16420 7 2026-11-03T13:30:01 782223 0 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-0 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782238 1 Cy 2026-11-03T13:32:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=180&l=cy 261103-0 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 784390 2 Cy 261103-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782224 3 Cy 261103-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782226 4 En 2026-11-03T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Prynhawn da. Prynhawn da, bawb. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782230 5 Cy 2026-11-03T13:30:03 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Croeso nôl i chi i gyd. Rydyn ni'n dechrau nawr gyda'r cwestiynau i'r Prif Weinidog, ac yn gyntaf, cwestiwn 1, Steve Bayliss.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782227 6 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Cwm Taf Morgannwg 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782228 7 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve 1. Pa sicrwydd y mae Llywodraeth Cymru wedi'i geisio gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ynglŷn â'u trefniadau diogelu a chapasiti ymwelwyr iechyd? OQ64801 [R] 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782229 8 En 2026-11-03T13:30:24 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch yn fawr iawn. Mae Llywodraeth Cymru wedi gofyn am sicrwydd cynhwysfawr gan Fwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ar drefniadau diogelu a chapasiti ymwelwyr iechyd yn ystod y gweithredu diwydiannol. Fe wnaeth y bwrdd iechyd ddarparu tystiolaeth o oruchwyliaeth diogelu, asesu risg, gweithio amlasiantaeth a chynllunio adferiad. Roedd y dystiolaeth hon yn dangos llywodraethu a gweithredu priodol i amddiffyn plant a theuluoedd. Wrth i adferiad fynd rhagddo, mae monitro parhaus yn parhau i fod yn bwysig i nodi unrhyw anghenion sy'n dod i'r amlwg a sicrhau bod diogelu yn parhau i gael ei flaenoriaethu. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782231 9 En 2026-11-03T13:30:58 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=59&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve Diolch, Brif Weinidog. Rwy'n derbyn mai'r bwrdd iechyd yw'r cyflogwr, ond eich cyfrifoldeb chi yw ei ddwyn i gyfrif am ddiogelwch plant. Ar 16 Medi, dywedodd eich Gweinidog Cabinet dros iechyd wrth y Siambr hon ei fod wedi gofyn am sicrwydd manwl ar ddiogelu ac wedi ei dderbyn. Wyth diwrnod yn ddiweddarach, cynigiodd cyfarwyddwr nyrsio y bwrdd ei hun sicrwydd amodol yn unig ar ddiogelu, a sicrwydd cyfyngedig ar gapasiti, gan rybuddio bod llai o gyswllt yn lleihau cyfleoedd i nodi niwed cudd. Y plentyn nad oes neb yn gwybod eto ei fod mewn perygl yw hwnnw. Pan ddywedwyd wrth y Prif Weinidog am y pryderon diogelu a chapasiti gyntaf, mae papur ei bwyllgor ansawdd yn cofnodi 'gofynion gweinidogol'. Ar 13 Hydref, fe wnaethoch chi sôn am dryloywder llawn. Felly gadewch i deuluoedd weld y dystiolaeth. O fewn saith diwrnod, a wnewch chi gyhoeddi'r hyn yr oedd ei angen ar Weinidogion, beth wnaeth y bwrdd ei ateb a nifer y cysylltiadau iechyd plant a fethwyd neu a ohiriwyd—cyfansymiau, nid enwau? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782236 10 En 2026-11-03T13:32:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=131&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Llywodraeth hon, wrth gwrs, wedi bod yn dryloyw o'r cychwyn, a dylwn bwysleisio hefyd bod yr adolygiad wedi cael ei gomisiynu oherwydd hyd eithriadol yr anghydfod, nid oherwydd bod tystiolaeth o fethiannau diogelu. A lle ceir tarfu estynedig ar wasanaethau, mae'n gwbl briodol, wrth gwrs, bod Gweinidogion yn gofyn am sicrwydd a her ychwanegol, a dyna'n union y camau a gymerwyd gennym ni fel Llywodraeth. Ein cyfrifoldeb ni yw bod yn fodlon bod mesurau diogelu priodol yn dal i fod ar waith, bod risgiau'n cael eu nodi, a bod y risgiau hynny'n cael eu rheoli'n effeithiol, a dyna'n union y bwriadwyd i'r adolygiad ei wneud. Rwy'n croesawu'r sicrwydd a roddwyd gan y bwrdd iechyd, gan gydnabod, wrth gwrs, yr angen i barhau i fod yn wyliadwrus. Ac mae hyn i gyd wedi cael ei wneud, fel y dywedais, mewn ffordd dryloyw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782239 11 Cy 2026-11-03T13:32:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=180&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Brif Weinidog, ar sawl achlysur yn ystod yr anghydfod yma, rydw i a chydweithwyr o Blaid Cymru wedi cyfarfod ag ymwelwyr iechyd ac, yn wir, ag Unite. Mae'n amlwg bod y diffyg cyswllt teuluoedd rheolaidd o ganlyniad i'r streic wedi creu, ac yn parhau i greu, risg i blant. Gwyddom fod nifer yr atgyfeiriadau diogelu ar draws etholaethau'r bwrdd iechyd wedi gostwng. Po hiraf y parha'r anghydfod hwn, y mwyaf yw'r pryder hwnnw.  Gwn fod y Gweinidog Cabinet wedi bod yn herio'r bwrdd iechyd i ddarprau diweddariadau rheolaidd a thystiolaeth gadarn o'r mesurau lliniaru sydd ar waith, gan gydnabod, wrth gwrs, mai'r ffordd orau o sicrhau diogelwch plant a theuluoedd yw drwy ddod o hyd i ddatrysiad i'r anghydfod hirsefydlog hwn, a ddechreuodd ymhell cyn i'r Llywodraeth hon ddod i rym. O ystyried hynny, Brif Weinidog, pa bwysau ychwanegol y mae'r Llywodraeth yn ei roi er mwyn sicrhau bod y mater hwn yn cael ei ddatrys yn fuan? Diolch.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782249 12 Cy 2026-11-03T13:34:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=249&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydw i, wrth gwrs, yn rhannu’r pryder yna am yr effaith mae’r anghydfod hir yma yn ei chael ar blant ac ar deuluoedd. A dyna pam rydyn ni wedi, fel roeddwn i’n dweud yn gynharach, gofyn am sicrwydd, mewn manylder, gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ynglŷn â’r camau diogelu oedd mewn lle. Rydyn ni’n cario ymlaen i gadw llygad gofalus ar y trefniadau hynny, ac mi fyddwn ni’n dal y bwrdd iechyd, wrth gwrs, i gyfrif, i sicrhau bod plant a theuluoedd yn cael eu gwarchod. Mae’r Llywodraeth yma wedi ymwneud yn weithredol, ym mhob ffordd y gallwn ni, efo’r bwrdd iechyd ac efo cynrychiolwyr yr undebau llafur er mwyn ceisio annog datrysiad buan i’r anghydfod yma. Mi ydyn ni eisiau ei weld o'n cael ei ddatrys mor fuan â phosib, ac mi fyddwn ni'n cario ymlaen i wneud popeth priodol y gallwn ni er mwyn sicrhau bod datrysiad yn cael ei ganfod. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782232 13 Cy 2026-11-03T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=301&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782233 14 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cyllideb yr Hydref 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782234 15 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise 2. Pa asesiad mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o effaith cyllideb yr hydref Llywodraeth y DU ar fusnesau bach manwerthu, lletygarwch a hamdden yng Nghymru? OQ64842 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782235 16 En 2026-11-03T13:35:26 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=327&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydym ni, Lywydd, yn ystyried goblygiadau cyhoeddiadau cyllideb yr hydref i Gymru ar hyn o bryd. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i ganolbwyntio ar flaenoriaethu cymorth parhaol i'r busnesau bach sy'n ganolog i'n canol trefi a'n strydoedd mawr bywiog. Rydym ni wedi gwneud cynnydd cynnar sylweddol o ran cyflawni'r ymrwymiad hwnnw, gyda'r gostyngiad parhaol o 30 y cant i ardrethi busnes ar gyfer adeiladau manwerthu, lletygarwch a hamdden cymwys o fis Ebrill y flwyddyn nesaf. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782237 17 En 2026-11-03T13:35:54 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=355&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Felly, mae'n debyg eich bod chi wedi dyfalu, Brif Weinidog, fy mod i'n mynd i siarad am y trothwy, sydd wedi cael ei gynyddu i £18,000 ar gyfer safleoedd manwerthu, lletygarwch a hamdden bach yn Lloegr. Yng Nghymru, dim ond i atgoffa'r Siambr, £6,000 yw'r trothwy, â rhyddhad graddedig hyd at £12,000. A wnaiff eich Llywodraeth asesu faint o fusnesau yng Nghymru fyddai'n elwa mewn gwirionedd pe bai'r trothwy yn cyfateb i Loegr a chyhoeddi'r gost amcangyfrifedig honno cyn cyllideb Cymru? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782241 18 En 2026-11-03T13:36:19 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=380&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Nid yw'n fater cymaint o edrych ar yr hyn sy'n digwydd yn Lloegr ag y mae'n fater o benderfynu beth orau y gallwn ni ei wneud a pha mor bell y gallwn ni wthio'r cymorth yr ydym ni'n ei roi i fusnesau yma yng Nghymru. Fe wnaethom ni ddangos datganiad gwirioneddol o fwriad, rwy'n credu, trwy gymryd y mesur parhaol hwnnw o fis Ebrill y flwyddyn nesaf gyda'r rhyddhad o 30 y cant. Felly, rwy'n meddwl ein bod ni wedi dangos ein penderfyniad i ddod o hyd i bob ffordd y gallwn o gynorthwyo busnesau. Byddwn yn edrych ar bob cyfle, wrth symud ymlaen, gan gynnwys unrhyw rai a allai ddod i'r amlwg o ganlyniad i gyllideb sy'n dal i adael Cymru â llai o arian i'w wario mewn termau real y flwyddyn nesaf. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782243 19 En 2026-11-03T13:36:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=420&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Rhoddodd toriad yr wythnos diwethaf gyfle i mi siarad â llawer o fusnesau ar draws Brycheiniog Tawe Nedd, â llawer ohonyn nhw'n croesawu'r penderfyniad gan y Llywodraeth Plaid Cymru hon i dorri ardrethi busnes 30 y cant i fusnesau lletygarwch a hamdden cymwys ar y stryd fawr. Ond fe wnaeth Llywodraeth y DU anwybyddu galwadau Plaid Cymru yn ystod cyllideb yr hydref i dorri TAW i'n busnesau stryd fawr, y mae llawer ohonyn nhw'n dal i fod mewn trafferthion. A fyddai'r Prif Weinidog yn cytuno â mi bod hwn yn gyfle a fethwyd a allai fod wedi gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i'n busnesau lletygarwch, gwallt a harddwch ledled Cymru? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782245 20 En 2026-11-03T13:37:35 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=456&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n falch o glywed bod busnesau yn etholaeth yr Aelod yn croesawu ein camau cynnar i ail-gydbwyso'r system ardrethi busnes. Bydd y gostyngiad parhaol hwn yn berthnasol i tua 20,000 o safleoedd manwerthu, lletygarwch a hamdden ledled Cymru. Mae'n nifer sylweddol. Bydd yn darparu cyfanswm budd gwerth dros £30 miliwn i fusnesau cymwys o fis Ebrill y flwyddyn nesaf. Rydym ni'n defnyddio'r ysgogiadau sydd ar gael i ni i gynorthwyo busnesau yn y sector, gan ddefnyddio ein pwerau datganoledig. Nid yw TAW yn un o'r rheini, wrth gwrs. Tra bod y galwadau hynny ar Lywodraeth y DU i weithredu ar un ochr o'r cydbwysedd, rydym ni hefyd yn edrych ar yr hyn y gallwn ni ei wneud o fewn ein pwerau nawr, a dyna, fel y dywedais, yw'r hyn y byddwn ni'n parhau i'w wneud, yn y dyfodol, gan edrych ar bob cyfle i wneud yn siŵr ein bod ni'n targedu'r busnesau hynny sydd angen ein cymorth fwyaf. Roedd helpu'r busnesau hamdden, manwerthu a lletygarwch hynny yng Nghymru, yn ein barn ni, yn gam pwysig iawn, iawn i'w gymryd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782248 21 En 2026-11-03T13:38:39 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=520&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Rwy'n credu y gallwn ni i gyd gytuno ein bod ni eisiau gweld ein strydoedd mawr yn ffynnu ac yn aros yn awyddus am rywfaint o'r camau pendant gan y Llywodraeth o ran y gyllideb. Ond mae wir angen nawr hefyd, mae'n debyg, cael sgwrs am le'r ydym ni'n targedu'r cymorth hwnnw a sut rydym ni'n cynnal cymunedau cryf a bywiog ym mhob un o'n hetholaethau, a dyna pam rwy'n croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Lafur y DU yn codi trethi ar gamblo, gan gynyddu treth gemau peiriant o 20 y cant i 25 y cant ar gyfer peiriannau betio mwy o arian. Yn dilyn y gyllideb Lafur hon, ni fydd fydd canolfannau fêps a hapchwarae oedolion yn Lloegr yn gymwys i gael rhyddhad ardrethi busnesau bach mwyach. Bydd y refeniw ychwanegol y mae hyn wedyn yn ei greu yn helpu i ariannu a chynorthwyo'r mathau o fusnesau sy'n cefnogi cymunedau cryfach a strydoedd mawr iach, yr ydym ni, eto, i gyd eisiau eu gweld yma yng Nghymru. Felly, o ran cynorthwyo busnesau bach yng Nghymru, a wnaiff y Llywodraeth hon, felly, ystyried dilyn esiampl Llywodraeth Lafur y DU a gofyn bod siopau fêps a gamblo hefyd yn talu eu cyfran deg? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782255 22 En 2026-11-03T13:39:37 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=578&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Eto, rwy'n gwneud y ddadl nad yw'n fater ohonom ni'n dilyn yr hyn sy'n digwydd yn Lloegr, lle mae Llywodraeth y DU yn gallu gweithredu gan ddefnyddio pwerau a gedwir yn ôl. Dyna un peth. Mae'n rhaid i ni edrych bob amser ar y ffordd y gallwn ni ddefnyddio ein pwerau yn y ffordd fwyaf effeithiol. Mae gennym ni gyllid cyfyngedig. Nid yw'r ffaith bod gwariant cyhoeddus yn gostwng y flwyddyn nesaf mewn termau real o ganlyniad i'r gyllideb yn gwneud pethau'n haws, ond mae'n fater wedyn o dargedu'r meysydd penodol hynny yr ydym ni'n credu y gallan nhw elwa fwyaf o'r cymorth y gallwn ni ei roi ar waith. Os oes gennym ni bwyslais ar y mathau o strydoedd mawr yr ydym ni eisiau eu hadeiladu, a'r ffordd y mae'r cymorth yr ydym ni'n ei gyflwyno yno, gan gynnwys drwy waith y tasglu, yn helpu i greu'r strydoedd mawr bywiog hynny, rwy'n credu mai dyna'r ffordd y mae'r Llywodraeth Plaid Cymru newydd hon yn dangos ein bod ni o ddifrif am gynorthwyo canol trefi a dinasoedd ar hyd a lled Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782240 23 En 2026-11-03T13:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=601&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782256 24 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782246 25 En 2026-11-03T13:40:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=642&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782247 26 En 2026-11-03T13:40:45 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=646&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782244 27 En 2026-11-03T13:40:33 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=634&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Brif Weinidog, ymwelais yn ddiweddar â Gwesty Gwledig a Sba, a bwyty, Wolfscastle yn fy etholaeth i, sy'n dathlu ei hanner can mlwyddiant eleni. Mae'n fusnes lletygarwch gwych sy'n gyflogwr sylweddol, yn cefnogi cyflenwyr lleol ac yn helpu i roi hwb i'r economi leol. Yn ystod fy ymweliad, cawsom drafodaeth onest am yr heriau sylweddol sy'n wynebu'r sector lletygarwch a'r angen i Lywodraethau ar ddau ben yr M4 wneud mwy i gefnogi'r sector a diogelu ei ddyfodol. Fel yr ydym ni newydd glywed, er i rai cyhoeddiadau gael eu gwneud yn ymwneud ag ardrethi busnes, yn anffodus methodd cyllideb hydref Llywodraeth y DU â darparu'r cymorth yr oedd llawer o fusnesau lletygarwch yng Nghymru wedi gobeithio amdano. Yn ogystal â'ch ateb cynharach, a allwch chi roi syniad i ni o'r hyn y bydd Llywodraeth Cymru yn ei gynnig yn ei chyllideb ei hun sydd ar fin cael ei chyhoeddi i gynorthwyo'n benodol busnesau lletygarwch fel gwesty Wolfscastle fel y gallan nhw barhau i fuddsoddi yn yr economi leol a darparu swyddi hanfodol yn y gymuned leol? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782250 28 En 2026-11-03T13:41:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=702&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Gadewch i mi ddymuno pen-blwydd hapus yn hanner cant i westy Wolfscastle a gobeithio y bydd yn parhau i fod yn fusnes lleol sy'n ffynnu am flynyddoedd lawer iawn i ddod. Rwy'n cytuno â'r Aelod bod hon yn gyllideb sy'n methu â chyflawni i Gymru mewn nifer o wahanol ffyrdd. Ond, eto, rwy'n gwneud y ddadl nad ydym ni wedi aros am ganlyniadau cyllideb y DU yn unig; roedd y cyhoeddiad a wnaed gan y Gweinidog cyllid a minnau—fe wnaeth hi hyd yn oed dynnu peint i mi wrth wneud y cyhoeddiad hwnnw—yn ddatganiad eglur ein bod ni eisiau gweithredu cyn gynted ag y gallem ni. Wedi dweud hynny, byddwn bob amser yn chwilio am gyfleoedd i weld sut y gallwn ni ddefnyddio'r pwerau sydd gennym i nodi'r busnesau hynny sydd angen cymorth fwyaf. Rydym ni wedi nodi hwn fel sector sy'n bwysig i ni o ran yr economi, o ran bywiogrwydd ein strydoedd mawr a'n cymunedau. Byddwn bob amser yn chwilio am wahanol ffyrdd, mwy o ffyrdd, ac yn gwthio ffiniau'r hyn y gallwn ni ei wneud fel Llywodraeth o fewn y cyfyngiadau yr ydym ni i gyd yn gwybod sy'n deillio o'r gyllideb honno, a wnaeth wir adael Cymru'n brin. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782257 29 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782254 30 Cy 2026-11-03T13:42:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=780&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, arweinydd Reform UK, Helen Jenner. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782260 31 En 2026-11-03T13:43:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=788&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Arweinydd yr Wrthblaid Jenner, Hellen Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, pan oeddech chi'n wrthblaid, fe wnaethoch chi ddweud bod angen ei hymchwiliad COVID ei hun ar Gymru a bod y teuluoedd mewn profedigaeth yn haeddu atebion. Nawr eich bod chi mewn Llywodraeth, rydych chi'n cynnig adolygiad iddyn nhw heb bwerau ymchwiliad cyhoeddus. A ydych chi'n troi'n ateb Cymru i Keir Starmer, gan ddweud un peth fel gwrthblaid a gwneud un arall mewn grym? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782262 32 En 2026-11-03T13:43:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=782&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Llywodraeth hon yn gwneud yn union yr hyn y gwnaethom ni ei ddweud. Yn union fel y gwnaethom ni ddweud y byddem ni'n cyflwyno'r cynnig gofal plant mwyaf hael yn unrhyw le yn y DU, rydym ni'n bwrw ymlaen ag ef; blaenoriaethu'r GIG, rydym ni'n bwrw ymlaen ag ef; cynorthwyo ffermwyr, rydym ni'n bwrw ymlaen â hynny. Ar fater COVID, roeddem ni'n eglur iawn, iawn yn y maniffesto, ac am gryn amser cyn y maniffesto, mai'r hyn yr oeddem ni ei eisiau oedd ffordd o ddod o hyd i'r atebion sydd eu hangen arnom ni i roi sicrwydd i bobl, pan fydd pandemig arall yn digwydd—rwy'n gobeithio nad yw hynny am amser hir iawn, ond pan fydd yn digwydd—ein bod ni wedi dysgu'r gwersi ohono. Mae gennym ni'r gallu rŵan—a byddwn ni'n cael mwy o fanylion y prynhawn yma gan y Llywodraeth hon—ac mae gennym ni fecanwaith bellach sy'n ein helpu ni, ie, i ddysgu o'r hyn sydd wedi digwydd, ond, wrth wneud hynny, edrych ymlaen at roi i bobl Cymru yr hyn y maen nhw'n ei haeddu, sef yr atebion am yr ymateb hwnnw i COVID yn y dyfodol. Dyna, siawns, yw'r hyn yr ydym ni'n chwilio amdano fel cenedl rŵan. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782263 33 En 2026-11-03T13:44:28 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=869&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen A fydd tystion yn cael eu gorfodi i roi tystiolaeth o dan lw—byddan neu na fyddan? Y gwir amdani yw mai'r ateb yw 'na fyddan', Brif Weinidog, ynte? Hoffwn eich atgoffa am rai o'r ymrwymiadau a wnaeth eich plaid i deuluoedd a ddioddefodd brofedigaeth COVID. Rydych chi wedi sefyll yn y Siambr hon ac wedi bod ar y cyfryngau i ddadlau bod angen ei hymchwiliad COVID penodol ei hun ar Gymru. Fe wnaethoch chi feirniadu'r Llywodraeth Lafur ar y pryd am wrthsefyll craffu a dweud bod y teuluoedd yn haeddu atebion. Fe wnaeth eich plaid ailadrodd yr ymrwymiad hwnnw yn eich maniffesto ar gyfer etholiad cyffredinol 2024. Ym mis Mawrth eleni, fe wnaeth eich Trefnydd roi sicrwydd preifat i un o ymgyrchwyr y teuluoedd mewn profedigaeth na fyddai unrhyw gefnu ar yr ymrwymiad hwnnw—dim cefnu, Brif Weinidog. Ac ar 20 Mawrth, saith wythnos yn unig cyn etholiad y Senedd, cadarnhaodd eich Gweinidog iechyd i BBC Wales y byddai tystion yn cael eu gorfodi i roi tystiolaeth o dan lw. Ei eiriau ef, nid fy rhai i, Brif Weinidog. Ac eto, ar 22 Hydref, fe wnaethoch chi gadarnhau na fyddai gan adolygiad y Llywodraeth unrhyw bwerau statudol i orfodi tystion. Brif Weinidog, rhoddwyd sicrwydd dro ar ôl tro i'r teuluoedd hyn gan aelodau uwch o'ch plaid, gan gynnwys chi. Felly, beth sydd wedi newid? A wnaethoch chi dwyllo teuluoedd mewn profedigaeth am bleidleisiau? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782222 34 En 2026-11-03T13:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=901&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782242 35 En 2026-11-03T13:45:37 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=938&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Eto, byddwn yn gwneud y ddadl ein bod yn cyflawni'n union yr hyn yr oedd yn ei ddweud yn ein maniffesto y byddem ni'n ei gyflawni, sef darparu atebion er mwyn ein paratoi ni ar gyfer pandemig arall posibl yn y dyfodol. Rwyf i wedi bod yma am ychydig flynyddoedd yn hirach na hi, a threuliwyd mwyafrif y blynyddoedd hynny— 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782300 36 En 2026-11-03T13:45:55 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=956&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Allwch chi ddim dweud. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782301 37 En 2026-11-03T13:45:58 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=959&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun —fel llefarydd iechyd dros fy mhlaid. Ac mae'r Aelod yn iawn mai ni oedd y cyntaf, yn ôl ym mis Ebrill neu fis Mai 2020 yn ôl pob tebyg, i alw am ymchwiliad COVID i Gymru. Nid oedd unrhyw sôn am ymchwiliad COVID o gwbl. Y rheswm yr oeddem eisiau hynny oedd nid ein bod ni eisiau model penodol o ymchwiliad, ond ein bod ni eisiau atebion i beth bynnag oedd yn dod i'r amlwg o'n cwmpas ni yn y dyddiau cynnar hynny o COVID. Roeddem ni'n gwybod bod hyn o natur mor ddifrifol y byddem ni eisiau gwneud yn siŵr ein bod ni'n barod i wynebu pandemig yn y dyfodol, gan ddysgu gwersi. Rŵan, yn sefyll yma, nid oes gen i ddiddordeb mewn erledigaeth, nid oes gen i ddiddordeb mewn modelau penodol, mae gen i ddiddordeb yn yr atebion. Ac yn yr etholiad ac am amser hir cyn yr etholiad, y model hwn yr wyf i'n credu'n llwyr—. Efallai ei bod hi'n anghytuno â mi, ond rwy'n gwbl argyhoeddedig, ac wedi bod ers cryn amser, mai dyma'r ffordd orau o ddarparu'r atebion sy'n ddyledus gennym ni i bobl Cymru a'r dioddefwyr a'u teuluoedd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782252 38 En 2026-11-03T13:47:03 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1024&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Brif Weinidog, eich ymrwymiadau chi oedd y rhain, nid fy ymrwymiadau i, nid rhai Reform, ac y cwbl rwy'n ei wneud yw eich dwyn i gyfrif trwy ofyn i chi pam nad ydych chi wedi cadw atyn nhw. Ac fe wnaf i ddweud unwaith eto, y cwestiwn yw: a fydd tystion yn cael eu gorfodi i roi tystiolaeth o dan lw? A'r ateb yw 'na fyddan'. Ac, yn syml, nid yw hynny'n ddigon da i'r teuluoedd hyn. Brif Weinidog, mae llythyr at staff Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr a ddatgelwyd yn answyddogol wedi datgelu bod y bwrdd iechyd wedi cymeradwyo ymgynghoriad ffurfiol ar gynigion i derfynu ei wasanaethau canolfannau gofal sylfaenol brys ledled gogledd Cymru erbyn 31 Mawrth y flwyddyn nesaf. Sefydlwyd y canolfannau hyn i leddfu pwysau ar feddygfeydd teulu ac adrannau achosion brys. Ac rydych chi'n gwybod cystal ag unrhyw un yn y Siambr hon sut mae'r pwysau hynny yn edrych, yn enwedig mewn adrannau achosion brys ysbytai. Mae ysbyty Penrhos Stanley yng Nghaergybi eisoes wedi colli ward Hosbis Dewi Sant. Mae'r gwasanaeth wlserau coes a chlwyfau cymhleth arbenigol arobryn wedi cael ei gwtogi i un aelod o staff yn unig, ac mae'r uned mân anafiadau wedi gweithredu, ar adegau, ar sail oriau cyfyngedig. I le mae hyn yn arwain, Brif Weinidog? Beth nesaf? A ydym ni'n mynd i weld rhywle fel ysbyty Penrhos Stanley yn cau yn gyfan gwbl yn y pen draw? Mae Betsi Cadwaladr yn dal i fod yn destun mesurau arbennig, ac nid wyf i eisiau clywed bod y penderfyniadau hyn yn fater i'r bwrdd iechyd yn unig. Mae gan eich Llywodraeth gyfrifoldeb am oruchwylio'r bwrdd iechyd hwn, ac mae gan eich Gweinidog iechyd, sy'n eistedd yn y fan yna, bwerau ymyrryd statudol. Felly, a wnewch chi ofyn i'ch Gweinidog iechyd archwilio ar frys y defnydd o'r pwerau hynny i atal y toriadau arfaethedig hyn? Oherwydd bod pobl gogledd Cymru yn disgwyl i'w Llywodraeth gymryd cyfrifoldeb, nid sefyll o'r neilltu a golchi eu dwylo tra bod mwy o wasanaethau gofal iechyd lleol yn cael eu rhoi mewn perygl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782264 39 En 2026-11-03T13:48:36 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1117&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Felly, yn union fel y gwnaeth y Llywodraeth hon yn union fel y gwnaethom ni addo y byddem ni o ran dod o hyd i atebion yn dilyn y pandemig COVID, rydym ni'n cyflawni yn union fel y gwnaethom ni ddweud y byddem ni o ran Betsi Cadwaladr—bwrdd iechyd cythryblus y mae pob un ohonom ni eisiau'n daer ei weld yn troi cornel. Rydym ni yn y sefyllfa freintiedig o allu ceisio ei helpu i droi'r gornel honno. Dyna pam wnaeth fy Ngweinidog iechyd fwrw ymlaen yn nyddiau cynnar y Llywodraeth newydd hon i ddod o hyd i'r camau hynny y mae angen eu cymryd. Cyhoeddwyd mesurau ym mis Mehefin, gan gomisiynu adolygiad annibynnol o arweinyddiaeth, llywodraethiant a diwylliant yn y bwrdd iechyd, y disgwylir iddo gael ei gyflwyno i Lywodraeth Cymru yn fuan fel y gallwn ni symud ymlaen. O ran penderfyniadau gweithredu gan fyrddau iechyd, rydym ni i gyd yn gwybod, wrth gwrs, bod y rheini'n benderfyniadau i'r bwrdd iechyd ei hun, ac mae'n rhaid rhoi hyn, fodd bynnag, yng nghyd-destun y gwasanaethau meddygon teulu cynaliadwy yr ydym ni i gyd eisiau eu gweld ar waith. Ceir disgwyliad gan y Llywodraeth hon bod byrddau iechyd yn ymgysylltu yn agored ac yn dryloyw â chleifion, â staff, â chymunedau am gynigion sydd ganddyn nhw, a fy nealltwriaeth i yw nad oes unrhyw benderfyniad wedi cael eu gwneud gan y bwrdd iechyd ar y mater hwn. Ond rydym ni hefyd, wrth gwrs, fel Llywodraeth Cymru, yn disgwyl yn eglur iawn, iawn bod byrddau iechyd, ble bynnag y maen nhw, yn darparu gwasanaethau meddygon teulu cynaliadwy a hygyrch, a dyna ein disgwyliad ar gyfer Betsi Cadwaladr, fel ar gyfer gweddill byrddau iechyd Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782258 40 En 2026-11-03T13:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1201&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782259 41 Cy 2026-11-03T13:50:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1215&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782261 42 En 2026-11-03T13:50:16 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1217&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Arweinydd Llafur Cymru Skates, Ken Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, cyn etholiadau mis Mai, fe wnaeth eich plaid chi gyfres o addewidion. Ond, chwe mis yn ddiweddarach, mae ymwelwyr iechyd yng Nghwm Taf yn dal i aros i chi roi terfyn ar anghydfod yr oeddech chi wedi addo rhoi terfyn arno o fewn dyddiau; mae rhieni ar incwm isel yn dal i aros am daliadau y gwnaethoch chi eu haddo o fewn wythnosau i'r etholiad; mae ailbrisio'r dreth gyngor, un o'r materion allweddol y gwnaethoch chi gerdded i ffwrdd o'r cytundeb cydweithio yn y Senedd ddiwethaf o'i herwydd, wedi cael ei roi o'r neilltu; ac fe wnaethoch chi addo byth ailadrodd anghyfiawnder Thatcheriaeth, ond rydych chi'n edrych ar gipio llaeth am ddim oddi ar blant ysgol. Roedden ni'n meddwl bod cyfres The Traitors wedi dod i ben, Brif Weinidog, ond onid yw'n wir bod pobl yn yr oriel gyhoeddus heddiw a ledled Cymru wedi cael eu hunain â Llywodraeth nad yw'n bod yn ffyddlon i'w haddewidion? