wedi'u cloi mewn cydau neu loceri neu wedi'u cadw allan o'r golwg o dan reol na chânt eu defnyddio o gwbl. Mae hefyd yn caniatáu ar gyfer eu defnyddio mewn mannau penodol neu ar adegau penodol. Mae'r rhain yn bolisïau gwahanol iawn. Os caiff pob ysgol ei gadael i ddewis rhyngddynt, bydd disgyblion a rhieni yn parhau i wynebu rheolau gwahanol yn dibynnu ar ble maent yn mynd i'r ysgol. Dylai disgwyliad cenedlaethol olygu rhywbeth clir iawn, ac yn ddigon clir i bob teulu allu ei ddeall ac i bob aelod o staff allu ei orfodi. Mae'r arolwg hefyd yn dangos pam y gall gadael manylion i bob ysgol fod yn anodd. Dywedodd ychydig dros hanner yr ymatebwyr fod eu hysgol wedi gorfodi ei pholisi'n gyson at ei gilydd. Nododd mwy na hanner gefnogaeth gyfyngedig gan ddisgyblion fel her i weithredu polisïau'n ymarferol, a nododd nifer anghysondeb o ran gorfodaeth, anghytundeb rhieni a diffyg mannau storio diogel fel rhwystrau. Nid yw rheolau ar bapur yn help i athrawon os na chânt eu cymhwyso'n gyson neu os yw ysgolion yn cael eu gadael heb y cyfleusterau i allu eu gorfodi. Dyna lle mae safbwynt Reform yn glir. Ni ddylai disgyblion gael mynediad at ffonau symudol yn ystod y diwrnod ysgol, ac eithrio mewn amgylchiadau eithriadol. Os oes angen ffôn ar ddisgybl ar gyfer y daith i'r ysgol ac oddi yno, gellir ei drosglwyddo'n ddiogel wrth gyrraedd. Mae'r canllawiau drafft eu hunain yn cydnabod yr angen i ystyried anghenion meddygol, anableddau ac anghenion dysgu ychwanegol. Gall yr eithriadau hynny fod yn glir ac wedi'u rheoli'n briodol. Mae'r ymgynghoriad yn gam ymlaen, ond mae ysgolion wedi bod yn delio â hyn ers blynyddoedd. Dylai cyfarwyddyd cenedlaethol clir fod wedi dod ar y dechrau. Yn lle hynny, mae ysgolion wedi gorfod gosod rheolau gwahanol, rheoli anghytundeb a chario'r baich o orfodi. Rydym wedi cael Plaid Cymru mewn grym ers dros 175 diwrnod. Nid oes unrhyw beth sylweddol wedi newid. Mae hyn yn fethiant i gefnogi'r system addysg. Rhaid i Blaid Cymru roi'r gorau i drosglwyddo cyfrifoldeb i ysgolion heb roi'r eglurder a'r gefnogaeth sydd eu hangen arnynt. Mae canllawiau statudol sy'n gadael i bob ysgol ddewis system wahanol yn creu perygl o gadw'r anghysondeb y mae staff yn dweud ei fod yn achosi problemau. Mae ysgolion angen fframwaith clir y gallant ddibynnu arno, trefniadau storio diogel a chefnogaeth i staff sy'n gorfodi'r rheolau. Mae a wnelo hyn â rhoi diwrnod ysgol i ddisgyblion ac athrawon gyda llai o ymyriadau a disgwyliadau cliriach. Mae'r dystiolaeth yn cefnogi cyfyngiadau, mae staff addysg yn gofyn amdanynt ac mae gwledydd ledled y byd wedi eu mabwysiadu. Ni ddylai fod yn anodd. Dylai'r Llywodraeth osod safon ddi-ffôn gyson ar gyfer Cymru, diffinio'r amgylchiadau eithrio'n briodol a rhoi cymorth ymarferol i ysgolion i wneud iddo weithio. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783022 341 En 2026-11-04T16:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12302&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783026 342 En 2026-11-04T16:58:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12484&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Rwy'n croesawu'r cyfle i siarad ar y mater pwysig hwn heddiw. Fel rydym wedi trafod eisoes, mae pawb yn ymwybodol fod y Llywodraeth ar hyn o bryd yn ymgynghori tan 2 Rhagfyr ar ddatblygu canllawiau statudol ar gyfer cyfyngu ar ddefnyddio ffonau symudol mewn ysgolion, lle byddwn yn clywed gan arbenigwyr a rhanddeiliaid yn y maes. Felly, credaf fod cyflwyno'r ddadl hon heddiw yn gynamserol o ystyried yr ymgynghoriad sydd ar y gweill. Fel rhiant fy hun, rwy'n poeni am yr effaith niweidiol y gall y defnydd o ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth ei chael ar berfformiad addysgol, ymddygiad ac iechyd meddwl ein plant ysgol. Rwy'n credu bod y pryder hwn yn hollol naturiol, yn enwedig o ystyried cyflymder y newid technolegol yr ydym i gyd yn dyst iddo ac sy'n effeithio ar ein bywydau bob dydd. Ond fel cadeirydd corff llywodraethwyr, rwyf hefyd yn credu bod athrawon yn adnabod disgyblion yn well nag unrhyw un arall heblaw eu rheini, ac na ellir anwybyddu cyd-destun lleol. Dyna pam rwy'n croesawu ymgynghoriad parhaus Llywodraeth Cymru, sy'n cydnabod pwysigrwydd gadael i ysgolion wneud rheolau sy'n fwyaf addas i'w hamgylchiadau a'u heriau unigol. Mae'r canllawiau arfaethedig yn cynnig pum model cyffredin ar gyfer cyfyngu ar ddefnyddio ffonau, yn amrywio o waharddiad cyffredinol ar ffonau ar safle ysgol i ddefnydd cyfyngedig mewn parthau neu gyfnodau amser penodol, ac yn rhoi opsiynau i ysgolion, a hyblygrwydd felly a fydd yn eu helpu i benderfynu ar y ffordd orau o weithredu ar gyfer eu disgyblion. Mae'r dull hwn hefyd yn ystyried yr amser a'r ymdrech sydd eu hangen i weithredu polisïau'n ymwneud â chyfyngu ar ffonau symudol. Fel y soniais eisoes, mae hwn yn fater emosiynol i bob rhiant â bwriadau da fel fi, sy'n poeni'n ddwfn am ragolygon eu plentyn yn y dyfodol, ond ar yr un pryd, rhaid inni beidio â gadael i emosiwn fygu'r dystiolaeth a ddylai fod yn sail i ba bynnag arweiniad y mae'r Llywodraeth yn ei ddarparu ar y mater hwn yn y pen draw. Canfu adroddiad y Comisiwn Ewropeaidd yn 2026 ar waharddiadau ffonau symudol mewn ysgolion ledled yr UE fod cyfyngiadau'n gweithio'n well ochr yn ochr â rheolau clir, ymwneud disgyblion ac addysgu ehangach am ddefnydd digidol diogel a chyfrifol, a dyna'n union pam y mae'r Llywodraeth yn ymgynghori ar y mater ar hyn o bryd. Mae corff iach o ymchwil academaidd bresennol wedi canfod y gall cyfyngiadau leihau defnydd ffôn yn amser yr ysgol ac ymyriadau, ond ni ddylai hynny fod yn nod ynddo'i hun. Mae'r effeithiau addysgol, ymddygiadol ac iechyd meddwl yn ystyriaethau llawer pwysicach, a'r gwir amdani yw nad oes digon o dystiolaeth gadarn yn gysylltiedig â'r tri pheth ar hyn o bryd. Dyma gasgliad Pwyllgor Deisebau'r Senedd yn yr adroddiad a gyhoeddwyd y llynedd, tra bod ymchwil academaidd a gyhoeddwyd yn ddiweddar wedi dod i gasgliadau tebyg. Felly, beth bynnag yw ffurf y canllawiau statudol terfynol, pan fyddant mewn grym, rhaid inni fonitro, casglu a dadansoddi'r data ar effaith y cyfyngiad ar berfformiad, ymddygiad a lles meddyliol plant ysgol, a chadw'r posibilrwydd o ddiweddaru'r canllawiau mewn ymateb i'r hyn y mae hynny'n ei ddweud wrthym. Rhaid inni hefyd gydweithio â'n cymheiriaid yn Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon i ddeall yn well beth sy'n gweithio a beth nad yw'n gweithio yn y cyd-destunau cenedlaethol priodol. Yn olaf, rhaid inni wynebu'r realiti na fydd cyfyngu ar ddefnyddio ffonau symudol mewn ysgolion yn ddigon ar ei ben ei hun i leihau amser sgrin a pherygl targedu a bwlio ar-lein. Mae angen gwneud mwy i addysgu rhieni am niwed y byd ar-lein, a phwysigrwydd monitro plant y tu allan i amgylchedd yr ysgol. Ac yn bwysicach fyth, rhaid i gwmnïau technoleg mawr Dyffryn Silicon, sydd wedi cael rhyddid i deyrnasu'n rhy hir er mwyn elwa ar fregusrwydd ac ansicrwydd pobl ifanc, fod yn atebol am ddiogelwch plant a rhoi mesurau diogelwch cadarn ar waith. Gobeithio bod hon yn farn y gallwn i gyd gytuno arni yn y Siambr hon. Roedd yn braf cael trafod y mater gyda disgyblion Ysgol Uwchradd Gwernyfed yn gynharach heddiw. I gloi, Lywydd, rwy'n cefnogi'r gwelliant i'r cynnig heddiw yn galw am aros am farn rhanddeiliaid yn y cyfnod ymgynghori a'r angen i osod disgwyliadau cenedlaethol clir ar gyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol sy'n dal i alluogi ysgolion i weithredu polisïau sy'n adlewyrchu eu hamgylchiadau lleol ac anghenion unigol dysgwyr. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783024 343 En 2026-11-04T17:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12602&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783036 344 Cy 2026-11-04T17:02:40 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12762&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn olaf, Claire Johnson-Wood. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783037 345 En 2026-11-04T17:02:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12764&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12188 12188 Claire Johnson-Wood AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12188 Johnson-Wood, Claire Diolch, Lywydd. Dywedir bod tua 95 y cant o bobl ifanc yn eu harddegau yn berchen ar ffôn clyfar, ac mae llawer yn treulio mwy nag awr ar y ffôn hwnnw yn ystod y diwrnod ysgol—heb fod bron ddim ohono'n addysgol, rwy'n siŵr y gallwch chi i gyd weld hynny. Mae ffonau'n ymyrryd, ac maent hefyd yn gwneud ymddygiad gwael yn haws. Gellir rhannu neges greulon, llun sy'n achosi embaras neu ffrae mor hawdd o fewn eiliadau. Mae'r risg o gael eich dal yn teimlo'n isel. Ond mae'r gynulleidfa y mae'n mynd iddi yn llawer mwy. Bydd yr hyn a oedd ar un adeg yn aros ar y maes chwarae bellach yn dilyn ein pobl ifanc am byth, ym mhobman. Mae hyn yn arbennig o wir gyda bwlio. Mae bron i naw o bob 10 ysgol yn adrodd bod seiberfwlio'n digwydd ymhlith eu myfyrwyr. Mae tua 16 y cant o fyfyrwyr ysgol uwchradd yn dweud eu bod wedi dioddef bwlio electronig yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, gan godi i 21 y cant ymhlith merched a 25 y cant ymhlith y gymuned LHD. Yn wahanol i fwlio traddodiadol, nid yw'n dod i ben pan ddaw'r diwrnod ysgol i ben. Mae'n eu dilyn. Mae'r un ffôn sy'n cysylltu ffrindiau hefyd yn cyflwyno ymosodiadau yn eu pocedi ac yn eu cartrefi, yn eu hystafelloedd gwely. Mae dioddefwyr yn aml yn teimlo na allant ddianc. Ar yr un pryd, mae'r ffôn yn gwobrwyo ymddygiad gwael gyda sylw: fideo, sylw cas, sarhad. Ymhlith eu cyfoedion yn unig, mae'n fwy tebygol o gael ei ailadrodd dro ar ôl tro. Nid yw'n diflannu. Pan fydd ffonau allan, daw'r dysgu go iawn i ben yn fy marn i. Rwy'n athro cymwysedig. Rwy'n gweithio gyda iechyd meddwl ymhlith pobl ifanc. Gwelais hyn yn uniongyrchol. Mae gennyf ferch 18 oed hefyd, felly rwyf wedi tyfu i fyny gyda phroblem ffonau. Mae myfyrwyr yn eistedd gyda'i gilydd ond prin yn siarad. Mae athrawon yn treulio amser yn plismona pan ddylent fod yn addysgu. Mae arolwg gan Gymdeithas Genedlaethol yr Ysgolfeistri ac Undeb yr Athrawesau yn dweud bod 37 y cant o athrawon yn nodi bod ymyrraeth ffonau symudol yn un o'r problemau o ddydd i ddydd mwyaf sylweddol y maent yn delio â nhw. Dylent fod yn addysgu nid yn plismona. Mae'r ffigur yn codi i 50 y cant mewn ysgolion uwchradd, lle nad oes cymaint o ffocws a lle mae'r awyrgylch yn llawer llai caredig. Gall ffonau fod yn ddefnyddiol ar gyfer dysgu, rwy'n cyfaddef. Fi yw'r gyntaf i godi fy ffôn a throi at Google. Gallant fod yn offerynnau defnyddiol iawn. Ond yn rhy aml, mae defnydd digyfyngiad yn ystod y diwrnod ysgol yn eu gwneud yn ymyrraeth, cyfrinachedd, a gall fod yn niweidiol. Mae llawer o ysgolion sydd wedi cyflwyno cyfyngiadau clir wedi gweld gostyngiadau amlwg mewn problemau disgyblaeth a llai o achosion o fwlio. Nid wyf yn dweud y bydd yn cael gwared ar yr holl fwlio, ni fydd yn gwneud hynny, ond rhaid inni wneud unrhyw beth y gallwn ei wneud i helpu'r plant a'r bobl ifanc hyn. Dylai'r ysgol fod yn fan lle gall ein pobl ifanc ganolbwyntio, lle gallant siarad â'i gilydd, lle gallant deimlo'n ddiogel, lle gallant deimlo eu bod yn cael eu meithrin, ac yn fy marn i, mae mynediad cyson at ffôn yn gweithio yn erbyn hyn i gyd. Os ydym eisiau gwell ymddygiad a llai o fwlio, mae angen rheolau clir arnom, mae angen cyfrifoldeb digidol cryfach a pharodrwydd i dynnu sylw at greulondeb ar-lein ac all-lein. Mae angen rheolau sy'n cael eu gorfodi'n gyson ym mhobman. A dyna pam y mae Reform yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno deddfwriaeth statudol synnwyr cyffredin sy'n ei gwneud yn ofynnol i ffonau symudol gael eu gwahardd mewn ystafelloedd dosbarth, ac rwy'n teimlo—ac mae fy nghyd-Aelodau'n teimlo—y bydd hynny'n arwain at ganlyniadau gwell i bobl ifanc yng Nghymru. Rwy'n siŵr mai dyna beth y mae pawb ohonom ei eisiau yn y Siambr hon, ym mhob plaid wleidyddol. Rydym eisiau i'n pobl ifanc ffynnu, rydym eisiau iddynt lwyddo ac rydym eisiau'r gorau iddynt. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783033 346 En 2026-11-04T17:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=12902&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783038 347 Cy 2026-11-04T17:07:03 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13025&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf nawr ar y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg, Anna Brychan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783039 348 Cy 2026-11-04T17:07:09 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13031&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg Brychan, Anna Diolch yn fawr, Lywydd. Rwy'n croesawu'r ddadl hon ac yn falch o weld diddordeb yr Aelodau mewn sicrhau bod ein hysgolion ni'n parhau i gynnig amgylcheddau dysgu diogel a chefnogol lle gall dysgwyr ganolbwyntio. Rwy'n credu bod rhai o'r cyfraniadau efallai wedi mynd yn ehangach na'r ddadl gerbron heddiw, ac rwy'n siŵr y daw cyfle pellach i drafod rhai o'r elfennau hynny yn y dyfodol hefyd. Mae'r Llywodraeth hon eisoes wedi cymryd camau pendant ar ffonau symudol mewn ysgolion yng Nghymru. Fe wnes i ddatganiad llafar ym mis Mehefin, chwe wythnos ar ôl inni gael ein hethol, yn nodi fy mwriad i gyflwyno canllawiau statudol newydd i gyfyngu ar ddefnydd ffonau symudol yn ystod y diwrnod ysgol. Fe wnes i hefyd yn glir bryd hynny, ac wedi gwneud sawl gwaith yn dilyn hynny, fy mod i yn cefnogi penaethiaid i gymryd camau clir a chadarn, gan gynnwys cyfyngu'n llwyr ar ffonau symudol ar draws safle'r ysgol i greu amgylcheddau tawelach yn yr ysgol sy'n canolbwyntio ar ddysgu a lles. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783040 349 En 2026-11-04T17:09:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13171&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Er mwyn diogelu cyfnod gwyliau'r haf a chaniatáu ymgysylltiad ystyrlon gan randdeiliaid, lansiais ymgynghoriad ar y canllawiau drafft ar 9 Medi. Mae'r canllawiau drafft yn cynorthwyo ysgolion i ddatblygu a gweithredu polisïau ffonau symudol effeithiol mewn ymateb i dystiolaeth gynyddol, a nodwyd heddiw, y gall defnyddio ffonau symudol digyfyngiad ymyrryd ar ddysgu, effeithio ar les a rhyngweithio cymdeithasol, a chreu rhwystrau i ddysgwyr allu cymryd rhan lawn ym mywyd yr ysgol. Yn ei hanfod, mae hyn yn ymwneud â mwy na ffonau symudol yn unig; mae'n ymwneud â chreu'r amodau lle gall plant a phobl ifanc ddysgu, cymryd rhan, adeiladu perthnasoedd cadarnhaol a chyflawni eu potensial llawn. Fodd bynnag, fel y credaf fod eraill wedi nodi y prynhawn yma, mae newid parhaol yn fwyaf tebygol o gael ei gyflawni pan fyddwn yn rhoi amser i wrando ar y rhai a fydd yn gyfrifol am ei roi ar waith. Mae gan ysgolion, cyrff llywodraethu, awdurdodau lleol, rhieni, gofalwyr a dysgwyr safbwyntiau pwysig i'w rhannu ar y mater. Mae Llywodraeth gyfrifol yn gwneud penderfyniadau'n seiliedig ar dystiolaeth, nid rhagdybiaeth, ac rydym yn ymwybodol mai'r rhai yr effeithir arnynt gan ffonau symudol ac sy'n dibynnu arnynt sydd yn y sefyllfa orau i wneud sylwadau ynglŷn â sut y dylid eu defnyddio. Ond o'r cychwyn cyntaf, rwyf hefyd wedi bod yn glir nad yw'r status quo yn dderbyniol. Mae rhieni, dysgwyr a staff yn haeddu mwy o eglurder a chysondeb ynglŷn â disgwyliadau ynghylch defnyddio ffonau symudol mewn ysgolion. Dyfynnodd yr Aelod gyferbyn o'r ddogfen ymgynghori, gan ddweud nad oes unrhyw beth ar waith ar hyn o bryd. Mae hynny'n wir, a dyna pam ein bod ni'n rhoi hyn ar waith. Dyna'n union beth y mae'r canllawiau statudol arfaethedig yn ceisio ei gyflawni. Mae rhai wedi dadlau, ac maent wedi gwneud hynny y prynhawn yma, y dylem fynd ymhellach a dilyn esiampl Lloegr. Lywydd, rwyf wedi dweud yn glir dro ar ôl tro fy mod yn awyddus i ddysgu o arfer da ble bynnag y bo, ac nid wyf yn gwrthwynebu adeiladu ar brofiad eraill. Fodd bynnag, ni wnaf hynny heblaw pan fyddaf o'r farn fod manteision pendant i Gymru a'i phobl, fel sy'n gyfrifoldeb i mi. Yn achos Lloegr, mae'n bwysig egluro nad yw Gweinidogion wedi deddfu i wahardd ffonau symudol mewn ysgolion. Yn hytrach, cryfhaodd Adran Addysg y DU ei chanllawiau ym mis Ionawr 2026 a'u rhoi ar sail statudol, gan ei gwneud yn ofynnol i ysgolion roi sylw i'r canllawiau wrth ddatblygu eu polisïau. Y bwriad oedd cryfhau cysondeb a chydymffurfiaeth, galwad a ailadroddwyd ar draws y Siambr y prynhawn yma, yn hytrach na newid y safbwynt polisi sylfaenol. Mae hyn yn eithaf tebyg i'r dull a fabwysiadwn yng Nghymru: gosod disgwyliadau cenedlaethol clir drwy ganllawiau statudol, gan ganiatáu rhywfaint o hyblygrwydd i ysgolion wrth eu gweithredu. Yn bwysig, mae ein dull o weithredu yng Nghymru yn cyfuno cysondeb cenedlaethol â hyblygrwydd lleol, ac mae hon yn thema sy'n rhedeg drwy lawer o'n hagenda bolisi. Ond gadewch imi ddweud yn glir ein bod yn gosod disgwyliad cenedlaethol lle nad oes un yn bodoli ar hyn o bryd y dylid cyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol yn ystod y diwrnod ysgol gan ein bod yn credu mai dyma'r peth iawn i'w wneud i ddysgwyr ac i staff. Buaswn yn dadlau bod ein dull o weithredu yn ymarferol ac yn gymesur, gyda hyblygrwydd i ysgolion addasu gweithrediad i'w cyd-destun eu hunain a chymhwyso eithriadau priodol lle bo angen, megis ar gyfer anghenion meddygol neu ddiogelu. Mae'r rhain yn ystyriaethau pwysig sy'n gwneud gwaharddiad llwyr ar ffonau symudol yn amhriodol ar y cam hwn. Bydd ein canllawiau newydd yn adlewyrchu'r sefyllfa hon ac yn ystyried y gwahanol amgylchiadau y mae staff a dysgwyr yn eu hwynebu. Mae'r ymgynghoriad hwn yn parhau a bydd yn dod i ben ar 2 Rhagfyr. Byddwn yn ystyried ei ymatebion yn ofalus cyn cwblhau a chyhoeddi'r canllawiau yn gynnar yn 2027, i gadarnhau'r cwestiwn a ofynnwyd yn gynharach ynghylch yr amserlen, gan sicrhau bod yr iteriad terfynol yn adlewyrchu'r dystiolaeth ac adborth rhanddeiliaid. Bydd pecyn o adnoddau cefnogol yn ategu'r canllawiau i sicrhau gweithrediad cynnar effeithiol. Mae sawl un hefyd wedi nodi pwysigrwydd sicrhau ein bod yn rhoi'r gefnogaeth a'r offer sydd eu hangen arnynt i'r ysgolion i wneud hyn yn effeithiol. Bydd cyfnod arweiniol clir wedyn yn caniatáu i ysgolion baratoi'n drylwyr ar gyfer gweithredu er mwyn ei wneud yn dda ac yn effeithiol ar ddechrau'r flwyddyn academaidd nesaf, gan sicrhau bod polisïau'n cael eu deall yn dda gan ddysgwyr, rhieni a staff, i fynd i'r afael â rhai o'r cwestiynau a godwyd y prynhawn yma. Bydd y cyfathrebu hwnnw'n bwysig. Bydd y canllawiau terfynol wedyn yn destun gwerthusiad, ac os bydd tystiolaeth yn dangos nad yw canllawiau ar eu pen eu hunain yn cyflawni'r cysondeb neu'r canlyniadau a ddisgwyliwn, rwyf wedi dweud yn glir fy mod yn barod i ystyried camau pellach, gan gynnwys deddfwriaeth. Fe wnaethoch chi ofyn y prynhawn yma pam nad ydym yn deddfu nawr, ac mae fy ateb i hynny yn eithaf syml: mae canllawiau statudol yn caniatáu inni weithredu'n gyflymach. Ond nid yw hynny'n golygu mai canllawiau cynghorol yn unig a fyddant, a bydd unrhyw wyro oddi wrth y disgwyliadau'n galw am sail resymegol glir a chadarn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783027 350 En 2026-11-04T17:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13202&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783041 351 Cy 2026-11-04T17:14:24 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13466&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Lywydd, dwi wedi nodi'n glir ein huchelgais ni i greu system addysg wirioneddol gynhwysol yng Nghymru, system sy'n seiliedig ar yr un disgwyliadau uchel i bob dysgwr, sy'n nodi ac yn goresgyn y pethau sy'n rhwystro cyfranogiad, ymgysylltiad a chyflawniad. Mae'r ffordd rŷn ni'n mynd i'r afael â ffonau symudol yn ystyriaeth bwysig yn y cyd-destun hwn, a bydd yn ein helpu ni i greu amgylcheddau croesawgar, addas i ddysgu, lle gall y dysgwyr ganolbwyntio yn addas ar eu gwaith nhw. Ond wrth wraidd hyn i gyd mae uchelgais syml, sef sicrhau bod pob plentyn a phob person ifanc yn gallu cymryd rhan lawn ym mywyd yr ysgol, yn gallu meithrin perthnasau cadarnhaol ac yn gallu cyflawni eu potensial. Dyna'r ffordd mae'r Llywodraeth hon yn mynd ati, ac rwy'n credu mai dyma'r ffordd addas a chywir ymlaen i Gymru hefyd. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783047 352 Cy 2026-11-04T17:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13502&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783048 353 Cy 2026-11-04T17:15:25 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13527&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar Helen Jenner i ymateb i'r ddadl. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783049 354 En 2026-11-04T17:15:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13531&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Diolch, Lywydd. Rwyf am ddatgan buddiant: rwy'n dysgu TGAU Saesneg iaith a llenyddiaeth ar-lein. Nid wyf yn athro mewn dosbarth mwyach, ond rwy'n dal i ymwneud yn fawr ag addysg. Diolch i chi i gyd sydd wedi cyfrannu heddiw. Clywsom amrywiaeth o safbwyntiau, ond rwy'n credu bod un o'r cyfranwyr wedi nodi—chi wnaeth, rwy'n credu, Claire—yn y pen draw ein bod i gyd yn rhannu'r farn ein bod am i'n pobl ifanc lwyddo. Rydym eisiau'r canlyniadau gorau o ran addysg, ond efallai fod gennym safbwyntiau gwahanol ynghylch sut y gwnawn gyflawni'r rheini. Felly, mae pawb yn gwybod fy mod i'n angerddol iawn am bob peth sy'n ymwneud ag addysg, ond rwy'n addo fy mod i'n mynd i geisio peidio â mynd dros yr amser yma wrth ymateb i'r ddadl hon. Felly, i ddechrau, Stephen Senior, fe wnaethoch chi nodi, er bod ffonau symudol wedi bod yn bresennol mewn ysgolion ers mwy na 25 mlynedd, mae'r dirwedd yn hollol wahanol nawr. Ffonau clyfar, rhwydweithiau symudol cyflymach, data diderfyn, 20 a mwy o hysbysiadau'n canu bob dydd—mae'n hollol wahanol. Ac yn eironig, rwy'n cofio pan oeddwn i yn yr ysgol, roedd y rheolau'n ymddangos yn llawer llymach yn achos ffonau symudol, hyd yn oed pan na fyddech chi ond yn anfon neges destun o bryd i'w gilydd, efallai, y tu ôl i'ch cas penseli fel na fyddai'r athro yn eich dewis chi, yn hytrach na'r apiau hyn sy'n canu 24/7. Ac rwy'n cofio bod fy mhennaeth blwyddyn 10 mewn gwirionedd wedi mynd â fy ffôn am fod dynes ginio wedi fy ngweld yn ei ddefnyddio ar gae'r ysgol, ac fe'i cadwodd am wythnos. A allwch chi ddychmygu ceisio cyflwyno hynny y dyddiau hyn i'n pobl ifanc yn eu harddegau sydd ag ymdeimlad o hawl i fod ar eu ffonau drwy'r amser? Fe wnaethoch chi dynnu sylw hefyd at benderfyniad Llywodraeth Cymru i ymgynghori ar ganllawiau statudol a'i bwriad i gyflwyno cyfyngiadau. Nid yw canllawiau'n unig yn ddigon, a dyma fydd thema'r ffordd rwy'n ymateb i hyn. Mae gennych gyrff llywodraethu, penaethiaid, athrawon sy'n chwilio am gyfarwyddyd deddfwriaethol clir yn hytrach na hyblygrwydd, a byddaf yn gwneud mwy o sylwadau ar hynny yn nes ymlaen. Sarah Rees, fe wnaethoch chi siarad am yr ymgyrch Plentyndod heb Ffonau Clyfar. Rwy'n credu ei fod yn syniad gwych. Rwy'n rhyw fath o weithredu fy ymgyrch fy hun gyda fy mhlant. Mae'n hynod o amhoblogaidd; rwy'n anelu at haf heb sgrin ac rydym yn cael y frwydr honno bob blwyddyn. Ond nid fy mwriad yw bychanu dim o hyn, oherwydd rwy'n cydnabod ei fod yn anodd. Rydych chi'n cael y brwydrau hynny gyda'ch plant. Mae'n anodd iawn ceisio diffodd amser sgrin. Ond daw hynny â mi'n ôl—ac rwy'n credu eich bod wedi cyffwrdd â hyn hefyd—at y ffaith bod gennym gyfle go iawn yma i wneud ysgolion yn llefydd diogel ac yn amser ar gyfer diffodd y ffonau hynny. Ni allwn reoleiddio beth sy'n digwydd gartref, ond gallwn ymyrryd i roi chwe awr a hanner o amser di-sgrin bob dydd, ac rwy'n credu ei bod yn ddyletswydd arnom i fanteisio ar y cyfle i wneud hynny. Sam Rowlands, diolch yn fawr iawn—rydych chi'n cefnogi gwaharddiad llwyr. Fe wnaethoch chi nodi hefyd fod hyd yn oed oedolion yn cael trafferth gyda sgrolio. Mae'n ailwefru eich ymennydd yn llwyr i feddwl y gallwch barhau i fod ar yr apiau hyn—YouTube, beth bynnag—a bod cynnwys niweidiol yn anochel o godi. Mae'n anodd iawn. Fe wnaethoch chi siarad am y 114 o systemau addysg sydd â'r gwaharddiad hwnnw. Rwy'n credu i chi ddweud bod gan 60 y cant o wledydd waharddiad statudol eisoes, felly ni fyddem yn gwneud unrhyw beth radical yma wrth ddewis gwneud hynny. Ac rwy'n meddwl, wyddoch chi, rydym yn siarad am yr hyn a wnânt yn Lloegr—gadewch inni fynd hyd yn oed yn bellach. Pam lai? Pam na allwn ni arwain ar hyn yma yng Nghymru? Rwy'n bodio drwy fy nodiadau nawr oherwydd mae gennyf lawer wedi'i sgriblan yma. O'r gorau. Felly, Steven Rodaway, rwy'n credu mai dyma un o'r pwyntiau mwyaf pwerus—roedd 82 y cant o staff addysg a ymatebodd i arolwg Llywodraeth Cymru yn cefnogi cyfyngiadau statudol ar ddefnyddio ffonau. Felly, dyma'r bobl ar lawr gwlad—dyma'r athrawon, dyma'r staff ysgol. Sut y gallwn ni ddadlau yn ei erbyn pan fo'r bobl, yr athrawon, y bobl y mae hyn yn effeithio arnynt yn gwthio amdano? Ac rydym yn colli athrawon—mae addysg mewn cyflwr ofnadwy yng Nghymru, a rhai o'r rhesymau yw llwyth gwaith, ymddygiad, ac mae'n gysylltiedig â defnydd o ffonau—dyma'r holl bwynt. Lynne Neagle—rwy'n credu fy mod wedi neidio o gwmpas o ran y drefn nawr—rydych chi i'ch gweld ychydig yn ddryslyd pam ein bod ni'n pwyso am hyn. Rydych chi'n meddwl tybed pam ein bod ni'n gwthio am waharddiad statudol ac rydych chi'n cwestiynu, ac rydych chi'n dweud eich bod chi wedi bod yn gweithio ar ddisgwyliadau a chanllawiau. Mae'r gair 'canllawiau' yn codi dro ar ôl tro—nid yw'n ddigon da. A chyda phob parch, ar ôl 27 mlynedd o Lafur yn gyfrifol am addysg, nid yw mewn cyflwr da. Gadewch inni fod yn onest ynglŷn â hynny. Rwy'n cadw llygad ar yr amser nawr hefyd. Felly, Josh Kim. Na, rwy'n credu fy mod eisoes wedi cynnwys Josh. Mae hynny'n iawn. Rwy'n troi o gwmpas nawr oherwydd bod fy nodiadau dros y lle gan fod gennyf gymaint i'w ddweud ar hyn. I ddod at Rebeca Phillips, a soniodd eto am yr ymgynghoriad presennol ar ganllawiau a pheidio â bod yn gynamserol am bethau. Rydym 170 diwrnod i mewn. Nid wyf yn meddwl bod athrawon a rhieni'n meddwl ein bod ni'n gynamserol ar hyn. Ac rwyf eisiau dod yn ôl ato eto: mae 82 y cant o staff ysgol eisiau'r gwaharddiad hwn. Ac rwy'n clywed hefyd am rymuso athrawon ac arweinwyr ysgolion i gymhwyso cyd-destun lleol. Rwy'n dal i glywed y gair 'hyblygrwydd'. Wel, y gwir amdani yw, os caniatewch i ysgolion gael yr hyblygrwydd hwnnw a'r cyd-destun lleol hwnnw, yr hyn rydych chi'n anochel o'i gael yn y diwedd yw loteri cod post. Felly, gadewch imi ddweud wrthych nawr, mae dwy ysgol yn fy etholaeth i, 10 munud i ffwrdd oddi wrth ei gilydd, ac roedd un ysgol yn dweud bod ffonau'n cael eu caniatáu ar y coridorau, fod ffonau'n cael eu caniatáu yn yr amser rhydd, ac yn anochel roedd y rheini'n cripian i mewn i'r ystafell ddosbarth; ac roedd gan yr ysgol 10 munud i lawr y ffordd waharddiad llwyr, ac o ganlyniad roedd ganddi well canlyniadau addysgol. Mae hynny'n ffaith. Mae'r pethau hyn yn gysylltiedig. Ni allaf gredu nad ydym yn sylweddoli hyn. Felly, os ydych chi'n ddigon breintiedig i gael eich mam neu'ch tad i'ch gyrru i'r ysgol 10 munud i lawr y ffordd, gwych, rydych chi'n cael gwell addysg, mae ganddynt reolau llymach. Ond efallai eich bod chi'n gaeth i'r un llwybr bws, a gallai hynny effeithio ar eich addysg. Mae'n effeithio fwyaf ar blant difreintiedig. Felly, nawr, o'r diwedd, yr hyn rwyf eisiau dod ato yw nad wyf i'n athro mewn dosbarth mwyach ond rwy'n dal i gysylltu â fy nghydweithwyr ac yn gohebu'n rheolaidd â nhw, a'r adborth a gaf yw bod penaethiaid yn dweud, 'Fe wyddom fod gennym broblem gyda ffonau yn yr ysgol hon, ond rydym yn aros i'r canllawiau hyn ddod drwodd', ac nid ydynt eisiau canllawiau mewn gwirionedd, maent eisiau gwaharddiad. Unwaith eto, heriais y Prif Weinidog cyn hanner tymor. Fe ofynnais gwestiwn am ffonau yn y cwestiynau i'r Prif Weinidog, a dywedais fod Lloegr wedi bod â gwaharddiad ar waith ers 1 Medi, a'i ymateb oedd—mae gwaharddiad wedi bod ac maent wedi mynd ymhellach na'r hyn rydym ni'n ei ddweud yma—ei fod eisiau grymuso arweinwyr ysgolion i wneud y dewis cywir ynghylch ffonau. Nid yw'n ddigon da. Mae'n rhy wan. A beth yw'r dewisiadau cywir? Maent yn edrych yn wahanol yn ôl gwahanol ysgolion, fel y nodais. Mae cynnydd disgyblion lle mae gwaharddiad ar ffonau symudol yn llawer gwell, ac mae'n rhaid inni wneud yn siŵr bod pawb yn cael yr un chwarae teg. Mae'r dadleuon dyddiol sy'n ffrwydro rhwng ysgolion, disgyblion a rhieni o amgylch ffonau wedi cyfrannu at ddulliau gwannach o weithredu ar hyn. Rydym yn ei glywed: 'Mae gan fy mhlentyn hawl i gadw ei ffôn', 'Ni chewch fynd â fy ffôn, mae'n eiddo personol i mi', ac yna, fel roedd Josh yn dweud yn gynharach, 'Mae angen imi decstio fy mam.' Nid ydynt byth yn tecstio eu mamau, gadewch inni fod yn onest. Fe euthum â ffôn oddi ar blentyn unwaith. Nid oedd unrhyw negeseuon brys yn ôl ac ymlaen at fam neu dad nac unrhyw beth o'r fath; yr hyn a oedd yno oedd sgwrs Snapchat helaeth o dan y pennawd 'Dodging registration'. Felly, mae hyd yn oed yn effeithio ar driwantiaeth, Lywydd. Beth bynnag, rwyf am ddod i ben yno. Felly, mae'r Prif Weinidog wedi siarad amdano ac rydym ni wedi cyfeirio at y syniad o rymuso. Beth a allai fod yn fwy grymus, pan fydd y dadleuon anochel hyn yn ffrwydro, pan fydd yr ymyriadau hyn yn digwydd, na bod athrawon ac arweinwyr ysgolion yn gallu dweud, 'Mae'n ddrwg gennyf, dyna'r gyfraith.' Rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi ein cynnig. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783043 355 En 2026-11-04T17:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=13802&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783044 356 Cy 2026-11-04T17:23:18 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14000&l=cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Diolch. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 783050 357 Cy 261104-7 6. Dadl Reform UK: Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783054 358 Cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw I Detholwyd y gwelliant canlynol: gwelliant 1 yn enw Heledd Fychan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783055 359 Cy 2026-11-04T17:23:32 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14014&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Nesaf, eitem 7, dadl Reform UK: canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw. Galwaf ar Cristiana Emsley i wneud y cynnig.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 783056 360 Cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw I Cynnig NDM9343 Llŷr Powell Cefnogwyd gan Andrew Griffin, John Clark Cynnig bod y Senedd: 1. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyhoeddi canllawiau i sefydliadau a chyrff cyhoeddus ar gydymffurfio â dyfarniad y Goruchaf Lys bod rhyw yn fiolegol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783057 361 Cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw I Cynigiwyd y cynnig. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783052 362 En 2026-11-04T17:23:47 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14029&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch, Lywydd. Rwy'n cyflwyno'r cynnig heddiw ar ganllawiau ar gydymffurfio â'r diffiniad cyfreithiol o ryw, a gyflwynwyd gan fy nghyd-Aelod Llŷr Powell ar ran Reform UK. Mae'r Goruchaf Lys wedi dyfarnu, mae'r gyfraith yn glir, ond mae menywod yng Nghymru yn dal i aros i'r Llywodraeth hon weithredu. Ar 16 Ebrill 2025, cadarnhaodd pum barnwr y Goruchaf Lys yn unfrydol, o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, fod rhyw yn golygu rhyw biolegol, nid hunaniaeth rhywedd, nid hunanddiffiniad. A chyn i'r gwatwar a'r cyhuddiadau anochel ddechrau hedfan ar draws y Siambr, un manylyn anghyfleus: cadarnhaodd y Goruchaf Lys fod pobl drawsryweddol yn parhau i fod wedi eu diogelu rhag gwahaniaethu o dan y Ddeddf Cydraddoldeb. Felly, efallai y gallwn hepgor y cyhuddiadau rhagweladwy o anoddefgarwch a chanolbwyntio ar yr hyn y mae'r dyfarniad yn ei ddweud mewn gwirionedd. Nid yw hyn yn ymwneud ag amddifadu neb o'u hawliau, mae'n ymwneud â diogelu hawliau menywod hefyd. Ond nid yw'r dyfarniad yn golygu fawr ddim os na all y rhai sy'n gyfrifol am ei gymhwyso esbonio beth sydd wedi newid. Ym mis Mehefin, heriais y Dirprwy Brif Weinidog ar ei weithrediad. Sicrhaodd y Siambr hon fod y Llywodraeth yn parchu'r dyfarniad ac yn adolygu ei pholisïau. Ysgrifennais saith cwestiwn wedyn am newidiadau i bolisïau, canllawiau a chyfarwyddiadau i gyrff cyhoeddus. Ym mis Medi, gofynnais eto beth sydd wedi newid mewn gwirionedd. Mae'n ymddangos fy mod wedi camddeall yn sylfaenol. Ac yna daeth yr awgrym rhyfeddol: 'Efallai y gallwch ysgrifennu at y comisiwn i gael eglurder.' Lywydd, roeddwn wedi ysgrifennu ati hi, y Gweinidog Cabinet sy'n gyfrifol am gydraddoldeb a hawliau dynol. Y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yw'r rheoleiddiwr. Nid yw'n rhedeg GIG Cymru, yn ysgrifennu polisi Llywodraeth Cymru nac yn rhyddhau Gweinidogion o'u cyfrifoldebau. Ni allwch allanoli cyfrifoldeb gweinidogol oherwydd bod gweithredu'r gyfraith yn wleidyddol anghyfleus, ac ni all Gweinidogion esbonio sut y mae polisïau'n newid, neu pwy sydd wedi bod yn eu llunio. Ers blynyddoedd, mae Llywodraeth Cymru wedi cynnal perthynas agos â Stonewall, ond wrth archwilio polisïau a adolygwyd gan Stonewall ym Mhrifysgol Essex, daeth y bargyfreithiwr Akua Reindorf i'r casgliad eu bod yn datgan y gyfraith 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783042 363 En 2026-11-04T17:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14102&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana 'fel y byddai'n well gan Stonewall iddi fod, yn hytrach nag fel y mae.' Efallai y bydd ymgyrchwyr yn dadlau dros y gyfraith y maent ei heisiau, ond rhaid i Lywodraethau gydymffurfio â'r gyfraith sydd gennym. Cyfarfu Rhwydwaith Hawliau Menywod Cymru a Chynghrair LHD Cymru â'r Dirprwy Brif Weinidog ym mis Gorffennaf a rhybuddio rhag dibynnu ar sefydliad a oedd wedi camgynrychioli'r gyfraith yn flaenorol. A wnaiff y Dirprwy Brif Weinidog gyhoeddi pa sefydliadau yr ymgynghorwyd â nhw, y cyngor a gafwyd a'r newidiadau a wnaed i bolisi'r Llywodraeth, oherwydd ni ddylai tryloywder ddioddef yn enw cyfleustra gwleidyddol? Ond mae hyn yn ymwneud â mwy na dehongliad cyfreithiol yn unig. Y prawf ymarferol yw a yw sefydliadau cyhoeddus yn diogelu preifatrwydd, urddas a diogelwch menywod. Gadewch inni ystyried y dystiolaeth. Nododd data rhyddid gwybodaeth o leiaf 178 digwyddiad o dreisio neu ymosodiad rhywiol yn ysbytai Cymru rhwng mis Ionawr 2019 a mis Hydref 2022. Yn ôl y sôn, digwyddodd 44 y cant ar wardiau ysbyty. Dim ond 2 y cant a arweiniodd at gyhuddiad troseddol. Nid yw'r ffigurau hyn yn sefydlu mai darpariaeth rhyw cymysg a achosodd y troseddau hynny, ond ni ellir diystyru diogelu fel ymyrraeth rhyfel diwylliant. Pan ofynnwyd iddynt faint o wardiau ysbyty oedd yn rhai rhyw cymysg, ni allai Llywodraeth Cymru ddarparu'r wybodaeth yn ganolog. Felly, adroddir am droseddau rhywiol yn ysbytai Cymru, ond ni all y Llywodraeth hon ddweud wrthym faint o wardiau rhyw cymysg sy'n bodoli. A dylai'r dystiolaeth o ganolfannau hamdden Cymru beri pryder yn yr un modd. Canfu'r Rhwydwaith Hawliau Menywod ddata heddlu o dair ardal heddlu yng Nghymru a gofnodwyd yn ystod 2023: chwe chofnod o dreisio, dau ymosodiad rhywiol a saith digwyddiad o voyeuriaeth yn gysylltiedig â chyfleusterau hamdden. Roedd o leiaf 73 y cant o'r dioddefwyr yn fenywod ac roedd 87 y cant o'r troseddwyr honedig yn ddynion. O'r 16 digwyddiad a nodwyd mewn ystafelloedd newid, dywedir bod 14 wedi digwydd mewn mannau newid rhyw cymysg. Mae'r ffigurau hyn yn codi cwestiynau difrifol ynghylch diogelu. Nid pryderon dychmygol yw'r rhain. Mae'r rhain yn droseddau a gofnodwyd mewn cyfleusterau y dylai menywod a merched allu eu defnyddio'n ddiogel. Eto i gyd mae cyfleusterau newid rhyw cymysg yn parhau i gael eu cyflwyno fel pethau modern a chynhwysol. Cynhwysol i bwy? Mae gan fenywod a merched hawl i breifatrwydd heb i'w pryderon gael eu diystyru fel anoddefgarwch. A phan fydd menywod yn herio penderfyniadau sefydliadol am breifatrwydd, beth sy'n digwydd? Mae nyrsys Darlington yn darparu ateb dadlennol. Roedd nyrsys benywaidd y GIG yn gwrthwynebu rhannu cyfleusterau newid gyda chydweithiwr gwrywaidd biolegol a oedd yn uniaethu fel menyw. Ni chafodd eu pryderon sylw digonol. Yn y pen draw, fe aethant at dribiwnlys cyflogaeth ac fe wnaethant ennill. Canfu'r tribiwnlys fod ymddygiad yr ymddiriedolaeth yn tramgwyddo eu hurddas ac yn creu amgylchedd gelyniaethus a diraddiol. Nid oedd y nyrsys hynny'n mynnu breintiau arbennig. Roeddent yn gofyn am breifatrwydd wrth iddynt newid eu dillad. Ni ddylai fod angen ymgyfreitha ar hynny, ond bu'n rhaid ymgyfreitha i'w ddatrys. Ni all sefydliadau cyhoeddus benderfynu bod un nodwedd warchodedig yn golygu diystyru un arall yn awtomatig. Felly, mae gennym bryderon ynghylch diogelu, polisïau sefydliadol yn cael eu herio a menywod yn cychwyn camau cyfreithiol i amddiffyn eu hurddas. Ond mae'r broblem yn ymestyn i mewn i'r iaith y mae'r Llywodraeth yn ei defnyddio i ddisgrifio menywod. Mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu ymadroddion dro ar ôl tro fel 'pobl sy'n cael mislif'. Gadewch inni adfer rhywfaint o eglurder biolegol. Menywod a merched sy'n cael mislif, ac mae'r mislif yn weithrediad biolegol yn rhan o system atgenhedlu benywaidd. Mae'n ymddangos bod hyd yn oed cydnabod hynny bellach yn wleidyddol anghyfforddus. Canfu ymgynghoriad 'Cymru sy'n Falch o'r Mislif' Llywodraeth Cymru fod traean o'r ymatebwyr wedi codi pryderon am absenoldeb cyfeiriadau at fenywod a merched, gan gynnwys gwrthwynebiadau fod terminoleg o'r fath yn dad-ddyneiddio. Dywedodd menywod wrth y Llywodraeth hon: 'Rhowch y gorau i'n hysgrifennu ni allan o'n bioleg ein hunain.' Ni ddylai fod angen atgoffa Llywodraeth sydd wedi ymrwymo i gydraddoldeb menywod fod menywod yn bodoli. Lywydd, mae yna batrwm sy'n peri pryder. Pan oedd y sefydliad gwleidyddol yn fodlon â dehongliad ymgyrchol, fe deithiodd yn gyflym drwy sefydliadau cyhoeddus. Ond pan eglurodd y Goruchaf Lys y gyfraith, yn sydyn roedd popeth yn gymhleth, roedd angen mwy o arweiniad, roedd y cyfrifoldeb yn perthyn i rywle arall—yn sydyn, roedd yn rhaid i fenywod aros. Felly, gadewch inni symud y tu hwnt i eiriau o sicrwydd a sefydlu beth sydd wedi'i gyflawni. Pa bolisïau Llywodraeth Cymru sydd wedi newid ers mis Ebrill 2025? Pa bolisïau'r GIG ac addysg sydd wedi'u hadolygu? Peidiwch â dweud wrthyf eto am ysgrifennu at y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol. Rwy'n gofyn i Lywodraeth Cymru beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud. Ni ddylai fod angen tribiwnlysoedd cyflogaeth ar fenywod i ddiogelu eu preifatrwydd, ac ni ddylai menywod orfod erfyn ar y Llywodraeth i barchu hawliau a gydnabyddir yn y gyfraith. Lywydd, mae'r Goruchaf Lys wedi gwneud ei waith. Ddirprwy Brif Weinidog, gwnewch eich gwaith chithau nawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783046 364 En 2026-11-04T17:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14402&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783064 365 Cy 2026-11-04T17:32:13 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14535&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783060 366 Cy 2026-11-04T17:32:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14523&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rwyf wedi dethol y gwelliant i'r cynnig. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb i gynnig yn ffurfiol welliant 1, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783061 367 Cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw I Gwelliant 1—Heledd Fychan Dileu popeth a rhoi yn ei le: Cynnig bod y Senedd: 1. Yn nodi dyfarniad y Goruchaf Lys yn achos For Women Scotland Ltd v Gweinidogion yr Alban ynghylch y dehongliad o ryw yn Neddf Cydraddoldeb 2010. 2. Yn nodi bod Deddf Cydraddoldeb 2010 yn parhau i ddiogelu pobl rhag gwahaniaethu ar sail ailbennu rhywedd. 3. Yn nodi mai’r Cod Ymarfer statudol a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yw’r canllaw cyfreithiol sydd eisoes yn bodoli ar gyfer cyrff cyhoeddus mewn perthynas â chydymffurfio â dyfarniad y Goruchaf Lys. 4. Yn nodi nad yw canllawiau pellach gan Lywodraeth Cymru yn ofynnol felly. 5. Yn cydnabod ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gydymffurfio â’i dyletswyddau cyfreithiol mewn perthynas â Deddf Cydraddoldeb 2010, a’i disgwyliad bod cyrff cyhoeddus perthnasol sy’n gyfrifol am wasanaethau datganoledig yn gweithredu’n gyson â’r gyfraith ac yn cyflawni eu rhwymedigaethau yn eglur, yn urddasol a chan ddangos parch at bawb yr effeithir arnynt. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783062 368 Cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw I Cynigiwyd gwelliant 1. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783063 369 Cy 2026-11-04T17:32:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14534&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb Williams, Sioned Yn ffurfiol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783065 370 En 2026-11-04T17:32:18 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14540&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Credaf ei bod yn werth nodi unwaith eto heddiw fod Reform wedi dewis treulio eu hamser a ariennir gan drethdalwyr yn gofyn am ganllawiau sydd eisoes yn bodoli. Mae'r gyfraith yn bodoli. Ac ar adeg pan fo teuluoedd yn ei chael hi'n anodd talu eu biliau a bwydo eu plant, rydym yma heddiw yn trafod hyn, yn hytrach na chanolbwyntio ar y problemau go iawn sy'n effeithio ar bobl yng Nghymru. Yn hytrach na siarad am yr anawsterau go iawn y mae eich etholwyr yn eu hwynebu gyda thai, gofal iechyd a biliau cynyddol, mae Reform yn preblan am ddeddfwriaeth sydd eisoes yn bodoli. Yr hyn a welwn gan Reform heddiw, mewn gwirionedd, yw chwiban y ci, targedu grŵp lleiafrifol, fel y maent yn ei wneud bob amser, a cheisio lledaenu casineb a hau hadau ymraniad—mae hynny'n glir o'u cyfraniadau heddiw. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783066 371 En 2026-11-04T17:32:57 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14579&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae’n ddrwg gennyf, rydym yn ceisio gwrando ar gyfraniad yr Aelod, os gwelwch yn dda. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783067 372 En 2026-11-04T17:33:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14583&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Maent wedi canfod cyfle i ddarlledu trawsffobia agored i'r genedl ar adeg sydd eisoes yn anhygoel o anodd i bobl draws ledled Cymru a ledled y DU. Ac ni fydd trawsffobia yn helpu pobl Cymru i dalu eu biliau ynni, ond bydd yn achosi mwy o niwed i gymuned sydd eisoes yn agored i niwed. Ac a wyddoch chi mai un o egwyddorion craidd ffasgiaeth yw demoneiddio gelynion domestig, creu meddylfryd 'ni yn eu herbyn nhw', lle mae allgrwpiau'n fygythiadau dirfodol, gan dynnu sylw pobl oddi wrth y problemau go iawn, a gwastraffu amser yn targedu lleiafrifoedd, tra bo'r cyfoethogion yn mynd yn gyfoethocach a phobl gyffredin yn ei chael hi'n anodd? Ac mae pobl draws yn bodoli. Mae pobl draws wedi bodoli erioed, ac maent yn gymdogion i ni, yn gydweithwyr, yn ffrindiau, yn frodyr, yn chwiorydd, ac maent yn ffrindiau i mi. Ac ni allaf fynegi mewn geiriau pa mor ffiaidd yw cael pobl draws rwy'n eu hadnabod, pobl draws nad wyf yn eu hadnabod, a phobl draws rwy'n eu caru wedi'u paentio yn y goleuni hwn heddiw. Mae mwyafrif helaeth y trais yn erbyn menywod yn cael ei gyflawni gan ddynion cisryweddol, ac yn y DU, mae menyw'n cael ei lladd gan bartner neu gyn-bartner bob tridiau. Ac eto, rywsut, mae'r ffaith hon bob amser yn cael ei hepgor o bryderon Reform ynglŷn â diogelwch menywod. A hoffwn annog yr wrthblaid i fynd i siarad â menywod ifanc ledled Cymru, os gallant ddod o hyd i unrhyw fenywod sydd eisiau siarad â nhw, oherwydd pan fydd dynion eisiau brifo menywod, maent yn gwneud hynny. Maent yn ymosod arnom ar ein strydoedd, yn ein hystafelloedd ymolchi, ar ein trafnidiaeth gyhoeddus, ac yn ein cartrefi ein hunain gan amlaf. Maent yn gwneud hynny beth bynnag. Fe fyddant yn ei wneud beth bynnag. Ac ers i Reform gael cynrychiolaeth yn y Senedd, nid ydynt wedi gwneud unrhyw beth i fynd i'r afael ag achosion sylfaenol trais ar sail rhywedd. Y cyfan y maent wedi ceisio'i wneud yw beio grwpiau lleiafrifol. Ac mae misogynedd yn rhywbeth y mae eich plaid yn fwy na pharod i'w oddef. Fe ddywedodd eich Aelod Seneddol eich hun—mae gennych broblem wrywaidd, rydych yn siofinaidd, pennawd ar ôl pennawd yn datgelu'r gwir am Reform a'r hyn y maent yn ei ystyried yn ymddygiad derbyniol tuag at fenywod a merched. Maent eisiau gwanhau addysg rhyw a chydberthynas yn ein hysgolion, ac yn hytrach na dadlau dros yr hyn y profwyd ei fod yn gweithio, sef addysg well am berthnasoedd a chydsyniad, nid oes ganddynt unrhyw gynllun i gefnogi atal yn ein hysgolion. Maent yn gwrthwynebu datganoli plismona a chyfiawnder, a allai sicrhau ein bod yn mynd i'r afael â'r cyfraddau erlyn gwarthus o isel am dreisio yn y DU, i sicrhau bod menywod yn cael eu credu, i wneud misogynedd yn drosedd casineb, a chefnogi dioddefwyr stelcio yn well. Ble mae cynllun Nigel Farage i gyweirio ein system gyfiawnder doredig, i fynd i'r afael â'r ôl-groniad o achosion o drais rhywiol? Nid yw i'w weld yn unman. [Torri ar draws.] Na, rydych chi wedi cael digon o amser i wyntyllu eich casineb. Nid wyf am dderbyn ymyriadau. Rydych chi wedi cael digon o amser. Y cyfan rydym yn ei geisio gan Reform yw— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783106 373 En 2026-11-04T17:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14702&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783107 374 En 2026-11-04T17:35:37 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14739&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw A gaf i atgoffa'r holl Aelodau, os gwelwch yn dda, i roi sylw i'r dadleuon sy'n cael eu gwneud? [Torri ar draws.] Mae’n ddrwg gennyf, Aelodau, a gaf i ofyn ichi ostwng y tymheredd, os gwelwch yn dda? [Anghlywadwy.]—Aelodau i roi sylw i'r dadleuon sy'n cael eu gwneud ac nid y cymhellion, os gwelwch yn dda. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783109 375 En 2026-11-04T17:36:04 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14766&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Wyddoch chi, yr hyn a welais hefyd yw cynnydd yn y gamdriniaeth a'r casineb a gyfeirir at bobl draws? Oherwydd mae'r canllawiau hyn yn ei gwneud yn anodd iawn i bobl draws gael mynediad at unrhyw gyfleuster priodol, ac yn ei gwneud bron yn amhosibl iddynt fodoli mewn mannau cyhoeddus. Ac rwyf wedi clywed gan bobl draws sydd wedi mynd o beidio â dioddef unrhyw aflonyddu erioed mewn ystafell ymolchi gyhoeddus i ddioddef aflonyddu chwe gwaith ers y canllawiau hyn—pobl draws sydd wedi cael eu bygwth, cael pobl yn gweiddi arnynt, cael pobl yn curo ar ddrysau eu ciwbicl a'u herlid allan o ystafelloedd ymolchi. Pwy sy'n cael barnu a yw rhywun yn edrych yn ddigon gwrywaidd neu'n ddigon benywaidd i fod mewn ystafell ymolchi benodol? Beth am fenywod â gwallt byr, menywod nad ydynt yn gwisgo colur, menywod â syndrom ofarïau polycystig? Pwy sy'n cael cwestiynu neu hyd yn oed ddechrau meddwl am ffordd o wirio pa rannau o'r corff sydd gan rywun er mwyn defnyddio ystafell ymolchi benodol? Sut y gallwn weithredu fel cymdeithas normal os bydd y mathau hyn o bethau'n dod yn normal? Yr hyn sydd ei angen arnom yw sgwrs aeddfed ynglŷn â sut i sicrhau bod gan bawb fynediad at gyfleusterau priodol a gwasanaethau urddasol. Yr hyn sydd ei angen arnom yw sicrhau bod pawb yn ddiogel rhag aflonyddu. Yr hyn sydd ei angen arnom yw mynd i'r afael ag achosion sylfaenol trais yn erbyn menywod. Nid dyna y mae'r wrthblaid wedi'i gyflwyno i'r Senedd heddiw. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783111 376 En 2026-11-04T17:37:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=14844&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Hoffwn ei gwneud yn gwbl glir i'r Aelod nad oes a wnelo hyn â phobl draws. Mae'r hyn rwyf newydd ei glywed nawr yn ffiaidd a dweud y gwir. Lywydd, hoffwn ymdrin â'r ddadl hon fel mater o gyfraith yn bennaf, fel y gallech ddisgwyl—cyfraith. Ar 16 Ebrill 2025, rhoddodd y Goruchaf Lys ddyfarniad yn For Women Scotland Ltd v. Gweinidogion yr Alban. Roedd y llys yn glir ynglŷn â natur y cwestiwn o'i flaen: roedd yn gwestiwn o ddehongliad statudol. Nid oedd yn ymwneud â beth y dylai'r gyfraith fod; nid oedd yn wahoddiad i'r llys ymroi i ddadl wleidyddol ynghylch rhyw a rhywedd. Y cwestiwn oedd beth oedd Senedd y DU yn ei olygu wrth ddefnyddio'r geiriau 'rhyw', 'menyw' a 'dyn' pan gyflwynodd Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Pwysleisiodd y llys ei hun natur gyfyngedig ei dasg. Dywedodd nad oedd yn ddyletswydd ar y llys i ddyfarnu ar ddadleuon yn y parth cyhoeddus ynghylch ystyr 'rhywedd' neu 'rhyw', nac i ddiffinio'r gair 'menyw' y tu allan i ddarpariaethau'r Ddeddf Cydraddoldeb. Ac mae'r gwahaniaeth hwnnw'n bwysig. Mae llysoedd yn dehongli deddfwriaeth. Mae'r Senedd yn gwneud deddfwriaeth. Rhaid i Lywodraethau a chyrff cyhoeddus weithredu o fewn y gyfraith fel y'i dehonglir gan y llysoedd—yn ddiddadl. Ystyriodd y Goruchaf Lys adran 9(1) o Ddeddf Cydnabod Rhywedd 2004 ochr yn ochr â Deddf Cydraddoldeb 2010. Mae adran 9(1) o Ddeddf 2004 yn darparu, lle mae tystysgrif cydnabod rhywedd lawn wedi'i chyhoeddi, y daw'r rhywedd a gaffaelwyd yn rhywedd unigolyn at ddibenion cyfreithiol. Ond mae'r ddarpariaeth honno'n amodol ar adran 9(3). Mae'r adran honno'n caniatáu i ddeddfwriaeth arall ddatgymhwyso'r safbwynt hwnnw lle mae ei eiriad, ei gyd-destun a'i bwrpas yn galw am ddehongliad gwahanol. Felly, archwiliodd y Goruchaf Lys y Ddeddf Cydraddoldeb yn ei chyfanrwydd. Roedd ei gasgliad yn ddiamwys. Ar gyfer adrannau 11 i 212 o Ddeddf Cydraddoldeb 2010, mae'r termau 'rhyw', 'menyw' a 'dyn' yn cyfeirio at ryw biolegol. Penderfynodd y llys y byddai dehongli rhyw drwy gyfeirio at ryw ardystiedig yn gwneud rhannau pwysig o'r Ddeddf yn anghyson ac mewn rhai achosion yn anymarferol. Ac ni ddaethpwyd i'r casgliad hwnnw yn annibynnol ar ystyriaethau eraill. Archwiliodd y llys feichiogrwydd, mamolaeth, archwiliodd wasanaethau a chyfleusterau un rhyw, archwiliodd ddarpariaethau llety cymunedol, ystyriodd gymdeithasau, elusennau, chwaraeon, gweithredu cadarnhaol a dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus. Ei nod oedd cydlyniad. Rhaid dehongli statud, cyn belled ag y bo modd, fel bod ei ddarpariaethau'n gweithio gyda'i gilydd fel cyfanwaith cydlynol. Ym mharagraff 264, daeth y llys i'r casgliad fod y geiriau 'rhyw', 'menyw' a 'dyn' yn golygu rhyw biolegol—menywod biolegol, dynion biolegol—at y dibenion a nodwyd yn y Ddeddf, a dyna'r gyfraith. Mae hyn bellach yn ystyr gyfreithiol sefydledig o fewn termau'r Ddeddf. Mae yna ran arall o'r dyfarniad sydd yr un mor bwysig. Fe wnaeth y llys—. Ac mae hyn ar eich cyfer chi. Fe wnaeth y llys wrthod yn benodol unrhyw awgrym fod ei ddehongliad yn dileu amddiffyniad cyfreithiol i bobl draws. Nid yw'n gwneud hynny. Mae ailbennu rhywedd yn parhau i fod yn nodwedd warchodedig o dan y Ddeddf Cydraddoldeb. Mae'r amddiffyniad rhag gwahaniaethu anghyfreithlon yn parhau, fel y mae rhag aflonyddu. Felly, nid yw'r safbwynt cyfreithiol yn gofyn inni ddewis rhwng diogelu menywod a diogelu pobl draws, fel y byddai rhai pobl yn ei honni. Mae Senedd y DU wedi deddfu ar gyfer y ddau grŵp. Tasg y Llywodraeth yw rhoi'r darpariaethau statudol hynny ar waith yn gywir. A daw hynny â ni at Gymru. Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi cydnabod effaith y dyfarniad. Mae ei deunydd cyhoeddedig ei hun yn nodi, lle mae ei pholisïau'n ymwneud â Deddf Cydraddoldeb 2010, fod yn rhaid deall cyfeiriadau at 'fenywod' a 'dynion' fel cyfeiriadau at ryw adeg geni. Yn ychwanegol at hynny, ers 5 Awst eleni, mae'r cod ymarfer diwygiedig a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol wedi bod mewn grym, ac mae'r cod yn berthnasol i Gymru. Mae'n rhoi canllawiau manwl i ddarparwyr gwasanaethau, y rhai sy'n arfer swyddogaethau cyhoeddus a chymdeithasau ar gydymffurfio â'r Ddeddf Cydraddoldeb yn dilyn dyfarniad y Goruchaf Lys. Y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol oedd hynny. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783051 377 En 2026-11-04T17:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15002&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783069 378 En 2026-11-04T17:41:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15117&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah A wnewch chi dderbyn ymyriad? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783070 379 En 2026-11-04T17:41:56 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15118&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Gwnaf, yn sicr. Os ydych chi'n unigolyn cyfreithiol gymwys sy'n mynd i geisio herio'r hyn y mae'r barnwyr wedi'i ddweud, iawn, ewch amdani. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783071 380 En 2026-11-04T17:42:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15123&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah Diolch. Mae gennyf gymhwyster yn y gyfraith, felly, gobeithio y bydd hyn o gymorth. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783073 381 En 2026-11-04T17:42:05 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15127&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian O, da iawn. Wel, da iawn, felly. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783074 382 En 2026-11-04T17:42:06 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15128&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah A gaf i ofyn i chi gadarnhau bod yr amddiffyniad o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 ar gyfer ailbennu rhywedd yn dweud bod yr amddiffyniad yn berthnasol o adeg y bwriad i drawsnewid, nid ar ôl cymryd camau meddygol neu gyfreithiol yn unig? Felly, a wnewch chi dderbyn ei bod yn diogelu pobl draws o adeg y bwriad i drawsnewid? 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783075 383 En 2026-11-04T17:42:26 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15148&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Ydy. Mae hynny wedi'i ddatgan yn eithaf clir. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783076 384 En 2026-11-04T17:42:28 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15150&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783077 385 En 2026-11-04T17:42:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15151&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian A gallwch gyfeirio at y dyfarniad ei hun i wirio'r pwynt hwnnw. Felly, nid a yw'n cytuno â'r dyfarniad yw'r cwestiwn cyfreithiol gerbron Llywodraeth Cymru mwyach—[Torri ar draws.]—mae'r cytundeb yn gyfreithiol—. Wel, mae gennyf rywfaint o amser ychwanegol, onid oes, Lywydd? Diolch yn fawr. [Torri ar draws.] Iawn, diolch.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 783078 386 En 2026-11-04T17:42:51 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15173&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw [Anghlywadwy.]—ymyriad. Ewch amdani, os gwelwch yn dda. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783079 387 En 2026-11-04T17:42:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15177&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Iawn. Felly, nid a fyddai Gweinidogion wedi dod i gasgliad polisi gwahanol yw'r cwestiwn; y cwestiwn yw cydymffurfiaeth. Mae Gweinidogion Cymru yn arfer pwerau statudol, mae cyrff cyhoeddus Cymru yn arfer pwerau statudol, ac mae’n rhaid arfer y pwerau hynny'n gyson â Deddf Cydraddoldeb 2010, fel y'i dehonglwyd gan y Goruchaf Lys. Felly, fe ofynnaf gwestiynau penodol i'r Llywodraeth, sydd—. Mae fy amser ar ben nawr, felly mae'n debyg na allaf wneud hynny beth bynnag. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783222 388 En 2026-11-04T17:43:22 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15204&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Na. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783221 389 En 2026-11-04T17:43:23 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15205&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Felly, yn y bôn, mae'n fater o gyfraith, sicrwydd cyfreithiol—gweinyddiaeth briodol a chydymffurfio â'r gyfraith. [Torri ar draws.] O, nid ydych chi'n hoffi hynny, ydych chi? Nac ydych. [Chwerthin.] 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783081 390 En 2026-11-04T17:43:33 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15215&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Shav Taj. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783082 391 En 2026-11-04T17:43:40 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15222&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Diolch, Lywydd. Felly, rydym yn cydnabod dyfarniad y Goruchaf Lys a'r cyfrifoldeb ar gyrff cyhoeddus i gydymffurfio â'r gyfraith. Rydym hefyd yn cydnabod bod Deddf Cydraddoldeb 2010 yn parhau i ddiogelu pobl rhag gwahaniaethu ar sail ailbennu rhywedd. Ni wnaeth dyfarniad y Goruchaf Lys ddileu'r amddiffyniadau hynny, ac mae'n hollbwysig dweud hynny. Nawr, o'r cychwyn cyntaf, hoffwn fod yn glir iawn ynglŷn â'r egwyddorion sy'n fy arwain i'n bersonol yn y ddadl hon. Ni ddeuthum i fywyd cyhoeddus i gynrychioli buddiannau un grŵp ar draul y llall. Fel undebwr llafur, a bellach fel Aelod o'r Senedd, fy nghyfrifoldeb bob amser fu cynrychioli pawb a sicrhau bod pobl yn cael eu trin yn deg, yn gyfartal a chyda pharch. A dyna y mae pob un gweithiwr a phob un defnyddiwr gwasanaeth yn ei haeddu. Yr hyn sydd ei angen ar weithwyr, rheolwyr a staff rheng flaen nawr yw eglurder. Nid oes angen dryswch arnynt, na gwahanol ddehongliadau o'r gyfraith. Mae Cyngres yr Undebau Llafur wedi nodi'n glir iawn fod gan bob gweithiwr, gan gynnwys pobl draws a phobl anneuaidd, hawl i ddiogelwch, urddas a chyfranogiad llawn yn y gweithle. Maent hefyd wedi nodi'n glir fod hawliau menywod i ddiogelwch, parch a chydraddoldeb yn gwbl sylfaenol, ac felly hefyd hawliau pobl draws. Yr her sydd o'n blaenau yw nid dewis un set o hawliau dros y llall, ond sicrhau bod y gyfraith yn cael ei gweithredu'n deg, yn gyson, a chyda pharch i bawb yr effeithir arnynt. Fel Aelodau'r Senedd, mae pob un ohonom yn clywed beth sy'n digwydd yn ein gweithleoedd ledled Cymru. Rydym yn clywed gan staff y GIG, rydym yn clywed gan staff ysgolion, rydym yn clywed gan weithwyr cyngor a gweision y sector cyhoeddus sydd eisoes o dan bwysau. Y peth olaf sydd ei angen ar y gweithleoedd hyn yw unrhyw fath o ryfel diwylliant yn dod drwy'r drws, a dyna maent yn ei ddweud wrthym. Mae gweithwyr eisiau eglurder, maent eisiau cysondeb ac maent eisiau gwybod beth y mae'r gyfraith yn ei ofyn mewn gwirionedd, ac maent eisiau gallu bwrw ymlaen â'u swyddi i ddarparu'r gwasanaethau y mae pobl yn dibynnu arnynt bob dydd. Ond mae angen inni gydnabod hefyd fod yna bobl mewn gweithleoedd ledled Cymru sy'n wirioneddol bryderus ynghylch yr hyn y mae'r newidiadau hyn yn ei olygu iddynt hwy. Nid yw pawb yn agored am eu hunaniaeth. Nid yw pawb yn teimlo y gallant gael y sgyrsiau hynny'n gyhoeddus. Dylai fod yn gyfrifoldeb arnom i greu gweithleoedd lle mae pobl yn teimlo'n ddiogel, yn teimlo eu bod yn cael eu gweld, ac yn teimlo eu bod yn cael eu parchu. Ni ddylai unrhyw un orfod teimlo fel alltud yn eu gweithle eu hunain. Ni ddylai unrhyw un deimlo bod pwy ydynt yn eu hatal rhag cymryd rhan lawn yn eu bywyd gwaith. Nawr, beth bynnag yw eich barn, mae gennym gyfrifoldeb i gydnabod pryderon pobl yn hytrach na'u diystyru, ac i geisio eu rhoi ar waith mewn ffordd sy'n meithrin hyder yn hytrach na chreu ansicrwydd pellach. Un o gryfderau Cymru yw ein hymrwymiad i bartneriaeth gymdeithasol. Rydym yn gwneud penderfyniadau gwell pan fydd cyflogwyr, gweithwyr ac undebau llafur o amgylch yr un bwrdd. Dyna sut rydym yn meithrin ymddiriedaeth, a dyna sut y mae materion anodd yn cael eu datrys mewn gwirionedd, a dyna sut y mae gweithleoedd yn ennill yr hyder sydd ei angen arnynt i symud ymlaen. Mae gennym enghreifftiau eisoes o gyrff cyhoeddus yng Nghymru yn datblygu polisïau ymarferol ar gyfer y gweithle i ddarparu eglurder a chefnogaeth. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi datblygu polisi cynhwysiant traws i gefnogi staff, rheolwyr a chydweithwyr traws ac anneuaidd. Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda wedi datblygu polisi cefnogi staff trawsryweddol, gan nodi sut y dylid rheoli materion yn ymwneud â chyfleusterau gweithleoedd a chynhwysiant yn ymarferol. Mae hyn yn adlewyrchu'r ffordd Gymreig o wneud pethau: ymgysylltu, deialog a phartneriaeth, yn hytrach nag ymraniad. Felly, i mi, mae yna egwyddor syml yma. Nid oes hierarchaeth mewn cydraddoldeb. Mae'r Ddeddf Cydraddoldeb yn diogelu pobl â nodweddion lluosog, a'n cyfrifoldeb ni yw peidio â dyrchafu un grŵp gwarchodedig uwchlaw'r llall. Yn rhy aml, mae'r ddadl hon wedi'i fframio fel pe bai parchu hawliau un grŵp yn golygu diystyru hawliau grŵp arall. Nid dyna draddodiad y mudiad llafur, ac nid dyna draddodiad ein Senedd ni. Mae'r Senedd hon ar ei gorau pan fyddwn yn dod â phobl ynghyd, nid eu gwahanu. Rydym ar ein gorau pan fyddwn yn gwrando, pan fyddwn yn chwilio am dir cyffredin, a phan fyddwn yn canolbwyntio ar atebion ymarferol. Mae Cymru wedi arwain ar gydraddoldeb drwy hyrwyddo hawliau menywod, mynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod a merched, hyrwyddo hawliau gweithwyr a chefnogi cymunedau LHDTC+. Nid oes angen ymraniad arnom. Nid oes angen inni droi bywydau pobl yn rhyw fath o bêl-droed wleidyddol o hyd ac o hyd. Ac nid oes angen mewnforio unrhyw fath o ryfel diwylliant gwneuthuredig i'n cymunedau na'n gweithleoedd. Gallwn ddiogelu mannau cyfreithlon un rhyw lle mae'r gyfraith yn darparu ar eu cyfer, gan sicrhau ar yr un pryd fod pobl draws yn cael eu trin ag urddas, tegwch a pharch. Llywodraeth Lafur Cymru a weithiodd ochr yn ochr â chymunedau a sefydliadau LHDTC+ ledled Cymru i ddatblygu'r cynllun gweithredu LHDTC+. Nododd y cynllun hwnnw weledigaeth uchelgeisiol ar gyfer cydraddoldeb, cynhwysiant a hawliau dynol. Rwy'n croesawu'r ffaith bod Plaid Cymru wedi parhau i gefnogi'r uchelgais hwnnw ac wedi galw am adnewyddu'r cynllun gweithredu, a dylai'r cynllun hwnnw bellach gynnwys blaenoriaethau clir a cherrig milltir clir ac atebolrwydd clir. Yn y pen draw, i mi, mae hyn yn syml iawn. Nid oes hierarchaeth mewn cydraddoldeb, nid oes hierarchaeth mewn urddas, ac nid oes hierarchaeth mewn parch, ac am y rhesymau hynny, rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r gwelliant. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783045 392 En 2026-11-04T17:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15302&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783080 393 En 2026-11-04T17:49:14 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15556&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha A gaf i ddiolch i Reform UK am ddod â'r ddadl bwysig hon i'r Siambr y prynhawn yma? Fel y clywsom, ar 16 Ebrill y llynedd, traddododd y Goruchaf Lys ei ddyfarniad nodedig, ac at ddiben y Ddeddf Cydraddoldeb, mae'r termau 'rhyw', 'dyn' a 'menyw' yn cyfeirio at ryw biolegol. Mae mor syml â hynny: dyfarniad clir. Eto, yn ôl pob golwg, nid yw mor syml â hynny i rai, oherwydd dros flwyddyn yn ddiweddarach, mae sefydliadau ledled Cymru yn dal i aros am eglurder ynghylch beth y mae hynny'n ei olygu'n ymarferol. Nid wyf wedi fy argyhoeddi bod y Gweinidog Cabinet sy'n gyfrifol am y pwnc pwysig hwn hyd yn oed yn deall yn iawn beth sy'n digwydd, oherwydd yn ddiweddar, fe ddywedodd, 'Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Ferch, cawn ein hatgoffa o bwysigrwydd sicrhau bod pobl yng Nghymru yn gallu rheoli eu mislif gydag urddas, hyder a balchder.' 'Pobl'. Rwy'n credu mai menywod a merched yw'r hyn a olygwch, Weinidog Cabinet. Nid yw'r dryswch yn dod i ben gyda gwleidyddion Plaid Cymru, yn anffodus; gallwch ei weld mewn cyrff cyhoeddus ledled Cymru, Lywydd. Edrychwch ar fwrdd iechyd Aneurin Bevan. Mewn deunydd i gleifion am iechyd menywod, fe hepgorodd y geiriau 'menywod' a 'merched' yn fwriadol. Yn hytrach, dewisodd ymadroddion cwbl ddi-synnwyr fel 'pobl a aned ag ofarïau' a 'phobl feichiog'. Am nonsens llwyr, Lywydd. Menywod sy'n cael eu geni ag ofarïau. Menywod sy'n beichiogi. [Torri ar draws.] Na. Felly, beth sydd mor anodd ei ddeall? Cafodd Heddlu Gwent eu bygwth â chamau cyfreithiol heb fod mor bell yn ôl â hynny oherwydd eu polisi sy'n caniatáu i fenywod trawsryweddol ddefnyddio toiledau a chawodydd menywod. Mae angen inni ddiogelu mannau un rhyw a sicrhau diogelwch menywod a merched. Dylai diogelwch fod yn brif flaenoriaeth, ond yn anffodus, nid yw hynny bob amser yn wir, fel y datgelodd gwaith a wnaed gan y Rhwydwaith Hawliau Menywod, grŵp sy'n gwneud gwaith gwirioneddol wych. Cyhoeddwyd adroddiad y grŵp ar ddefnydd o ystafelloedd newid rhyw cymysg mewn canolfannau hamdden ychydig o dan flwyddyn yn ôl, ac roedd yn wirioneddol syfrdanol. Clywsom rai ystadegau yn gynharach. Mewn un flwyddyn yn unig, clywsom am chwe chofnod o dreisio, dau gofnod o ymosodiad rhywiol, a saith cofnod o voyeuriaeth. Digwyddodd 88 y cant o'r achosion hyn mewn ystafelloedd newid rhyw cymysg. Mae'r ffigurau hynny ar eu pen eu hunain yn pwysleisio'r hyn y mae'r rhan fwyaf o bobl sydd â diferyn o synnwyr cyffredin yn ei wybod, sef mai'r ystafelloedd newid mwyaf diogel i fenywod a merched yw rhai un rhyw. Lywydd, rwyf wedi codi pryderon dro ar ôl tro ynghylch ymateb Llywodraeth Cymru i ddyfarniad y Goruchaf Lys a sut y byddai'n sicrhau bod cyrff cyhoeddus yn dilyn y gyfraith ac yn diogelu mannau menywod. Ac eto, nid wyf fawr callach. Dro ar ôl tro, dywedir wrthyf fod Llywodraeth Cymru yn bwriadu cydymffurfio â'r gyfraith. Wel, dylai, fe ddylai. Wrth gwrs bod rhaid i'r Llywodraeth gydymffurfio â'r gyfraith, ond y cwestiwn yw sut y bydd yr ymrwymiadau hyn yn cael eu trosi'n gamau ymarferol cyson a chredadwy. Dyna pam y mae angen i gyrff cyhoeddus gyhoeddi canllawiau clir cyn gynted â phosibl. Ni ddylai menywod a merched orfod meddwl tybed a fydd eu hawliau'n cael eu cydnabod yn wahanol yn dibynnu ar ba ysbyty y maent yn mynd iddo, pa ysgol y maent yn mynd iddi, neu ba wasanaeth cyhoeddus y maent yn ei ddefnyddio. Dylent sicrhau bod mannau un rhyw'n cael eu diogelu'n iawn, ac yn anad dim, rhaid iddynt roi hyder i fenywod a merched fod eu hawliau, eu preifatrwydd, eu hurddas a'u diogelwch yn cael eu cymryd o ddifrif. Mae dyfarniad y Goruchaf Lys wedi egluro'r gyfraith. Rhaid i Lywodraeth Cymru sicrhau nawr fod cyrff cyhoeddus yn cael y canllawiau y mae cymaint o'u hangen arnynt i roi'r gyfraith honno ar waith. Rwyf wedi blino'n lân ar glywed sicrwydd gan Lywodraeth Cymru fod gwaith ar y gweill. Mae gwir angen i Weinidogion Plaid Cymru roi'r gorau i gladdu eu pennau yn y tywod a chyhoeddi canllawiau clir heb unrhyw oedi pellach. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783128 394 En 2026-11-04T17:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15602&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783168 395 En 2026-11-04T17:52:35 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15757&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Gofal, tosturi a chymuned. Dyna dri rheswm pam y sefais i gael fy ethol. Credaf y byddai'r Siambr hon ers yr etholiad yn elwa'n fawr o atgoffa ein hunain o'r gwerthoedd hynny, gan nad yw'r dadleuon hyn a gyflwynwyd yn y Siambr yn rhai heb ddioddefwyr. Mae ganddynt ganlyniadau gwirioneddol i rai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymunedau. Mae ganddynt ganlyniadau i bobl sydd eisoes yn teimlo'n ansicr a yw pobl yn eu derbyn, a ydynt yn perthyn ac a allant fyw'n ddiogel fel nhw eu hunain. Dyna pam fy mod yn cefnogi gwelliant Plaid Cymru, am ei fod yn cydnabod rhywbeth pwysig. Mae'r Goruchaf Lys wedi dyfarnu ac mae'r Ddeddf Cydraddoldeb yn parhau i ddiogelu pobl rhag gwahaniaethu ar sail ailbennu rhywedd. Mae canllawiau eisoes yn bodoli, ac mae canllawiau'n bwysig. Mae gan gyrff cyhoeddus gyfrifoldeb i weithredu eu rhwymedigaethau gydag eglurder, urddas a pharch at bawb yr effeithir arnynt. I mi, dyna ddylai fod yn fan cychwyn, nid gofyn pwy sy'n ennill a phwy sy'n colli, nid creu ochrau, nid trin tosturi fel pe bai'n perthyn i un ochr i'r ddadl yn unig, gan nad yw tosturi yn adnodd cyfyngedig. Pan fyddwn yn sôn am ddiogelwch a thegwch, dylem gofio bod Cymru ar ei gorau pan fydd yn ddigon mawr i gofleidio pobl sy'n edrych ychydig yn wahanol, yn gweddïo ychydig yn wahanol, yn caru ychydig yn wahanol ac yn uniaethu'n wahanol i ni ein hunain. Nid diffyg yw gwahaniaeth. Yn gynharach eleni, ar ôl imi siarad mewn digwyddiad Pride yn fy ardal leol, daeth dyn ataf. Roedd yn ei chael hi'n anodd siarad oherwydd emosiwn. Sefais a'i ddal wrth iddo geisio siarad. Y peth cyntaf y llwyddodd i'w ddweud oedd, 'Nid wyf yn hoyw na dim byd.' Nid oedd angen iddo esbonio; roeddwn i'n gallu dweud ei fod yn rhiant. Pan allodd siarad o'r diwedd, dywedodd wrthyf am ei blentyn sy'n oedolyn traws a chymaint oedd fy ngeiriau wedi'i olygu iddo. Ni wnaf anghofio'r foment honno, nid oherwydd yr hyn a ddywedodd, ond yr hyn a ddangosodd i mi. Faint o rieni sy'n ysgwyddo ofnau'r rhai y maent yn eu caru? Faint o bobl sy'n chwilio am arwyddion y bydd eu hanwyliaid yn ddiogel, yn cael eu derbyn ac yn cael byw fel nhw eu hunain? Mae'r eiliadau hyn yn aros gyda mi am eu bod yn fy atgoffa nad yw gwleidyddiaeth byth yn ddim ond gwleidyddiaeth; mae'n ymwneud â bywydau pobl, diogelwch pobl a gobaith pobl. Rwy'n gwybod rhywbeth ynglŷn â sut y gall deimlo pan nad yw hawliau y mae eraill yn eu cymryd yn ganiataol yn cael eu rhoi i chi. Fel menyw hoyw, tyfais i fyny yn dysgu nad oedd gennyf yr un hawliau i briodi â menyw syth. Ni chawn briodi fy mhartner pan ddaethom at ein gilydd. Nid wyf yn cymharu'r profiadau hyn â bod yn draws, ond rwy'n dweud, pan fydd cymdeithas a sefydliadau'n dweud wrthych fod rhywbeth sylfaenol am bwy ydych chi yn eich gosod y tu allan i'r norm, fod hynny'n cael effaith. Ac rwyf hefyd wedi profi cyfnodau yn fy mywyd lle rwyf wedi teimlo'n anghyfforddus iawn yn fy nghorff fy hun o ganlyniad i anhwylder bwyta. Rwyf eisiau bod yn ofalus yma, gan nad wyf yn cymharu'r profiadau hynny â bod yn draws, ond fe ddysgodd rywbeth i mi. Dysgodd i mi pa mor flinedig y gall fod pan fyddwch yn brwydro yn erbyn eich hunan yn gyson, faint o egni meddyliol ac emosiynol y gall gymryd i fynd drwy'r diwrnod, faint y gall effeithio ar eich hyder, eich hapusrwydd, a'ch ymdeimlad o bwy ydych chi. A gadawodd y profiad hwnnw fi â mwy o ymdeimlad o ostyngeiddrwydd wrth siarad am berthnasoedd pobl eraill â'u cyrff a'u hymdeimlad o'u hunain, nid am fy mod i'n deall pob profiad—nid wyf—ond am fy mod yn gwybod bod profiadau pobl eraill yn aml yn llawer mwy cymhleth ac yn llawer mwy personol nag y gallent edrych o'r tu allan. Ac rwy'n credu y dylai hynny wneud pob un ohonom ychydig yn fwy tosturiol—[Torri ar draws.] A gaf i barhau? Mae hynny'n rhywbeth sy'n aml ar goll o ormod o'r cyfraniadau hyn. Pan fydd y Siambr hon yn gwneud mwy i ddyfnhau ofnau na'u lleddfu, mwy i rannu na dod â phobl ynghyd, rhaid inni oedi a myfyrio ar beth yw ein rôl ni. Nid dieithrio nac ymyleiddio pobl yw ein rôl. Ein rôl yw sefyll dros bawb yn ein cymunedau. [Torri ar draws.] Rwyf am barhau. Ni chredaf fod yn rhaid i ddiogelwch un unigolyn ddod ar draul urddas unigolyn arall. Ni chredaf mai dim ond os yw grŵp arall yn teimlo eu bod yn cael ei eithrio y gellir cydnabod hawliau un grŵp. Ni chredaf fod yn rhaid i Gymru ddewis rhwng y ddau beth hyn. Nid yw Senedd na all ofalu am bawb yn gwneud ei gwaith. [Torri ar draws.] Na, nid wyf am ildio, diolch. Dylai Cymru sy'n hyderus ynddi ei hun fod yn ddigon mawr i ganiatáu gwahaniaeth, ac nid yn Gymru sy'n meddwl bod rhai pobl yn werth llai. Felly, rwyf am sefyll heddiw dros wleidyddiaeth sy'n dod â phobl ynghyd yn hytrach na'u gwahanu. Ac i'r rhai ledled Cymru a allai fod yn gwrando ar ddadl fel hon ac yn pendroni tybed a ydynt yn perthyn, rwyf am ddweud yn syml eich bod. Rydych chi'n rhan o'n cymunedau, rydych chi'n rhan o Gymru, ac rydych chi'n haeddu cael eich trin ag urddas, parch a thrugaredd. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783112 396 En 2026-11-04T17:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=15902&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783120 397 En 2026-11-04T17:57:35 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16057&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12179 12179 Claire Archibald AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire Yn y Siambr hon, rydym yn siarad am iechyd menywod. Rydym yn trafod y torcalon dinistriol y gall menywod ei brofi drwy gamesgoriad a marw-enedigaeth, a'r gefnogaeth sydd ei hangen arnynt wedi hynny. Rydym yn trafod materion iechyd pwysig fel endometriosis a syndrom ofarïau polycystig. Rydym yn galw am well gwasanaethau mamolaeth, gwell gofal iechyd i fenywod, ac rydym yn hyrwyddo hybiau iechyd menywod. Rydym yn pwyso am ddiagnosis cynnar o gyflyrau iechyd menywod ac rydym yn ymladd dros well dealltwriaeth o'r boen y mae rhai ohonom yn ei brofi drwy gydol ein bywydau. Yn y dadleuon hynny, rydym yn cydnabod bod bioleg fenywaidd yn bwysig. Rydym yn deall pam y mae'n rhaid i ofal iechyd ystyried rhyw biolegol. Rhaid i'r un eglurder fod yn berthnasol pan fyddwn yn trafod ein preifatrwydd, ein diogelwch a'n hurddas. Ar 16 Ebrill, eglurodd y Goruchaf Lys yn unfrydol fod 'rhyw', 'dyn' a 'menyw' yn Neddf Cydraddoldeb 2010 yn cyfeirio at ryw biolegol, sef pwnc y ddadl hon. Mae hwnnw'n ddehongliad rhwymol o'r gyfraith, ac mae angen canllawiau clir ar gyrff cyhoeddus ar weithredu'r dehongliad yn ymarferol. Mae pobl draws yn parhau i gael eu diogelu rhag gwahaniaethu ac aflonyddu, ac rwy'n cefnogi'r amddiffyniadau hynny. Rwy'n credu mewn rhyddid mynegiant. Dylai pobl allu byw'n rhydd a chael eu trin â pharch. Ond yn ogystal â'r rhyddid hwnnw, rhaid i fenywod allu siarad yn agored am ein hawliau, ein diogelwch a diffinio ein ffiniau heb ofni barn, bygythiad na cham-drin. Rwyf wedi dweud o'r blaen yn y Siambr hon: pan fydd menywod yn siarad, rydym yn gwrando. Pam y dylai'r egwyddor honno fod yn wahanol yn y ddadl hon? Pan fydd menyw'n dweud ei bod yn teimlo'n anghyfforddus yn dadwisgo mewn ystafell newid a rennir gydag unigolyn gwrywaidd, gan gynnwys menyw draws, rydym yn gwrando. Pan fydd merch yn dweud ei bod yn teimlo'n anghyfforddus yn rhannu ystafell newid gyda rhywun o'r rhyw arall, beth bynnag yw hunaniaeth rhywedd yr unigolyn, rydym yn gwrando. Pan fydd claf benywaidd yn gofyn i aelod benywaidd o staff ddarparu ei gofal personol, rydym yn gwrando. Mae gan gyrff cyhoeddus ddyletswydd i wneud eu polisïau'n glir ac i barchu preifatrwydd, urddas a diogelwch menywod. Fel y soniodd fy nghyd-Aelod yn gynharach, mae achos nyrsys Darlington yn dangos pam y mae hyn yn bwysig. Mae menywod sy'n gweithio yn ein gwasanaeth iechyd yn haeddu cael eu clywed lawn cymaint â'r cleifion y maent yn gofalu amdanynt. Mae fy safbwynt yn glir: dylid diogelu toiledau ac ystafelloedd newid i fenywod yn unig fel darpariaeth i fenywod yn unig. Gall cyfleusterau preifat neu niwtral o ran rhywedd ychwanegol helpu i ddiwallu anghenion pobl eraill. Mewn ysbytai, rhaid diogelu preifatrwydd menywod mewn mannau cysgu, cyfleusterau golchi a gofal personol. Fel gweithiwr cymorth gofal iechyd, roeddwn yn gweithio ochr yn ochr â chydweithwyr gwrywaidd rhagorol, ac roeddem yn gweithio fel tîm, gan barchu dymuniadau'r unigolyn a oedd yn derbyn ein gofal. Pe bai menyw'n teimlo'n anghyfforddus, byddai'r cydweithiwr gwrywaidd yn gadael, a buaswn yn gwneud yr un peth i glaf gwrywaidd. Mae'r parch hwnnw'n gweithio'r ddwy ffordd. Gall menyw sy'n dibynnu ar eraill i olchi a gwisgo deimlo'n arbennig o agored i niwed. Pan fydd yn gofyn am weithiwr benywaidd, rhaid inni gydnabod bod rhyw'r unigolyn sy'n darparu'r gofal hwnnw'n bwysig iddi. Mewn lleoliad meddygol, dylai menyw allu dweud, 'Rwy'n teimlo'n anghyfforddus', a gofyn am weithiwr gofal benywaidd heb orfod dadlau nac amddiffyn y ffaith ei bod yn gofyn. Rhaid i staff fod o ddifrif ynghylch ei dymuniadau a pharchu ei ffiniau. Rhaid i ofal iechyd da gydnabod rhyw biolegol, anatomeg berthnasol a hanes triniaeth. Efallai y bydd angen sgrinio serfigol ar ddyn traws sy'n dal i fod â gwddf y groth. Efallai y bydd angen ymchwiliad i glefyd y prostad ar fenyw draws sy'n dal i fod â phrostad. Mae tosturi'n galw am onestrwydd a chefnogaeth briodol. Fel menyw sy'n byw gydag endometriosis ac adenomyosis, rwy'n gwybod pa mor bwysig yw hi fod profiadau menywod yn cael eu cydnabod, eu cymryd o ddifrif a'u trin drwy ofal sy'n feddygol gywir ac yn seiliedig ar dystiolaeth. Mae geiriad yn bwysig. Rhaid i fenywod a mamau barhau i gael lle amlwg a'u henwi'n benodol yn yr iaith y mae ein byrddau iechyd yn ei defnyddio. Mae rhyw biolegol yn bwysig mewn gofal iechyd, ac mae’n rhaid i'n gwybodaeth iechyd cyhoeddus adlewyrchu hynny'n glir. Mae pob claf yn haeddu triniaeth barchus, gydag iaith feddygol, cofnodion a phenderfyniadau sy'n adlewyrchu rhyw biolegol, anatomeg berthnasol a hanes triniaeth yn gywir, fel bod pob unigolyn yn cael y gofal sy'n briodol ar gyfer eu hanghenion clinigol. Rhaid i Lywodraeth Cymru weithredu nawr a nodi beth sydd angen ei wneud i roi dyfarniad y Goruchaf Lys ar waith. Beth sydd ar ôl i'w wneud a phryd y bydd yn cyflwyno'r canllawiau clir? Rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn. Mae menywod yn haeddu atebion, mesurau diogelwch clir a hyder i siarad. Pan fydd menywod yn siarad am iechyd, rydym yn gwrando. Pan fyddwn yn siarad am ein preifatrwydd, ein hurddas a'n diogelwch, rhaid i'r Siambr hon wrando a gweithredu ar hynny, gan fod hawliau menywod yn hawliau dynol hefyd. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783068 398 En 2026-11-04T18:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16202&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783072 399 En 2026-11-04T18:02:27 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16349&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Rwy'n siarad heddiw i gefnogi'r cynnig hwn. Mae'r cwestiwn canolog o'n blaenau yn syml iawn mewn gwirionedd, fel rydym eisoes wedi'i glywed: a fydd cyrff cyhoeddus yng Nghymru yn dilyn y gyfraith, ac a fydd Llywodraeth Cymru yn darparu'r canllawiau sydd eu hangen arnynt i wneud hynny? Mae'r sefyllfa'n glir, fel y clywsom dro ar ôl tro heddiw. Mae'r Goruchaf Lys wedi dyfarnu. Mae'r sefyllfa gyfreithiol wedi'i setlo. Mae'r diffiniad o ryw yn y Ddeddf Cydraddoldeb yn seiliedig ar ryw biolegol. Mae'n ddyletswydd ar gyrff cyhoeddus nawr i gydymffurfio â'r dyfarniad hwnnw. Eto i gyd, yn rhyfeddol, mae llawer o sefydliadau ledled Cymru yn dal i aros am gyfarwyddyd clir. Er bod pobl wedi dweud bod y cyfarwyddyd yno, maent yn amlwg yn chwilio am gyfarwyddyd. Fwy na blwyddyn ar ôl y dyfarniad, mae'r ansicrwydd yn parhau, ac mae Plaid Cymru wedi bod yn amharod i gydnabod y gwirionedd hwnnw. Y gwir anghyfforddus yw bod Plaid Cymru'n llusgo'u traed am ei bod hi'n ymddangos na allant dderbyn beth y mae'r dyfarniad hwnnw'n ei olygu. Yn hytrach na chydnabod dyfarniad cyfreithiol, mae'n ymddangos bod Aelodau Plaid Cymru wedi treulio'u hamser yn chwilio am ffyrdd o'i gwmpas. Rydym wedi gweld ASau Plaid Cymru'n gwrthwynebu mesurau sy'n cefnogi gwasanaethau un rhyw. Rydym wedi gweld gwleidyddion Plaid Cymru'n dadlau bod diffygion yn y dyfarniad. Rydym hyd yn oed wedi clywed uwch ffigyrau Plaid Cymru yn parhau i fynnu bod menywod traws yn fenywod, er gwaethaf yr eglurder cyfreithiol a ddarparwyd gan y llys, a dyna sydd wrth wraidd y broblem. Nawr, nid mater o wahaniaethu yw hyn, er, yn rhy aml, os ydych chi'n codi'r pwnc, fe gewch chi eich cyhuddo o hynny. Rydych chi bron yn ofni codi a hyd yn oed siarad am rywbeth fel hyn. Ac ni ddylech. Rwy'n berson rhesymol, rwy'n meddwl. Rwy'n casáu gwahaniaethu o unrhyw fath, unrhyw ddisgrifiad, ond nid yw hyn yn ymwneud â—. Wel, nid oeddwn yn meddwl bod y ddadl hon yn ymwneud â hynny heddiw. Mae'r ddadl hon yn ymwneud â chyrff cyhoeddus sydd angen sicrwydd cyfreithiol. Mae menywod a merched yn haeddu sicrwydd cyfreithiol. Pan fydd cynghorau, ysgolion, ysbytai a gwasanaethau cyhoeddus yn ddryslyd ynghylch pa reolau sy'n berthnasol, mae'r dryswch hwnnw'n creu risg. Ni ddylai menywod orfod meddwl tybed a fydd mannau un rhyw yn parhau i fod yn fannau un rhyw. Ni ddylai menywod orfod dibynnu ar p'un a yw Plaid Cymru wedi datrys ei dadleuon ideolegol mewnol. Ni ddylai cyrff cyhoeddus orfod llywio rhwymedigaethau cyfreithiol cymhleth oherwydd bod Plaid Cymru'n dal i geisio dod i delerau â dyfarniad a gyflwynwyd gan y llys uchaf yn y wlad. Yn onest, nid arweinyddiaeth yw hynny. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn cefnogi rheolaeth y gyfraith. Rydym yn cefnogi dyfarniad y Goruchaf Lys. Rydym yn cefnogi diogelu menywod a merched. Ac rydym yn cefnogi darparu canllawiau clir, fel bod cyrff cyhoeddus yn gwybod yn union beth sy'n ddisgwyliedig ganddynt. Rwyf am orffen drwy dalu teyrnged i fy nghyd-Aelod Natasha. Mae hi wedi dangos y dewrder i ddweud yr hyn y mae llawer o bobl ledled Cymru eisoes yn gwybod ei fod yn wir: fod synnwyr cyffredin yn bwysig, fod realiti biolegol yn bwysig, a bod menywod yn haeddu'r amddiffyniad y bwriadodd Senedd y DU ei roi pan ddeddfodd ar gyfer mannau un rhyw. Nid yw'r cynnig hwn yn ddadleuol neu ni ddylai fod. Nid yw'n radical. Mae'n galw'n syml am roi'r canllawiau angenrheidiol i gyrff cyhoeddus  allu cydymffurfio â'r gyfraith. Gall Plaid Cymru barhau i ymrafael â'r dyfarniad os ydynt yn dymuno, ond ni all gweddill Cymru fforddio aros. Mae menywod a merched yn haeddu eglurder, ac mae Cymru'n haeddu gweld gweithredu'n digwydd. Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783103 400 En 2026-11-04T18:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16502&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783104 401 En 2026-11-04T18:06:21 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16583&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Beth yw menyw? Wel, mae yna rai yn y Siambr hon sydd i'w gweld yn ddryslyd iawn gan y cysyniad o beth yw menyw. Mae'r Dirprwy Brif Weinidog ei hun wedi disgrifio: 'menyw yw menyw, ac mae menywod trawsrywiol yn fenywod.' Mae'n anghredadwy. Gallwn adnabod rhyw sgerbwd a gladdwyd 2,000 o flynyddoedd yn ôl, ond ymddengys bod rhai Aelodau yn cael trafferth gydag ystyr y gair 'menyw' wedi'i ymgorffori yn y gyfraith. Mae'n ymddangos eich bod chi'n dal i ymrafael â'r materion hyn oherwydd eich oedi parhaus cyn darparu canllawiau yn unol â dyfarniad y Goruchaf Lys. Yn 2025, dylai'r dyddiau rhyfedd fod wedi dod i ben, wrth i bum barnwr lwyddo i wneud yr hyn roedd gwleidyddion wedi treulio blynyddoedd yn ei osgoi, sef disgrifio 'rhyw' yn Neddf Cydraddoldeb 2010 fel 'rhyw biolegol'. Mae gwasanaethau un rhyw i fenywod yn gyfreithlon, yn gymesur a gallant eithrio dynion biolegol hyd yn oed os ydynt yn uniaethu fel menywod neu os oes ganddynt dystysgrif cydnabod rhywedd. Mae'n bwysig oherwydd ei fod yn cadarnhau cyfreithlondeb mannau i fenywod yn unig, yn cefnogi urddas, preifatrwydd, diogelwch menywod a merched, yn darparu eglurder i gyrff cyhoeddus, busnesau a darparwyr gwasanaethau ledled y DU. Mae Plaid Cymru'n llusgo eu traed. Pryd fydd y canllawiau yn ein sefydliadau cyhoeddus yng Nghymru? Maent bob amser yn dweud mai nhw yw'r blaid i fenywod a merched, ond a gaf i awgrymu nad oes gan Reform broblem deall beth yw menyw. Mae angen preifatrwydd ar ferched. Dywedodd y Trefnydd yn 2025 yn y Siambr ei bod yn gefnogol iawn i Cymru sy'n Falch o'r Mislif a'i bod yn cefnogi ei ymgorffori mewn deddfwriaeth. Mae merched ifanc yn fy etholaeth, yn hytrach na defnyddio'r toiledau cymysg yn eu coleg lleol, yn mynd i'r Morrisons lleol drws nesaf i sicrhau eu preifatrwydd i ffwrdd oddi wrth ddynion. Ni allaf gredu fy mod i'n gorfod dweud hyn, ond nid yw dynion yn cael mislif; merched yn eu harddegau sy'n ei gael, ac maent angen preifatrwydd. Mae hyn yn dangos yr angen i ferched gael preifatrwydd personol i ffwrdd oddi wrth ddynion. Os yw dyn yn mynd i mewn i ofod menywod yn unig gan uniaethu fel menyw drawsryweddol, nid yw'r menywod a'r merched yno'n gwybod beth yw bwriadau'r dyn hwnnw, a gall fod yn brofiad sy'n codi ofn. Rydym yn siarad am ferched bach mewn toiled neu ystafell newid lle mae gwrywod sy'n oedolion yn bresennol wedi'u gwisgo fel dyn neu fenyw. Rhwng 2010 a 2020, cafwyd pum ymosodiad rhywiol gan garcharorion trawsryweddol, ond ar ôl hynny, mae'r ffigurau'n amwys, ac mae'n gwneud i chi feddwl pam. Mae Karen White yn enghraifft o fenyw drawsryweddol a aeth i garchar menywod ac a ymosododd yn rhywiol ar fenywod. Mae Isla Bryson yn un arall a ymosododd yn rhywiol ar fenywod, ond roedd hi wedi ei chadw i ffwrdd oddi wrth garcharorion benywaidd mewn gwirionedd. Rwy'n croesawu'r newidiadau i'r byd chwaraeon, a diolch byth fod rhai o'n sefydliadau'n diogelu ein menywod a'n merched. Rwy'n ddiolchgar nad oes rhaid i fenywod gystadlu yn erbyn dynion mwyach. Yng Nghymru, rydym wedi cael unigolion trawsryweddol yn ceisio cystadlu yn erbyn menywod mewn rygbi ac mewn beicio. Rydym yn croesawu sefydliadau sy'n gwahardd yr arfer hwn, rhywbeth a gafodd amlygrwydd yn y Gemau Olympaidd gyda'r anghydfod dros rywedd a sgrinio am y genyn SRY gydag Imane Khelif. Gallai hyn fod wedi rhoi'r gwrthwynebydd bocsio mewn perygl difrifol. Mae Plaid Cymru yn gwrthdaro â'u polisïau eu hunain. Yn flaenorol, addawodd Plaid Cymru gynnal mynediad pobl drawsryweddol at wasanaethau a chyfleusterau yn ôl hunaniaeth rhywedd. Mae ymgyrchwyr hawliau menywod wedi cwestiynu sut y gall y ddau fodoli. Fel y dywed yr Aelod—fel y dywed Natasha—nid yw'r rhethreg yn cyd-fynd. Sut y gallai Plaid Cymru roi arweiniad a gweithredu dyfarniad yr Uchel Lys? A pheidiwch ag oedi, fel bod sefydliadau'n cael eu gadael i wneud penderfyniadau drostynt eu hunain. Mae'n ofynnol iddynt roi polisi ar waith ac yn wir, mae'n ymddangos bod llawer yn gwneud hynny'n gynt na'r Llywodraeth. Mae arnaf ofn fod Plaid Cymru ar ei hôl hi. Dylai Plaid Cymru gymryd yr awenau, ac yn eich geiriau eich hun, 'Peidiwch â niweidio'r rhai sy'n agored i niwed'. Mae hyn yn cynnwys menywod nad ydynt eisiau rhannu eu gofodau personol ag unigolion trawsryweddol. Crëwch fannau i bobl drawsryweddol fynd i'r toiled, i newid, neu i fynd i'r carchar hyd yn oed os oes rhaid iddynt, yn unol â'u hawliau dynol fel nad oes rhaid iddynt gystadlu â hawliau menywod a merched. Rwy'n dweud 'sicrhewch y cydbwysedd cywir'. A wnaiff Plaid Cymru ymrwymo i hyn a rhoi cyngor ymarferol i'r ysgolion, y cyfleusterau meddygol, a'r rhai sy'n cael trafferth ymdopi â'r angen hwn a symud mewn modd amserol? Diolch. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783200 402 En 2026-11-04T18:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16802&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783211 403 Cy 2026-11-04T18:11:32 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16894&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar y Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb, Sioned Williams. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783219 404 Cy 2026-11-04T18:11:39 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=16901&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb Williams, Sioned Diolch yn fawr, Lywydd. Dwi’n croesawu unwaith eto, Lywydd, y cyfle i esbonio approach Llywodraeth Cymru at ddyfarniad y Goruchaf Lys, a’r canllawiau sydd ar gael i gyrff cyhoeddus a sefydliadau, ac mae fy ymateb i’r ddadl hon, a sail ein gwelliant, wedi’i osod gan y sefyllfa gyfreithiol. Gan fod hynny yn fater technegol a sensitif, ac mae’n bwysig ei osod allan yn gywir ac yn eglur, ni fyddaf yn cymryd unrhyw ymyriadau. Mae Llywodraeth Cymru yn parchu penderfyniad y Goruchaf Lys ac yn cydymffurfio â’r gyfraith. Rydym ni’n disgwyl i gyrff cyhoeddus a sefydliadau eraill yng Nghymru fodloni eu rhwymedigaethau cyfreithiol eu hunain. Ar 16 Ebrill 2025, cyflwynodd y Goruchaf Lys ei ddyfarniad yn achos For Women Scotland Ltd v. Scottish Ministers. Dyfarnodd fod y termau ‘dyn’, ‘menyw’ a ‘rhyw’ yn Neddf Cydraddoldeb 2010 yn cyfeirio at ryw biolegol. Mae’r eglurhad hwnnw’n gymwys i ddehongli'r Ddeddf Cydraddoldeb. Dyw e ddim yn benderfyniad ar ystyr y termau hynny at bob diben ym mhob darn o ddeddfwriaeth, ac ni ddylai gael ei gyflwyno felly. Fe wnaeth y dyfarniad hefyd gadarnhau bod pobl draws yn parhau i gael eu hamddiffyn o dan y Ddeddf Cydraddoldeb drwy nodwedd warchodedig ailbennu rhywedd. Dyw’r amddiffyniad hwnnw ddim yn dibynnu ar ddal tystysgrif cydnabod rhywedd. Mae angen deall y pwyntiau yma gyda’i gilydd. Rhaid i gyrff cyhoeddus gydnabod ystyr 'rhyw' o dan y Ddeddf, a rhaid iddynt hefyd fodloni eu rhwymedigaethau tuag at bobl â nodweddion gwarchodedig eraill. Mae’r cynnig yn gofyn am ganllawiau. Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol bellach wedi cyhoeddi cod ymarfer statudol diwygiedig ar gyfer gwasanaethau, swyddogaethau cyhoeddus a chymdeithasau. Daeth i rym ar 5 Awst 2026 ac mae’n gymwys yng Nghymru, Lloegr a’r Alban. Mae’r cod, a gyhoeddwyd gan y rheoleiddiwr, yn darparu canllawiau ymarferol i helpu sefydliadau, gan gynnwys cyrff cyhoeddus, i ddeall a chydymffurfio â’r Ddeddf Cydraddoldeb. Pasiodd drwy broses gymeradwyo weinidogol a chafodd ei osod gerbron Senedd y Deyrnas Gyfunol cyn dod i rym ledled Cymru, Lloegr a’r Alban. Nid yw’n gwneud cyfraith newydd nac yn creu rhwymedigaethau cyfreithiol newydd. Mae’r rhwymedigaethau cyfreithiol yn deillio o’r ddeddfwriaeth fel y’i dehonglir gan y llysoedd. Mae hefyd yn bwysig bod yn fanwl gywir am ei bwrpas. Mae'r cod hwn yn ymwneud â gwasanaethau, swyddogaethau cyhoeddus a chymdeithasau. Mae ysgolion a chyflogaeth yn cael eu cwmpasu gan rannau eraill o'r Ddeddf, ac efallai y bydd angen i sefydliadau ystyried canllawiau technegol perthnasol, codau eraill a deddfwriaeth sector benodol ochr yn ochr ag ef. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783293 405 En 2026-11-04T18:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17102&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783309 406 Cy 2026-11-04T18:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17102&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Y comisiwn yw'r rheoleiddiwr cydraddoldeb annibynnol. Mae ganddo gyfrifoldebau statudol am ddarparu canllawiau a hyrwyddo a gorfodi cydymffurfiaeth a chyfraith cydraddoldeb. Mae eisoes yn ofynnol i gyrff cyhoeddus gydymffurfio â Deddf Cydraddoldeb 2010, fel y'i dehonglir gan y Goruchaf Lys. Mae cod ymarfer statudol y comisiwn yn darparu canllawiau ar gyflawni'r rhwymedigaethau hynny wrth ddarparu gwasanaethau ac arfer swyddogaethau cyhoeddus. Felly, rŷn ni'n anghytuno'n sylfaenol y byddai canllawiau ar wahân gan Lywodraeth Cymru ar ystyr gyfreithiol rhyw yn darparu mwy o eglurder. Byddai'n creu risg o ddyblygu'r cod a dryswch ynghylch y fframwaith cyfreithiol a rheoleiddiol presennol. Dylai unrhyw ddeunydd gan Lywodraeth Cymru ganolbwyntio ar weithredu cyffredinol mewn gwasanaethau cyhoeddus datganoledig a chyfeirio cyrff cyhoeddus at y cod a chanllawiau perthnasol y comisiwn. Nid yw hynny yr un peth â dweud nad oes gan Weinidogion Cymru unrhyw gyfrifoldebau yn y maes hwn. Rŷn ni'n ddeiliaid dyletswydd ein hunain. Mae gyda ni hefyd gyfrifoldebau o fewn y gwasanaethau cyhoeddus datganoledig ac mae'n rhaid i'n polisïau a phenderfyniadau ein hunain adlewyrchu'r gyfraith. Ers y dyfarniad, mae pob maes polisi yn Llywodraeth Cymru wedi bod yn gyfrifol am sicrhau ei fod wedi ystyried yn ofalus unrhyw bolisïau, deddfwriaeth a threfniadau y gallai eglurhad y Goruchaf Lys o'r gyfraith effeithio arnyn nhw. Ac rŷn ni'n disgwyl i bob corff cyhoeddus a phob darparwr gwasanaeth wneud hyn gan fod pob sefydliad yn gyfrifol am sicrhau bod eu penderfyniadau a'u gweithredoedd yn cydymffurfio â Deddf Cydraddoldeb 2010, ynghyd ag unrhyw ofynion cyfreithiol perthnasol eraill. Pan fo angen, dylai sefydliad gael cyngor ar ei amgylchiadau penodol. Mae cyrff cyhoeddus a darparwyr gwasanaethau yn parhau i fod yn gyfrifol am sicrhau bod eu penderfyniadau yn cydymffurfio â'r gyfraith, gan ystyried y cynllawiau sydd ar gael gan y comisiwn. Bydd y gweithredu yn amrywio rhwng lleoliadau. Rhaid i benderfyniadau ynghylch gwasanaethau, cyfleusterau a mynediad fod yn seiliedig ar y darpariaethau cyfreithiol cymwys ac amgylchiadau'r gwasanaeth. Pan fo'r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol cael cyfiawnhad neu gymesuredd, rhaid i'r asesiad hwnnw gael ei wneud yn iawn. Ni all datganiad cyffredinol ddim gwneud pob penderfyniad mewn ysbyty, ysgol, canolfan hamdden neu sefydliad gwirfoddol. Yn yr un modd, nid oes modd defnyddio ystyriaeth o amgylchiadau unigol i ddiystyru ystyr rhyw a sefydlwyd gan y dyfarniad mewn perthynas â'r Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Rhaid i gyrff cyhoeddus hefyd gyflawni dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus a rhoi sylw dyladwy i'r angen i ddileu gwahaniaethu, aflonyddu ac erledigaeth anghyfreithlon, hyrwyddo cyfle cyfartal a meithrin cydberthnasau da. I Lywodraeth Cymru, mae hyn yn golygu cydnabod rhyw ac ailbennu rhywedd fel nodweddion gwarchodedig gwahanol, ystyried tystiolaeth berthnasol ac asesu effeithiau penderfyniadau ar bawb y mae dyfarniad y Goruchaf Lys yn effeithio arnyn nhw. Hoffwn atgoffa'r Aelodau o sylwadau'r Arglwydd Hodge wrth gyflwyno'r dyfarniad, ac rwy'n dyfynnu: 'Ni ddylid ystyried y penderfyniad yn fuddigoliaeth i un grŵp ar draul grŵp arall.' Pwysleisiodd hefyd bod pobl drawsryweddol yn parhau i gael amddiffyniad rhag gwahaniethu o dan y Ddeddf Cydraddoldeb. Fel y dywedais i, mae gan Weinidogion Cymru gyfrifoldeb o dan ddyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus i roi sylw dyladwy i'r angen i feithrin perthynas da rhwng pobl sy'n rhannu nodwedd warchodedig berthnasol a'r rhai nad ydyn nhw. Yn arbennig, mae'r Ddeddf yn nodi hyrwyddo dealltwriaeth a mynd i'r afael â rhagfarn fel rhan o'r cyfrifoldeb hwnnw. Rhaid i'r ffordd rŷn ni'n gweithredu, felly, gyfuno cydymffurfedd â'r gyfraith gydag ystyriaeth ofalus o sut gall ein penderfyniadau a'n hymdrechion i gyfathrebu gefnogi dealltwriaeth a chydberthnasau parchus. Ein cyfrifoldeb ni yw cymhwyso'r dyfarniad, gan gynnal hawiau ac urddas pawb sy'n cael eu heffeithio, ac rydym ni'n disgwyl i gyrff cyhoeddus gyd-fynd â'r egwyddor hon wrth sicrhau Cymru fwy cyfartal, fel sy'n ofynnol o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Rŷn ni'n cydnabod y gall materion sy’n ymwneud â gweithredu gael canlyniadau ymarferol sylweddol. Mae gwaith ymgysylltu blaenorol wedi cynnwys sefydliadau sy'n cynrychioli menywod a sefydliadau sy'n cynrychioli pobl draws. Mae'r safbwyntiau hynny yn gallu helpu i nodi effeithiau ymarferol. Fodd bynnag, y fframwaith cyfreithiol yw'r sail o hyd ar gyfer penderfyniadau sy'n cael eu gwneud gan gyrff cyhoeddus a Llywodraeth Cymru. Ein harfer bresennol yw gwneud yn siŵr bod unrhyw gamau gweithredu yn dilyn y dyfarniad yn cydymffurfio â'r gyfraith ac yn cael eu cymryd gyda pharch, tosturi a charedigrwydd tuag at bawb sy'n cael eu heffeithio. Dylai pobl allu deall y sail ar gyfer darparu gwasanaethau. Dylen nhw gael eu trin ag urddas, dylai eu preifatrwydd gael ei barchu, a dylen nhw gael eu gwarchod rhag gwahaniaethu ac aflonyddu anghyfreithlon. I grynhoi, mae'r Goruchaf Lys wedi egluro dehongliad y Ddeddf Cydraddoldeb. Mae'r comisiwn wedi cyhoeddi cod statudol wedi'i ddiweddaru o fewn ei faes cyfrifoldeb. Mae cyrff cyhoeddus a sefydliadau yn parhau i fod yn gyfrifol am gydymffurfio, ac mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru sicrhau ei bod yn arfer ei swyddogaethau ei hun yn gyfreithlon. Ein dull felly yw cymhwyso'r dyfarniad, defnyddio'r canllawiau statudol perthnasol, adolygu ein deunydd ein hunain pan fo angen, a gwahaniaethu'n glir rhwng cyfrifoldebau'r rheoleiddiwr annibynnol a chyfrifoldebau Gweinidogion Cymru, a'r rhai sy'n ddarostyngedig i'r ddyletswydd. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783097 407 Cy 2026-11-04T18:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17402&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783099 408 En 2026-11-04T18:20:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17404&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783100 409 Cy 2026-11-04T18:21:43 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17505&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Laura Anne Jones.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 783098 410 En 2026-11-04T18:21:45 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17507&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Diolch, Lywydd. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i fy mhlaid fy hun am gyflwyno'r ddadl hon yn y lle hwn heddiw, yn enw Llŷr Powell. Rwyf am ddiolch i Cristiana Emsley am agor ein dadl mor huawdl. Hoffwn ddiolch hefyd i bob un o'r Aelodau sydd wedi cyfrannu at y ddadl hon heddiw. Hoffwn ddiolch yn ogystal i'r Gweinidog am ei hymateb hi hefyd wrth gwrs. Ar 16 Ebrill 2025, dyfarnodd Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig yn unfrydol, yn y Ddeddf Cydraddoldeb, fod 'rhyw' yn golygu rhyw biolegol, fel y nododd Cath Cullen yn hollol gywir. Pum barnwr, dim anghytuno, dim amwysedd, dim esgusodion. Nid newid yn y gyfraith ydoedd; roedd yn eglurhad o'r hyn y mae'r gyfraith bob amser wedi ei olygu. Gadewch imi fod yn hollol glir: y gyfraith yw'r gyfraith. Nid mater o farn ydyw, nid yw'n destun dadl ac fel y dywedodd Peter Fox, yn sicr nid yw'n ddewis i Lywodraeth Cymru, nac unrhyw un yng Nghymru. Beth bynnag yw eich credoau ideolegol, dyna'r gyfraith. Yn anffodus, roedd angen i'r llys uchaf yn y wlad ddweud wrth sawl un yn y Siambr hon beth yw menyw a pham y mae diffinio un mor bwysig. Mae'n bwysig i ddiogelwch, i degwch ac i urddas, fel y nododd Peter Fox a Natasha Asghar yn hollol gywir. Ac rwy'n diolch i'r Ceidwadwyr am gytuno â ni. Nawr, Kiera Marshall, nid yw'n gyfraniad sy'n peri syndod. Byddai'n wych pe bai'n ychwanegu at y ddadl roeddem yn siarad amdani heddiw. Fe wnaethoch chi ddefnyddio geiriau fel 'preblan', 'lledaenu casineb', 'trawsffobia', 'ffasgiaeth'. Ac mae'n rhaid imi ddweud, Lywydd, nid wyf yn gyfforddus iawn gyda'r geiriau hynny'n cael eu defnyddio yn y Siambr hon. Gellid dadlau mai chi yw'r un sy'n lledaenu casineb a rhaniadau, ac mae'n ffiaidd. Sarah Brown, rwyf eisiau symud ymlaen atoch chi. Mae'r Ddeddf Cydraddoldeb eisoes yn bodoli i ddiogelu pob un ohonom. [Torri ar draws.] Ni ddylai hawliau traws fod ar draul menywod a merched, dylent sefyll yn braf ochr yn ochr â nhw. Ac rydym yn cytuno â hynny. Ac yna symudwn ymlaen—. Er eglurder, cyfraniad Sarah Rees ydoedd. Rwyf am symud ymlaen at yr hyn a nododd Claire Archibald yn ei chyfraniad, fod pobl draws yn dal i fod wedi eu diogelu rhag gwahaniaethu ac aflonyddu o dan y gyfraith. Nid yw hynny wedi newid, ac ni ddylai. Nid oes neb ar y meinciau hyn yn anghytuno â hynny. Rhaid i chi ddeall hynny. Ond ni fwriadwyd i'r amddiffyniadau hyn fod ar draul menywod a merched. Gadewch imi fod yn glir iawn: nid bod yn wrth-draws yw cynnal hawliau menywod a merched, eu hawliau i degwch, eu hawliau i ddiogelwch, eu hawliau i urddas, ond bod o blaid menywod a merched. Ddeunaw mis yn ddiweddarach, mae'r Llywodraeth hon—a'r olaf, i fod yn deg—wedi cael pob cyfle i arwain ac maent wedi dewis peidio â gwneud hynny. Yn hytrach, maent wedi ailadrodd yn anfodlon a thrwy grensian dannedd—fel y gwelsom gan y Gweinidog nawr, heb gymryd unrhyw ymyriadau—yr hyn y byddant yn ei wneud, a chynnal y gyfraith. Gwych. Hawdd ei ddweud. Gadewch inni eich gweld yn sicrhau bod hynny'n digwydd mewn gwirionedd. Mae gennym y canllawiau hirddisgwyliedig gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, ond ble mae awydd y Llywodraeth hon nid yn unig i sicrhau bod y gyfraith yn cael ei chynnal, ond eu hysfa i ddiogelu menywod a merched ledled Cymru? Nid rhyfel diwylliant, Shav, yw gofyn am yr amddiffyniadau hyn. Rôl Llywodraeth Cymru nawr yw sicrhau bod yr holl gyrff cyhoeddus a phob corff a sefydliad sy'n derbyn arian cyhoeddus, arian trethdalwyr, gan y Llywodraeth hon yn cydymffurfio â'r gyfraith. Shav, rydym yn cytuno ar y meinciau hyn, mae gan bawb hawl i deimlo eu bod wedi'u gwarchod yn y gweithle, ac os nad yw'r Llywodraeth hon yn fodlon cyflawni'r rôl ddiogelu honno i bawb, mae'n dangos dirmyg llwyr tuag at y gyfraith a dirmyg llwyr tuag at fenywod a merched ledled Cymru—eu diogelwch, eu tegwch, eu hurddas. Ni welais erioed ymateb mor glaear gan Lywodraeth, ac mae hynny'n dweud rhywbeth ar ôl chwe blynedd o godi yn y Siambr hon, o arwain ar y mater hwn, a holi Llywodraethau olynol yn ei gylch. Am chwe blynedd, cefais fy ngwawdio, gwaeddwyd arnaf, cefais fy ngalw'n llu o bethau am sefyll dros fenywod yn y wlad hon. Nid wyf yn ffeminist ynfyd. Ni ragwelais erioed y byddai'n rhaid imi godi mewn Senedd i geisio argyhoeddi pobl fod menyw'n golygu menyw fiolegol. Methodd y cyn-Brif Weinidog Llafur Mark Drakeford ddweud beth oedd menyw pan ofynnais iddo yn y lle hwn. Mae'n ymddangos bod y Gweinidog hwn yn cael trafferth gwneud yr un peth. Ond nid yw hyn yn bwysig mwyach. Fel y nododd fy nghyd-Aelod Adrian Mason yn gywir ddigon, p'un a ydych chi'n cytuno ai peidio, y gyfraith yw'r gyfraith. Nid yw'n destun dadl mwyach, mae'n ymwneud â gweithredu. Fel y dywedodd Mr Mason, mae cytundeb yn gyfreithiol amherthnasol nawr. Methodd y Gweinidog amlinellu pa archwiliad