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782272 43 En 2026-11-03T13:51:03 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1264&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r rheini i gyd, gyda pharch, yn nonsens, wrth gwrs, oherwydd, o ran y dreth gyngor, tra bod y weinyddiaeth flaenorol wedi ei roi o'r neilltu a gwneud dim, rydym ni'n benderfynol bod angen i ni ddod o hyd i ateb mwy blaengar i'r dreth gyngor fel y mae. O ran llaeth ysgol, mae ymgynghoriad yn digwydd oherwydd bod contract wedi dod i ben, ac mae llaeth yn parhau i gael ei ddosbarthu mewn ysgolion yn rhan o frecwast am ddim. Rydym ni'n edrych ar Lywodraeth yma sydd wedi gwneud cyfres o addewidion, ac rwy'n gwybod ei fod yn gysyniad newydd, ond mae'n Llywodraeth sy'n cadw at yr addewidion hynny drwy wneud yn siŵr ein bod ni'n darparu'r gofal plant am ddim; ein bod ni'n darparu'r prydau ysgol am ddim hynny, gyda chyhoeddiadau pellach yr wythnos hon ar ehangu; ein bod ni'n darparu cymorth i deuluoedd gyda'r argyfwng costau byw. Dyna'r hyn y mae pobl yn ei weld yn y Llywodraeth hon: Llywodraeth sy'n gweithredu. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782277 44 En 2026-11-03T13:51:55 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1316&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Rwy'n ymddiheuro am chwerthin. Nid yw hwn yn fater i chwerthin amdano, mae gen i ofn. Mae pobl yn teimlo eu bod wedi cael eu siomi gan addewidion a dorrwyd, ac efallai bod angen adolygiad neu gynllun i adolygu neu gynllun i sefydlu comisiwn i adolygu'r addewidion a dorrwyd gan eich Llywodraeth. Chwe mis i mewn i dymor eich Llywodraeth, mae teuluoedd sy'n gofalu am blant ag anghenion cymhleth ac ychwanegol yn canfod bod cymorth yn diflannu yn hytrach na gwella. Yr wythnos diwethaf, daeth cyllid i ben ar gyfer Clwb Cwtsh, yr unig ddarparwr o gymorth i blant ag anghenion cymhleth yn ystod gwyliau'r ysgol yng Nghymru, ac mae Sarah, rhiant sy'n dibynnu ar y gwasanaeth hwn, wedi cysylltu â mi ynglŷn â'r effaith y mae'n ei chael. Mae ei mab, Thomas, yn mynychu Ysgol Pen Coch yn y Fflint. Mae eisiau gwybod pam mae plant ag anableddau yn cael eu gadael ar ôl gan y Llywodraeth Plaid Cymru hon. A, Brif Weinidog, nid oes angen dweud y bydd Llafur Cymru yn ceisio ailgyflwyno'r cymorth hanfodol hwn, yn amlwg, drwy'r broses o drafodaethau cyllideb a thrwy ohebiaeth. Ond ni ddylai hynny, siawns, fod yn angenrheidiol. A wnewch chi, heddiw, wneud ymrwymiad i Sarah a chynifer o bobl eraill, ar yr hyn y maen nhw'n galw amdano, i'r Llywodraeth hon ailgyflwyno'r cymorth ar unwaith? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782290 45 En 2026-11-03T13:53:09 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1390&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Felly, rydym ni'n cofio, onid ydym ni, Llafur yn mynd i'r etholiad diweddar â £9 miliwn ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol. Doedden ni ddim yn meddwl bod hynny'n ddigon. Ac rwy'n falch ein bod ni bellach wedi dod i gytundeb lle'r ydym ni'n gallu, gobeithio, rhyddhau tua £60 miliwn fel cam cyntaf tuag at gryfhau anghenion dysgu ychwanegol, sy'n rhywbeth y mae'r Aelod a minnau eisiau ei weld yn digwydd. Mae hyn yn fater o ddefnyddio ein sefyllfa yma, a gweithio'n adeiladol gyda phleidiau eraill, i wneud yn siŵr ein bod ni'n cyflawni o ran anghenion dysgu ychwanegol. Mae gennym ni sefyllfa bellach lle mae'n ymddangos bod Aelod o'r wrthblaid yma yn y Senedd, ar ôl cyllideb yr wythnos diwethaf, yn codi'r baneri, gan ddathlu buddugoliaethau mawr i Gymru, er gwaethaf y ffaith mai'r gwir yw ein bod ni bellach yn derbyn gostyngiad mewn termau real i'r gwariant cyhoeddus sydd gennym ni er mwyn gwario ar faterion fel anghenion dysgu ychwanegol. Pan fo gennym ni Blaid Lafur sydd, ar bapur, yn dweud bod ganddi £14 biliwn ar gyfer rheilffyrdd, ond roedd yr arweinydd Llafur yma eto yn codi'r baneri, gan ddathlu £30 miliwn, un pum canfed o'r hyn y mae'r Blaid Lafur mewn Llywodraeth yn dweud y byddan nhw'n ei gynnig i Gymru. Gadewch i ni fod yn realistig ynglŷn â'r angen i ni gyd weithio gyda'n gilydd, gan gydnabod y pwysau sydd arnom ni a dod o hyd i'r ffyrdd y gallwn ni weithio gyda'n gilydd, fel ar ADY, i wneud gwahaniaeth i fywydau pobl, ac mae'n dod o gydweithredu. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782308 46 Cy 2026-11-03T13:54:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1482&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782311 47 En 2026-11-03T13:54:44 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1485&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren Diolch, Lywydd. Fe wnaf i ddweud, mae'n un dda bod yr arweinydd Llafur yn cwyno am addewidion a dorrwyd pan fo gennym ni gannoedd o filoedd o bobl ar restrau aros o hyd a llawer o bobl yn aros dros ddwy flynedd er gwaethaf eich addewidion a dorrwyd. Nawr, os caf i droi at y Prif Weinidog. Brif Weinidog, yn ôl ar ddechrau 2025, cysylltodd Emily Vaughn â mi. Roedd hi'n ddioddefwr ac yn oroeswr gangiau meithrin perthynas amhriodol. Cafodd ei masnachu ledled y DU a'i threisio dros 1,000 o weithiau gan gannoedd o ddynion. Gwrthododd eich rhagflaenydd fel Prif Weinidog bob gwahoddiad a wnes i i gyfarfod ag Emily Vaughn. Yn hytrach, dywedodd y byddai Emily yn rhan o waith Llywodraeth Cymru ei hun ar fynd i'r afael â'r mater hwn, ond bu diffyg cynnydd. Fe wnes i godi pryderon am hyn y llynedd, ac eto ym mis Chwefror. Cysylltodd Emily â mi eto dim ond wythnos neu ddwy yn ôl. Nid yw wedi clywed dim byd o hyd ers misoedd bellach, er gwaethaf y sicrwydd hwn. Nid yw wedi clywed dim am y gwaith y mae Gweinidogion yn ei wneud ar gaethwasiaeth fodern; nid yw wedi clywed dim am y grŵp cynghori goroeswyr ddioddefwyr sy'n oedolion a addawyd. Ac eto mae hyn er gwaethaf y ffaith bod y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod wedi dweud wrth y Siambr hon, ym mis Medi, y byddai lleisiau goroeswyr yn cael eu clywed ac y byddai eu profiadau yn ysgogi newid. Wel, rwy'n dweud hyn wrthych chi, Brif Weinidog: mae gan Emily lais, mae eisiau cael ei chlywed, ond nid yw'n teimlo fel bod unrhyw un yn Llywodraeth Cymru yn gwrando. A wnewch chi fanteisio ar y cyfle heddiw i gytuno i gyfarfod ag Emily a minnau er mwyn gwrando ar yr hyn sydd ganddi i'w ddweud? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782251 48 En 2026-11-03T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1501&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782268 49 En 2026-11-03T13:56:24 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1585&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae gwrando yn ganolog i bopeth yr ydym ni'n ei wneud. Rwy'n grediniwr cryf ein bod ni fel gwleidyddion yn gynullwyr y syniadau y mae angen i ni eu tynnu at ei gilydd i ddatrys y problemau niferus sydd gennym ni fel cenedl ac i fanteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd sydd gennym ni, ac mae hynny'n sicr cynnwys dysgu o brofiadau bywyd. Dyna pam yr wyf i eisiau i deuluoedd mewn profedigaeth gymryd rhan ac i gyfrannu at yr adolygiad yr ydym ni'n ei roi ar waith, i ddysgu gwersi ar gyfer y dyfodol yn dilyn pandemig COVID. Ac mae'r un peth yn wir yn yr achos hwn. Os yw Emily eisiau siarad â Gweinidogion y Llywodraeth i rannu ei phrofiad bywyd, pam na fyddwn i eisiau ymgysylltu â hynny? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782274 50 En 2026-11-03T13:57:12 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1633&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Wel, diolch am yr ateb yna, Brif Weinidog. Rwy'n credu ei bod hi'n bwysig ei bod yn cyfarfod â chi, fel arweinydd Llywodraeth Cymru, fel y gallwn ni ei sicrhau hi a dioddefwyr dewr eraill sydd wedi siarad am eu profiadau y byddwch chi'n benderfynol, fel y mae angen i ni i gyd fod, i ddileu'r cam-drin, y cam-drin ofnadwy a ddioddefwyd gan bobl fel Emily a llawer o bobl eraill, yn enwedig pan oedden nhw'n blant, wrth law'r troseddwyr anfad ac ofnadwy hyn. Un o'r pethau nad ydych chi a minnau wedi cytuno arno eto yw'r angen am ymchwiliad Cymru gyfan. Mae'n amlwg bod gennym ni ymchwiliad a sefydlwyd gan Lywodraeth y DU i gangiau meithrin perthynas amhriodol. Mae hwnnw wedi gwneud y penderfyniad nawr i gynnal ymchwiliad yng Nghymru, ac mae hynny i'w groesawu. Ond er gwaethaf hynny, rydym ni'n gwybod bod Cymru yn wahanol iawn i Loegr. Mae'n genedl fwy gwledig; mae gennym ni lywodraeth leol fwy tameidiog; mae deddfwriaeth gwasanaethau cymdeithasol yn wahanol; mae gennym ni ddull sy'n seiliedig ar hawliau o ymdrin â ddeddfwriaeth yn ymwneud â phlant; ac mae diogelwch cymunedol wedi'i ddatganoli, ond nid yw plismona. Dyma'r un math o ddadleuon yr oeddech chi'n arfer eu gwneud pan wnaethoch chi alw am ymchwiliad COVID-19 penodol i Gymru. Felly, ar ôl cyfarfod ag Emily, yr wyf i'n gobeithio y gellir ei drefnu yn fuan iawn, a wnewch chi gytuno i edrych eto ar y ddadl dros ymchwiliad penodol i Gymru i gangiau meithrin perthynas amhriodol, fel y gallwn ni fod yn sicr ein bod ni'n dysgu gwersi ac yn atal mwy o blant agored i niwed rhag cael eu denu i berthynas amhriodol a chael eu treisio gan gangiau o bedoffilyddion ledled ein gwlad, ac fel y gallwn ni ddwyn gwasanaethau cyhoeddus i gyfrif am unrhyw fethiannau? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782276 51 En 2026-11-03T13:58:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1729&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Fe wnaf i ailadrodd yr hyn yr wyf i wedi ei ddweud o'r blaen, oherwydd does dim byd pwysicach na gwneud yn siŵr bod pobl yn ddiogel, bod pobl yn teimlo'n ddiogel, eu bod nhw'n ymddiried mewn awdurdod i ofalu amdanyn nhw, ac yn gwbl sicr mae gan bobl ddigon o reswm i ddrwgdybio awdurdod. Rwyf i wedi dweud o'r blaen y byddaf i bob amser yn agored i ystyried beth yw'r ffyrdd gorau o ddod o hyd i atebion ar y materion hyn. Gallai fod ar gyfres gyfan o faterion. Rydym ni wedi dychwelyd eto at fater COVID. Rwy'n credu ein bod ni'n gwneud y peth iawn ar hynny. Rwy'n credu ein bod ni'n gwneud y peth iawn wrth ymgysylltu ag ymchwiliad y DU ar gangiau meithrin perthynas amhriodol, yn enwedig o gofio'r ymgysylltiad a gawsom fel Llywodraeth gyda'r ymchwiliad hwnnw, eisiau i'r ymchwiliad hwnnw chwarae rhan mor ddwys â phosibl yn y gwaith o edrych ar yr hyn a oedd yn digwydd yng Nghymru. A rŵan bod gennym ni'r sicrwydd hwnnw bod gwaith yn cael ei wneud yn benodol i ddysgu profiad Cymru yn rhan o'r ymchwiliad hwnnw, mae hynny'n rhoi hyder i mi bod hwn yn ymchwiliad sy'n berthnasol iawn i'n sefyllfa yng Nghymru ac a fydd yn ein helpu i ddod o hyd i atebion. Byddwn yn aros i weld beth sy'n dod allan o hynny, ac os byddwn ni'n teimlo bod hynny'n druenus o annigonol ac wedi methu â mynd i'r afael â rhai o'r problemau sy'n ein hwynebu ni yma, gadewch i ni edrych eto. Rwy'n fodlon bod gan y mesurau sy'n cael eu cymryd nawr, wrth eu gwraidd, fuddiannau menywod, pobl ifanc a phobl agored i niwed yng Nghymru sydd angen atebion ynghylch a ellir ymddiried mewn awdurdod i ofalu amdanyn nhw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782266 52 En 2026-11-03T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1801&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782279 53 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782280 54 Cy 2026-11-03T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1801&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782281 55 En 2026-11-03T14:03:20 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2001&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782269 56 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cynaliadwyedd Fferyllfeydd Cymunedol 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782270 57 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12179 12179 Claire Archibald AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire 3. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i sicrhau cynaliadwyedd economaidd fferyllfeydd cymunedol? OQ64809 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782271 58 En 2026-11-03T14:00:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1841&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydym ni eisiau gwneud fferylliaeth gymunedol yn ganolog i wasanaeth gofal sylfaenol cryfach. Byddwn yn buddsoddi i alluogi fferyllfeydd i ddarparu mwy o ofal clinigol yn agosach at adref. Rydym ni eisiau adeiladu ar y trefniadau presennol, gan weithio mewn partneriaeth â'r rhwydwaith fferyllfeydd cymunedol, i wneud yn siŵr ei fod yn gynaliadwy ar gyfer y dyfodol ac adeiladu ar y rhan sy'n amlwg yn hanfodol y mae fferyllfeydd eisoes yn ei chwarae mewn cymunedau ledled Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782265 59 En 2026-11-03T14:01:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1868&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12179 12179 Claire Archibald AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire Diolch, Brif Weinidog. Mae'n eithaf braf eich clywed chi'n siarad am gyllid. Rwyf i wedi bod yn siarad â fferyllfeydd ar draws fy etholaeth ac yn ehangach, ac maen nhw'n dweud wrthyf i fod eu cydweithwyr ledled Cymru yn rhannu'r un pryderon am danariannu a chostau cynyddol. Maen nhw'n dweud wrthyf i eu bod nhw'n dosbarthu meddyginiaethau yn rheolaidd am lai nag y maen nhw'n talu amdanyn nhw. Sut mae hynny'n deg? A sut allwn ni ddisgwyl iddyn nhw barhau i amsugno'r colledion hyn ochr yn ochr â chostau staffio a rhedeg cynyddol? Mae ein fferyllfeydd yn gonglfeini o'n cymuned. Rydym ni'n dibynnu arnyn nhw, mae ein meddygon teulu yn dibynnu arnyn nhw ac felly hefyd ein hadrannau damweiniau ac achosion brys. Maen nhw angen ein cefnogaeth ac allwn ni ddim fforddio eu colli. Felly, rwy'n gofyn heddiw: a wnaiff eich Llywodraeth adolygu sut mae fferyllfeydd yn cael eu had-dalu am feddyginiaethau a gweithredu pan fyddan nhw'n yn cael eu talu llai nag y mae'r meddyginiaethau yn eu costio iddyn nhw yn gyson? Gwnaiff neu na wnaiff? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782278 60 En 2026-11-03T14:01:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=1911&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Eto, ni allaf ond bwysleisio pa mor bwysig yw hi bod gennym ni rwydwaith fferyllfeydd cymunedol cynaliadwy. Rydym ni'n siarad am ofal sylfaenol, ac yn rhy aml gallwn feddwl mai dim ond am feddygfeydd teulu yr ydym ni'n siarad. Mae meddygfeydd teulu yn bwysig iawn, ond rydym ni'n siarad am yr holl gyfres o ddarparwyr gofal sylfaenol. Rwy'n credu bod camau cadarnhaol wedi cael eu cymryd yn y blynyddoedd diwethaf o ran ehangu'r cynllun mân anhwylderau i bwysleisio'r ffaith bod fferyllfa gymunedol wir yn bwynt cyswllt cyntaf i fwy a mwy o bobl, ond mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr bod y gefnogaeth yno iddyn nhw. Fe wnaeth ein maniffesto ymrwymo i roi'r GIG ar sail newydd a chynaliadwy, â mwy o bwyslais ar atal, cadw pobl yn iach a symud pwyslais ac adnoddau tuag at wasanaethau iechyd o ddydd i ddydd. Mae swyddogaeth fferylliaeth gymunedol yn hynny yn amlwg yn hanfodol. Mae rhwydwaith fferyllfeydd cymunedol cryf a chynaliadwy yn gwbl hanfodol i'n huchelgais i symud tuag at atal a darparu mwy o ofal yn agosach at adref. Yn ein hystyriaethau ynghylch sut rydym ni'n gwneud yn siŵr ein bod ni'n cael arian i'r rheng flaen yng nghyd-destun cyllid sy'n gostwng o ganlyniad i Lywodraeth y DU, byddwn yn bendant yn canolbwyntio ar sut y gallwn ni weithio mor gadarnhaol â phosibl fanteisio i'r eithaf ar ein rhwydwaith fferyllfeydd cymunedol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782282 61 En 2026-11-03T14:03:20 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2001&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Brif Weinidog, mae gan Lywodraeth Cymru weledigaeth i symud mwy o bwyslais ar ofal sylfaenol, sydd i'r groesawu'n fawr ac mor hir-ddisgwyliedig. Rydym ni wedi clywed bod fferyllfeydd cymunedol yn elfen ganolog o hynny ac rwy'n siŵr nad oes yr un Aelod yma sy'n anghytuno â'r datganiad hwnnw. Roeddwn i'n mynd i ofyn i chi pa waith rydych chi'n ei wneud i fuddsoddi yn y rhwydwaith fferyllfeydd cymunedol, ond rwy'n mynd i ofyn i chi beth allwn ni ei wneud i sefydlogi'r rhwydwaith fel y gall y sector barhau i ddod â'u gofal arbenigol yn agosach at y bobl. Ac os caf i sleifio—. A pha waith pellach y gellir ei wneud i wella ymwybyddiaeth y cyhoedd o wasanaethau fferyllfeydd i gryfhau eu swyddogaeth mewn gwasanaethau rheng flaen a helpu i sicrhau'r dyfodol cynaliadwy hwnnw? Oherwydd dyna'r hyn y maen nhw'n ei wneud ac maen nhw'n ei wneud yn dda iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782283 62 En 2026-11-03T14:04:12 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2053&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae ymwybyddiaeth gyhoeddus yn bwysig iawn, ac, yn union fel yr oeddem ni'n sôn yn gynharach, mae gwneud yn siŵr bod mwy a mwy o bobl yn gwybod am yr hyn y gallan nhw ei gael o ymweld â'u fferyllfa gymunedol yn gyntaf yn bwysig iawn. Fe allwn ni i gyd chwarae rhan yn hynny. O ran cynaliadwyedd, ydw, rwy'n defnyddio'r gair hwnnw llawer, ond nid yw'n fater o rewi'r hyn sydd gennym ni yn unig. Rydym ni eisiau ehangu gwasanaethau clinigol, onid ydym ni? Ac mae ehangu'r gwasanaethau clinigol hynny yn allweddol i gynaliadwyedd fferylliaeth gymunedol yng Nghymru. Po fwyaf y mae pobl yn ei wybod am y gwasanaethau y gallan nhw eu cynnig, y mwyaf y maen nhw'n gallu eu cynnig. Maen nhw ar ben busnes iechyd yn ein cymunedau. Nhw yw'r rhai sydd yno, yn gallu datrys problemau yn eu mebyd, eu drysau ar agor i'r cymunedau y maen nhw'n eu gwasanaethu. Trwy'r ymgyrch Helpwch Ni i'ch Helpu Chi, er enghraifft, rydym ni'n darparu deunyddiau cyfathrebu cenedlaethol i fferyllfeydd a byrddau iechyd i hyrwyddo gwasanaethau yn lleol, i sicrhau bod mwy o bobl yn deall yr hyn y gall eu fferyllfa ei wneud. Mae creu'r momentwm hwnnw y tu ôl i dwf y sector yn allweddol i'w gynaliadwyedd yn yr hirdymor. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782267 63 En 2026-11-03T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2101&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782302 64 En 2026-11-03T14:07:46 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2267&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782275 65 En 2026-11-03T14:05:26 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2127&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Rydym ni i gyd yn dibynnu ar fferyllfeydd cymunedol. Roedd fferyllfa yn Nhreforys, a oedd yn cael ei redeg gan Jhoots, a oedd â phrinder meddyginiaethau a lle na chafodd y staff eu talu am sawl mis. Ym mis Ionawr eleni, aeth Fferyllfa Jhoots i ddwylo'r gweinyddwyr, â datganiad y gweinyddwyr yn amlinellu £19 miliwn o ddyled. Yn ffodus, cymerwyd y fferyllfa drosodd, a hefyd yn ffodus, mae gan Dreforys, lle rwy'n byw, nifer fawr o fferyllfeydd. Nid yw hyn yn wir ar draws Gŵyr Abertawe. Mae fferyllfeydd angen mwy o gymorth. Rwy'n cefnogi rhoi cyhoeddusrwydd gwell i'r hyn y gall fferyllfeydd ei ddarparu, fel brechlynnau ffliw. A wnaiff Llywodraeth Cymru ystyried cynyddu nifer yr eitemau y gall fferyllfeydd eu rhagnodi? Er enghraifft, mae angen presgripsiwn ar gyfer eli acne rhosynnaidd. Os gwnawn ni adael i fferyllfeydd ragnodi mwy, bydd yn lleihau pwysau ar feddygfeydd teulu ac yn helpu fferyllfeydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782288 66 En 2026-11-03T14:06:15 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2176&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n credu y dylem ni bob amser fod â llygad ar sut y gallwn ni ehangu'r gwasanaethau sy'n cael eu darparu gan fferyllfeydd cymunedol. Rydym ni wedi dysgu, drwy'r cynllun mân anhwylderau ac ymgysylltiad pobl ag ef, bod llawer mwy y gall fferyllfa gymunedol ei gynnig nag y mae'r rhan fwyaf o bobl yn ei feddwl. Byddai'n gamgymeriad gan unrhyw lywodraeth i beidio â gweithio'n agos iawn gyda fferylliaeth gymunedol i weld beth y gellir ei ehangu, sut y byddai hynny'n gweithio. Wrth gwrs, mae gennym ni ragnodwyr mwy uniongyrchol ym maes fferylliaeth gymunedol bellach. Dyna'r cyfeiriad teithio yr ydym ni eisiau parhau i'w ddilyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782289 67 En 2026-11-03T14:06:55 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2216&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Brif Weinidog, yn aml, fferyllfeydd cymunedol yw'r pwynt cyswllt cyntaf i bobl sy'n chwilio am ofal iechyd, gan chwarae rhan hanfodol yn y gwaith o gadw pobl yn iach, cefnogi ein GIG a thynnu pwysau oddi ar feddygfeydd teulu ac adrannau achosion brys sydd eisoes wedi'u hymestyn. Nid yn unig hynny, maen nhw hefyd yn darparu mwy na 84,000 o ymgynghoriadau gwasanaeth clinigol GIG bob un mis, ac eto mae'r rhwydwaith wedi gostwng o 716 o fferyllfeydd yn 2019 i 683 heddiw. Mae hynny'n 33 yn llai o fferyllfeydd lleol ar adeg pan fo niferoedd presgripsiynau, gweithgarwch clinigol, costau gweithlu a disgwyliadau i gyd yn cynyddu. Gall colli fferyllfa leol gael effaith sylweddol, yn enwedig ar bobl hŷn, y rhai sydd â chyflyrau iechyd hirdymor a phobl a allai gael trafferth yn teithio ymhellach i ffwrdd. Yn ogystal ag amlinellu'r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gefnogi cynaliadwyedd rhwydweithiau fferyllfeydd cymunedol yng Nghymru, a wnaiff y Prif Weinidog hefyd esbonio pa gamau sy'n cael eu cymryd i wrthdroi'r gostyngiad i nifer y fferyllfeydd yma yng Nghymru? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782291 68 En 2026-11-03T14:07:45 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2266&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yr ateb i'r cwestiwn olaf yna yw cynaliadwyedd y sector yn ei gyfanrwydd, a gwneud yn siŵr bod y contractau sydd ar waith yn caniatáu i'r busnesau hynny fod yn hyfyw. Mae angen iddyn nhw fod yn hyfyw. Wrth benderfynu ar sut mae contractau yn gweithio rhwng y Llywodraeth a fferyllfeydd, mae hynny'n ganolog iddo. Soniodd yr Aelod am rai ystadegau; dyma fwy: darparwyd 0.5 miliwn o ymgynghoriadau drwy'r cynllun anhwylderau cyffredin. Rwy'n credu ei fod yn 200,000 o ymgynghoriadau rhagnodi annibynnol mewn fferyllfeydd cymunedol y llynedd. Mae hynny'n arwyddocaol, fel y dywed yr Aelod, o ran y pwysau y mae'n eu cymryd oddi ar feddygfeydd teulu. Rwy'n gwneud y ddadl hefyd—. Rydym ni'n aml yn cael cwestiynau yma, fel yr ydym ni wedi eu cael heddiw, am fywiogrwydd strydoedd mawr. Mae'r fferyllfa yn chwarae rhan allweddol o ran nifer yr ymwelwyr â'n strydoedd mawr. Mae'n bwysig iawn ein bod ni'n cynnal ac yn cefnogi fferyllfeydd fel curiad calon canol trefi. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782303 69 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cysylltiadau Cryfach rhwng Cymru a Gweddill y DU 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782304 70 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam 4. Sut mae'r Prif Weinidog yn hyrwyddo cydweithrediad ac yn meithrin cysylltiadau cryfach rhwng Cymru a gweddill y Deyrnas Unedig? OQ64843 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782305 71 En 2026-11-03T14:08:57 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2338&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae cydweithrediad yn cymryd sawl ffurf, wrth gwrs. Yn yr wythnosau diwethaf, er enghraifft, cynigiais bartneriaeth economaidd i wneud yn siŵr bod Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn cydweithio'n well i sicrhau ffyniant i bobl yng Nghymru. Mae'n fater y cefais gyfle i'w drafod gyda Phrif Weinidog y DU yn y Cyngor Economaidd Cenedlaethol yr wythnos diwethaf. Mae'n rhaid i'r bartneriaeth honno, y mae'n rhaid iddi fod yn seiliedig ar barch, hefyd eistedd ochr yn ochr â newidiadau i'n setliad datganoli, fel bod gennym ni'r arfau sydd eu hangen arnom ni i wella'r ddarpariaeth o wasanaethau cyhoeddus Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782309 72 En 2026-11-03T14:09:29 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2370&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch am eich ateb, Brif Weinidog, ac roeddwn i'n falch o'ch gweld chi yn y Cyngor Economaidd Cenedlaethol yn Glasgow hefyd. Rwy'n siŵr eich bod chi wedi ymuno â'r trafodaethau hynny â meddwl gwirioneddol agored, oherwydd mae'n amlwg gan bobl Cymru, Brif Weinidog, bod pobl eisiau cydweithrediad agos o fewn y Deyrnas Unedig, nid yn unig i ysgogi twf, ond oherwydd eu bod nhw'n deall y cysylltiadau dwfn, hirsefydlog sydd gennym ni, ac oherwydd ein bod ni eisiau gweld Cymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon yn gweithio gyda'i gilydd ar gyfer dyfodol uchelgeisiol. Mae hyn yn ymddangos yn groes, Brif Weinidog, i'ch uwchgynhadledd ymwahanwyr a gynhaliwyd gydag arweinwyr Sinn Féin a Phlaid Genedlaethol yr Alban yma yng Nghaerdydd ychydig fis neu ddau yn unig yn ôl, lle gwnaethoch chi dreulio amser yn cynllwynio i chwalu ein Teyrnas Unedig—y gwrthwyneb llwyr i hyrwyddo cydweithrediad a chreu'r cysylltiadau cryfach y mae pobl Cymru eisiau eu gweld. Mae'n amlwg y byddai cynlluniau Plaid Cymru i dorri'r cysylltiadau economaidd, diwylliannol a dynol hollbwysig hynny sydd gan Gymru â gweddill y DU yn drychinebus i Gymru. Felly, Brif Weinidog, fe wnaf i ofyn i chi nawr: pa gynlluniau sydd gennych chi i wrando ar bobl Cymru a chryfhau dyfodol Cymru o fewn y Deyrnas Unedig? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782273 73 En 2026-11-03T14:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2401&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782285 74 En 2026-11-03T14:10:30 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2431&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'n dal i deimlo ias at y syniad o dri Phrif Weinidog yn cyfarfod i siarad am sut y gallwn ni gydweithio er budd y bobl yr ydym ni'n eu gwasanaethu. Gadewch i mi ddychwelyd at ei sylwadau agoriadol. Efallai y bydd yn syndod iddo—dydw i ddim yn siŵr pam y dylai, o gofio'r hyn yr wyf i wedi ei ddweud dros y blynyddoedd—fy mod innau hefyd yn credu mewn cydweithrediad agos rhyngom ni fel cenhedloedd o fewn yr ynysoedd hyn, ac rwyf i hefyd yn sylweddoli ac yn meddwl y dylem ni fanteisio i'r eithaf ar y cysylltiadau hirdymor dwfn rhyngom ni yn yr ynysoedd hyn. Y gwahaniaeth rhyngddo ef a minnau yw nad wyf i'n credu bod y ffordd yr ydym ni'n gweithio gyda'n gilydd yn yr ynysoedd hyn yn gweithio'n arbennig o dda pan fo Llywodraeth y DU sy'n poeni ychydig iawn, iawn am lesiant pobl Cymru yn dal y cardiau i gyd. Rwy'n dweud gadewch i ni gael y pwerau yn ein dwylo ein hunain a defnyddio'r pwerau hynny i greu'r cysylltiadau cydweithredol, agos iawn hynny sy'n manteisio i'r eithaf ar y cysylltiadau hirdymor dwfn rhyngom ni yn yr ynysoedd hyn. Dyna'r gwahaniaeth rhyngom ni: nid wyf i'n meddwl bod pethau fel y maen nhw rŵan yn gweithio cystal ag y gallen nhw i Gymru. Rydym ni o fewn y Deyrnas Unedig rŵan, a dyna pam y gwnes i ymgysylltu â Prif Weinidog y DU a'i gyd-aelodau o'r Cabinet yn Glasgow yr wythnos diwethaf mewn ysbryd cadarnhaol, a pham yr oeddwn i'n falch o adael gydag enillion gwirioneddol i Gymru, â cham sylweddol ymlaen ar hyblygrwydd cyllidol ac ar bwerau benthyg, fel y gallwn ni ddefnyddio ein harfau fel Senedd ac fel Llywodraeth er budd pobl Cymru. Mae gennym ni sicrwydd rŵan y bydd Prif Weinidog y DU yn bersonol yn edrych ar sut y gall fuddsoddi'n fwy gwleidyddol mewn deall anghyfiawnder tanariannu Cymru o ran rheilffyrdd. Mae hwnnw'n gam pwysig ymlaen. Mae gennym ni gytundeb y bydd y cynnig a roddais ar y bwrdd ar gyfer partneriaeth o dwf yn cael ei ystyried yn fanwl rŵan, rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, fel y gallwn ni ddod o hyd i'r tir cyffredin hwnnw i greu ffyniant ym mhob rhan o Gymru, sef yr hyn yr wyf i wedi bod ei eisiau erioed, ac yr wyf i'n ei ddarllen y mae Andy Burnham ei eisiau hefyd. Mae hyn yn gadarnhaol. Rwy'n credu mewn cydweithrediad cadarnhaol. Peidiwch â bod ofn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782296 75 Cy 2026-11-03T14:12:42 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2563&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 8371 8371 Elwyn Vaughan https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8371 Vaughan, Elwyn Mae diddordebau Cymru yn cael eu gwasanaethu orau drwy wneud ei phenderfyniadau ei hun, ac mae'r drefn gyfansoddiadol bresennol yn annheg yn ei hanfod. Ond tra bod y trefniadau presennol yn parhau, rhaid iddynt rymuso Cymru mewn ffordd wirioneddol. Yr wythnos diwethaf, yn sgil cyfarfod â'r Prif Weinidog, daethoch allan o'r cyfarfod gyda mwy o gytundeb gan Lywodraeth San Steffan ar yr hyn sydd ei angen ar Gymru. Fodd bynnag, a fyddech chi’n cytuno â mi fod rhaid troi'r sicrwydd gan y Prif Weinidog bod caniatáu mwy o hyblygrwydd cyllidol i Lywodraeth Cymru yn fater o sut a phryd yn realiti heb oedi? Ac a yw'n cytuno ymhellach â mi, os yw'r Prif Weinidog i gael ei arwain gan yr hyn sydd orau i Gymru, nad yr hyn sydd orau i rai Aelodau Seneddol yn San Steffan sy'n bwysig, ond bod rhaid i hynny olygu trafodaethau ar unwaith ac ystyrlon ynghylch datganoli plismona a chyfiawnder? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782325 76 Cy 2026-11-03T14:13:33 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2614&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Dwi'n cytuno yn gryf. Dwi'n ddiolchgar am y cwestiwn yna i allu adeiladu ar y sylwadau y gwnes i funud neu ddau yn ôl. Dwi yn cytuno bod galwadau adeiladol y Llywodraeth yma wedi arwain at sylwadau cadarnhaol gan y Prif Weinidog ar hyblygrwydd cyllidol i Gymru, fel y dywedais i. Mi ges i gyfle, fel y dywedais i, nodi nifer o feysydd eraill efo'r Prif Weinidog—ar reilffyrdd, ar bartneriaeth twf—lle dwi'n meddwl bod yna enillion go iawn i gael eu gwneud. Ond, mae'n glir iawn nad ydy'r ddadl ar ddatganoli plismona a chyfiawnder yn symud ar y cyflymder y byddai Llywodraeth Cymru yn ei ddymuno. Felly, mi fyddwn ni yn cryfhau eto, ac yn atgyfnerthu’r ffordd rydyn ni'n mynd â’r ddadl honno i argyhoeddi Gweinidogion yn San Steffan fod yr achos dros ddatganoli heddlu a chyfiawnder yn gryfach nag erioed. Mae pob tystiolaeth yn pwyntio at hynny fel cam fyddai'n elwa pobl Cymru. Yn yr un modd, rydyn ni'n dal yn aros i'r Trysorlys symud er mwyn galluogi Llywodraeth Cymru i fwrw ymlaen efo'r peilot taliad plant Cynnal, ac mi fyddwn ni yn annog y Llywodraeth i beidio ffrwyno ymdrechion Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â thlodi plant. Felly, mae yna gamau breision rydyn ni angen gweld yn cael eu cymryd gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782326 77 En 2026-11-03T14:14:56 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2697&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5113 5113 Nigel Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5113 Williams, Nigel Wel, Brif Weinidog, rydych chi'n sicr wedi llwyddo mewn un math o gydweithrediad trawsffiniol, onid ydych chi? Pobl sy'n teithio o Gymru i Loegr i brynu alcohol i ddechrau—newyddion da i fanwerthwyr Lloegr, ond nid i fusnesau Cymru. Gan droi at fater o natur fwy difrifol, rwy'n gwybod yn bersonol y boen o golli rhywun agos o bla canser, a cheir pobl eraill yn y Siambr hon y mae'r un peth wedi digwydd iddyn nhw. Felly, pa drefniadau ymarferol ydych chi'n mynd ar eu trywydd gyda gwasanaethau GIG mewn rhannau eraill o'r DU fel y gall pobl yn y gogledd sy'n aros am driniaeth canser neu driniaeth arbenigol gael mynediad at y capasiti sydd ar gael pan na all gwasanaethau yma ddiwallu eu hanghenion? A sut wnewch chi dangos bod y trefniadau hynny yn lleihau oediadau? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782287 78 En 2026-11-03T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2701&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782292 79 En 2026-11-03T14:15:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2741&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun O ran prisiau alcohol—fe allai Aelodau chwerthin—mae hwn yn fater difrifol iawn o ran iechyd. Mae'r fasnach drawsffiniol yn fater difrifol iawn a ystyriwyd yn ddifrifol iawn gan y pwyllgor a oedd yn edrych ar hyn ac yn y Llywodraeth flaenorol, pan gyflwynodd hi'r ddeddfwriaeth hon. Mae'r rhain yn faterion difrifol, felly hefyd y mater o ddarpariaeth iechyd drawsffiniol—bydd pobl yn teithio i'r ddau gyfeiriad, wrth gwrs, ar gyfer gofal iechyd dros y ffin, sy'n rhywbeth arferol. Mae sicrhau bod y cytundebau hynny'n gadarn ac yn eu lle ar gyfer darparu ar gyfer cleifion yng Nghymru pan fyddan nhw'n mynd dros y ffin yn rhywbeth y mae fy Ngweinidog iechyd yn gweithio arno gyda'i dîm, i gryfhau a sicrhau bod y trefniadau hynny mor gydnerth â phosibl. Ac, wrth gwrs, o ran gwasanaethau canser yn arbennig, byddwn ni y Llywodraeth gyntaf i fod â chynllun canser hirdymor, oherwydd rydym ni'n cydnabod bod hynny'n rhywbeth y mae pobl Cymru yn ei haeddu. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782297 80 En 2026-11-03T14:16:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2801&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw O ran cyfeiriad y Prif Weinidog at yr hyn a ddywedodd ef ar gofnod, a gaf i ddyfynnu’r Prif Weinidog unwaith eto? Pan wnaeth ef gwrdd â llysgennad yr Undeb Ewropeaidd i'r DU y llynedd, fe ddywedodd 'Mae Brexit wedi achosi difrod mawr i economi Cymru, ac oni bai y bydd y rhwystrau strwythurol rhag masnach a buddsoddiad yn cael eu diddymu, ni chaiff uchelgeisiau Llywodraeth y DU o ran twf fyth mo'u gwireddu.' Nawr, rwy'n cytuno yn llwyr ag ef, ac rwy'n gobeithio y gwnaiff ef ymuno â mi i groesawu'r newyddion heddiw am gytundeb drafft rhwng y DU a'r UE sy'n diddymu gwiriadau wedi Brexit ar allforion bwyd ac amaethyddol. Mae Llywodraeth Lafur y DU yn bwrw ymlaen i gyflawni er mwyn economi Cymru; fe fydd pleidleiswyr Cymru yn disgwyl i Lywodraeth Cymru wneud yr un peth. Ond mae'r Prif Weinidog wedi neilltuo cryn dipyn o amser ers dod i rym ar gyfer hyrwyddo annibyniaeth Cymru. Nawr, a ydych chi'n derbyn, Brif Weinidog, eich bod chi'n ymgyrchu i gyflwyno'r union rwystrau o ran masnach, ffrithiant ac, yn wir, ffiniau'r ydych chi, yn achos Brexit, wedi dadlau eu bod nhw wedi achosi cymaint o ddifrod i economi Cymru? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782307 81 En 2026-11-03T14:17:38 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2859&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydym ni'n ymgyfarwyddo â chynghrair Llafur, y Ceidwadwyr a Reform yn erbyn Cymru sy'n meiddio bod ag uchelgais. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782306 82 En 2026-11-03T14:17:46 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2867&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw O, dewch o 'na. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782310 83 En 2026-11-03T14:17:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2869&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Gadewch i mi ymateb i'r cwestiwn am Ewrop— 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782312 84 En 2026-11-03T14:17:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2872&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Rydym ni'n dymuno gweld Cymru yn llwyddo, Brif Weinidog. Beth ydych chi'n ei wneud? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782315 85 En 2026-11-03T14:17:55 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2876&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn gweithio— 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782314 86 En 2026-11-03T14:17:57 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2878&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw A gawn ni wrando ar yr ymateb gan y Prif Weinidog? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782313 87 En 2026-11-03T14:18:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2882&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn gweithio yn adeiladol gyda Llywodraeth y DU ar fesurau iechydol a ffytoiechydol. Fe gefais i gyfle'r wythnos diwethaf i drafod cwestiwn ein perthynas ni gyda'r Undeb Ewropeaidd. Rwy'n falch o glywed geiriau cynhesach gan Brif Weinidog o'r Blaid Lafur. Fe wnes i ei annog ef i fod yn fwy eofn. Fe wnes i ei annog ef i fynd ymhellach a siarad am ddychwelyd i'r undeb tollau a dychwelyd i'r farchnad sengl. Yn hynny o beth yr ydym ni'n awyddus i weld meithrin cynghrair o bobl sy'n wirioneddol bleidiol i berthynas glòs â'r Undeb Ewropeaidd. Mae Plaid Cymru yn eglur mai honno yw'r berthynas yr ydym ni'n dymuno ei chael. Rwy'n gwahodd yr Aelod i ymuno â mi i alw ar Brif Weinidog y DU i weithredu yn yr un modd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782319 88 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B System Fudd-daliadau i Gymru 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782320 89 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 4491 4491 Alun Cox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun 5. Pa gynnydd mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o ran gweithredu system fudd-daliadau i Gymru? OQ64827 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782321 90 En 2026-11-03T14:18:57 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2938&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydym ni'n cyflymu tua'r nod gyda'n rhaglen ar gyfer ymrwymiad y llywodraeth ar gyfer cyfundrefn les dosturiol i Gymru. Yn flaenoriaeth gychwynnol, rydym ni'n gwella'r broses o weinyddu budd-daliadau sy'n bodoli ar hyn o bryd yng Nghymru, gan helpu mwy o bobl i fod â'r cymorth y mae ganddyn nhw hawl i'w gael. Fe fyddwn ni'n dal ati i bwyso am bwerau ychwanegol o ran lles ar gyfer darparu cynlluniau cymorth a wnaed yng Nghymru sy'n adlewyrchu ein gwerthoedd ac yn diwallu anghenion cymunedau ledled Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782323 91 En 2026-11-03T14:19:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=2962&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 4491 4491 Alun Cox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun Diolch, Brif Weinidog. Yn ddiweddar, fe wnes i gyfarfod â Sefydliad Bevan i drafod system budd-daliadau Cymru a sut y gallai helpu i gyflawni canlyniadau gwirioneddol ar gyfer rhai o'r aelwydydd tlotaf yng Nghymru, heb warthnod na gofyn i bobl ddarparu gwybodaeth ddyblyg na llywio drwy gyfundrefnau dyblyg. Mae Sefydliad Bevan wedi galw ers tro am daliad plant yng Nghymru hefyd, ac rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru yn gweithio i ddatblygu cynllun treialu Cynnal. Mae hwn yn cynrychioli, nid yn unig ran bwysig o'r system budd-daliadau yng Nghymru, ond rhywbeth a allai drawsnewid bywydau cymaint o deuluoedd ar incwm isel. Fe wyddom ni y gallai'r taliad ryngweithio â budd-daliadau a threth, ond fe allai Llywodraeth y DU gyflwyno anwybyddiad fel na fyddai teuluoedd sy'n byw mewn tlodi sy'n derbyn y taliadau hyn yn cael eu cosbi. Pa sicrwydd a gafodd y Prif Weinidog gan Lywodraeth y DU y bydd y rhwystrau hyn yn cael eu codi fel gall Llywodraeth Cymru fwrw ymlaen â chyflwyno Cynnal ac y gall cymorth gael ei estyn at y rhai sydd â'r angen mwyaf amdano? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782284 92 En 2026-11-03T14:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3001&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782286 93 En 2026-11-03T14:20:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3022&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae hwn yn fater allweddol. Rydym ni'n dal i fod yn aros am gadarnhad gan Lywodraeth y DU am yr ymdriniaeth â thaliadau Cynnal ar gyfer treth a budd-daliadau neilltuedig. Rydym ni'n dal ati i bwyso am y sicrwydd sydd ei angen i wneud i sicrhau'r gefnogaeth fwyaf i deuluoedd. Mae gweinidogion a swyddogion wedi codi'r materion hyn yn gyson gyda chymheiriaid yn Llywodraeth y DU ac wedi pwysleisio pwysigrwydd datrys yr ymdriniaeth â'r taliadau o ran trethiant a budd-daliadau. Fe ddylwn i adrodd bod calondid yn parhau ynglŷn â hyn. Rydym ni'n dal Llywodraeth y DU i gyfrif am y peth am ein bod ni'n dal i fod yn ymrwymedig i gyflawni cynllun treialu Cynnal fel y bwriadwyd, i sicrhau bod teuluoedd cymwys yn cael y budd llawn o'r cymorth sydd ar gael, wrth i ni ddadlau'r achos dros ddatganoli pwerau lles ehangach. Felly, fe fyddwn ni'n parhau i ymgysylltu yn glòs â Llywodraeth y DU yn hyn o beth ac yn pwyso am y penderfyniadau angenrheidiol i gael gwared ar y rhwystrau hynny rhag rhoi hyn ar waith. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782324 94 En 2026-11-03T14:24:12 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3253&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782293 95 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Gwasanaethau Cymorth Iechyd Meddwl i Bobl Ifanc 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782294 96 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12188 12188 Claire Johnson-Wood AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12188 Johnson-Wood, Claire 6. Pa drafodaethau diweddar y mae'r Prif Weinidog wedi'u cael gyda'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ynghylch gwasanaethau cymorth iechyd meddwl i bobl ifanc? OQ64844 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782295 97 En 2026-11-03T14:21:34 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3095&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Llywodraeth a minnau'n rheolaidd o ran rhoi'r strategaeth ar waith. Mae hynny'n cynnwys sut y bydd y gwaith i ddatblygu'r model mynediad agored ar gyfer gwasanaethau iechyd meddwl yn cefnogi ein plant a'n pobl ifanc. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782299 98 En 2026-11-03T14:21:52 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3113&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12188 12188 Claire Johnson-Wood AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12188 Johnson-Wood, Claire O ystyried bod amseroedd aros therapi seicolegol arbenigol yng Nghymru yn dal i fod ar y cyfraddau uchaf ers y pandemig, gyda miloedd yn aros am dros 26 wythnos, pa ymrwymiadau pendant, os oes yna o gwbl, sy'n dod i'r golwg o'r trafodaethau hynny gyda'r Ysgrifennydd Cabinet i leihau amseroedd aros gwasanaethau iechyd meddwl arbenigol a therapi i blant a phobl ifanc yn ardaloedd bwrdd iechyd Betsi Cadwaladr a Phowys sy'n gwasanaethu Gwynedd Maldwyn? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782298 99 En 2026-11-03T14:22:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3142&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Nid wyf i'n siŵr mai un mater yw hwn. Os yw iechyd meddwl plant a phobl ifanc neu iechyd meddwl oedolion dan sylw, fe fydd yna ystod o fesurau bob amser y bydd angen i ni sicrhau eu bod yn gadarn. Felly, o ran plant a phobl ifanc, fe allwn ni edrych ar yr ystod eang o'r cwnsela sydd ar gael mewn ysgolion i'r cymorth mynediad agored yr oeddwn i'n sôn amdano ac, wrth gwrs, mae mewngymorth CAMHS ynddo'i hun. Mae timau mewngymorth yr ysgolion yn canolbwyntio ar ymyrraeth gynnar yn hytrach nag ar aros hyd nes y bydd problemau yn gwaethygu. Dyna'r hyn sy'n allweddol, ac maen nhw'n gwneud hynny trwy ddarparu ymgynghoriad arbenigol, cyngor cyswllt a hyfforddiant. Yr hyn yr ydym ni'n awyddus i'w wneud yn y Llywodraeth yw sicrhau bod y gyfres honno o fesurau y mae pobl ifanc yn gallu cael mynediad atyn nhw, yn ddibynnol ar natur y materion y maen nhw'n eu hwynebu, ar gael iddyn nhw ym mha le y byddan nhw'n dymuno cael gafael arnyn nhw, a bod dull dim drws anghywir gwirioneddol gennym ni ar gyfer y ddarpariaeth o wasanaethau iechyd meddwl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782316 100 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cyfleusterau Chwaraeon Cymunedol yng Nghefn Gwlad Cymru 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782317 101 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12187 12187 Andrew Griffin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12187 Griffin, Andrew 7. Pa asesiad mae'r Prif Weinidog wedi'i wneud o ddigonolrwydd cyllid ar gyfer cyfleusterau chwaraeon cymunedol yng nghefn gwlad Cymru? OQ64806 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782318 102 En 2026-11-03T14:23:34 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3215&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Fel dywedodd Gweinidog y Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon yn y Cyfarfod Llawn yma ar 14 Hydref, fod Chwaraeon Cymru yn gweithio ar hyn o bryd gyda chyrff llywodraethu, awdurdodau lleol a phartneriaid eraill i ddatblygu, am y tro cyntaf, ddarlun cenedlaethol o gyfleusterau chwaraeon ledled Cymru. Fe fydd y cam cychwynnol hwn o'r gwaith yn nodi bylchau yn y dystiolaeth sydd gennym ni o ran pa ddarpariaeth sydd ar gael a nodi wedyn sut y gellir cynnal yr wybodaeth honno, gan greu sylfaen gryfach o dystiolaeth ar gyfer cefnogaeth, ac yna, polisi a buddsoddi cyfalaf strategol yn y dyfodol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782322 103 En 2026-11-03T14:24:11 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3252&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12187 12187 Andrew Griffin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12187 Griffin, Andrew Diolch, Brif Weinidog. Mae chwaraeon ar lawr gwlad yn hanfodol i iechyd a llesiant ein cymunedau ni, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig lle gall cyfleusterau eraill fod filltiroedd lawer i ffwrdd. Ym Mhowys yn unig, mae'r cyngor yn amcangyfrif y bydd angen £16.8 miliwn dros y degawd nesaf i atgyweirio ei gyfleusterau hamdden yn iawn. Yng Ngwynedd yn y cyfamser, mae pryderon wedi cael eu codi ynglŷn â chydraddoldeb cyfleusterau hamdden a'r gostyngiad yn nifer y plant sy'n cael gwersi nofio. Yn ddiweddar, fe gyhoeddodd eich Llywodraeth chi £13 miliwn o gyllid cyfalaf ar gyfer chwaraeon ledled Cymru. Pa sicrwydd a allwch chi ei roi y bydd cymunedau cefn gwlad, fel y rhai sydd yng Ngwynedd Maldwyn, yn cael cyfran deg o'r buddsoddiad hwnnw, ac na fydd mynediad at gyfleusterau chwaraeon sylfaenol yn rhywbeth arall sy'n dioddef oherwydd y pwysau sydd ar lywodraeth leol? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782342 104 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782420 105 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782328 106 En 2026-11-03T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3301&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782253 107 En 2026-11-03T14:25:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3303&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r llywodraeth yn benderfynol o ystyried yr holl ddewisiadau sydd ar gael inni. Mae'r Aelod yn sôn am wersi nofio—wrth gwrs, mae gennym ni raglen sy'n cyflwyno gwersi nofio i blant ledled Cymru. Rydym ni wedi nodi hynny fel rhywbeth sy'n bwysig o ran iechyd, diogelwch ac ati. Ond y gwir amdani yw nad oes syniad gennym ni o raddfa'r broblem yr ydym ni'n ei hwynebu. Mae'r Aelod yn cyfeirio at nifer o amcangyfrifon sydd wedi cael eu cyflwyno gan yr awdurdodau lleol, ac nid oes unrhyw reswm gennyf i amau'r ffigurau hynny o gwbl, ond fe fydd y cyfansymiau'r ydym ni'n edrych arnyn nhw o ran y bylchau yn y ddarpariaeth yn fwy na'r rhain, oni fyddan nhw? Felly, mae'r atebion y mae angen i ni fod yn eu rhoi ar waith yn rhai hirdymor. Y gwir amdani, er hynny, yw bod angen i ni ddeall maint y broblem. Mae yna enghreifftiau o fuddsoddiadau sy'n digwydd ar hyn o bryd: Bro Dysynni yn Nhywyn, cae hoci a phêl-droed newydd ar gyfer bob tywydd, gyda chefnogaeth £360,000 o fuddsoddiad partneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru, Chwaraeon Cymru a phartneriaid. Unwaith eto, yn yr ardal honno o Gymru, mae cyfleusterau Byw'n Iach ledled Gwynedd yn gweld buddsoddiad mewn gwell cyfleusterau hamdden, ffitrwydd a llesiant sy'n cefnogi'r agenda fwy eang honno o gyfranogiad lleol ar draws pob grŵp oedran. Ond o ran ardaloedd gwledig yn arbennig, fe fyddwn i'n cynnwys hynny yn y gwaith yr ydym ni'n ei wneud ar ddiogelu cefn gwlad fel ein bod ni'n cofio, wrth wneud penderfyniadau yn y Llywodraeth ar fuddsoddi mewn gwella ein hystad ar gyfer chwaraeon a hamdden, fel dywed yr Aelod, y gofynion penodol hynny sydd mewn ardaloedd cefn gwlad, lle mae gwledigrwydd a phellteroedd yn golygu bod mynediad at ddarpariaeth yn fwy heriol nag y mae mewn llawer o ardaloedd trefol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782330 108 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Addysg Bellach ym Mhontypridd Cynon Merthyr 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782331 109 Cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki 8. Sut y bydd Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r gwaith o ddarparu addysg bellach ym Mhontypridd Cynon Merthyr? OQ64805 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782332 110 En 2026-11-03T14:26:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3411&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae Llywodraeth Cymru yn gwneud buddsoddiad sylweddol, wrth gwrs, mewn addysg bellach ym Mhontypridd Cynon Merthyr a ledled Cymru. Rydym ni'n cydnabod swyddogaeth hanfodol bwysig addysg bellach wrth gefnogi twf economaidd a datblygu sgiliau hefyd, gyda thua £466 miliwn yn cael ei ddarparu ar gyfer darpariaeth addysg bellach brif ffrwd drwy gyfrwng Medr yn y flwyddyn ariannol hon. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782335 111 En 2026-11-03T14:27:11 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3432&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Diolch i chi am yr ateb yna, Brif Weinidog. Yn naturiol, rwy'n falch iawn, diolch i Lywodraeth Lafur y DU a phwysau oddi wrth ASau Llafur Senedd Cymru, y bydd £60 miliwn ychwanegol nawr i gefnogi ADY, yn cynnwys £2.5 miliwn ar gyfer y sector AB drwy'r ail gyllideb atodol honno. Nawr, mae AB dan bwysau gwirioneddol o ran cefnogaeth i ddysgwyr gydag ADY. Mae fy ngholeg lleol, Coleg y Cymoedd, wedi nodi cynnydd o 50 y cant yn y galw, a hynny cyn i ni edrych ar y pwysau o ran cyfranogiad, sydd wedi codi erbyn hyn o amcangyfrif o 5,000 o ddysgwyr eleni hyd 5,500 o ddysgwyr na chafodd eu cyllido, sy'n cyfateb i goleg cyfan o bobl ifanc heb unrhyw gyllid. Nawr, fel roedd y Gweinidog dros gyllid yn ei gadarnhau, fe fydd yr arian ychwanegol ar gyfer ADY y gwnaeth y Blaid Lafur ei sicrhau yn cynnwys dyraniad o gyllid ar gyfer cynllunio hirdymor, sy'n hanfodol. Mae'r coleg ym Merthyr Tudful wedi dweud wrthyf i eu bod nhw'n gweld mwy o angen yn ystod y flwyddyn, wrth i ddysgwyr gael eu diagnosis. Felly, sut fydd y cydnerthedd a'r hyblygrwydd hwnnw y mae taer angen amdano i fynd i'r afael â hyn yn cael eu cynnwys mewn cyllid yn y dyfodol? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782336 112 En 2026-11-03T14:28:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3503&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Unwaith eto, rwyf i am achub ar y cyfle hwn i ddweud fy mod i'n falch ein bod ni wedi gallu cyflawni'r penderfyniad cydweithredol hwn i ymdrin â'r pwysau ar ADY, ac fel rwyf i wedi dadlau, mae elfen o hyn wedi ymwneud â chytuno ar swm o arian, ond mae'n ymwneud â sut y gallwn ni ddefnyddio hwnnw a sut y caiff hwnnw ei gyflwyno. Felly, nid yn unig ein bod wedi gallu siarad am swm o arian, ond ein bod wedi gallu eistedd o gwmpas y bwrdd a phenderfynu rhyngom ein gilydd sut y byddwn ni'n gwario'r arian hwnnw, ac rwy'n credu bod hwnnw'n gydweithrediad cadarnhaol iawn rhyngom ni, ac rwy'n falch iawn fod y £2.5 miliwn sy'n ymwneud yn benodol ag ADY mewn addysg bellach o fewn i hynny. Nawr, fel gŵyr yr Aelod yn dda iawn, a hithau'n gyn-Weinidog dros addysg drydyddol, ein bod ni wedi gweld pwysau cynyddol ar AB yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac rydym ni wedi etifeddu oddi wrthi hi, oddi wrth y Llywodraeth ddiwethaf, gyfres sylweddol o bwysau. Mae honno'n rhywbeth yr ydym ni'n ymdrin â hi nawr, ond ein bod ni'n edrych ar feithrin partneriaethau i sicrhau ein bod ni mor alluog ag y gallwn fod i adeiladu sector AB sy'n wirioneddol addas i'r dyfodol. Mae gennym gryfderau mor amlwg o fewn AB, ac mae hynny'n cynrychioli cyfleoedd i'n pobl ifanc. Hwnnw yw'r peth allweddol. Ein gwaith ni yn y Llywodraeth, ac rydym ni'n chwilio am bartneriaid bob amser i weithio gyda nhw ar hyn, yw datgloi'r cyfleoedd hynny. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782339 113 Cy 2026-11-03T14:29:54 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3595&l=cy 261103-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782421 114 Cy 2026-11-03T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3301&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae diwrnod prysur iawn o’n blaenau ni, felly symudwn ymlaen at y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782400 115 En 2026-11-03T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3901&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782329 116 Cy 2026-11-03T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3601&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782333 117 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782337 118 En 2026-11-03T14:30:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3623&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782334 119 Cy 2026-11-03T14:30:04 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3605&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Lywydd. Mae yna un newid i fusnes y Senedd yr wythnos hon. Ni chyflwynwyd pwnc ar gyfer y ddadl fer. Felly, o ganlyniad, mae’r ddadl wedi ei thynnu oddi ar agenda yfory. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi’i nodi yn y datganiad busnes, sydd, fel arfer, ar gael i’r Aelodau yn electronig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782338 120 En 2026-11-03T14:30:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3624&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr Tachwedd yw Mis Ymwybyddiaeth Iechyd Dynion, a elwir yn gyffredin yn 'Movember'. Yng Nghymru, disgwyliad oes dyn yw 78. I fenyw, mae'n 82—mae yna fwlch o bedair blynedd yna. Mae mwy o ddynion yn marw trwy hunanladdiad, ar gyfradd sydd bron i dair gwaith yn uwch na'u cymheiriaid benywaidd. Bydd cyfraddau canser y prostad yng Nghymru yn cynyddu erbyn 2035. Mae dynion yn wynebu llawer o broblemau iechyd, ac fe fyddwn i'n ddiolchgar pe bai'r Trefnydd yn gallu gofyn i'r Gweinidog iechyd ddod ymlaen ym mis iechyd dynion eleni gyda strategaeth ar gyfer iechyd dynion yn benodol, oherwydd mae llawer gormod o ddynion yn marw yn ifanc, ac oherwydd clefydau erbyn hyn, heb fod â'r gofal y mae ei angen arnyn nhw. Felly, fe fyddwn i'n ddiolchgar, Drefnydd, pe byddech chi'n gofyn i'r Gweinidog ddod ymlaen. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782341 121 Cy 2026-11-03T14:31:13 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3674&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i’r Aelod am godi’r mater hwn a gofyn am y datganiad. Mi wnaf i’r Gweinidog yn ymwybodol o hynny. Mae’r Aelod wedi sôn am nifer o ystadegau. Yn amlwg, mae yna anghydraddoldebau mawr ledled Cymru. Mae yna amrywiaeth mawr o ran oedrannau, ac o ran yr anghydraddoldeb mewn rhannau gwahanol o Gymru. Felly, mi wnaf i’n sicr ei wneud o’n ymwybodol o’r hyn rydych chi wedi’i godi heddiw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782350 122 Cy 2026-11-03T14:31:44 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3705&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12149 12149 Lis McLean AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149 McLean, Lis A gaf i ofyn am ddatganiad gan Weinidog y Cabinet dros gyfiawnder cymdeithasol, os gwelwch yn dda? Nid yw hanesion am ymosodiadau rhywiol mewn prifysgolion yn unigryw i Gymru, ond yr hyn sy’n amlwg yng Nghymru yw bod disgwyl i bobl, ar adeg pan fyddant fwyaf agored i niwed, fynd trwy broses gwyno cymhleth. Mae angen proses sy’n ddigon cadarn ac annibynnol i wirio bod y polisïau hynny’n cael eu gweithredu’n effeithiol, ac i sicrhau bod sefydliadau’n atebol am unrhyw fethiant i wneud hynny. Ar hyn o bryd, beth sydd gennym ni yng Nghymru yw fframwaith rheoleiddio Medr, nad yw’n mynd yn ddigon pell, ac sydd wedi’i feirniadu am fod yn broses hunanwerthuso gan brifysgolion. Felly, Drefnydd, a gaf i ofyn am ddatganiad gan Weinidog y Cabinet dros gyfiawnder cymdeithasol ynghylch pa asesiad sydd wedi’i wneud o’r angen i newid y fframwaith rheoleiddio yng Nghymru er mwyn atal methiannau tebyg rhag digwydd eto? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782375 123 Cy 2026-11-03T14:32:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3768&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i’r Aelod am godi’r mater hwn. Yn amlwg, dwi’n gobeithio bod pawb ohonom ni yn unfrydol, o ran y Senedd hon, does yna ddim lle i aflonyddu rhywiol, trais rhywiol na cham-drin unrhyw le yng Nghymru, gan gynnwys yn ein prifysgolion. A rhaid i fyfyrwyr allu astudio a chymryd rhan mewn bywyd prifysgol yn ddiogel. Dyna’r man cychwyn i bob un ohonom ni. Mae Llywodraeth Cymru wedi cryfhau’r fframwaith rheoleiddio yn ddiweddar, ac mae gofynion Medr yn ymdrin yn benodol â diogelwch dysgwyr a staff, gan gynnwys rhyddid rhag aflonyddu, camymddygiad trais, gan gynnwys trais rhywiol, a throseddau casineb. Mae Medr yn gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru a Chynrychiolydd Cenedlaethol ar gyfer Trais yn Erbyn Menywod, Cam-Drin Domestig a Thrais Rhywiol Llywodraeth Cymru i dargedu pecyn cymorth VAWDASV i wella cysondeb ar draws y sector addysg uwch. Mae’n rhaid inni hefyd fod yn glir mai nid jest mater o reoleiddio drwy addysg yn unig ydy hyn. Mae atal trais rhywiol yn gofyn am ymateb Llywodraeth gyfan—rhywbeth rydym ni wedi ymrwymo fel Llywodraeth i fod yn ymwneud ag o. Mae o hefyd yn gofyn am ymateb gan gymdeithas gyfan, gan ddod â’r agenda ehangach trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol at ei gilydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782394 124 En 2026-11-03T14:34:05 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3846&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Drefnydd, a gaf i ofyn am ddatganiad ar wasanaethau i gleifion mewnol sydd ag anhwylderau bwyta yng Nghymru? Mae dros dair blynedd wedi bod ers i mi ddiweddaru'r Siambr ynghylch y cais a gafodd yr hyn a oedd yn rhagflaenu'r cyd-bwyllgor comisiynu i gynnal astudiaeth ddichonoldeb ar wasanaethau i gleifion mewnol ag anhwylderau bwyta. Eto i gyd, nid oes canlyniad wedi bod o'r gwaith hwnnw ac, yn y cyfamser, mae cleifion ag anhwylderau bwyta yn gorfod teithio i Loegr am eu triniaethau, gyda'r canlyniadau i gyd a ddaw yn sgil hynny. Mae'n fater o frys. A gaf i ofyn am ddatganiad o ran pryd y gallwn ni ddisgwyl canlyniad gan y cyd-bwyllgor comisiynu ar y darn hanfodol hwn o waith? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782398 125 Cy 2026-11-03T14:34:49 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3890&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i’r Aelod am godi’r mater yna. Mi wnaf i wneud yn sicr bod y Gweinidog cyfrifol yn ymwybodol o’r cais ac yn ystyried a oes angen camau pellach.   16420 7 2026-11-03T13:30:01 782327 126 En 2026-11-03T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3901&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Drefnydd, fe hoffwn i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ynglŷn â deintyddiaeth, yn dilyn adroddiadau bod gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda danwariant o £5.1 miliwn mewn cyllid deintyddol ar gyfer 2026-27. Nawr, mae'r newyddion hyn, wrth gwrs, yn peri pryder mawr iawn i gleifion ledled y gorllewin gan fod mynediad at ddeintyddiaeth y GIG yn parhau i fod yn un o'r heriau mwyaf arwyddocaol o ran gofal iechyd sy'n wynebu cymunedau lleol. Mae fy etholwyr i'n dal i sôn am anawsterau wrth gael mynediad at ddeintydd y GIG, ac felly mae hi'n anodd deall sut y gallai swm mor sylweddol o gyllid fod heb ei wario. Mae hyn wrth gwrs yn codi cwestiynau difrifol ynglŷn â chynllunio capasiti'r gweithlu a pha effaith y gallai hynny ei gael ar ymdrechion i wella mynediad at wasanaethau deintyddol y GIG yn y gorllewin. Felly, fe fyddwn i'n ddiolchgar pe caem ni ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â deintyddiaeth ar gyfer gallu holi'r Gweinidog Cabinet yn agored am unrhyw drafodaethau sydd wedi digwydd gyda Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda ynglŷn â'r tanwariant penodol hwn, yn ogystal â pha gamau pellach sy'n cael eu cymryd i wella mynediad ar gyfer cleifion sy'n dal i brofi anhawster o ran cael triniaeth gan ddeintydd y GIG. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782343 127 Cy 2026-11-03T14:36:12 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=3973&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater. Mae deintyddiaeth yn rhywbeth, dwi'n gwybod, sydd yn bryder i nifer o Aelodau. Byddwch chi wedi clywed y Gweinidog Cabinet yn cydnabod yr heriau hynny, ac yn amlinellu'r hyn y mae'r Llywodraeth yn ei wneud. O ran y materion penodol rydych chi'n eu codi, mi fyddwn i'n gofyn i chi ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal yn benodol o ran bwrdd iechyd Hywel Dda, a, hefyd, mae yna gyfle i holi cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet yr wythnos nesaf yn y Siambr hon. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782345 128 En 2026-11-03T14:36:44 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4005&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Fe hoffwn i gael dau ddatganiad, os gwelwch chi'n dda, Drefnydd. Nawr, mae rhywbeth cwbl amhriodol ynghylch Llywodraethau sosialaidd ar ddau ben yr M4 sy'n gwbl fodlon rhannu arian trethdalwyr Prydain i bawb heblaw am bobl Prydain. Ar adeg pan fo pobl Prydain yn profi anawsterau wrth i'n seilwaith ni ddirywio, rwy'n gofyn i mi fy hun pam ar y ddaear mae'r Blaid Lafur yn taflu £40 miliwn yn y Caribî ar brosiectau gwyrdd a pham y mae Llywodraeth Plaid Cymru yn gwastraffu £60 miliwn ar bolisi cenedl noddfa pan fo'r Cymry ar eu gliniau. Mae'n rhaid i hyn stopio. A wnaiff y Llywodraeth ddatganiad, yn nodi yn union faint y mae hi'n ei wario ar gymorth tramor, pobl o dramor a phrosiectau tramor? Oherwydd rwy'n credu bod y Siambr hon a phawb sydd ynddi hi'n haeddu esboniad priodol o ran sut, yn y cyfnodau hyn o galedi, yr ydych chi'n gallu cyfiawnhau hynny. Yn ail, fe hoffwn i alw am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru yn cydnabod dewrder, gwroldeb ac aberth dynion a menywod o Gymru a frwydrodd yn erbyn y fasnach gaethweision—Cymry fel Robert Everett a Morgan John Rhys a'n morwyr gwych o Gymru, Lloegr, yr Alban ac Iwerddon a wasanaethodd gyda'i gilydd, fel un yn y Llynges Frenhinol, dan yr Ymerodraeth Brydeinig, gan ymladd i atal y fasnach ddrwg hon. Fe ddylem ni fod yn falch o'u dewrder, eu haberth a'u cyfraniad. A wnaiff Llywodraeth Cymru gadarnhau hyn yn y datganiad, gan nodi sut y bydd eu gweithredoedd nhw'n cael eu cofio yn ein hysgolion, yn ein hamgueddfeydd ac yn ein coffawdwriaethau? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782363 129 Cy 2026-11-03T14:38:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4098&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, dwi'n falch o weld yr Aelod yn cymryd y cyfle i siarad yn y Siambr hon, a hithau heb gyflwyno dadl fer a fyddai wedi gallu bod ar un o'r meysydd hyn mae hi wedi gofyn am ddatganiad arnyn nhw heddiw. Mae'n un peth i ofyn am amser, ond pan mae gan yr Aelod yr amser i gyflwyno a chael dadl fer a pheidio â gwneud hynny, yna mae'n rhaid i fi ofyn pam gofyn am ddatganiadau yn amser y Llywodraeth pan nad ydy hi hyd yn oed yn gallu rhoi dadl fer i mewn ei hun. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782373 130 Cy 2026-11-03T14:38:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4131&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12165 12165 Elfed Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165 Williams, Elfed Gaf fi ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal am benderfyniad Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr i ymgynghori ar gau canolfannau gofal sylfaenol brys yng Nghaergybi, Bangor a Thremadog? Dwi'n derbyn yn llwyr mai ymgynghoriad y bwrdd iechyd yw hwn i'w berchnogi ac nad oes gan Lywodraeth Cymru unrhyw ddweud yng ngwaith strategol a gweithredol y byrddau iechyd. Serch hynny, dwi'n credu ei bod hi'n bwysig fy mod yn cyfleu graddfa'r pryderon y mae'r newyddion yma wedi ei achosi ym Mangor Conwy Môn ac ar draws y gogledd. Byddwn yn gwerthfawrogi datganiad gan y Gweinidog iechyd sydd yn gosod allan safbwynt clir gan Lywodraeth Cymru ar bwysigrwydd canolfannau gofal sylfaenol brys fel modd o ddarparu gwasanaeth iechyd allweddol o fewn ein cymunedau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782383 131 Cy 2026-11-03T14:39:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4192&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Byddwch chi hefyd wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn gynharach heddiw. Ond, yn sicr, mi ydym ni fel Llywodraeth yn cydnabod cryfder y teimlad am fynediad at ofal iechyd ledled gogledd Cymru, ac yn arbennig felly ar Ynys Môn. Dwi'n deall pam mae dyfodol gwasanaethau gofal brys lleol mor bwysig i gleifion a chymunedau. Yn sicr, mi fyddwn ni yn gofyn i bawb ymgysylltu gyda'r bwrdd iechyd ar y mater hwn. Mae'n bwysig, wrth gwrs, fod byrddau iechyd yn ymgysylltu'n agored ac yn dryloyw efo cleifion, staff, cymunedau a rhanddeiliaid ehangach yn unol â chanllawiau cenedlaethol. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod y ganolfan gofal sylfaenol brys yn parhau i weithredu fel arfer hyd nes bydd unrhyw benderfyniad yn y dyfodol. Mae'r ffaith eich bod chi wedi codi hwn yn dangos cryfder y teimlad yn lleol ar y mater hwn, heb os. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782344 132 Cy 2026-11-03T14:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4201&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782346 133 En 2026-11-03T14:40:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4249&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da, Drefnydd. Fe hoffwn i ofyn am ddau ddatganiad, os caf i. Mae un ynglŷn â'r ddarpariaeth o therapi iaith a lleferydd yn ein gwasanaethau cyfiawnder ieuenctid. Dair blynedd yn ôl, fe argymhellodd Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol y Senedd ymgorffori therapyddion iaith a lleferydd ym mhob tîm troseddwyr ifanc yng Nghymru, ond ar y pryd fe wrthododd Llywodraeth Plaid Lafur Cymru wneud hynny. Felly, fe fyddwn i'n falch o glywed sut y bydd Llywodraeth Plaid Cymru yn sicrhau bod y cyllid hwn ar waith. Yn ail, fe hoffwn i ofyn am ddatganiad ar British Gas yn ailddechrau gosod mesuryddion rhagdalu yn orfodol. Fe wnaeth British Gas elw o £56 biliwn, ac eto maen nhw'n mynd i mewn i'r tai nawr. Mae hyn wedi ailddechrau nawr. Maen nhw'n bwriadu mynd i mewn i dai i osod mesuryddion rhagdalu trwy rym. Felly, fe hoffwn i glywed sut mae Llywodraeth Cymru am amddiffyn teuluoedd agored i niwed yng Nghymru. Diolch yn fawr iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782348 134 Cy 2026-11-03T14:41:45 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4306&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r ddau fater pwysig yna. Ar yr ail bwynt, bydd nifer o Aelodau, wrth gwrs, yn cofio yr hyn a ddigwyddodd yn 2023 pan godwyd hwn, ac yn drawsbleidiol yr ymateb cryf a fuodd, o'r Llywodraeth bryd hynny ond hefyd gan yr holl bleidiau yma. Yn sicr, mi fydd y Gweinidog yn cysylltu gyda British Gas o ran hyn. Rydym ni'n cydnabod bod hyn yn creu pryder mawr ac y bydd o hefyd yn creu mwy o bwysau ar aelwydydd sydd yn barod o dan bwysau aruthrol o ran hyn. O ran y mater cyntaf, fel roeddech chi'n sôn yn eich cwestiwn i mi, wnaeth y Llywodraeth flaenorol ddim derbyn yr argymhelliad i ymgorffori therapydd iaith a lleferydd pwrpasol ym mhob tîm troseddau ieuenctid. Mi ydym ni fel Llywodraeth yn edrych o'r newydd ar sut y gall plant a phobl ifanc sydd mewn cysylltiad â gwasanaethau cyfiawnder ieuenctid gael mynediad mwy cyson at y cymorth lleferydd, iaith a chyfathrebu cywir pan fydd ei angen arnyn nhw. Mi drafododd panel cynghori cyfiawnder ieuenctid Cymru y materion hyn ar 30 Hydref, gyda'r Dirprwy Brif Weinidog yn bresennol. Gwahoddwyd y panel i wneud sylwadau ar yr heriau a nodwyd a'r cyfeiriad teithio arfaethedig, a hefyd i helpu i liwio cam nesaf y gwaith hwnnw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782355 135 En 2026-11-03T14:43:05 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4386&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12174 12174 Cai Parry-Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12174 Parry-Jones, Cai Drefnydd, fe hoffwn i alw am ddatganiad ar sut mae Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod trwyddedu tai amlfeddiannaeth yn rhoi pryderon trigolion lleol yn gyntaf a bod mynediad at dai yn blaenoriaethu pobl leol. Mae Byba Properties Ltd wedi cyflwyno cynlluniau i Gyngor Caerdydd i drosi 50 Heol Hendre yn Trowbridge yn dŷ amlfeddiannaeth gyda phum ystafell wely. Mae hyn wedi achosi pryder sylweddol ymhlith trigolion lleol, sydd wedi datgan yn eu deiseb, rwy'n dyfynnu, 'Heol breswyl yw Heol Hendre yn bennaf lle mae llawer o deuluoedd wedi dod o hyd i amgylchedd sy'n dawel a chefnogol. Fe allai'r newid i dŷ amlfeddiannaeth amharu ar ein ffordd o fyw, gan waethygu problemau presennol a chreu heriau newydd.' Dyma ddyfyniad arall o'r ddeiseb honno: 'Mae tai amlfeddiannaeth yn arwain yn aml at boblogaethau dros dro, sy'n gallu tanseilio'r ymdeimlad o gymuned a sefydlogrwydd yr ydym ni wedi gweithio mor galed i'w feithrin.' Rwy'n falch o sefyll ochr yn ochr â Chynghorydd Reform Trowbridge, Ed Topham, wrth wrthwynebu hyn. Felly, rwy'n galw am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782356 136 Cy 2026-11-03T14:44:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4442&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Mae yna ddadl eisoes wedi bod ar y mater hwn yn ddiweddar iawn yma yn y Senedd, a ni fyddai cael amser pellach yn ddefnydd da o amser y Llywodraeth ar hyn o bryd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782357 137 En 2026-11-03T14:44:15 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4456&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Trefnydd, a gaf i alw am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros fenter ar y Ganolfan Ragoriaeth Fyd-Eang ar gyfer Rheilffyrdd, cwmni sy'n eiddo i Lywodraeth Cymru ac felly i drethdalwyr Cymru? Yn 2021, fe fuddsoddwyd gwerth £70 miliwn o gyllid cyhoeddus yn y prosiect hwn ar yr addewid y byddai cannoedd o filiynau yn cael eu cyflenwi gan y sector preifat ar ben buddsoddiad y Llywodraeth ac y byddai llawer o swyddi yn dilyn hynny. Ond yr hyn a ddigwyddodd oedd na wnaeth Llywodraeth Cymru ddim ond prynu twll mawr yn y ddaear, sydd i raddau helaeth yn dal i fod yn dwll mawr yn y ddaear. Mae hi'n ymddangos nad oes unrhyw gynnydd wedi bod o ran sicrhau unrhyw fuddsoddiad, ac mae Llywodraeth Cymru ar y foment wedi gohirio penderfyniad pellach o ran beth i'w wneud ynghylch y prosiect tan y flwyddyn nesaf. Yn y cyfamser, mae pecyn tâl y prif weithredwr wedi codi gan fwy nag 11 y cant mewn dwy flynedd ac mae hwnnw'n fwy na £267,000 y flwyddyn erbyn hyn, gyda £39,000 y flwyddyn mewn cyfraniadau pensiwn cyflogwyr yn unig. Mae'r rhain yn symiau syfrdanol. Mae trethdalwyr yn haeddu cael gwybod a ydyn nhw'n cael gwerth am arian o'r prosiect hwn. Felly, fe hoffwn i ddatganiad i amlygu pwy a wnaeth awdurdodi codiadau cyflog o'r fath, pryd fydd y buddsoddiad preifat a'r swyddi a addawyd yn cael eu gwireddu, ac a oes modd inni gael rhywfaint o eglurder oddi wrth Lywodraeth Cymru ynglŷn â'r amserlen, oherwydd mae llawer o bobl yn credu y gwerthwyd cath mewn cwd i'r trethdalwr yn yr achos hwn a bod angen i ni sicrhau ein bod ni'n diogelu ein harian yn y dyfodol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782347 138 En 2026-11-03T14:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4501&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782349 139 Cy 2026-11-03T14:45:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4549&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater yma. Mi wnaf i sicrhau bod y Gweinidog cyfrifol yn ymwybodol o'r hyn rydych chi wedi ei godi. Mi fyddwch chi wedi clywed ymatebion gan y Prif Weinidog a'r Gweinidog yn rhoi sicrwydd o ran gwerth am arian a'r cwestiynau rydyn ni'n eu gofyn rŵan fel Llywodraeth. Felly, dwi'n gobeithio eich bod chi wedi clywed y sicrwydd hwnnw. Dwi'n ailddatgan y sicrwydd hwnnw, ac fel gwnes i ddweud, mi fyddaf i'n gwneud y Gweinidog yn ymwybodol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782354 140 En 2026-11-03T14:46:15 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4576&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca Fe hoffwn i ofyn am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ar ei pholisi o ran gorchuddion wyneb a gwisgoedd crefyddol yn adeiladau'r Llywodraeth. Lywydd, rwyf i newydd ddod adref ar ôl fy nawfed ymweliad â Thwrci, sy'n wlad Fwslimaidd, ac mae un math o orchudd wyneb, y burqa, yn waharddedig yn eu hadeiladau cyhoeddus. Dyma restr o'r gwledydd eraill sydd wedi gwahardd y burqa mewn adeiladau cyhoeddus hefyd: yr Iseldiroedd, Ffrainc, yr Eidal, Denmarc, Awstria, Portiwgal, Gwlad Belg, Bwlgaria, Sri Lanka, Tunisia, Kazakhstan, Chad a'r Congo. Felly, fe hoffwn i ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ynghylch a fydd hi'n gwahardd gorchuddion wyneb, gan gynnwys y burqa, yn swyddfeydd y Llywodraeth, mewn ysgolion ac ysbytai, ac a fydd yna unrhyw ganllawiau ar gyfer cynghorau lleol sy'n gofyn iddyn nhw wneud hynny. Diolch, Lywydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782368 141 En 2026-11-03T14:47:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4627&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Rhoddwyd datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog yr wythnos diwethaf, a gadewch i minnau wneud datganiad arall: mae pob diwylliant yn gyfartal yn y Senedd hon. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782374 142 En 2026-11-03T14:47:19 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4640&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Weinidog Busnes, a gaf i ofyn am ddatganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd am gymorth i bobl sy'n byw gyda ME ledled Cymru? Mae ymchwil ddiweddar yn awgrymu bod tua 18,500 o bobl yng Nghymru â'r cyflwr ME, neu syndrom blinder cronig, ond mae Action for ME yn amcangyfrif y rhif fel bron i 62,000. Mae tua un o bob pedwar o bobl â ME yn profi symptomau difrifol, gyda rhai yn cael eu gadael yn gaeth i'r tŷ ac yn gaeth i'r gwely hefyd. Yn ddiweddar, fe wnes i gyfarfod ag Action for ME, a ddangosodd ganfyddiadau pryderus eu harolwg mawr diweddaraf, a oedd yn datgelu bod 81 y cant o'r ymatebwyr yng Nghymru yn dweud nad ydyn nhw'n teimlo eu bod nhw'n cael eu cefnogi gan y GIG, tra bod 82 y cant yn dweud nad oedden nhw'n cael unrhyw gymorth parhaus na gofal dilynol ar gyfer eu cyflyrau ME. Er gwaethaf yr heriau hyn, nid oes gan Gymru gynllun cyflawni ME nac arweinydd clinigol cenedlaethol enwebedig sy'n gyfrifol am wella gwasanaethau. Mae Action for ME wedi galw am y ddau fesur i helpu i wella cysondeb gofal ochr yn ochr â mwy o fuddsoddiad mewn ymchwil. A wnaiff yr Ysgrifennydd Cabinet, felly ddatganiad i amlinellu pa gamau a gafodd eu cymryd yn dilyn ymgysylltiad diweddar Llywodraeth Cymru ag elusennau ME, pa gamau sy'n cael eu cymryd i fynd i'r afael â'r bylchau o ran gofal y GIG a nodwyd gan arolwg Action for ME, ac a fydd y Llywodraeth yn ymrwymo i gyflwyno cynllun cyflawni penodol i Gymru a phenodi arweinydd clinigol enwebedig ar gyfer ME? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782379 143 Cy 2026-11-03T14:48:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4704&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, diolch i'r Aelod am godi'r mater yna. Mae'r Gweinidog Cabinet yma ac wedi clywed yr hyn rydych chi wedi ei godi. Fel y gwnaethoch chi sôn, fe wnaeth o gyfarfod yn ddiweddar gyda'r grwpiau hynny, ac mi fydd yna gynlluniau rŵan yn cael eu datblygu. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782393 144 En 2026-11-03T14:48:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4721&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Drefnydd, a gaf i ddatganiad gan y Gweinidog iechyd i amlinellu sut y bydd yr adolygiad COVID a gafodd ei lastwreiddio yn gwneud cyfiawnder â theuluoedd mewn profedigaeth oherwydd COVID? Fe hoffwn i ddarllen dyfyniad: 'Mae'r Llywodraeth wedi dewis peidio â gwneud ei chyflawniad ar y pandemig yn destun craffu llawn penodol i Gymru, yn wahanol i'r dull a weithredwyd yn yr Alban. Os cawn gyfle i arwain y Llywodraeth nesaf yng Nghymru, fe fyddwn ni'n dewis llwybr gwahanol.' Nawr, nid fy ngeiriau i mo'r rhain, geiriau eich Gweinidog iechyd chi ydyn nhw. Ychydig wythnosau cyn yr etholiad, rhoddodd eich Gweinidog iechyd sicrwydd i deuluoedd mewn profedigaeth y byddai gan yr adolygiad bwerau statudol. Roedd gan y teuluoedd hynny ffydd ym Mhlaid Cymru. Roedd ganddyn nhw ffydd ynoch chi. Drefnydd, mae teuluoedd mewn profedigaeth yn gwylio heddiw—mae yna rai yn yr oriel, rhai yn gwylio o gartref—ac wedi blynyddoedd o frwydro am atebion, maen nhw'n haeddu mwy nag esboniad gwleidyddol arall. Maen nhw'n haeddu gwybod pam y mae'r ymrwymiad wedi newid. Maen nhw'n haeddu gwybod pam y mae'r ymchwiliad statudol y gwnaethon nhw ei lunio mor ofalus gyda Phlaid Cymru wedi cael ei roi o'r neilltu. Nawr, fe wnaethoch chi ddweud bod angen ymchwiliad statudol arnom ni'n union fel yr un yn yr Alban, yn yr union Siambr hon, 11 mis yn ôl. Mae hi'n amlwg na allwch chi alw hyn yn ddim ond enghraifft o Blaid Cymru yn bradychu'r teuluoedd hyn, sy'n gywilyddus, ac maen nhw'n haeddu cael atebion. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782399 145 Cy 2026-11-03T14:49:58 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4799&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, dwi'n hapus i ddarparu copi o agenda heddiw i'r Aelod os nad ydych chi'n ymwybodol bod yna ddatganiad am fod ar COVID y prynhawn yma. Ond mi wnaf i wneud y pwynt yma: mae rhai ohonon ni yn y Siambr yma wedi gweithio efo teuluoedd, y COVID bereaved families, am flynyddoedd, wedi dod i'w nabod nhw'n dda, dod i nabod straeon torcalonnus eu teuluoedd nhw. Ac mae yna rai pobl yma rŵan yn chwarae gemau gwleidyddol yn hytrach na thrio ffeindio'r datrysiadau i'r atebion gwirioneddol hynny, a hefyd edrych i'r dyfodol. Mi gewch chi ddefnyddio fy ngeiriau i yn y gorffennol heddiw—wrth gwrs y cewch chi—ac mi gaiff y teuluoedd, y COVID bereaved families. Ond mae fy nghydwybod i'n glir o ran yr ymrwymiad hwnnw gan y Llywodraeth yma i ddysgu'r gwersi ac i sicrhau cyfiawnder i'r teuluoedd hynny. Felly, yn ddiamwys, mi fedraf i roi yr amod honno. Ond, os ydych chi am ddefnyddio fy ngeiriau i, mae gen i'r cyfle hefyd i ddefnyddio fy ngeiriau i yn ôl, a dwi wedi gweithio efo'r teuluoedd hynny am flynyddoedd, fel nifer yn y Siambr hon, ac mae o'n golygu gymaint i ni, fel ag y mae o i nifer o bobl ledled Cymru, i gael y datrysiadau a'r atebion hynny. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782340 146 Cy 2026-11-03T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4801&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782366 147 Cy 2026-11-03T14:52:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4923&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782367 148 En 2026-11-03T14:52:03 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4924&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782381 149 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782358 150 Cy 2026-11-03T14:51:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4875&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn olaf, Drefnydd, James Evans. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782359 151 En 2026-11-03T14:51:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4878&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch, Lywydd. Fe hoffwn i gael dau ddatganiad, os gwelwch chi'n dda, Drefnydd, gydag un ohonyn nhw gan y Gweinidog dros addysg ynglŷn â diogelu ysgolion bychain yng nghefn gwlad. Yn fy etholaeth i, mae Ysgol yr Eglwys yng Nghymru yn Llanfair Llythynwg dan fygythiad o gael ei chau gan Gyngor Sir Powys a reolir gan y Democratiaid Rhyddfrydol yn lleol. Felly, fe hoffwn i wybod pa amddiffyniadau pellach y gall y Llywodraeth eu cynnig i ysgolion bychain sydd dan fygythiad o gael eu cau. Hefyd, fe hoffwn i gael datganiad gan y Prif Weinidog, sy'n eistedd wrth eich ymyl chi, ar yr uwchgynhadledd tanau gwyllt, oherwydd mae nifer o fy etholwyr a chyrff wedi cysylltu â mi yn mynegi pryder fod y bwrdd crwn mewn gwirionedd yn llawn o'r un hen rai y byddech chi'n eu disgwyl ac nid oedd llawer o bobl yn bresennol a fu'n ymladd yn erbyn y tanau gwirioneddol, sy'n cynnwys ein ffermwyr ni. Dim ond un ffermwr a oedd yn yr uwchgynhadledd honno a oedd wedi bod yn ymladd yn erbyn tanau gwirioneddol. Felly, fe hoffwn i gael— [Torri ar draws.] Wel, mae croeso i chi rwgnach; efallai y gwnewch chi roi datganiad i ni, Brif Weinidog, oherwydd fe hoffwn i gael y datganiad hwnnw gan y Prif Weinidog i'n diweddaru ni ar yr uwchgynhadledd tanau gwyllt a pha gamau sydd ar ddod yn sgil honno. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782456 152 Cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes I Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782369 153 Cy 2026-11-03T14:52:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4935&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch. Mae'r Prif Weinidog wedi clywed eich cais chi fan yna. Ond, hefyd, mi oedd yna fwy nag un, yn ôl yr hyn rydych chi wedi ei ddweud—. Mi oedd yna undebau amaeth yno, mi oedd yna ffermwyr wedi eu heffeithio, mwy na 40 o gynrychiolwyr o'r sectorau cyhoeddus a phreifat, gwirfoddolwyr a rhanddeiliaid eraill yno at ei gilydd. Yn amlwg, mi ydych chi, ar ran etholwyr, wastad yn gallu ysgrifennu at y Prif Weinidog neu unrhyw Weinidog o ran unrhyw beth rydych chi eisiau ei godi o ran etholwyr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782377 154 Cy 2026-11-03T14:52:45 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4966&l=cy 261103-2 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn i chi, Drefnydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782385 155 Cy 2026-11-03T14:52:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4968&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen i eitem 3, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad ar adolygiad COVID-19 o ran Cymru. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad, Dafydd Trystan Davies. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782388 156 En 2026-11-03T14:53:04 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=4985&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad Trystan Davies, Dafydd Diolch, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, rwy'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am ein maniffesto a'n rhaglen ar gyfer ymrwymiad y llywodraeth i sicrhau bod Cymru yn dysgu gwersi COVID-19, yn gwella ei chydnerthedd, ac yn fwy parod i ymateb i unrhyw bandemig yn y dyfodol. Effeithiodd pandemig COVID ar bawb sy'n byw yng Nghymru. Bu filoedd farw, fe ddioddefodd degau o filoedd salwch difrifol, ac mae llawer ohonyn nhw'n dal i ddioddef heddiw, ac nid oedd unrhyw elfen yn ein cymdeithas ni na chafodd ei chyffwrdd gan y pandemig. Roedd yn rhoi gofynion eithriadol ar ein gwasanaethau iechyd a gofal, yn amharu ar addysg a bywyd bob dydd, ac fe ddaeth â cholledion a chaledi i lawer o bobl. Fel llawer o deuluoedd ledled Cymru, mae COVID hir wedi effeithio ar fy nheulu innau. Mae hwnnw'n atgofiad personol, i lawer ohonom ni, fod effaith y pandemig ymhell o fod wedi dod i ben. Wrth edrych yn ôl, fe ddylem ni, er mwyn pawb yr effeithiwyd arnyn nhw, ac yn enwedig er mwyn y rhai a gollodd eu hanwyliaid, archwilio'r hyn a ddigwyddodd mewn ffordd ddiffuant a sicrhau bod y gwersi wedi cael eu dysgu. Fe wyddom ni fod risgiau y bydd pandemig eto yn debygol o godi yn amlach dros y degawdau nesaf, yn enwedig oherwydd effaith newid hinsawdd. Mae'n rhaid i ni weithredu gyda phenderfyniad wrth addasu i'r bygythiadau posibl hyn, oherwydd pan fydd y pandemig nesaf yn digwydd—ac fe ddaw—fe fydd hi'n rhaid i ni sicrhau bod ein gwasanaethau cyhoeddus ni wedi cael eu cynllunio a'u paratoi yn briodol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782391 157 Cy 2026-11-03T14:54:37 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5078&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Heddiw, felly, dwi'n cyhoeddi y bydd panel annibynnol, sef panel adolygu a phanel sicrwydd COVID-19 Cymru, yn cael ei sefydlu. Ei brif ddiben fydd asesu a yw gallu Cymru i ymateb i bandemig neu argyfwng cenedlaethol yn y dyfodol yn gryfach. Bydd yn asesu a yw gwersi wedi arwain at welliannau ymarferol, a yw'r gwelliannau hynny wedi gwreiddio ac yn cyflawni'r effaith a fwriadwyd, ac a oes angen gwneud mwy. Ar ôl darllen adroddiad modiwl 6 diweddaraf o ymchwiliad COVID y Deyrnas Gyfunol, mae'n glir i fi bod llawer iawn o waith i'w wneud i sicrhau bod y gwersi i Gymru yn cael eu dysgu'n iawn ac yn drylwyr. Bydd y panel yn cael ei arwain gan arbenigwyr ac yn annibynnol ar Lywodraeth Cymru. Bydd yn canolbwyntio ar wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol i oedolion, gwasanaethau sydd o fewn cyfrifoldeb datganoledig i raddau helaeth. Roedden nhw'n rhan ganolog o ymateb Cymru i'r pandemig ac wedi'u codi'n gyson fel materion o bryder mawr i deuluoedd mewn profedigaeth ac eraill a gafodd eu heffeithio'n sylweddol. Rhaid—rhaid—i ni allu dangos, yn hytrach na datgan, fod y gwersi wedi'u deall, fod camau wedi'u cymryd yn sgil y gwersi hynny, a'u bod wedi'u cynnal ar draws y system. Ac mae'n rhaid i ni allu gwneud hyn mewn modd amserol a focused. Mae'n bleser gen i gyhoeddi, felly, fod yr Athro Daniel Wincott, athro yn y gyfraith yn Ysgol y Gyfraith a Gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Caerdydd, wedi cytuno i fod yn gadeirydd annibynnol ar y panel. Mae'n dod ag arbenigedd helaeth ym meysydd cyfraith gyhoeddus, datganoli Cymru, llywodraethant cyfansoddiadol, gweinyddiaeth gyhoeddus a gweithrediad llywodraeth. Ar y panel hefyd bydd yna arbenigwyr o feysydd systemau gofal iechyd, gofal cymdeithasol ac iechyd y cyhoedd, gan sicrhau bod gan y panel ystod eang o wybodaeth i asesu tystiolaeth, i gwestiynu rhagdybiaethau ac i herio Llywodraeth Cymru. Byddaf i'n cadarnhau'r aelodaeth yn fuan, a dwi'n disgwyl i'r panel gyfarfod am y tro cyntaf yn gynnar yn y flwyddyn newydd. Bydd yr adolygiad yma'n ategu ymchwiliad cyhoeddus COVID-19 y Deyrnas Unedig yn hytrach na'i ddyblygu. Bydd yn adeiladu ar y dystiolaeth sylweddol sydd eisoes wedi'i gasglu, gan gynnwys canfyddiadau'r ymchwiliad, adolygiadau sydd wedi'u cyhoeddi a gwaith perthnasol arall. Pan does dim digon o dystiolaeth neu bydd yna fylchau'n parhau, bydd modd i'r panel archwilio materion mewn mwy o fanylder a nodi beth arall sydd angen ei wneud. Mae ymchwiliad COVID-19 Prydain wedi gwneud cynnydd pellach sylweddol yn y misoedd diweddar, gyda llawer o dystiolaeth eisoes wedi'i ystyried, ac mae hyn yn tanlinellu'r angen i adolygiad Cymru ategu gwaith ymchwiliad statudol y Deyrnas Unedig yn hytrach na'i ddyblygu. Bydd profiadau bywyd yn rhan bwysig o waith yr adolygiad yng Nghymru. Ar eu pen eu hunain, all tystiolaeth wedi'i chyhoeddi a thystiolaeth ddogfennol ddim dangos sut mae newidiadau'n effeithio ar unigolion, teuluoedd a chymunedau. Felly, byddaf i'n gofyn i'r panel ystyried y ffordd orau o sicrhau bod lleisiau dinasyddion yn llywio ei waith ac yn ei helpu i farnu a yw gwelliannau yn gwneud gwahaniaeth ymarferol. Bydd y panel yn adrodd yn gyhoeddus. Trwy ganolbwyntio ar dystiolaeth a chanlyniadau, bydd y gwaith yn nodi'r cynnydd sydd wedi'i wneud a'r gwendidau sy'n parhau ac yn rhoi sicrwydd ynghylch pa mor barod a gwydn yw gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yma yng Nghymru. Pan fydd y panel yn dod o hyd i arferion da, byddwn am eu rhannu. Pan fydd yn dod o hyd i wendidau, ansicrwydd neu weithredu anghyflawn, byddwn yn ystyried ei gasgliadau'n ofalus ac yn ymateb yn dryloyw, ac yn gweithredu i sicrhau eu bod nhw'n cael sylw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782352 158 Cy 2026-11-03T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5101&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782365 159 En 2026-11-03T14:59:11 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5352&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Mae'n rhaid i ni sicrhau hefyd fod gwaith y Llywodraeth o ddysgu o COVID-19 yn cael ei rymuso, a bod gwersi'r pandemig yn arwain at welliannau ymarferol ynghylch trefniadau o ran parodrwydd a chydnerthedd cyn gynted â phosibl. Yn ystod y misoedd diwethaf, yn y Llywodraeth, rydym ni wedi darparu ymatebion sylweddol i fodiwlau 3 a 4, gyda thimau polisi a sefydliadau perthnasol yn gweithredu camau gweithredu ac yn dechrau rhoi'r camau hynny ar waith. Rydym ni wedi mabwysiadu'r llawlyfr cenedlaethol ar atal a rheoli heintiau a ddatblygwyd gan GIG yr Alban. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn parhau i weithio gyda phartneriaid yn y DU i sicrhau bod canllawiau sy'n asesu'r risg o drosglwyddo yn y dyfodol yn ystyried y cyd-destun ehangach, gan gynnwys pa mor rhwydd y bydd haint yn ymledu, yr amgylchedd, awyru, y math o leoliad gofal a'r gofal sy'n cael ei ddarparu. Rydym ni wedi cwblhau ein cyfranogiad am flwyddyn gyfan yn Ymarfer Pegasus, yr ymarfer parodrwydd pandemig mwyaf a gynhaliwyd yn y DU erioed, gan ddod â phartneriaid ynghyd o bob rhan o'r Llywodraeth, GIG Cymru, Iechyd Cyhoeddus Cymru, fforymau cydnerthedd lleol, y trydydd sector a sefydliadau'r DU yn fwy eang. Ac fe fydd adroddiad Llywodraeth Cymru ar ganfyddiadau'r ymarfer hwn yn cael ei gyhoeddi cyn bo hir. Rwy'n hyderus, gan hynny, y bydd yr adolygiad yr ydym ni'n ei gyhoeddi heddiw yn atgyfnerthu'r ystod sylweddol o weithgareddau sy'n digwydd i ddiogelu ein gwasanaethau a'n protocolau ymateb brys i'r dyfodol. Ond mae Gweinidogion yn dal i fod yn atebol am gynnydd yn eu portffolios, gyda chyfrifoldeb ar y cyd ar draws y Cabinet a'r Llywodraeth am sicrhau bod gwersi yn arwain at newid parhaol. Fe fyddaf i'n dod â chyd-Weinidogion at ei gilydd yn rheolaidd i asesu cynnydd wrth roi gwersi ar waith ac ystyried lle bydd angen camau pellach. Fe fydd hyn yn cynnal sylw a chraffu parhaus ar draws y Llywodraeth, gan sicrhau bod momentwm yn cael ei gynnal ac y bydd gwersi yn parhau i lywio ein gwaith. Gadewch i mi ailadrodd fy mhwynt cynharach: mae llawer o waith i'w wneud i sicrhau bod y gwersi yn cael eu dysgu yn briodol. Ddirprwy Lywydd, nid yw dysgu gwersi yn dibrisio'r ymroddiad a ddangosir gan staff, gwirfoddolwyr, gofalwyr a chymunedau ledled Cymru; mae hynny'n anrhydeddu eu cyfraniad nhw drwy sicrhau bod gwasanaethau cyhoeddus yn gallu ymateb i argyfyngau yn y dyfodol gyda hyder a phendantrwydd. Hefyd, fe seiliwyd ein hymrwymiad ni i weithredu ar goffáu'r rhai y collwyd ac y newidwyd eu bywydau oherwydd y pandemig. Mae'n rhaid i ni gofio'r rhai a gollodd eu bywydau i COVID-19 a'r effaith ddofn a gafodd hynny ar eu teuluoedd, eu cyfeillion a'u cymunedau. Rwyf i wedi gofyn i swyddogion ystyried sut y gall y Llywodraeth hon nodi coffâd y pandemig yma yng Nghymru mewn modd priodol. Mae galar sylweddol yn ein cymunedau yn cael ei deimlo yn arw o hyd. Rydym ni'n ddyledus i'r cymunedau hynny i nodi'r galar hwnnw a'r profedigaethau hynny'n briodol. Ein cyfrifoldeb ni yw troi'r cofio yn benderfyniad a'r gwersi yn newid parhaol. Fe fydd yr adolygiad hwn yn helpu i roi prawf ar ein cynnydd mewn ffordd onest a thryloyw. Fe fyddwn ni'n gweithredu lle bo angen ac yn cryfhau hyder y cyhoedd yn ein parodrwydd trwy wneud hynny. Mae dysgu gwersi o'r pandemig a effeithiodd ar gymaint o fywydau yma yng Nghymru wrth wraidd y camau yr wyf i'n eu cyhoeddi heddiw, a dyna sut yr ydym ni am anrhydeddu pawb yr effeithiwyd arnyn nhw ac yn meithrin Cymru fwy diogel a chydnerth i'r dyfodol. Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782351 160 En 2026-11-03T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5401&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782361 161 Cy 2026-11-03T15:03:03 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5584&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782364 162 En 2026-11-03T15:03:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5588&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad a chydnabod y ffaith bod Llywodraeth Cymru o'r diwedd yn cymryd camau i sefydlu adolygiad COVID sy'n benodol i Gymru. Ond, ar ôl gwrando ar yr hyn rydyn ni newydd ei glywed, mae'n rhaid i mi ddweud, rwy'n pryderu nad yw hyn yn mynd i gyflawni'r hyn y mae'r teuluoedd mewn profedigaeth wedi bod yn gofyn amdano. Oherwydd mae yna wahaniaeth mawr rhwng edrych i weld a ydym wedi paratoi'n well ar gyfer y pandemig nesaf ac ymchwilio'n iawn i'r hyn a aeth o'i le yn ystod yr un diwethaf, a dyna'r gwahaniaeth rydw i eisiau canolbwyntio arno heddiw. Ddirprwy Lywydd, collodd dros 13,000 o bobl yng Nghymru eu bywydau i COVID. Y tu ôl i bob un o'r marwolaethau hynny mae teulu, teuluoedd sydd wedi aros am flynyddoedd am atebion am yr hyn a ddigwyddodd i'w hanwyliaid. Yr wythnos diwethaf, derbyniodd yr Aelodau leisiau teuluoedd Cymru a gollodd anwyliaid i COVID, ac roedd rhai o'r adroddiadau hynny'n gwbl dorcalonnus. Disgrifiodd un ferch fel yr oedd yn gwylio ei mam yn marw trwy ffenestr y cartref gofal oherwydd nad oedd hi'n cael mynd i mewn. Disgrifiodd adroddiad arall gartref gofal yn colli 26 o'i 52 preswylydd ar ôl i gleifion ysbyty heb eu profi gael eu trosglwyddo yno. Ac fe gollodd un teulu eu tad ar ôl iddo ddal COVID yn yr ysbyty, dim ond i dderbyn llythyr yn ei wahodd i'w frechu yr wythnos ganlynol. Dyma'r bobl y mae'n rhaid i'r broses hon roi atebion iddynt. Weinidog Cabinet, rydych wedi cyhoeddi panel adolygu annibynnol, ac rwy'n cydnabod penodi cadeirydd annibynnol, ond mae eich datganiad yn ei gwneud yn glir iawn mai prif bwrpas y panel yw asesu a yw Cymru wedi paratoi yn well ar gyfer pandemig yn y dyfodol. Mae hynny'n bwysig, wrth gwrs, ond beth am atebolrwydd am y penderfyniadau a wnaed yn ystod y pandemig diwethaf, oherwydd mae yna rai cwestiynau difrifol iawn sydd angen eu hateb o hyd? Pam wnaeth Llywodraeth Cymru aros tan 23 Hydref 2020 i gyflwyno'r cyfnod atal byr, er gwaethaf y ffaith iddynt dderbyn cyngor wythnosau ynghynt? Pam y cafodd mwy na 1,000 o gleifion eu rhyddhau i gartrefi gofal yng Nghymru heb gael eu profi yn ôl y sôn? Pam oedd oedi wrth frechu rhai o'n preswylwyr cartrefi gofal mwyaf agored i niwed? A pham oedd gan Lywodraeth Cymru stociau cyfarpar diogelu personol a oedd yn cynnwys cyfarpar a oedd wedi dod i ben flynyddoedd ynghynt? Nid penderfyniadau gweinyddol yn unig oedd y rhain. Maen nhw'n effeithio ar fywydau pobl, ac mae'r teuluoedd yn haeddu gwybod pam y gwnaethpwyd y penderfyniadau hynny a phwy oedd yn gyfrifol. Felly, dyma fy mhryder cyntaf. Nid yn unman yn eich datganiad yr ydych yn cadarnhau y bydd gan y panel hwn bwerau cyfreithiol i orfodi tystion i roi tystiolaeth neu ei gwneud yn ofynnol i ddogfennau gael eu trosglwyddo. Ac mae hynny'n bwysig, oherwydd os yw cyn-Weinidog neu uwch swyddog yn gwrthod cydweithredu, beth all y panel hwn ei wneud ynghylch y peth? A all eu gorfodi i fod yn bresennol? A all ofyn am y dystiolaeth, neu a fydd yn rhaid iddo dderbyn unrhyw wybodaeth y mae pobl yn dewis ei rhoi? Oherwydd yn sicr ni allwn gael proses lle gall y bobl sy'n gyfrifol am wneud penderfyniadau benderfynu drostyn nhw eu hunain a ydyn nhw am ateb cwestiynau amdanynt ai peidio. Ac mae yna fater arall. Rydych chi'n dweud y bydd y panel yn ystyried y ffordd orau o gynnwys teuluoedd mewn profedigaeth. Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei—. Mae'n ddrwg gennyf, gadewch i mi ddechrau eto. Rydych chi'n dweud y bydd y panel yn ystyried y ffordd orau o gynnwys teuluoedd mewn profedigaeth, ond pam mae hynny'n dal i fod yn rhywbeth i'w ystyried? Dyna'r pwynt rydw i'n ei wneud. Yn sicr, dylid gwarantu rôl ystyrlon o'r cychwyn cyntaf. Maen nhw wedi aros yn ddigon hir, ac maen nhw eisoes wedi ei gwneud yn glir beth yw eu dymuniad. Maen nhw eisiau proses sy'n gallu sefydlu'r gwir a dal y rhai sy'n gwneud penderfyniadau i gyfrif. Rwy'n deall nad yw'r Llywodraeth eisiau dyblygu ymchwiliad COVID y DU, ac rwy'n cytuno na ddylem wastraffu arian treth yn ddiangen, ond mae'r teuluoedd eu hunain wedi awgrymu ymchwiliad â ffocws ar Gymru, gan ddefnyddio tystiolaeth sydd eisoes wedi'i chasglu gan ymchwiliad y DU gan gadw'r pwerau sydd eu hangen i gael rhagor o dystiolaeth pan fo angen. Felly, pam nad yw'r opsiwn hwnnw wedi'i fabwysiadu? A pha dystiolaeth sydd gan y Llywodraeth y bydd y panel a gafodd ei gyhoeddi heddiw yn cyflwyno'r un lefel o graffu? Ddirprwy Lywydd, sylwaf hefyd nad yw'r Gweinidog wedi rhoi cyllideb na dyddiad cau'r adroddiad i ni. Dywedir wrthym y bydd y panel yn cwrdd am y tro cyntaf yn y flwyddyn newydd, ond pa mor hir y bydd yn ei gymryd? Faint fydd yn ei gostio? A phryd fydd y teuluoedd o'r diwedd yn cael rhai atebion? Felly, rwyf am orffen gyda phedwar cwestiwn syml. Yn gyntaf, a fydd gan y panel hwn y pwerau cyfreithiol i orfodi tystion ac i gael gafael ar ddogfennau, ac os na fydd, pam? Yn ail, a fydd teuluoedd mewn profedigaeth yn cael rôl ystyrlon yn y gwaith hwn? Yn drydydd, beth yw'r gyllideb, a phryd y bydd y panel yn adrodd? Ac yn bedwerydd, a fydd yn ymchwilio i'r penderfyniadau a wnaed gan Weinidogion Cymru yn ystod y pandemig, neu a fydd dim ond yn archwilio i weld a ydym wedi paratoi'n well ar gyfer yr un nesaf? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782362 163 En 2026-11-03T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5701&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782378 164 En 2026-11-03T15:08:16 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5897&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782380 165 En 2026-11-03T15:08:16 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5897&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain Oherwydd dyna'r gwir broblem yma. Nid oes neb yn dadlau pwysigrwydd— 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782384 166 En 2026-11-03T15:08:19 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5900&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Allwch chi ddod i ben, os gwelwch yn dda? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782387 167 En 2026-11-03T15:08:19 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5900&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain —dysgu gwersi a pharatoi ar gyfer argyfyngau yn y dyfodol, ond ni allwn symud ymlaen i'r pandemig nesaf heb archwilio'n iawn beth ddigwyddodd yn ystod yr un diwethaf. Mae'r teuluoedd yn haeddu mwy na sicrwydd bod gwersi wedi'u dysgu. Maen nhw'n haeddu gwybod beth aeth o'i le, pam aeth o'i le, a phwy oedd yn gyfrifol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782390 168 En 2026-11-03T15:08:38 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5919&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Mae'n ddrwg gen i, Iain. Gorffennwch, os gwelwch yn dda. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782392 169 En 2026-11-03T15:08:39 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5920&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain A hyd nes y bydd y cwestiynau hynny'n cael eu hateb yn iawn, nid wyf yn credu y gall y Llywodraeth hon honni yn onest ei bod wedi cyflawni'r hyn a addawyd i deuluoedd. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782397 170 En 2026-11-03T15:08:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=5931&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i lefarydd yr wrthblaid am y cwestiynau yna. Gadewch i mi ddechrau mewn trefn wrthdro. Er mwyn dysgu gwersi yn iawn, mae'n rhaid i chi fod yn glir beth aeth o'i le, ac mae hynny'n amlwg yn rhan o'r broses o ddysgu gwersi. Cefais fy nharo gan fodiwl 6, a welsoch efallai, a gyhoeddwyd yn ddiweddar gan ymchwiliad COVID y DU, sy'n edrych yn fanwl ar rai o'r materion yng Nghymru sy'n ymwneud â gofal cymdeithasol yn arbennig. Roedd rhai o'r adroddiadau personol rydych chi wedi cyfeirio atyn nhw yn y fan yna yn glir iawn o ran—hynny yw, am y methiannau a nodwyd gan yr adroddiad modiwl 6 hwnnw. Felly, rwy'n glir y bydd angen i'r adolygiad ddysgu gwersi, ac er mwyn dysgu gwersi, bydd angen gallu nodi'r hyn a aeth o'i le fel rhan o ddysgu gwersi. Mae'r gyllideb o fewn llinell ymholiadau cyhoeddus Llywodraeth Cymru, ac mae hynny'n amodol ar y broses barhaus. Rydym wedi dyrannu arian o fewn y llinell gyllideb honno, sef rhai miliynau—dyna'r llinell gyllideb ar gyfer uned ymchwiliadau cyhoeddus Llywodraeth Cymru. Mae'n £1.5 miliwn o ran y gyllideb gychwynnol yr ydym wedi bod yn edrych arni ar gyfer y flwyddyn i ddod. Ydyn ni'n sôn am gael y teuluoedd mewn profedigaeth yn rhan o'r adolygiad? Rwy'n gobeithio'n fawr y byddan nhw'n chwarae rhan lawn yn yr adolygiad hwnnw, a byddaf yn gwneud popeth y gallaf i sicrhau eu bod nhw'n gallu chwarae'r rhan lawn honno, ac annog y cadeirydd a'r panel i'w cynnwys cyn belled ag y bo modd. Rydych chi wedi nodi'r materion. Mae'n adolygiad anstatudol. Rydyn ni wedi bod yn glir am hynny. Byddwn yn disgwyl i bob Gweinidog Llywodraeth Cymru sydd wedi gwasanaethu yn y lle hwn gefnogi'r adolygiad hwn i gwblhau ei waith ac i ddysgu gwersi ar gyfer y dyfodol. Rwy'n credu bod hynny'n ddisgwyliad rhesymol y dylwn ei roi ar Weinidogion Llywodraeth Cymru ac ar y sector cyhoeddus yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782360 171 En 2026-11-03T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6001&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782382 172 En 2026-11-03T15:11:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6083&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Mae fy meddyliau a meddyliau fy holl gyd-Aelodau Llafur Cymru heddiw gyda'r rhai a gollodd anwyliaid yn ystod y pandemig a'r rhai sy'n parhau i fyw gyda'i ganlyniadau ac, wrth gwrs, gyda phawb a weithiodd yn ddiflino i gadw ein cymunedau'n ddiogel yn ystod yr hyn oedd yr her iechyd cyhoeddus fwyaf y mae'r wlad hon wedi'i hwynebu o fewn cof. Mae'n hanfodol ein bod yn parhau i ddysgu gwersi o'r cyfnod hwnnw ac i sicrhau bod Cymru mor barod â phosibl ar gyfer unrhyw bandemig yn y dyfodol. Rhaid i hynny barhau i fod ein hamcan cyffredin. Mae ymchwiliad COVID y DU wedi derbyn miloedd o dudalennau o dystiolaeth gan Lywodraeth Cymru ac wedi clywed tystiolaeth lafar helaeth gan gyn-Weinidogion a gweision sifil, ac yn bwysig, mae'r gwaith hwnnw'n parhau. Nid yw wedi adrodd yn llawn eto. Rwy'n credu ei bod yn bwysig bod pwrpas, cwmpas a chanlyniadau arfaethedig adolygiad y Llywodraeth yn cael eu deall yn glir. Yn benodol, mae angen i'r Gweinidog fod yn glir ynglŷn â sut y bydd y gwaith hwn yn ategu ymchwiliad COVID y DU a pha wersi ychwanegol y bwriedir eu nodi ar gyfer Cymru. Bydd yr eglurder hwnnw'n bwysig i bawb yr effeithiwyd arnynt gan y pandemig, gan gynnwys teuluoedd mewn profedigaeth sydd eisiau atebion a sicrwydd bod gwersi yn cael eu dysgu. Felly, a all y Gweinidog nodi sut y bydd yr adolygiad yn ategu yn hytrach na dyblygu'r gwaith sydd eisoes wedi'i wneud gan ymchwiliad y DU, a sut y bydd yn ymwneud â'r argymhellion sydd eto i'w cyhoeddi? Ac o ystyried y pryderon sydd eisoes wedi'u codi gan rai teuluoedd mewn profedigaeth, a allwch chi ddweud wrthym ba gamau y bydd y Llywodraeth yn eu cymryd i sicrhau bod y rhai yr effeithiwyd arnynt yn teimlo bod eu lleisiau yn cael eu clywed yn iawn? Mae'n anodd gweld ar hyn o bryd sut mae hyn yn cyd-fynd â disgwyliadau teuluoedd mewn profedigaeth sy'n teimlo eu bod wedi cael eu siomi, a dweud y lleiaf, gan y Llywodraeth hon. Mae'r datganiad heddiw yn methu â nodi'r niwed ofnadwy a achosodd COVID-19 i bobl ifanc ac ar eu llesiant, ar addysg, ar gyflogaeth, busnesau a'r economi gyfan. Pam? Roedd rheoli heintiau yn bryder allweddol yn y meysydd hyn yn ogystal â mewn lleoliadau iechyd a gofal wrth gwrs. Sut allwch chi warantu annibyniaeth y panel adolygu lle mae penodiadau gwleidyddol yn cael eu gwneud? Ac, fel y dywedais i eisoes, rheoli heintiau oedd y mater mwyaf a oedd yn dylanwadu ar yr hyn a ddigwyddodd yn ystod y pandemig, felly ydych chi'n cytuno â hyn, a phwy ydych chi'n credu sydd â'r arbenigedd digonol yn y maes hwn i fod yn rhan o'r adolygiad? O ran Ymarfer Pegasus, yr oeddwn i a nifer o fy nghyd-Aelodau yn cymryd rhan ynddo, rwy'n ofni nad oedd yn adlewyrchu argymhellion pob modiwl o ymchwiliad y DU. Ac wrth droi at y modiwlau blaenorol hynny, a oes gan y Llywodraeth hon safbwynt gwahanol neu farn wahanol ar unrhyw un o'r argymhellion o fodiwlau blaenorol? A fydd yr adolygiad yn cwrdd yn gyhoeddus? A fydd yr holl ddogfennau a gyflwynir i'r adolygiad ar gael i'r cyhoedd? A faint fydd yr adolygiad hwn yn ei gostio dros gyfnod nid yn unig y flwyddyn ariannol unigol y bydd yn digwydd ynddi, ond yn gyfan gwbl? Fe wnaethoch chi sôn am ffigur o £1.5 miliwn. Beth fydd cyfanswm cost yr adolygiad, a sut mae hynny'n cymharu â chost ymchwiliad COVID sy'n benodol i Gymru? Yn olaf, rwy'n credu nad y cwestiwn pwysicaf i'w ofyn mewn unrhyw fath o ymchwiliad o reidrwydd yw pryd, beth neu ble, ond pam. Weinidog, pam oedd Plaid Cymru yn addo ymchwiliad COVID penodol i Gymru cyn yr etholiad, dim ond i'w ollwng ar ôl dod i rym? Os ydych chi'n dadlau bod adolygiad yr un peth ag ymchwiliad, a allwch chi felly esbonio pam y gwnaethoch chi ganiatáu i'r cyhoedd gredu eich bod chi'n golygu y bydden nhw'n cael ymchwiliad cyhoeddus, os eich bwriad oedd sefydlu adolygiad yn unig? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782370 173 En 2026-11-03T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6301&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782372 174 En 2026-11-03T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6301&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782371 175 En 2026-11-03T15:15:33 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6334&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r llefarydd am ystod eang o gwestiynau. Rwyf am ddechrau trwy ddatgan yn glir iawn bod maniffesto Plaid Cymru yn nodi—ac rwyf wedi ei ddarllen sawl gwaith yn ddiweddar— 'yn ystod blwyddyn gyntaf tymor nesaf y Senedd, byddwn yn sefydlu adolygiad o ymateb Cymru i Covid, ei sgileffeithiau, a’r gwersi ar gyfer y dyfodol, gan ganolbwyntio'. Dyna faniffesto 2026 ar gyfer yr etholiad hwn. Dyna'r maniffesto yr oeddem yn sefyll arno ac y cawsom ein hethol i'r Senedd hon arno. Byddwn yn gobeithio bod yr ymchwiliad mor gyhoeddus a thryloyw â phosibl. Bydd y llefarydd yn ymwybodol bod rhai materion cyfrinachedd ynghylch materion meddygol y byddai angen ymdrin â nhw, ond byddwn yn disgwyl i'r ymchwiliad fod mor gyhoeddus a thryloyw â phosibl. Byddwn yn disgwyl i ni fel Llywodraeth—a byddwn ni'n nodi ein holl ymatebion i ymchwiliad COVID-19 y DU a'n hymatebion i'r argymhellion hynny. Mae rhaglen waith, fel y bydd y llefarydd yn ymwybodol, yn ymchwiliad COVID y DU, a'r hyn y mae fy swyddogion wedi bod yn gweithio arno yw darpar raglen waith ar gyfer ein hadolygiad ni, a fyddai'n ategu hynny ac a fyddai'n adeiladu ar y gwaith a'r casglu tystiolaeth sy'n cael ei wneud gan ymchwiliad COVID y DU. Rwyf i, fel llefarydd yr wrthblaid, yn talu teyrnged i'r teuluoedd mewn profedigaeth, yn cydnabod eu galar, ac yn gobeithio'n fawr y bydd eu profiadau yn rhan ganolog o ystyriaethau yr adolygiad, fel yr wyf wedi'i nodi. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782389 176 En 2026-11-03T15:17:33 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6454&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ddatganiad y prynhawn yma a hefyd am neilltuo amser i siarad â mi cyn y cyfraniad heddiw? Ble ydyn ni'n dechrau? Beth ar y ddaear sydd wedi digwydd yma heddiw, Weinidog Cabinet? Oherwydd am flynyddoedd, roedd Plaid Cymru, fel y Ceidwadwyr Cymreig, yn cefnogi galwadau am ymchwiliad COVID sy'n benodol i Gymru. Fe wnaeth y ddwy blaid lobïo'r Llywodraeth Lafur flaenorol i lansio'r ymchwiliad yn ddi-baid trwy gydol tymor y Senedd ddiwethaf. Mae'n debyg ei fod yn un o'r ychydig bethau ar y blaned hon y gwnaethom gytuno arno gyda'n gilydd. O ystyried pa mor barod i leisio barn y mae Plaid Cymru wedi bod ar y pwnc pwysig hwn, rwy'n credu bod y rhan fwyaf o bobl yn meddwl bod hon yn mynd i fod yn fargen wedi'i chytuno ac y byddem yn cael honno pan ddaeth eich plaid i rym ym mis Mai eleni. Wel, pa mor anghywir y gallem ni fod? Oherwydd nid yw'r adolygiad hwn yn hanner digon. Yn sicr, nid yw'n agos at yr hyn a addawyd i ni ac, yn bwysicach fyth, y bobl a gollodd anwyliaid yn ystod y pandemig. Sut rydyn ni wedi mynd o gael addewid o ymchwiliad COVID annibynnol sy'n benodol i Gymru i adolygiad yn unig, Weinidog Cabinet? Oherwydd ychydig llai na blwyddyn yn ôl, dywedodd y Prif Weinidog erbyn hyn, ac rwy'n dyfynnu: 'Er gwaethaf methiannau yn ystod yr ymateb i COVID, roedd Llywodraeth Lafur Cymru yn dal i wrthod sefydlu ymchwiliad COVID yng Nghymru fel y gallwn ddysgu gwersi mewn gwirionedd. Bydd Plaid Cymru yn cywiro'r camgymeriad hwn.' Ar achlysur arall, dywedodd arweinydd Plaid Cymru wrth Senedd Cymru, ac eto rwy'n dyfynnu ar gyfer pawb: 'Yn sicr gall llywodraeth Cymru weld nawr yr hyn rydw i ac ymgyrch y teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID wedi galw amdano ers amser maith, sef bod angen yr ymchwiliad Covid llawn hwnnw sy'n benodol i Gymru, os ydym am gael unrhyw gyfle i gael y gwir go iawn a dysgu gwersi.' Dywedodd Mabon ap Gwynfor, ein Gweinidog iechyd bellach, yr haf diwethaf, ac eto dyfynnaf: 'O'r cychwyn cyntaf, roeddem ni ar y meinciau yma yn gadarn fod maint amlwg y pandemig, ynghyd â dylanwad penderfyniadau Llywodraeth Cymru wrth ymdrin a'i effaith, yn haeddu ymchwiliad cyhoeddus llawn i Gymru'. 'Dyna pam y byddai Llywodraeth Plaid Cymru yn sefydlu ymchwiliad COVID i Gymru yn y flwyddyn gyntaf o dymor nesaf y Senedd'. Yn amlwg, nid oedd y rhain yn ddim mwy na geiriau gwag ac addewidion gwag, onid oedden nhw, Weinidog Cabinet? A oedd gan Blaid Cymru erioed unrhyw fwriad gwirioneddol i gyflawni ei haddewid i gynnal ymchwiliad, neu a oeddech chi'n gwneud y synau cywir yn y cyfnod cyn yr etholiad? Oherwydd, i fod yn gwbl onest, i mi, mae hwn yn dro pedol anghredadwy. Yr hyn rwy'n ei weld yn annymunol iawn yw'r ffaith bod gwleidyddion Plaid Cymru wedi amharchu'n llwyr y teuluoedd mewn profedigaeth a'u camarwain. Rydych chi wir wedi eu bradychu. Nid yw'n syndod bod y grŵp teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID—sydd, mae'n rhaid i mi ddweud, wedi bod yn wirioneddol ryfeddol ym mhob ffordd yn eu hymgyrchu—yn teimlo fel pe bai'r tir wedi'i dynnu o dan eu traed. Trwy beidio â chynnal ymchwiliad statudol, rwy'n ofni y bydd cwestiynau pwysig yn aros heb eu hateb, Weinidog Cabinet. Y tymor diwethaf, fel yr wyf yn siŵr y bydd llawer ohonoch yn cofio, sefydlodd y Senedd bwyllgor COVID. Yr Aelod Ceidwadol Tom Giffard oedd, mewn gwirionedd, yn gyd-gadeirydd y pwyllgor hwn, ac roedd Aelodau o bob plaid wahanol yn eistedd ar y pwyllgor hwn hefyd. Roedd yn ddechrau gwych, ond, yn anffodus, roedd ei bwerau yn gyfyngedig. Dyna pam na all adolygiad gyflawni'r hyn y gall ymchwiliad. Allwch chi ddim gweld hynny, Weinidog Cabinet? Gydag ymchwiliad, gallwch orfodi tystion i roi tystiolaeth. Ni allwch wneud hynny gydag adolygiad. Ydych chi'n onest yn meddwl, Weinidog Cabinet, bod pobl fel Vaughan Gething, Mark Drakeford a chwaraewyr allweddol eraill yn mynd i gymryd rhan yn wirfoddol yn y fath beth? Rydym i gyd yn gwybod na all adolygiad warantu tryloywder priodol fel y gall ymchwiliad. A yw'r Gweinidog Cabinet yn derbyn bod adolygiad yn mynd i fethu o'r cychwyn cyntaf, neu a yw hynny'n rhan o gynlluniau Plaid Cymru? Oherwydd, Weinidog Cabinet, ni fydd ymchwiliad y DU, rwy'n ofni, yn rhoi gweithredoedd a phenderfyniadau Llywodraeth Cymru o dan ficrosgop yn yr un modd ag y byddai ymchwiliad yng Nghymru. Mae Cymru mewn perygl o ddod yn droednodyn yng nghanfyddiadau terfynol ymchwiliad y DU, ac ni allwn ganiatáu i hynny ddigwydd. Roedd Llywodraeth Plaid Cymru—mewn gwirionedd, plaid Plaid Cymru yn ei chyfanrwydd—yn arfer rhannu'r un ffrwd o feddwl tan yn ddiweddar. Weinidog Cabinet, does dim o'i le mewn cyfaddef eich bod wedi gwneud camgymeriad. Mae'n ddisgwyliedig pan fo Llywodraeth newydd yn dal i ymgyfarwyddo â'r gwaith, er nad wyf yn hollol siŵr sut y gall Plaid Cymru wneud camgymeriad mor fawr â hwn. Felly, a wnewch chi a'ch cyd-Aelodau roi'r gorau i'r adolygiad hwn ac yn hytrach cyflwyno ymchwiliad COVID annibynnol sy'n benodol i Gymru, sef yr hyn a addawodd Plaid Cymru yn wreiddiol? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782376 177 En 2026-11-03T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6601&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782396 178 En 2026-11-03T15:21:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6684&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r llefarydd am y cwestiynau yna. Rydym wedi bod yn glir y bydd yr adolygiad COVID fel y'i sefydlwyd gan y Llywodraeth hon yn sicrhau ein bod yn dysgu'r gwersi hynny. Byddwn yn disgwyl i'r Senedd hon a phobl Cymru ein dal i gyfrif am ddysgu'r gwersi hynny. Mesur llwyddiant y Llywodraeth hon yn y maes hwn fydd sut rydyn ni'n dysgu'r gwersi hynny. Rydym wedi nodi, rydych chi wedi nodi, mae ein cyd-Aelodau wedi nodi'n huawdl pam y mae angen dysgu'r gwersi hynny yn ddirfawr. Mae angen eu dysgu mewn modd amserol, mae angen eu dysgu mewn modd effeithiol a dyna pam rydyn ni'n sefydlu'r adolygiad heddiw. Rydych chi wedi gwneud sylwadau na fyddai ymchwiliad COVID y DU yn rhoi unrhyw sylw o gwbl i Gymru—[Torri ar draws.] Troednodyn, hyd yn oed. Diolch. Byddwn yn awgrymu yn dawel fach i'r Aelod y byddai'n dda pe bai'n darllen adroddiad modiwl 6, er enghraifft, a gyhoeddwyd yn ddiweddar, lle mae dros 100 o sylwadau ynglŷn â pherfformiad Llywodraeth Cymru a Chymru mewn perthynas â gofal cymdeithasol. Mae gen i ofn dweud fod ei ddarllen yn dorcalonnus, mae'n ddamniol, ond mae'n glir yn ei farn ar weithredoedd Llywodraeth Cymru ar y pryd. Mae hynny, ymhlith llawer o bethau eraill, yn fy argyhoeddi bod angen i ni ddysgu'r gwersi hynny yn brydlon, yn effeithiol ac yn effeithlon, a dyna pam rydym wedi penderfynu ar adolygiad. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782395 179 En 2026-11-03T15:23:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6788&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 5025 5025 Anthony Slaughter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5025 Slaughter, Anthony Er bod cymaint i'w groesawu a llawer y byddwn i'n cytuno â nhw yn natganiad y Gweinidog heddiw, rwy'n parhau i fod yn ddryslyd ac yn siomedig gan safbwynt datganedig y Llywodraeth y prynhawn yma. Ar ôl galw am ymchwiliad statudol i Gymru ers blynyddoedd lawer, fel cymaint o rai eraill, pan oedd yn wrthblaid, mae Plaid Cymru bellach wedi israddio i adolygiad anstatudol. Fel eraill, rwyf wedi cwrdd â chynrychiolwyr y teuluoedd mewn profedigaeth ac maen nhw'n teimlo'n siomedig iawn gan y penderfyniad hwn. Mae adolygiad anstatudol yn peryglu dyblygu gwaith diangen a wnaed eisoes gan ymchwiliad y DU a does ganddo ddim pŵer i orfodi tystion i ddarparu tystiolaeth o dan lw. Cynigiodd ymgyrch y teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID-19 dros gyfiawnder ymchwiliad statudol byr, miniog sy'n canolbwyntio ar y materion nad ydynt wedi'u bod yn destun craffu'n ddigonol gan ymchwiliad y DU, y maen nhw'n credu y gellid eu cyflawni o fewn cyllideb o £10 miliwn. Maen nhw wedi datgan nad ydyn nhw'n barod i gymryd rhan mewn adolygiad arall nad oes ganddo unrhyw bwerau i ddal y rhai sy'n gwneud penderfyniadau i gyfrif neu i ysgogi newidiadau ystyrlon. A yw'r Llywodraeth yn hyderus y gall yr adolygiad arfaethedig hwn fynd ymlaen mewn ffordd ystyrlon heb gyfranogiad teuluoedd mewn profedigaeth? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782401 180 En 2026-11-03T15:24:18 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6859&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r Aelod. Un o'r rhesymau dros sefydlu adolygiad yw bod hynny'n ffordd effeithiol o ategu gwaith ymchwiliad COVID y DU a sicrhau bod fforwm ar gyfer canolbwyntio ar Gymru. Byddaf yn ailadrodd y pwynt yr wyf eisoes wedi'i wneud: dylwn i obeithio'n fawr y bydd y teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID a'r rhai sydd wedi dioddef o COVID yn ei holl ffurfiau yn chwarae rhan lawn a gweithredol yn yr adolygiad. Dyna'r hyn y byddaf yn gofyn i gadeirydd yr adolygiad ei sicrhau a dyna'r ymrwymiad rwy'n ei wneud heddiw i'r Siambr hon. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782353 181 En 2026-11-03T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6901&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782402 182 En 2026-11-03T15:25:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6909&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Rwy'n teimlo'n drist iawn yn sefyll yma heddiw. Rwy'n teimlo'n drist iawn am y teuluoedd yr effeithiwyd arnynt, llawer ohonyn nhw yn yr oriel gyhoeddus ac mewn gwirionedd yn ysgwyd eu pennau ar yr hyn rydych chi wedi'i ddweud, mae gen i ofn. Rwy'n teimlo'n drist iawn bod uniondeb y Senedd hon wedi'i beryglu. Y rheswm pam rwy'n dweud hynny yw hyn, roeddwn i'n eistedd yma yn nhymor y Senedd ddiwethaf yn clywed yn glir iawn gan y Gweinidog Cabinet dros iechyd presennol a'r Prif Weinidog ynghylch pa mor bwysig oedd cael yr ymchwiliad annibynnol hwnnw. Ac rwy'n teimlo'n drist iawn nad wyf wedi clywed y gair 'mae'n ddrwg gennyf' yn eich datganiad y prynhawn yma: bod yn ddrwg gennych am siomi'r teuluoedd, bod yn ddrwg gennych am ddewis trywydd arall. I fod yn onest, mae yna bethau sy'n newid, ond y bobl sy'n haeddu clywed ei bod hi'n ddrwg iawn gennych yw'r teuluoedd hynny sy'n eistedd yn yr oriel a'r teuluoedd hynny yr effeithiwyd arnynt. Felly, a wnewch chi nawr ddefnyddio'r cyfle hwn i ymddiheuro ac i ddweud 'mae'n ddrwg gennyf'? Diolch yn fawr iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782403 183 En 2026-11-03T15:26:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=6968&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r Aelod. Rydym wedi bod yn glir, roedd y maniffesto yn glir, y byddai Llywodraeth Plaid Cymru yn ceisio sefydlu adolygiad COVID. Dyna beth rydyn ni'n ei wneud heddiw. Rwy'n cydnabod y gwaith aruthrol y mae'r teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID wedi'i wneud, eu colled, eu galar, sut y cawsant eu siomi yn ystod y pandemig. Mae'n ddrwg gennyf am hynny—mae'n ddrwg iawn gennyf am hynny. Nid wyf yn credu na allai unrhyw fod dynol a oedd yn eistedd yno yn gwrando ar y teuluoedd yn siarad am golli anwyliaid mewn manylder, a manylder ofnadwy, beidio â chael ei gyffwrdd hyd at ddagrau gan y profiad hwnnw. Mae hynny'n fy arwain i'r casgliad bod yn rhaid i ni ddysgu'r gwersi a dysgu'r gwersi yn brydlon ac yn effeithiol. Rwy'n cydnabod—ac rwy'n cydnabod y rhai sydd wedi ymgyrchu—nid dyna'r casgliad y mae eraill wedi ei gyrraedd, ac mae'n ddrwg gennyf nad ydym wedi dod i gytundeb ar hynny. Ond dyna'r casgliad—yn gydwybodol, yn ofalus, yn feddylgar—yr wyf wedi ei gyrraedd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782404 184 En 2026-11-03T15:27:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7061&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12173 12173 Nick Carter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12173 Carter, Nick Ar ôl chwe blynedd a thri Phrif Weinidog Llafur gwahanol, mae eich cyhoeddiad y bydd gan Gymru ein hadolygiad COVID ein hunain o'r diwedd yn nodi cynnydd gwirioneddol. Dechreuodd ymchwiliad parhaus y DU bedair blynedd yn ôl, ond mae wedi cael ei feirniadu am gyn lleied o graffu ar wneuthurwyr penderfyniadau Cymru. Roedd tystiolaeth gan swyddogion a Gweinidogion Llywodraeth Cymru yn gyfyngedig iawn, ac roedd eu tystiolaeth ysgrifenedig yn aml yn araf, anghyflawn neu ar goll yn gyfan gwbl—heb sôn am y negeseuon WhatsApp a ddiflannodd. Mae adroddiad sector gofal y DU fis diwethaf wedi cael ei ddisgrifio fel un gwan o ran sefydlu cyfrifoldeb a diffyg argymhellion, y ddau yn hanfodol yma yng Nghymru, lle cafodd cymaint o gleifion heb eu profi eu rhyddhau o'r ysbyty yn ôl i gartrefi gofal. Mae pryder hefyd bod ymchwiliad y DU wedi methu ag ystyried yn iawn yr effaith ar bobl ifanc ar gymaint o wahanol lefelau, yn enwedig y rhai mwyaf difreintiedig. Yn hytrach na chanolbwyntio'n llwyr ar fai, rhaid i'n hadolygiad ystyried gwersi dyfnach i'w dysgu a darparu map ffordd ar gyfer cymorth hirdymor i'r plant sydd wedi talu pris cudd. Yn olaf, dylid mynd i'r afael â phryderon yr ymgyrch dros gyfiawnder y teuluoedd a gollodd anwyliaid i Covid-19. Yn benodol, a wnaiff y Gweinidog gadarnhau pa gamau y gellir eu cymryd pe bai tystion yn gwrthod dod ymlaen neu os nad yw ymchwiliad y DU yn cydweithredu? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782406 185 En 2026-11-03T15:28:57 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7138&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r Aelod am y cwestiynau. Rwy'n credu bod yr effaith ar bobl ifanc yn glir ac yn barhaus. Roeddwn i'n trafod materion gyda'r Gweinidog Cabinet dros addysg ddoe am y gwaith y mae hi'n ei wneud i sicrhau ein bod yn dysgu'r gwersi ac yn gwella ein system addysg o ran presenoldeb ac o ran y materion hynny gydag ysgolion sydd wedi bod yn amlwg yn gur pen ar ôl COVID. Ailadroddaf fy natganiad cynharach: byddwn yn disgwyl i gyn-Weinidogion Llywodraeth Cymru a gweision cyhoeddus yng Nghymru gydweithredu'n llawn â'r ymchwiliad hwn; mae hynny'n ddisgwyliad cwbl resymol. Rwy'n nodi hynny o flaen y Senedd, a byddaf yn adrodd i'r Senedd os nad yw'r disgwyliad hwnnw'n cael ei gyflawni. O ran ymchwiliad COVID y DU, mae'r pwyntiau wedi'u gwneud yn dda iawn. Mae swyddogion eisoes wedi bod mewn trafodaeth agos ag ymchwiliad COVID y DU i sicrhau bod y swm helaeth o dystiolaeth a gyflwynwyd gan y Llywodraeth flaenorol, ac eraill, ar gael i'r adolygiad hwn, fel y gallwn adeiladu ar ymchwiliad y DU ac ategu ymchwiliad, nid dyblygu'r hyn sydd eisoes wedi digwydd. Dyma elfennau craidd pam rydw i wedi gwneud y penderfyniad a wnes i, ac wedi cynnig i fy nghyd-Aelodau yn y Cabinet mai dyma'r ffordd yr ydym yn dysgu'r gwersi o'r pandemig COVID yma yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782405 186 En 2026-11-03T15:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7201&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782418 187 En 2026-11-03T15:30:31 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7232&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Mae'r adolygiad hwn yn addewid wedi'i dorri, ac mae'n ddynwarediad gwan o'r atebolrwydd yr oedd pobl Cymru yn cael eu harwain i'w ddisgwyl. Treuliodd Plaid Cymru flynyddoedd yn mynnu ymchwiliad COVID llawn, sy'n benodol i Gymru, gyda'r pwerau i orfodi tystiolaeth. Ac yn lle hynny, maen nhw wedi dewis ymgymryd â phroses anstatudol na all ofyn am bresenoldeb tystion, neu orfodi tystiolaeth o dan lw. Rwy'n deall, Weinidog, eich bod chi'n disgwyl i gyn-Weinidogion a gweision sifil gymryd rhan, ond roedd gennych y pŵer i'w gorfodi i wneud hynny, ac rydych chi wedi dewis peidio â'i ddefnyddio. Mae teuluoedd a gollodd anwyliaid yng Nghymru wedi nodi'n gywir nad yw'r adolygiad hwn mewn perygl o fod yn ddim mwy nag ymarfer costus o reoli enw da. Mae ymchwiliad y DU eisoes wedi dangos bod methiannau difrifol yng Nghymru sy'n haeddu ymchwiliad pellach, ond efallai y bydd yr adolygiad hwn yn annhebygol o allu archwilio'r methiannau hynny ar y lefel angenrheidiol o fanylion. Mae pobl Cymru yn haeddu proses gyda dannedd go iawn, maen nhw'n haeddu proses sy'n archwilio methiannau i amddiffyn y rhai agored i niwed ac maen nhw'n haeddu Llywodraeth sy'n cyflawni'r hyn maen nhw'n ei addo. Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782419 188 En 2026-11-03T15:31:43 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7304&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch. Rwy'n cytuno, mae angen adolygiad arnom i edrych, gyda dannedd, gydag effeithiolrwydd, ar yr hyn sydd wedi digwydd. Fel y sonioch chi, roedd methiannau difrifol iawn wedi'u nodi gan ymchwiliad COVID y DU. Mae angen i ni ddysgu'r gwersi hynny, ac mae angen i ni ddysgu'r gwersi hynny yn effeithiol fel nad yw'r pethau hynny'n digwydd eto. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782422 189 Cy 2026-11-03T15:32:05 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7326&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Ac yn olaf, Weinidog Cabinet, Andrew R.T. Davies.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782424 190 En 2026-11-03T15:32:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7328&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog, mae gen i barch mawr iawn atoch chi, ond rydych chi wedi bradychu'r teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID yma. Eich sylw mewn ateb i gwestiwn oedd bod hwn yn ymchwiliad. Nid ymchwiliad mohono, adolygiad ydyw. Ac rydych chi wedi troi eich cefn ar yr hyn yr oedd Gweinidog ar ôl Gweinidog sy'n eistedd ar y fainc flaen honno nawr, pan oeddent yn llefarwyr yr wrthblaid, yn ei ddweud wrth y cyhoedd, ac i'r Senedd hon, eich bod chi'n mynd i gyflwyno ymchwiliad statudol a fyddai, yn y pen draw, â phwerau i orfodi tystion. Felly, mae gen i dri chwestiwn i chi, Weinidog. Un: os nad yw eich tystion yn ymddangos, neu os bydd tystiolaeth yn cael ei chadw'n ôl, a fyddwch chi'n rhoi pwerau gerbron y comisiwn i orfodi'r tystion hynny i ddod ger ei fron yn y pen draw? Dau: pan edrychwch ar Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd ac Etholiadau Aelodau) 2026, os edrychwch ar yr hyn a ddywedodd eich cyd-Aelodau yn yr wrthblaid, ac rydych chi'n ei gymharu â chynnwys y Bil hwnnw, byddwn yn awgrymu y byddai'r Prif Weinidog, y Gweinidog iechyd ac arweinydd y tŷ yn cael eu cyhuddo heddiw o gamarwain pobl a pheidio â chadw'n driw i'w gair pan ddaethant i'r Llywodraeth. A'r pwynt olaf y byddaf yn ei wneud i chi yw: pam wnaethoch chi ddiystyru'r ymchwiliad a roddodd y teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID ger eich bron, a gafodd ei lunio gyda'r Gweinidog iechyd—ac mae'r e-byst yno i ni i gyd eu gweld, ei fod yn gweithio gyda'r teuluoedd a gollodd anwyliaid i COVID—byddai hynny'n costio £10 miliwn ac yn cael ei gyflwyno o fewn 18 mis? Pam wnaethoch chi ddiystyru hynny? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782434 191 En 2026-11-03T15:33:39 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7420&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r Aelod am y cwestiynau. Gadewch i mi ddychwelyd unwaith eto at yr hyn oedd yn y maniffesto, y gwnaeth pawb, pawb ar y meinciau hyn, sefyll arno, sef, yn ystod blwyddyn gyntaf tymor nesaf y Senedd: 'byddwn yn sefydlu adolygiad'— adolygiad— 'o ymateb Cymru i Covid, ei sgil-effeithiau, a’r gwersi ar gyfer y dyfodol, gan ganolbwyntio'. Dyna beth rydw i'n ei gyflawni heddiw. Mae'r Aelod wedi gwneud y pwynt ynglŷn â chymhelliant tystiolaeth. Mae hynny wedi'i wneud gan sawl cyd-Aelod. Rwy'n disgwyl i Weinidogion y Llywodraeth chwarae rhan lawn yn yr ymchwiliad hwnnw. Os nad yw hynny'n wir, yna byddaf yn ei adrodd i'r Senedd ac yn cymryd y camau angenrheidiol yn dilyn hynny. Ond nid wyf yn credu y byddwn yn cyrraedd hynny, oherwydd pwyslais yr ymchwiliad hwn yw dysgu gwersi, sicrhau bod pobl Cymru yn fwy diogel yn y dyfodol, drwy ddeall beth ddigwyddodd, trwy anrhydeddu etifeddiaeth y rhai a syrthiodd yn ystod pandemig COVID, a thrwy sicrhau gwell parodrwydd ar gyfer y dyfodol. Gadewch i mi gydnabod: nid yw'r rhain yn faterion hawdd, nid yw'r rhain yn faterion lle bydd cytundeb. Mae yna bobl sydd wedi ymgyrchu ers blynyddoedd lawer ar wahanol agweddau ar hyn, ac rwyf am dalu teyrnged i bob un ohonynt. Dywedaf hyn: wrth i ni ddychwelyd at y materion hyn, fel yr wyf yn siŵr y byddwn ni, mewn cwestiynau yn y misoedd a'r blynyddoedd i ddod, yr hyn yr wyf yn gobeithio'n fawr y gallaf ei wneud—i'r Senedd hon, i'r teuluoedd ac i bawb arall—yw adrodd ar gynnydd gwirioneddol o ran dysgu'r gwersi, bod yn glir ble roedd methiannau ac adeiladu Cymru fwy diogel a chydnerth ar gyfer y dyfodol. Dyna beth yw fy addewid i chi fel Aelodau o'r Senedd hon. Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782410 192 En 2026-11-03T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7501&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782500 193 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782412 194 Cy 2026-11-03T15:35:42 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7543&l=cy 261103-3 3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad: Adolygiad COVID-19 o ran Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Weinidog Cabinet. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782414 195 Cy 2026-11-03T15:35:44 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7545&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen at eitem 4, datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: gweithio mewn partneriaeth gyda'r trydydd sector. Galwaf ar y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb, Sioned Williams. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782416 196 Cy 2026-11-03T15:36:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7563&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb Williams, Sioned Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Mae ein rhaglen lywodraethu, yn gwbl briodol, yn gosod grymuso cymunedau, gweithio mewn partneriaeth a bod yn atalgar wrth wraidd ein gwaith. Yn y cyd-destun hyn, rwyf heddiw am amlinellu'n glir y berthynas yr ŷn ni fel Llywodraeth yn dymuno ei meithrin â'r trydydd sector, sut y byddwn yn cefnogi'r sector ac yn cydnabod pwysigrwydd gwirfoddolwyr. Rydym wedi ymrwymo'n llwyr i gyflawni ein dyletswyddau i hyrwyddo'r sector cymunedol a gwirfoddol ac i gyflawni'r ymrwymiadau a nodir yng nghynllun y trydydd sector presennol, oherwydd mae taith ddatganoli Cymru wastad wedi cael ei llywio gan y berthynas â'r sector cymunedol a gwirfoddol. Mae gan Gymru seiliau cadarn ar gyfer partneriaeth well rhwng y Llywodraeth a'r sector, ac rŷn ni wedi gweld rhannau eraill o'r Deyrnas Gyfunol yn troi at Gymru wrth iddynt ddatblygu eu trefniadau eu hunain. Cyflwynwyd y cynllun trydydd sector presennol yn 2014. Ers hynny, rŷn ni wedi gweld newidiadau a digwyddiadau sylweddol yn effeithio ar Gymru a'i chymunedau—o COVID-19 a phwysau'r argyfwng costau byw i newidiadau deddfwriaethol pwysig fel Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Yn sgil ein huchelgeisiau ar gyfer Cymru, a'n hymrwymiad i weithio mewn partneriaeth, mae'n bryd bellach inni lunio perthynas newydd â'r sector, perthynas sy'n adeiladu ar wersi diweddar ac sy'n adlewyrchu'r uchelgeisiau yr ydym yn eu rhannu ar gyfer Cymru. Rwyf am weld cynllun sy'n parhau i fod yn addas i'w ddiben ac sy'n gweithio i'r Llywodraeth ac i'r sector gwirfoddol. Er bod cynllun yn bwysig, er mwyn iddo gael effaith go iawn, mae angen y seilwaith a'r mecanweithiau cywir i'w alluogi i fod yn fyw ac i wireddu ar ei uchelgais. Rŷn ni'n ffodus bod gennym eisoes gyngor partneriaeth y trydydd sector a Chefnogi Trydydd Sector Cymru. Mae'r elfennau pwysig hyn o isadeiledd yn galluogi perthynas weithio positif â'r sector cymunedol a gwirfoddol a chynrychiolaeth effeithiol ar lefel genedlaethol, ranbarthol a lleol. Mae'r cynllun hefyd yn cynnwys y cod ymarfer ar gyfer ariannu'r trydydd sector, sy'n offeryn allweddol i lywio ffordd Llywodraeth Cymru o ariannu'r sector. Bydd pob un ohonom, dwi'n siŵr, wedi ymweld â grwpiau cymunedol a sefydliadau gwirfoddol, gan gydnabod a gwerthfawrogi'r cyfraniad y maent yn ei wneud. Ond yn yr un modd â'r gwasanaethau cyhoeddus, rŷn ni hefyd yn gweld y pwysau sy'n wynebu'r sefydliadau gwirfoddol hynny, sydd yn aml ymhlith y mannau cyntaf y mae pobl yn troi atyn nhw, nid yn unig mewn argyfwng, ond hefyd pan fyddant am weld newid yn eu cymunedau. Y mis diwethaf, cadarnhaodd y Cabinet ei ymrwymiad i god ymarfer ar gyfer ariannu'r trydydd sector a'i bum egwyddor. Mae'r egwyddorion hyn yn cynnwys, er enghraifft, y ffaith bod deialog gynnar a pharhaus yn sicrhau ein bod yn datblygu perthnasoedd cryf â'r trydydd sector. Mae'r perthnasoedd hyn, yn eu tro, yn cefnogi datblygu polisi, darparu gwasanaethau a dull tîm Cymru o fynd i'r afael â'r heriau sy'n wynebu ein cymunedau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782415 197 Cy 2026-11-03T15:40:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=7803&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Mae’r cod yn hyrwyddo’r defnydd o gytundebau ariannu tymor hir lle bo hynny’n briodol. Mae manteision ariannu tymor hir yn cynnwys galluogi sefydliadau a ariennir i gynllunio gwasanaethau’n well, heb y cylch stop-start a welir yn aml gyda chytundebau sy’n flwyddyn o hyd. Mae hefyd yn galluogi contractau cyflogaeth hirach, sy’n arwain at well recriwtio a chadw staff, ac yn lleihau biwrocratiaeth i’r adran ariannu ac i’r sefydliad sy’n cael ei ariannu. Mae cytundebau ariannu blynyddol yn golygu bod y sefydliad sy’n cael ei ariannu yn ysgwyddo’r holl risgiau a’r beichiau sy’n gysylltiedig â darparu gwasanaethau. Gall yr ansicrwydd ynghylch a fydd ffrwd cyllid yn parhau neu a gaiff ei brosesu mewn modd amserol olygu bod sefydliadau’n rhoi hysbysiadau diswyddo i weithwyr neu’n colli staff oherwydd contractau tymor byr neu ansicrwydd parhaus. Mae trosiant uchel ymhlith staff yn golygu costau ychwanegol sy’n gallu effeithio ar y gallu i ddarparu gwasanaethau. Dyna pam, fel Llywodraeth, rŷn ni wedi ymrwymo i weithredu’r cod. Mae gwirfoddolwyr a sefydliadau gwirfoddol wrth galon pob cymuned. Nhw yw’r peth sy’n dal ein cymunedau ynghyd. Mae hynny’n rhywbeth dylem ni fyth anghofio. Mae gwirfoddolwyr Blood Bikes Cymru, timau achub mynydd, criwiau badau achub a’r ymatebwyr cyntaf cymunedol i gyd yn wirfoddolwyr. Nid yw’r cyhoedd efallai bob amser yn ymwybodol o hynny. Mae gwirfoddoli’n arbennig oherwydd ei fod yn rhywbeth y gall pob un ohonom ei wneud os yw’r cyfleoedd cywir ar gael. Ni ddylai cefndir nac amgylchiadau magwraeth unigolyn fod yn rhwystr. Mae ein cymunedau a’n cymdeithas yn gyfoethocach o lawer oherwydd gwirfoddolwyr, ac mae hynny’n rhywbeth y dylem ymfalchïo ynddo a’i ddathlu. Mae’r weledigaeth ar gyfer gwirfoddoli yng Nghymru, a gyd-ddatblygwyd, ynghyd â’i chynllun gweithredu, yn canolbwyntio ar greu cyfleoedd gwirfoddoli diogel, cefnogol a chynaliadwy. Maent yn darparu naratif cydlynol a fydd yn galluogi sefydliadau ar draws pob sector a rhan o’r Llywodraeth i ryddhau potensial gwirfoddolwyr presennol a rhai’r dyfodol mewn ffyrdd a fydd o fudd i’r gwirfoddolwyr eu hunain ac i’r bobl y maent yn eu cefnogi. Bydd y Llywodraeth hon yn darparu arweinyddiaeth strategol, ynghyd â phartneriaid allweddol eraill, ar gyfer gwirfoddoli yng Nghymru. Byddwn yn helpu i gael gwared ar rwystrau, ehangu cyfranogiad, cefnogi sefydliadau sy’n cynnwys gwirfoddolwyr, a sicrhau bod gwirfoddoli’n cael ei gydnabod fel cyfrannwr allweddol at lesiant a bywyd ein cymunedau. Y sector cymunedol a gwirfoddol yw cydwybod gymdeithasol a foesol ein cenedl. Maent yn sicrhau nad oes neb yn cael ei adael ar ôl nac yn cael ei eithrio. Fodd bynnag, heb sefydliadau cryf a chanolfannau cymunedol, ni all gwirfoddoli ddigwydd. Er bod gwirfoddoli ei hun yn rhad ac am ddim, mae cost ynghlwm wrth sicrhau ei fod yn ddiogel ac yn cael ei reoli’n dda. Drwy weithio mewn partneriaeth, gall y Llywodraeth a’r sector ddarparu atebion creadigol sy’n gwella ein cynnig ac yn lleihau dyblygu, oherwydd gall y trydydd sector fod yn ystwyth ac yn hyblyg wrth ymateb i anghenion cymunedau—er enghraifft, y cysylltiad cadarnhaol rhwng gweithgarwch corfforol ac iechyd. Ni ellir cyflawni ein rhaglen lywodraethu heb y sector cymunedol a gwirfoddol annibynnol a’r gwirfoddolwyr sy’n ei gefnogi. Fel Cabinet, rŷn ni'n cydnabod hyn, a dyna pam yr ŷn ni wedi cadarnhau ein hymrwymiad i gynllun y trydydd sector ac wedi cytuno ar egwyddorion y cod ymarfer ar ariannu’r trydydd sector, yn ogystal â’r weledigaeth ar gyfer gwirfoddoli yng Nghymru. Wythnos nesaf yw Wythnos yr Ymddiriedolwyr. Ni all ein helusennau weithredu heb eich cyfraniad chi. Felly, i bawb sy’n gwirfoddoli neu sy’n helpu mewn unrhyw ffordd, hoffwn ddweud 'diolch' ar ran ein Llywodraeth. Mae ein cymunedau’n fwy diogel ac yn iachach oherwydd eich cyfraniad. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782409 198 Cy 2026-11-03T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=8101&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782411 199 En 2026-11-03T15:45:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=8109&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch i'r Dirprwy Brif Weinidog am ei datganiad, ac rwy'n ymuno â hi i ddiolch i'r miloedd o wirfoddolwyr a sefydliadau'r trydydd sector ledled Cymru. Mae eu cyfraniad yn enfawr. Ond dyna'n union pam mae nhw'n haeddu mwy gan y Llywodraeth na geiriau teg, a, Dirprwy Brif Weinidog, mae yna lawer o eiriau teg yn y datganiad—gweithio mewn partneriaeth, grymuso cymunedau, arweinyddiaeth strategol, uchelgeisiau cyffredin, dull tîm Cymru—ond ychydig iawn o dargedau, dyddiadau terfyn neu ganlyniadau mesuradwy. Ac rydyn ni wedi clywed yr iaith hon o'r blaen. Mae'r cynllun trydydd sector presennol yn dyddio o 2014, felly os yw'r Llywodraeth erbyn hyn eisiau llunio perthynas newydd â'r sector, beth yn union sy'n mynd i newid? Oherwydd efallai mai'r rhan fwyaf dadlennol o'ch datganiad yw eich disgrifiad eich hun o'r system ariannu bresennol. Rydych chi'n cydnabod bod ariannu blwyddyn unigol yn creu ansicrwydd, bod sefydliadau'n gallu cael eu gorfodi i gyhoeddi hysbysiadau diswyddo, eu bod yn colli staff profiadol, bod trosiant uchel yn effeithio ar y ddarpariaeth gwasanaeth. Rwy'n cytuno. Ond nid problemau damcaniaethol yw'r rhain, maen nhw o ganlyniad i'r amgylchedd ariannu y mae eich Llywodraeth chi yn llywyddu drosto. Felly, pan fyddwch chi'n dweud wrthym ni fod y cod ariannu yn annog cyllid tymor hwy, mae gennyf i gwestiwn syml: faint o gyllid trydydd sector Llywodraeth Cymru sy'n cael ei ddyfarnu ar hyn o bryd ar sail blwyddyn unigol, ac erbyn pa ddyddiad y byddwch chi'n ei leihau'n sylweddol? Oherwydd, mae cefnogi cyllid tymor hwy yn wahanol iawn i'w ddarparu, ac ni all partneriaeth olygu bod y Llywodraeth yn gyfrifol am yr arian wrth i elusennau ysgwyddo'r risg. Mae'ch datganiad eich hun yn dweud, o dan gytundebau blynyddol, fod y sefydliadau sy'n cael eu hariannu yn ysgwyddo risg a beichiau cyflawni. Mae hynny'n dipyn o gyfaddefiad. Felly beth ydych chi'n mynd i'w wneud am y peth? Mae hyn yn dod â mi at atebolrwydd. Mae Llywodraeth Cymru yn dosbarthu cannoedd o filiynau o bunnoedd mewn grantiau i sefydliadau'r trydydd sector. Mae gan drethdalwyr bob hawl i ddisgwyl craffu priodol, ond rhaid i atebolrwydd weithredu ddwyffordd. Rhaid i sefydliadau sy'n cael arian cyhoeddus ddangos yr hyn y maen nhw wedi'i gyflawni, a rhaid i'r Llywodraeth ddangos bod ei phenderfyniadau ariannu'n dryloyw ac yn seiliedig ar dystiolaeth o'r hyn sy'n gweithio. Beth newidiodd i'r person yr oedd angen help arnyn nhw? Dyna'r canlyniad. Felly pa ganlyniadau fyddwch chi'n eu cyhoeddi? Faint o sefydliadau fydd yn symud i setliad aml-flwyddyn? Faint o fiwrocratiaeth fydd yn cael ei ddileu? A phryd y gall y Senedd hon farnu yn wrthrychol a yw unrhyw un o'r rhain wedi gweithio? Rwyf hefyd eisiau gofyn yn benodol am sefydliadau cymunedol bach. Pan fydd y Llywodraeth yn siarad am y trydydd sector, mae risg ei bod yn clywed yn anghymesur gan sefydliadau digon mawr i gyflogi swyddogion polisi, ysgrifenwyr ceisiadau a thimau codi arian proffesiynol. Efallai y bydd gan y sefydliadau bach yng Nghymru un gweithiwr neu ddim un. Gallai fod yn bum gwirfoddolwr o gwmpas bwrdd y gegin. Does ganddyn nhw ddim adran gydymffurfio neu rywun sydd ar gael yn barhaol ar gyfer cais arall am grant, ymgynghoriad neu ymarfer caffael arall, ond yn aml maen nhw agosaf at y bobl yr ydyn ni'n eu cynrychioli. Felly pa asesiad ydych chi wedi'i wneud o ran a yw'r system bresennol yn rhoi manteisio anfwriadol i sefydliadau proffesiynol mawr dros sefydliadau llai ar lawr gwlad? A beth fyddwch chi'n ei newid i sicrhau bod y lleisiau llai hynny wir yn cael eu clywed? Mae brawddeg arall yn eich datganiad sy'n haeddu craffu arni. Rydych chi'n dweud, 'Ni ellir cyflawni ein rhaglen lywodraethu heb y sector cymunedol a gwirfoddol annibynnol a’r gwirfoddolwyr'. Yn union. Ond os yw'r Llywodraeth yn dibynnu fwyfwy ar y trydydd sector i gyflawni ei rhaglen, ni ddylai partneriaeth ddod yn ddisgrifiad cwrtais ar gyfer cyfrifoldeb allanol. Dylai elusennau ategu gwasanaethau cyhoeddus effeithiol. Ni ddylen nhw ddod yn wasanaeth brys, gan lenwi'n barhaol y bylchau y mae'r wladwriaeth yn eu gadael. Ni ddylai sefydliadau ofni herio'r Llywodraeth oherwydd bod y Llywodraeth hefyd yn eu hariannu. Felly pa fesurau diogelu fydd yn amddiffyn eu hannibyniaeth, gan gynnwys eu gallu i'ch beirniadu chi? Ddirprwy Brif Weinidog, nid oes neb yn gwadu gwerth gwirfoddolwyr na phwysigrwydd y trydydd sector. Y cwestiwn yw a all y Llywodraeth hon droi datganiad arall o fwriadau da yn rhywbeth y gall sefydliadau wir ei weld. Felly, fe wnaf i orffen gyda thri phrawf syml: faint o sefydliadau fydd yn cael cyllid tymor hwy, erbyn pryd, a pha ganlyniadau mesuradwy y byddwch chi'n eu cyhoeddi fel y gall y Senedd hon eich dal yn atebol? Oherwydd. mae'r cynllun presennol wedi bod ar waith ers 12 mlynedd. Ar ôl 12 mlynedd, nid yw datganiad arall o ymrwymiad i bartneriaeth yn ddigon. Bydd partneriaeth yn cael ei phrofi gan yr hyn sy'n newid, nid gan ba mor aml y mae'r gair yn ymddangos mewn datganiad gan y Llywodraeth. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782407 200 En 2026-11-03T15:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=8401&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782408 201 Cy 2026-11-03T15:50:27 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=8428&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr am y cwestiynau. Fe wnaf i ganolbwyntio ar y cyllido. Fel gwnes i osod mas yn gryf iawn, dwi'n meddwl, yn y datganiad, fe wnes i bwysleisio bod y Cabinet yma wedi ymrwymo i sicrhau ein bod ni'n ymrwymo i'r cod ymarfer, sydd, wrth gwrs, yn ffurfio rhan o'r cynllun trydydd sector statudol. Mae hynny wedi cael ei gydgynhyrchu gyda'r trydydd sector, rhwng y cyngor partneriaeth trydydd sector, ac mae hynny yn gwneud yn siŵr ei fod e'n rhywbeth sy'n hygyrch, ei fod e'n rhywbeth sy'n parhau i fod yn berthnasol, a hefyd ei fod e wedi'i ddiweddaru'n gyson. Mae pum egwyddor y cod nid jest yn unig wedi ffocysu ar gyllido; maen nhw hefyd wedi eu bwriadu i greu amgylchfyd holistaidd ar gyfer cael perthynas a dealltwriaeth bositif rhwng y sector a phwy bynnag sy'n darparu'r cyllid. Felly, rŷn ni'n glir iawn bod cyllido amlflwyddyn yn rhywbeth sydd yn cefnogi gwasanaethau gwell o ran yr hyn sy'n cael ei ddarparu gan y trydydd sector. Mae e hefyd, fel soniais i yn y datganiad, yn sicrhau bod y sefydliadau a'r grwpiau gwirfoddol yna yn gallu cynllunio'n well, ac, yn sicr o ran y rhai sydd â staff, eu bod nhw'n medru rhoi sicrwydd i staff. Ac felly, fel gwnes i osod mas yn glir iawn yn y datganiad o ran yr amgylchfyd cyllido yna, oherwydd ein bod ni wedi ymrwymo i ddarparu cyllid amlflwyddyn lle bo hynny yn briodol ac yn bosib, fe fyddwn ni'n parhau i hyrwyddo cyllido tymor hwy a hefyd annog pob un yn y sector cyhoeddus sydd hefyd yn gyllidwyr, yn arianwyr, i ddilyn y cod ymarfer ar gyfer ariannu'r trydydd sector. Fe wnaethoch chi sôn am, a wnes i sôn a chyfeirio, wrth gwrs, at y ffaith bod y cynllun trydydd sector heb ei ddiweddaru ers 2014. A dyna pam rŷn ni nawr yn adolygu'r cynllun hwnnw, achos, fel soniais i, mae cymaint o bethau wedi newid yn ein cymdeithas ni—yr holl bethau rŷn ni wedi bod trwyddo ers 2014, y ffordd mae pobl yn ymwneud â'i gilydd, y dechnoleg sydd nawr ar gael—ac rwy'n siŵr bod nifer o bobl yn y Siambr yma yn clywed gan grwpiau bod yna her o ran cael pobl i wirfoddoli mewn ffordd efallai oedd yn haws mewn dyddiau a fu. Mae pobl nawr yn gweithio mewn ffyrdd gwahanol nag oedden nhw. Mae eu penwythnosau nhw yn edrych yn wahanol. Ac wrth gwrs mae'r pethau sydd wedi digwydd, y digwyddiadau mawr hefyd, fel soniais i, fel COVID, wedi cael effaith ar hynny. Felly, mae angen—mae'n hen bryd i'r cynllun gael ei adolygu. Felly, mae yna grŵp wedi cael ei sefydlu, y grŵp partneriaeth cyngor trydydd sector, i ystyried sut gall y berthynas cael ei chryfhau a'i gwneud yn fwy effeithiol. Felly, pan fydd yna fwy o fanylion gen i ynglŷn â sut mae'r gwaith yna'n datblygu, rwy'n ymrwymo i ddod â hynny nôl i'r Senedd. Yn olaf wedyn, fe wnaethoch chi sôn am grwpiau llai, sefydliadau llai, yn enwedig y rhai sydd wedi cael eu harwain gan wirfoddolwyr, a dwi wir yn cydnabod bod yr heriau yna yn gallu bod yn wahanol i grwpiau llai, yn enwedig y grwpiau yna sy'n cael eu rhedeg gan wirfoddolwyr. Felly, dwi yn cydnabod, ac wedi codi hyn fy hunan o feinciau'r wrthblaid, fod yn rhaid i'r gofynion o ran adrodd a gwerthuso a monitro adlewyrchu maint y cyllid sy'n cael ei ddarparu, cydnabod natur y sefydliad sy'n cael ei gyllido, achos dwi'n meddwl bod yr elfen yna o proportionality yn y berthynas yna o ran cyllido teg yn bwysig iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782417 202 Cy 2026-11-03T15:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=8701&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782435 203 En 2026-11-03T15:55:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=8752&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog am ei datganiad heddiw, ac rwy'n gwybod ei bod hi'n wirioneddol ymrwymedig i'r sector, ac mae'n sector sy'n gwneud gwaith hynod bwysig i ni ledled Cymru gyfan. Yn ôl adroddiad gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Mai eleni pan gafodd y Llywodraeth hon ei ffurfio, mae mwy na 200,000 o wirfoddolwyr rheolaidd yn cefnogi gwaith mwy na 10,000 o sefydliadau cofrestredig yng Nghymru. Ac fel rhywun sydd, fy hun, wedi gwirfoddoli a chynrychioli a gweithio yn y sector, rwy'n gwybod y gwahaniaeth y mae'r sefydliadau yn ei wneud i fywydau pobl gyffredin mewn cymaint o wahanol ffyrdd. Yng Nghymru, amcangyfrifir bod y sector yn werth cyfanswm o £2.5 biliwn i'r economi, gyda £4 biliwn o werth cymdeithasol diriaethol. Felly, yn amlwg, mae'n rhan hanfodol o ddyfodol Cymru yn ogystal â'r presennol. Rwyf eisiau achub ar y cyfle hwn, wrth gwrs, i gydnabod cyfraniad hirsefydlog Jane Hutt, y Gweinidog blaenorol, yr oedd ei blynyddoedd lawer o wasanaeth ymroddedig yn rhan annatod o ddatblygu llawer o'r partneriaethau a'r rhwydweithiau a'r strwythurau sy'n dal i fod yn sail i'r berthynas rhwng Llywodraeth Cymru a'r trydydd sector heddiw. Mae'r sector yn dal i elwa ar fentrau fel y cod diwygiedig ar gyfer ariannu'r trydydd sector a'r trefniadau tymor hwy drwy'r gronfa gynghori sengl. Felly, rwy'n croesawu ymrwymiad y Gweinidog i gyngor partneriaeth y trydydd sector, a fydd yn parhau â'r gwaith da hwnnw a wnaethpwyd gan y Llywodraeth Lafur flaenorol. Felly, rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog yn parhau i ymgysylltu. Yn ystod y pandemig, wrth gwrs, rydyn ni'n gwybod bod gwirfoddolwyr wedi dangos yr ochr orau ohonom ni, gan gefnogi pobl agored i niwed a chadw cymunedau wedi'u cysylltu. Mae'r cyfleoedd hyn yn werthfawr, yn enwedig i bobl ifanc sy'n datblygu sgiliau a hyder ac sydd â'r llwybr hwnnw i'r byd gwaith. Nawr, trwy fy ngwaith, rwyf wedi gweld cefnogaeth i ffoaduriaid a cheiswyr lloches wrth iddyn nhw ymgartrefu a dod yn rhan o'n cymunedau; gwasanaethau sy'n helpu pobl sy'n wynebu digartrefedd ac ansicrwydd tai; cymorth i blant anabl a'u teuluoedd; gwasanaethau trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol sy'n cefnogi menywod a phlant; a rhaglenni sydd, mewn gwirionedd, yn helpu pobl i ennill y sgiliau a'r hyder a'r profiad sydd eu hangen arnyn nhw, wrth gwrs, i gael gwaith. Nawr, heb y trydydd sector, byddai'r rhwyd ddiogelwch sy'n amddiffyn rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn lleihau'n sylweddol ac, yn amlwg, byddai gan y Llywodraeth lawer gormod o waith i'w wneud. Ac rydyn ni'n gwybod bod Cymru bob amser yn gryfach, fel rydych chi wedi'i