systematig a wnaed o'u polisïau, canllawiau ac arferion gweinyddol cyfredol ar draws y gwasanaethau cyhoeddus i sicrhau eu bod yn cydymffurfio, ac mae angen i chi wneud hynny. Ydy, mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol wedi rhoi canllawiau, ond fel y nododd Cristiana Emsley yn gywir ddigon, nid yw'n rhedeg y GIG nac yn ysgrifennu polisi Llywodraeth. Felly, pam y mae hi mor bwysig ein bod wedi dod â hyn i'r Siambr heddiw? Mae'n bwysig oherwydd, fel y nododd Claire Archibald yn gywir, mae'n bwysig mewn gofal iechyd. Mae'n ymwneud â pharchu dymuniadau'r bobl sy'n derbyn gofal. Mae'n ymwneud â diogelu'r rhai sy'n arbennig o agored i niwed. Ac mae'n ymwneud â darparu gofal iechyd cywir yn seiliedig ar ryw biolegol. Mae mannau un rhyw yn bwysig ledled ein GIG yng Nghymru. Mae angen i fannau un rhyw, ystafelloedd newid, toiledau, wardiau, fod yn seiliedig ar ryw biolegol. Ac nid oes dadl ynglŷn â hynny. Mae GIG Lloegr eisoes wedi ymateb i'r canllawiau hyn, ac fel rwyf i a llawer o rai eraill eisoes wedi gofyn, pryd y cawn ni weld yr un peth gan GIG Cymru? Mae angen i chi wthio am hyn, Weinidog. Pam arall y mae'n bwysig? Mae'n bwysig oherwydd, fel y dywedodd Cath Cullen, mae'n peryglu diogelwch menywod a merched mewn chwaraeon, fel bocsio, mewn rygbi, lle mae gan ddynion biolegol fantais fawr. [Torri ar draws.] Mae gan ddynion biolegol fantais gorfforol fawr ac maent yn gryfach. Mae hefyd yn bwysig oherwydd bod menywod a merched yn haeddu tegwch mewn chwaraeon, am fod dynion yn gryfach yn fiolegol. Mae llawer o brif gyrff chwaraeon Cymru wedi gwneud y peth iawn o'r diwedd, gyda Chymdeithas Bêl-droed Cymru o'r diwedd wedi'u llusgo dros y llinell yn cicio ac yn sgrechian. Ond ceir llawer o rai eraill y mae angen iddynt gydymffurfio. Mae iaith yn bwysig hefyd. I fynd yn ôl at ofal iechyd, fel y nododd Natasha Asghar yn gywir, yn ogystal â Cristiana a Claire, ni all 'pobl' feichiogi, nid 'pobl' sy'n cael mislif. Menywod a merched sy'n eu cael. Mae'n bwysig. Rydym yn cael dadleuon ar endometriosis. Mae'n bwysig. Fel y dywedais— 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783144 411 En 2026-11-04T18:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17702&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783152 412 En 2026-11-04T18:25:04 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17706&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783153 413 En 2026-11-04T18:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18002&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783147 414 En 2026-11-04T18:28:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17937&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rhoddais amser ychwanegol i'r Gweinidog i gloi ei sylwadau. Rwy'n rhoi ychydig bach o amser ychwanegol i chi hefyd, Laura. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783148 415 En 2026-11-04T18:29:02 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17944&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Fel y dywedais, rhaid i bob corff cyhoeddus sy'n derbyn arian gan Lywodraeth Cymru gydymffurfio â'r gyfraith. Pam y mae'n bwysig? Mae'n bwysig mewn ysgolion, lle mae canllawiau'n dal i fod yn destun ymgynghoriad tan 2027. Nid yw hynny'n iawn. Yn y bôn, mae'r Llywodraeth yn gwneud cam â menywod a merched ledled Cymru. Aelodau ar draws y Siambr, rydym wedi ennill y ddadl yn y gyfraith. Gadewch inni wneud iddo gyfrif nawr ar gyfer pob merch sy'n cerdded i mewn i ystafell newid, pob menyw sy'n gofyn am ofal personol, pob athletwr sydd eisiau ras deg. Rwy'n gofyn i'r Siambr hon wrthod gwelliant Plaid Cymru a chefnogi cynnig Reform. Fe wnaeth y Goruchaf Lys ei waith. Mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol wedi gwneud ei waith bellach. Weinidog, eich tro chi yw hi nawr. Rwy'n annog pawb i gefnogi cynnig Reform heddiw. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783149 416 En 2026-11-04T18:29:48 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=17990&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Cyn inni symud at y cynnig, cefais gais gan Sara Crowley i ofyn am eglurhad. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783096 417 En 2026-11-04T18:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18002&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Ie, rwy'n credu eich bod chi wedi sôn am Sarah Brown yn eich datganiad. Nid oes gennym Sarah Brown, felly roeddwn i'n meddwl tybed a allech chi egluro beth oeddech chi'n ei olygu wrth hynny, os gwelwch yn dda. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783170 418 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783155 419 Cy 2026-11-04T18:33:36 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18218&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783156 420 En 2026-11-04T18:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18003&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783175 421 Cy 2026-11-04T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=-48598&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783298 422 En 2026-11-04T18:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18003&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783299 423 En 2026-11-04T18:30:08 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18010&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne [Anghlywadwy.] 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783130 424 En 2026-11-04T18:30:09 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18011&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Roeddech chi'n cyfeirio at Sara Crowley. Diolch, Sara, rydym wedi cywiro'r cofnod. Diolch yn fawr iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783132 425 En 2026-11-04T18:30:12 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18014&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Diolch. Rwy'n gwerthfawrogi'r cywiriad. Diolch yn fawr. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783134 426 En 2026-11-04T18:30:15 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18017&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783135 427 Cy 2026-11-04T18:30:18 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18020&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Iawn, ocê. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gwrthwynebu. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783137 428 Cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783139 429 Cy 2026-11-04T18:30:38 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18040&l=cy 261104-8 7. Dadl Reform UK: Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Oni bai bod pum Aelod yn dymuno imi ganu'r gloch, symudaf yn syth i'r cyfnod pleidleisio. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783146 430 Cy 2026-11-04T18:30:58 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18060&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Iawn. Yn gyntaf, eitem 6. Galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Llŷr Powell. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliant a gyflwynwyd i'r cynnig. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais.  Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 38, neb yn ymatal, yn erbyn 50. Felly, mae'r cynnig wedi ei wrthod. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783150 431 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 6. Dadl Reform UK - Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd Dosbarth. Cynnig heb ei ddiwygio: O blaid: 38, Yn erbyn: 50, Ymatal: 0 Gwrthodwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16421/?#V7497">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783151 432 Cy 2026-11-04T18:32:28 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18150&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf nawr am bleidlais ar welliant 1 a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 50, neb yn ymatal, yn erbyn 38. Mae gwelliant 1 wedi ei dderbyn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783154 433 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 6. Dadl Reform UK - Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd Dosbarth. Gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan: O blaid: 50, Yn erbyn: 38, Ymatal: 0 Derbyniwyd y gwelliant<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16421/?#V7498">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783328 434 Cy 2026-11-04T18:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18002&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Felly, galwaf nawr am bleidlais ar y cynnig wedi'i ddiwygio.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 783335 435 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio I Cynnig NDM9342 fel y'i diwygiwyd: Cynnig bod y Senedd: 1.  Yn croesawu penderfyniad Llywodraeth Cymru i ymgynghori ar ganllawiau statudol ynghylch cyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol mewn ysgolion ac yn cydnabod pwysigrwydd ystyried yr ystod lawn o farn rhanddeiliaid cyn gwneud penderfyniad terfynol ar y canllawiau. 2.  Yn cefnogi dull gweithredu Llywodraeth Cymru o osod disgwyliadau cenedlaethol clir ar gyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol gan alluogi ysgolion i weithredu polisïau sy'n adlewyrchu eu hamgylchiadau lleol ac anghenion dysgwyr unigol, gan gynnwys pan fo angen eu defnyddio am resymau meddygol neu addysgol. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783157 436 Cy 2026-11-04T18:33:42 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18224&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 51, neb yn ymatal, yn erybyn 37. Mae'r cynnig wedi'i ddiwygio wedi'i dderbyn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783169 437 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 6. Dadl Reform UK - Defnyddio ffonau symudol mewn ystafelloedd Dosbarth. Cynnig wedi’i ddiwygio: O blaid: 51, Yn erbyn: 37, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig fel y'i diwygiwyd<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16421/?#V7501">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783172 438 Cy 2026-11-04T18:34:39 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18281&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at bleidleisio ar eitem 7, dadl Reform UK. Galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Llŷr Powell. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliant a gyflwynwyd i'r cynnig. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 38, neb yn ymatal, yn erbyn 50. Mae'r cynnig wedi ei wrthod. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783118 439 Cy 2026-11-04T18:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18302&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783142 440 En 2026-11-04T18:36:01 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18363&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783122 441 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 7. Dadl Reform UK - Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw. Cynnig heb ei ddiwygio: O blaid: 38, Yn erbyn: 50, Ymatal: 0 Gwrthodwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16421/?#V7499">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783121 442 Cy 2026-11-04T18:35:29 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18331&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf am bleidlais nawr ar welliant 1 a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 50, neb yn ymatal, yn erbyn 38. Mae gwelliant 1 wedi'i dderbyn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783125 443 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 7. Dadl Reform UK - Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw. Gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan: O blaid: 50, Yn erbyn: 38, Ymatal: 0 Derbyniwyd y gwelliant<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16421/?#V7500">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783127 444 Cy 2026-11-04T18:36:04 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18366&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Felly, galwaf nawr am bleidlais ar y cynnig wedi'i ddiwygio.  16421 7 2026-11-04T13:30:01 783354 445 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio I Cynnig NDM9343 fel y'i diwygiwyd: Cynnig bod y Senedd: 1. Yn nodi dyfarniad y Goruchaf Lys yn achos For Women Scotland Ltd v Gweinidogion yr Alban ynghylch y dehongliad o ryw yn Neddf Cydraddoldeb 2010. 2. Yn nodi bod Deddf Cydraddoldeb 2010 yn parhau i ddiogelu pobl rhag gwahaniaethu ar sail ailbennu rhywedd. 3. Yn nodi mai’r Cod Ymarfer statudol a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yw’r canllaw cyfreithiol sydd eisoes yn bodoli ar gyfer cyrff cyhoeddus mewn perthynas â chydymffurfio â dyfarniad y Goruchaf Lys. 4. Yn nodi nad yw canllawiau pellach gan Lywodraeth Cymru yn ofynnol felly. 5. Yn cydnabod ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gydymffurfio â’i dyletswyddau cyfreithiol mewn perthynas â Deddf Cydraddoldeb 2010, a’i disgwyliad bod cyrff cyhoeddus perthnasol sy’n gyfrifol am wasanaethau datganoledig yn gweithredu’n gyson â’r gyfraith ac yn cyflawni eu rhwymedigaethau yn eglur, yn urddasol a chan ddangos parch at bawb yr effeithir arnynt. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783360 446 Cy 2026-11-04T18:36:10 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18372&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 50, neb yn ymatal, yn erbyn 38. Mae'r cynnig wedi'i ddiwygio wedi'i dderbyn. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783136 447 Cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 7. Dadl Reform UK - Canllawiau ar sut i gydymffurfio â diffiniad cyfreithiol rhyw. Cynnig wedi’i ddiwygio: O blaid: 50, Yn erbyn: 38, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig fel y'i diwygiwyd<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16421/?#V7502">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783141 448 Cy 2026-11-04T18:36:41 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18403&l=cy 261104-9 8. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, bawb. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783374 449 Cy 2026-11-04T18:35:55 http://www.senedd.tv/cy/16421?startPos=18357&l=cy 261104-10 9. Dadl Fer C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ar y ddadl fer, nid oes pwnc wedi'i gyflwyno, felly daw hynny â thrafodion heddiw i ben. 16421 7 2026-11-04T13:30:01 783143 450 Cy 261104-10 9. Dadl Fer I Daeth y cyfarfod i ben am 18:37.