ddweud, Weinidog, oherwydd bodolaeth ein sector gwirfoddol. Nawr, fe ddylen ni hefyd, wrth gwrs, gydnabod eu cyfraniad hanfodol i ofal cymdeithasol—y sefydliadau sy'n helpu pobl i fyw'n annibynnol, sy'n cefnogi gofalwyr di-dâl, ac sy'n gweithio ochr yn ochr â'r GIG a llywodraeth leol i ddarparu gwasanaethau hanfodol. Yn syml, fydden ni ddim yn gallu darparu llawer o'r gwasanaethau gofal a chymorth rydyn ni'n dibynnu arnyn nhw heb gyfraniad gwirfoddolwyr. Mae'r sector yn gyflogwr mawr a menywod yw'r gweithlu ar y cyfan, wrth gwrs. O wasanaethau gofal a chymorth i gyngor tai—pob un o'r uchod—maen nhw'n rhoi cymorth hanfodol bob dydd. Nawr, mae'r llwyddiant hwn wedi'i adeiladu, wrth gwrs, ar flynyddoedd o bartneriaeth gymdeithasol rhwng y Llywodraeth, undebau llafur, awdurdodau lleol, gwirfoddolwyr, mudiadau gwirfoddol, ac rwy'n croesawu'r ffaith y byddwch chi'n parhau i wneud y gwaith hwnnw a chryfhau'r dull hwnnw hefyd. Mae hynny wedyn, tybiwn i, yn fy arwain hefyd i groesawu'r ffocws ar gyllid parhaus. Rwy'n credu ei fod yn hollol hanfodol. Mae trefniadau cyllido tymor hwy, fel y rhai a gyflwynwyd drwy'r gronfa gynghori sengl, wedi dangos yn glir y manteision y gall mwy o sicrwydd eu rhoi i sefydliadau, staff a defnyddwyr gwasanaethau, gan gynnwys eu helpu o ran recriwtio a chadw. Fodd bynnag, mae llawer o sefydliadau'n parhau, wrth gwrs, fel rydych chi'n ei gydnabod, i wynebu heriau wrth recriwtio a chadw staff medrus. Gall pwysau ariannu ei gwneud hi'n anodd cynnig cyflog cystadleuol, cyflogaeth ddiogel a chyfleoedd clir i gamu ymlaen yn y gwaith, er gwaethaf y gwasanaethau hanfodol y mae'r gweithwyr hyn wedyn yn eu darparu. Os ydyn ni o ddifrif felly, wrth gwrs, ynglŷn â gwasanaethau cynaliadwy, rhaid i ni hefyd fod o ddifrif ynglŷn â chyflog teg, gwaith teg a datblygu'r gweithlu. Felly, a all y Gweinidog Cabinet amlinellu sut y bydd yr ymrwymiad i gyllid cynaliadwy yn arwain at well cynaliadwyedd o ran y gweithlu a chyfraddau cadw gwell ar draws y sector? Pa fesurau y bydd y Llywodraeth yn eu defnyddio i asesu a yw egwyddorion y cod ar gyfer ariannu'r trydydd sector yn darparu gwelliannau amlwg i sefydliadau, i weithwyr ac i'r cymunedau y maen nhw'n eu gwasanaethu? Oherwydd mae'r trydydd sector yn parhau i gael ei wasgu, ac rydyn ni'n gwybod bod y pwysau y maen nhw'n eu hwynebu wrth ddarparu gwasanaethau hanfodol i rai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymunedau yn golygu bod ganddyn nhw—. Yn eithaf aml, mae'r unigolion hynny'n dod yn agored i niwed eu hunain wrth ddarparu'r gwasanaeth hwnnw. Mae hefyd yn wir bod y trydydd sector yn newid. Mae gennym ni lawer mwy o fentrau cymdeithasol a chwmnïau buddiant cymunedol sy'n mynd i'r afael â heriau newydd ac yn chwarae rôl hyd yn oed mwy ym mywyd bob dydd a'r gymdeithas ehangach. Felly, a all y Gweinidog ddiffinio'r trydydd sector a'r sector gwirfoddol? Beth mae'r Llywodraeth hon yn ei ystyried fel grŵp sector gwirfoddol? Ac yn olaf, fel y dywedodd y Gweinidog yn ei datganiad, un o egwyddorion y cod ariannu hwn yw deialog gynnar a pharhaus. Rwy'n gwybod o fy mhrofiad blaenorol fel ysgrifennydd cyffredinol TUC Cymru pa mor bwysig yw cyfarfodydd anffurfiol, wrth gwrs, a chynnal y berthynas waith honno rhwng yr holl drefniadau swyddogol sydd wedi'u trefnu. Felly, a allai'r Gweinidog achub ar y cyfle hwn i ymrwymo i gynnal yr un lefel honno o hyblygrwydd a thryloywder, gan ganiatáu deialog agored ac adeiladol gyda'r sector? Ac rwy'n credu y dylen ni i gyd groesawu'r ffaith— 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782423 204 En 2026-11-03T16:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9001&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782429 205 En 2026-11-03T16:01:16 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9077&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf fi ofyn i chi orffen, os gwelwch yn dda? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782431 206 En 2026-11-03T16:01:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9078&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav —bod y Llywodraeth wedi addo anrhydeddu'r cod ariannu. A nawr, wrth gwrs, y pum prawf sydd ynddo fydd y peth nesaf. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782433 207 Cy 2026-11-03T16:01:26 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9087&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y gefnogaeth i'r datganiad heddiw. Dwi'n meddwl ein bod ni'n gwbl gytûn, onid ydym ni, ynglŷn â phwysigrwydd gwirfoddoli i'n cymdeithas ni, ac fel gwnaeth hi sôn mor eglur, yr holl fathau o wahaniaeth mae'r trydydd sector yn gallu ei wneud. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782436 208 En 2026-11-03T16:01:53 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9114&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Ym mhob cwr o Gymru, mae'n rhyfeddol. Rwy'n gwybod bod llawer ohonon ni wedi gweld hyn ar waith yn ein hetholaethau. Mae pobl dda yn rhoi help am ddim, lle maen nhw'n teimlo bod ei angen. Maen nhw'n gwella pethau i bobl eraill, yn rhoi o'u hunain i wasanaethu pobl eraill, i'r lleoedd lle maen nhw'n byw, a hefyd, wrth gwrs, i'r amgylchedd ehangach. Ac rydyn ni'n gwybod, wrth gwrs, er bod 32 y cant o bobl yng Nghymru, sy'n llawer iawn—un o bob tri, bron, o bobl yng Nghymru—yn gwirfoddoli'n ffurfiol gydag elusennau a sefydliadau eraill sy'n ymwneud â gwirfoddoli, mae cymaint mwy, fel y gwyddom ni, yn gwirfoddoli'n anffurfiol yng nghanol y cymunedau lle rydyn ni'n byw. Pobl dda sy'n rhoi pa bynnag amser ac ymdrech y gallan nhw eu sbario i wneud pethau'n well. Felly, wyddoch chi, mae'r gweithredoedd gwirfoddol hynny, fel y mae'r Aelod wedi'i nodi, yn cyffwrdd â phob agwedd ar fywydau ein cymunedau. Rwy'n ymddiriedolwr banc bwyd. Mae'r gwirfoddolwyr sydd gennym ni yno yn anhygoel. Maen nhw'n cadw'r banc bwyd hwnnw i fynd. Maen nhw'n codi'r arian ar gyfer y banc bwyd. Maen nhw'n cadw'r hybiau cymunedol i fynd. Maen nhw'n rhedeg ein clybiau chwaraeon. Meddyliwch am yr holl glybiau chwaraeon sy'n cael eu rhedeg yn ein cymunedau na fyddai yno ac na fydden nhw'n rhoi'r cyfleoedd hynny i'n pobl ifanc, a phobl o bob oed sy'n mwynhau gweithgarwch, oni bai am y clybiau chwaraeon hynny. Ac rydych chi'n eithaf iawn i dynnu sylw at y gwaith hanfodol sy'n cael ei wneud mewn gofal cymdeithasol a hefyd yn ein hysbytai. Mae yna lawer o sefydliadau ffrindiau ysbytai allan yna, y mae pob un ohonon ni, rwy'n siŵr, yn dod ar eu traws pan fyddwn ni'n ymweld ag anwyliaid mewn ysbytai. Maen nhw'n gweithio gyda ffoaduriaid. Maen nhw'n gweithio gyda dioddefwyr troseddu. Maen nhw'n gweithio gyda charcharorion. Ein grwpiau ffydd a chred, maen nhw'n dal ein cymunedau gyda'i gilydd ac yn darparu gofal bugeiliol pan fydd pobl ar eu hisaf. Felly, gallwch chi ddweud bod gen i angerdd tebyg am y gwaith hwn. Byddwn ni, fel Llywodraeth, yn gwneud popeth o fewn ein gallu i gefnogi'r sefydliadau hynny. Ond rydyn ni'n cydnabod, fel y dywedais i, fod gennym ni'r seilwaith hirsefydlog hwn, y mae'r Aelod wedi cyfeirio ato, i gefnogi a hyrwyddo'r gweithgarwch hwn, gan gynnwys platfform Gwirfoddoli Cymru, sy'n cael ei gynnal drwy CGGC ar y cyd â'r cynghorau gwirfoddol sirol, wrth gwrs, sy'n cwmpasu Cymru gyfan. Ac rwy'n siŵr, eto, ein bod ni i gyd yn gwybod am y gwaith gwych maen nhw'n ei wneud. Fel y dywedais i, rwy'n credu bod sut a pham mae pobl eisiau gwirfoddoli yn datblygu. Felly, mae'n rhaid i ni fod yn ystwyth hefyd wrth gefnogi hynny. Ac mae hynny'n rhywbeth rwyf eisiau i'r Llywodraeth hon ei ystyried, mewn partneriaeth, i wneud yn siŵr bod yr hyn rydyn ni'n ei ystyried—. Fel y dywedais i, mae'r cynllun wedi bod ar waith ers 2014. Mae wir angen pâr newydd o lygaid i edrych arno, i sicrhau ei fod yn gyson â pholisïau a deddfwriaeth sydd wedi digwydd ers hynny, yn ogystal â'r newidiadau cymdeithasol hynny. Ond yr hyn y gallwn ni ei wneud yw ceisio sicrhau bod gennym ni ddyfodol disglair i wirfoddoli sy'n unigryw i Gymru; rhywbeth sy'n ddiogel, rhywbeth sy'n cael ei gefnogi, a rhywbeth sy'n gynaliadwy. Felly, yn amlwg, rwyf wedi siarad am y cyllid amlflwyddyn; rydyn ni'n cydnabod pwysigrwydd hynny yn llwyr ac rwy'n credu fy mod i wedi nodi hynny yn fy natganiad ac yn yr ateb blaenorol, felly wnaf i ddim ailadrodd hynny eto. Ond bydden ni hefyd yn annog unrhyw un arall sy'n ariannu'r sector cymunedol a gwirfoddol—oherwydd nid dim ond y Llywodraeth sy'n gwneud hynny—i fabwysiadu'r cod ymarfer ar gyfer ariannu'r trydydd sector hefyd am yr union resymau rydych chi wedi'u nodi. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782426 209 En 2026-11-03T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9301&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782428 210 En 2026-11-03T16:05:37 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9338&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter A gaf fi ddiolch i chi, Ddirprwy Brif Weinidog, am eich datganiad heddiw, ac am gydnabod, fel roeddwn i'n gwybod y byddech chi'n ei wneud, y cyfraniad hanfodol y mae'r trydydd sector yng Nghymru yn ei wneud i gymunedau ledled Cymru? Rwy'n rhannu llawer o'r teimladau sydd wedi'u rhannu heddiw. Byddwn ni i gyd yn siarad am yr un pethau, ond mae'n bwysig ein bod ni i gyd yn rhannu pwysigrwydd y mater hwn. Nid oes unrhyw anghytundeb mai mudiadau gwirfoddol a grwpiau cymunedol yw'r cyntaf yn aml i nodi anghenion lleol a'r olaf i droi eu cefn pan fydd heriau'n codi. Maen nhw'n hanfodol wrth gefnogi preswylwyr sy'n agored i niwed. Felly, rwy'n croesawu'r negeseuon cadarnhaol, ond yn amlwg iawn, o fy mhrofiad i, mae'n rhaid i negeseuon cadarnhaol drosi'n ganlyniadau amlwg. Am ddegawdau mewn gwasanaeth cyhoeddus, rwyf wedi clywed yr un galwadau gan y trydydd sector a geiriau teg gan y rhai ohonon ni mewn llywodraethau, a dydyn ni ddim wedi cyflawni a llenwi'r bylchau hynny. Felly, mae'n bwysig ein bod ni'n gwneud hynny. Ddirprwy Brif Weinidog, rydych chi wedi sôn o'r blaen am bwysigrwydd parch, undod a thegwch ac am weithio gyda phartneriaid ar draws y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector i fynd i'r afael â thlodi, lleihau anghydraddoldeb a chryfhau cymunedau. Mae'r rheini'n amcanion, rwy'n credu, y gall Aelodau ar draws y Siambr eu cefnogi, fodd bynnag, os yw partneriaeth i olygu unrhyw beth ystyrlon, rhaid iddi ymestyn y tu hwnt i ymgyngoriadau yn unig. Ledled Cymru, mae llawer o sefydliadau yn parhau i ddweud wrthym, er bod strwythurau partneriaeth yn bodoli, eu bod nhw'n aml yn teimlo eu bod yn cael eu heithrio rhag penderfyniadau sy'n effeithio'n uniongyrchol arnyn nhw. Yn rhy aml, mae trefniadau ariannu'n parhau i fod yn rhai tymor byr—rwy'n gwybod eich bod chi'n mynd i'r afael â hynny—mae ansicrwydd yn parhau o flwyddyn i flwyddyn, ac mae sefydliadau'n cael eu gorfodi i neilltuo adnoddau gwerthfawr i sicrhau eu goroesiad eu hunain yn hytrach na chanolbwyntio ar y cymunedau maen nhw'n eu gwasanaethu. Felly, rwy'n croesawu eich ymrwymiad yn y datganiad i adolygu neu ailedrych ar y cod ymarfer ar gyfer ariannu, ac mae hyn yn hollol sylfaenol—ac rwy'n croesawu setliadau amlflwyddyn—ond weithiau mae yna sgwrs am y cwantwm hefyd oherwydd mae cymaint o gyrff yn ei chael hi'n anodd cael dau ben llinyn ynghyd. Yn fy etholaeth fy hun, mae sefydliadau fel Age Connects Torfaen yn darparu gwasanaethau amhrisiadwy. Mae Canolfan Widdershins, y gwnes i ymweld â hi y diwrnod o'r blaen, yn dod yn ganolfan ar gyfer gweithgareddau cymunedol, gan gefnogi teuluoedd, gofalwyr a thrigolion sy'n agored i niwed. Mae'n gyfleuster hanfodol. Ac mae cannoedd o'r rheini ledled Cymru sy'n arbed biliynau o bunnoedd y flwyddyn i ni ac sy'n helpu pobl mewn ffordd na allai gwasanaethau cyhoeddus ei wneud, ac fe ddylai hyn wir gael ei werthfawrogi. Edrychwch ar Hosbis Dewi Sant. Mae'n darparu gofal diwedd oes eithriadol a chymorth i deuluoedd ar yr adegau anoddaf yn eu bywydau, ond fel llawer o hosbisau ledled Cymru, mae'n parhau i ddibynnu'n drwm ar weithgarwch codi arian elusennol i gynnal gwasanaethau sydd, yn y pen draw, yn helpu i leihau pwysau ar y system gofal iechyd ehangach, ac mae'n rhaid i hynny gael ei ystyriaeth yn rhywle. Os yw'r Llywodraeth a chyrff cyhoeddus yn dibynnu ar arbenigedd a chyrhaeddiad y trydydd sector, yna rhaid i gyllid adlewyrchu gwir gost darparu gwasanaethau. Mae cynllunio hirdymor yn gofyn am sicrwydd hirdymor. Ddirprwy Brif Weinidog, byddwn i felly yn croesawu mwy o fanylion ynghylch sut mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cryfhau gweithredu'r cod ymarfer ariannu, cynyddu'r trefniadau ariannu amlflwyddyn sydd ar gael a sicrhau bod mudiadau gwirfoddol yn cymryd rhan yn y camau cynharaf o ddatblygu polisi, yn hytrach na chael eu cynnwys dim ond pan fydd penderfyniadau fwy neu lai wedi cael eu gwneud. O ystyried eich ymrwymiad heddiw i ddatblygu cynllun trydydd sector wedi'i ddiweddaru a llunio perthynas newydd â'r sector, allwch chi hefyd nodi'r amserlen ar gyfer y gwaith hwn ac esbonio sut y bydd y mudiadau gwirfoddol eu hunain yn rhan o gynllunio'r newidiadau hynny? Mae'r trydydd sector yn parhau i fod yn un o asedau a chryfderau mwyaf Cymru. Mae'n meddu ar wybodaeth leol, mae'r gymuned yn ymddiried yn fawr ynddo ac mae'n gallu cyrraedd pobl a fydd yn aml yn cael eu hanwybyddu gan wasanaethau statudol. Os ydym o ddifrif ynglŷn â mynd i'r afael â thlodi, lleihau anghydraddoldeb a datblygu cymunedau cryfach, yna rhaid i'r trydydd sector gael ei drin fel partner go iawn, ac mae hynny'n golygu nid yn unig cydnabod y cyfraniad mae'n ei wneud, ond cydnabod a darparu'r sicrwydd a'r adnoddau a'r dylanwad sydd eu hangen arno i ffynnu. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782427 211 En 2026-11-03T16:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9601&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782430 212 Cy 2026-11-03T16:10:12 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9613&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr, Peter Fox, am y croeso yna rydych chi wedi'i roi i'r ffaith ein bod ni'n datgan, gyda'r datganiad heddiw, y gwerth a'r gydnabyddiaeth rydyn ni'n eu rhoi ar ein sector gwirfoddol a'r trydydd sector. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782437 213 En 2026-11-03T16:10:31 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9632&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Y pwyntiau rydych chi wedi'u codi, rwy'n cytuno'n llwyr â nhw, ac rwy'n credu fy mod i wedi mynd i'r afael â nhw yn y datganiad hwn. Ond fe wnaf i ailadrodd: rydyn ni, fel Cabinet, wedi ymrwymo i gyflawni ein dyletswyddau yn llawn o dan y cynllun presennol, o dan gynllun y trydydd sector, y mae'r cod ymarfer, o ran ariannu, yn rhan ohono. Ond mae grŵp perthynas cyngor partneriaeth y trydydd sector hwnnw wedi'i sefydlu nawr i ystyried—felly, mewn partneriaeth lwyr, wedi'i gyd-ddatblygu'n llwyr rhwng y Llywodraeth a'r sector—sut all y berthynas honno gael ei chryfhau, ei gwneud yn fwy effeithiol o dan gynllun y trydydd sector. Felly, rydyn ni'n gweithio'n agos, gallaf eich sicrhau chi, gyda'n partneriaid trydydd sector i greu'r amgylchedd rydyn ni i gyd ei eisiau, rwy'n credu, o'r cyfraniadau rwyf wedi'u clywed heddiw, lle gallwn ni wneud yn siŵr bod ein sefydliadau trydydd sector yn gallu ffynnu. Felly, fel y dywedais i, mae'r cod ymarfer hwnnw, sef y rhan sy'n ymwneud â chyllid amlflwyddyn, yn rhan o'r cynllun trydydd sector statudol. Mae hwnnw wedi'i gydgynhyrchu gyda'r trydydd sector, trwy is-bwyllgor ariannu a chydymffurfiaeth cyngor partneriaeth y trydydd sector. Felly, mae hynny, fel yr oeddwn i'n ei ddweud, i sicrhau ei fod yn berthnasol ac yn hygyrch ac yn gyfredol. Felly, mae honno'n berthynas barhaus, yn berthynas ddwyffordd. O ran y cwestiwn y gwnaethoch chi ei ofyn ynglŷn â chostau cynyddol, mae yna wasgfa, fel y gwnaethoch chi ei ddweud, ar hyn o bryd, gyda chyllid yn cael ei gyfyngu a phethau'n mynd yn anoddach. Rydyn ni'n gwybod, ac fel y dywedais, i mae yna ddegau o filoedd o fudiadau gwirfoddol a sefydliadau'r trydydd sector ledled Cymru, yn cefnogi'r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas, ac fel yr wyf i wedi'i nodi, rydyn ni'n deall pa mor hanfodol ydyn nhw. Yn amlwg, allwn ni ddim rhoi cymorth ariannol uniongyrchol i bob un ohonyn nhw, ond mae ein seilwaith yno i'w cefnogi nhw i gyd. Felly, mae'r cod, er enghraifft, yn cydnabod pwysigrwydd adennill costau llawn a'r angen, fel y dywedais i o'r blaen, i fod yn hyblyg. Mae llawer o'r ffactorau sydd wedi arwain at y costau cynyddol a'r pwysau hynny ar gyllid y tu hwnt i reolaeth Llywodraeth Cymru, ond dydy hynny ddim yn golygu, wrth gwrs, na allwn ni wneud unrhyw beth. A dyna'r agwedd rydyn ni'n ei chymryd. Felly, mae rhannau eraill o'r seilwaith, yn ogystal ag edrych yn amlwg ar sut rydyn ni'n ariannu, hefyd yn ymwneud â sicrhau bod sefydliadau'n gallu cael mynediad at gymorth ar ddiogelu, sut y gallan nhw gael cymorth ar annog a chefnogi gwirfoddoli, ac, wrth gwrs, y cyllid hwnnw drwy Cefnogi Trydydd Sector Cymru, sef CGGC a'r 19 o gynghorau gwirfoddol sirol. Wrth gwrs, mae yna bethau eraill, ac fe wnaethoch chi nodi, yn gywir ddigon, y math hynny o ganolfannau, oherwydd mae llawer o sefydliadau'n dibynnu ar leoedd, onid ydyn nhw, yn y cymunedau, i allu gwneud y gweithgareddau maen nhw'n eu gwneud i gefnogi pobl yn y cymunedau hynny. Felly, wrth gwrs, mae gennym ni raglen cyfleusterau cymunedol. Mae hynny'n rhywbeth arall y mae'r Llywodraeth yn ei ddarparu, cyllid cyfalaf, sy'n rhoi grantiau ar gyfer prosiectau dan arweiniad y gymuned, gyda'r nod o wella a chynorthwyo, cefnogi ac ehangu'r cyfleusterau cymunedol hynny y mae mawr eu hangen. Mae hynny wedi darparu dros £82 miliwn i 673 o brosiectau ledled Cymru. Bydd rhai ohonyn nhw'n cael eu hariannu nawr gan y gyllideb atodol rydyn ni ar fin ei phasio, oherwydd mae cyllid cyfalaf yn y gyllideb honno a fydd yn helpu i gefnogi'r rhaglen cyfleusterau cymunedol yn benodol. Felly, rwy'n gobeithio y gallwch chi weld bod cyllid, bod partneriaeth wir yn rhannau hanfodol o'r berthynas hon a'r cymorth y mae'n rhaid i'r Llywodraeth ei roi ar waith i fudiadau gwirfoddol a'r trydydd sector yn gyffredinol. Ond mae yna bethau penodol y gallwn ni eu gwneud hefyd y tu hwnt i'r cyllid cyffredinol hwnnw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782448 214 En 2026-11-03T16:14:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9889&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub Rwy'n croesawu'r cyfle i dynnu sylw at y cyfraniad hanfodol y mae'r trydydd sector yn ei wneud i gymunedau ledled Cymru ac at y ffaith bod Llywodraeth Cymru a'r Gweinidog Cabinet hefyd yn cydnabod ei bwysigrwydd. Mae sefydliadau'r trydydd sector yn chwarae rhan flaenllaw wrth fynd i'r afael ag anghydraddoldeb, cefnogi'r rhai sydd fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas, yn ogystal â hyrwyddo cyfiawnder cymdeithasol a chymunedau cydlynol, gan leddfu'r pwysau ar ein gwasanaethau cyhoeddus yn aml. Fodd bynnag, mae llawer o bartneriaid yn ei chael hi'n anodd ymdopi â chylchoedd cyllido tymor byr a'r ansicrwydd sy'n dod gyda hynny sydd, yn y pen draw, yn ei gwneud hi'n anodd i'r sefydliadau hyn ddarparu gwasanaethau o safon a chynllunio ar gyfer y dyfodol. Rydyn ni wedi gweld enghraifft go iawn o hyn gyda Chwarae Teg yn 2023. Yn gyntaf, hoffwn i wybod sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau cydnerthedd y trydydd sector yn wyneb y pwysau ariannol presennol. Rwyf hefyd eisiau codi senario arall rwyf wir yn credu bod angen i ni ddechrau paratoi ar ei chyfer, o amgylch y defnydd cynyddol o dechnoleg AI a'r ddibyniaeth gynyddol arni. Rydyn ni eisoes wedi gweld AI yn cymryd swyddi yn y sector preifat, felly hoffwn i wybod sut mae Llywodraeth Cymru yn lliniaru colli swyddi yn y trydydd sector yng Nghymru yn benodol o ganlyniad i ddatblygiadau mewn AI, er enghraifft gyda swyddi gweinyddol. A fydd AI yn cael ei gynnwys yn y cynllun newydd? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782432 215 En 2026-11-03T16:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9901&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782442 216 En 2026-11-03T16:16:03 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=9964&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr. Diolch yn fawr iawn am y cwestiwn hwnnw. Fel rwyf eisoes wedi'i nodi, er na all Llywodraeth Cymru ddarparu cymorth ariannol uniongyrchol i bob un sefydliad—ac rydyn ni yn rhoi llawer o gymorth ariannol uniongyrchol trwy lawer o'n rhaglenni grant—yr hyn rydyn ni'n ceisio ei wneud yw rhoi cyngor i gefnogi cydnerthedd sefydliadau'r trydydd sector. Mae yna gyngor ar lywodraethu, cyngor ar gyllid, cyngor ar ddiogelu a gwirfoddoli. Fel y dywedais i, mae'r pethau y gallwn ni eu gwneud a all helpu gyda chydnerthedd o safbwynt ariannol ar y cod ariannu hwnnw, pethau fel hyrwyddo adennill costau llawn, hyblygrwydd, ac ymgysylltu adeiladol cynnar rhwng cyllidwyr a'r corff sy'n cael ei ariannu. Mae eich pwynt am AI yn un diddorol iawn. Mae hyn yn rhywbeth ar draws y Cabinet rydyn ni i gyd yn ei ystyried, rwy'n credu, ym mhob un o'n portffolios: yr effaith, mewn cymaint o wahanol ffyrdd, y mae'r chwyldro hwn yn mynd i'w chael ar ffyrdd o wneud pethau, ac yn sicr ar y gweithlu. Mae'n rhywbeth rydyn ni'n ei ystyried ar draws ein portffolios. Felly, allaf i ddim rhoi ateb uniongyrchol i chi ar hynny, ond mae hynny'n rhywbeth rwy'n siŵr y bydd yn codi yn y grŵp y soniais i amdano sydd wedi'i sefydlu i edrych ar gynllun y trydydd sector, ac i wneud yn siŵr ei fod yn gyfredol ac yn berthnasol. Dyma'n union pam rwy'n credu bod angen adolygiad arnom, oherwydd mae pethau'n digwydd, onid ydyn nhw? Mae technoleg a chymdeithas yn newid. All y trydydd sector ddim aros yn ei unfan, oherwydd dydy cymdeithas ddim yn aros yn ei hunfan. Felly, diolch am y pwynt diddorol iawn hwnnw. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782444 217 En 2026-11-03T16:17:54 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10075&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve Ddirprwy Brif Weinidog, mae grwpiau cymunedol ar draws Afan Ogwr Rhondda yn haeddu mynediad teg at gyllid, ac mae trethdalwyr yn haeddu gweld ble mae'n mynd. Mae eich rhaglen lywodraethu yn ymrwymo i werth da am arian ar draws y trydydd sector. Rwy'n cytuno. Ond dydy cyhoeddi taliad i gyfryngwr ddim yn dangos pwy gafodd yr arian yn y pen draw neu beth y'i cyflawnodd. Aeth mwy na £330,000 drwy un elusen, Cyngor Llyfrau Cymru. Ym mis Medi, cadarnhaodd yr adolygiad mewnol o fy nghais rhyddid gwybodaeth mewn perthynas â Chyngor Llyfrau Cymru nad oes gan Lywodraeth Cymru restr derbynwyr terfynol, cyfrifon talu unigol, na chysoni ar lefel derbynwyr. A wnewch chi gyhoeddi cofrestr flynyddol o grantiau Llywodraeth Cymru i gyrff trydydd sector neu drwyddynt sy'n dangos y sefydliadau sy'n derbyn arian, y symiau, y meini prawf a'r canlyniadau, gyda'r gyntaf yn cael ei chyhoeddi ochr yn ochr ag adroddiad blynyddol nesaf cynllun y trydydd sector? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782447 218 Cy 2026-11-03T16:19:05 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10146&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch yn fawr. Wrth gwrs, mae nifer o'n sefydliadau ni wedi cael statws elusennol er mwyn gallu manteisio ar fathau gwahanol o gyllid wrth i bethau fynd yn dynnach ac yn dynnach o ran y pwrs cyhoeddus. Yr hyn y gallaf i sicrhau yr Aelod yw y byddwn ni'n parhau i sicrhau bod yna allbynnau da, a bod yna dryloywder, a bod yna atebolrwydd o ran yr arian rŷn ni'n ei ddarparu trwy ein hymwneud a'n hymgysylltiad â chyngor partneriaeth y trydydd sector, sut rŷn ni'n delifro'r cod ariannu, ac, wrth gwrs, drwy'r cynlluniau a fydd yn dod o dan hynny. Mae adolygiad o'r cynllun trydydd sector, dwi'n meddwl, yn rhoi cyfle i ni gryfhau tryloywder ac i gryfhau atebolrwydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782438 219 Cy 2026-11-03T16:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10201&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782450 220 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782439 221 Cy 2026-11-03T16:20:13 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10214&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Yn olaf, Ddirprwy Brif Weinidog, Jane Dodds. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782440 222 Cy 2026-11-03T16:20:16 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10217&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch, Ddirprwy Lywydd, a diolch yn fawr iawn am y datganiad. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782441 223 En 2026-11-03T16:20:20 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10221&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Rwy'n falch o glywed y datganiad. Rwy'n falch o glywed am y cod. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth o gwbl am eich ymrwymiad i'r trydydd sector. Ond mae yna thema wedi bod ar draws y cyfraniadau, am y cyllid amlflwyddyn hwnnw. Ni all llawer o sefydliadau barhau ar sail blwyddyn o gyllid. Yng Nghymdeithas Mudiadau Gwirfoddol Powys, mae 55 y cant wedi gweld eu hincwm yn aros yn ei unfan dros ddwy flynedd, ac mae tua thraean eisoes yn defnyddio eu cronfeydd wrth gefn i dalu am eu costau craidd. Rwy'n gwybod na fyddech chi'n ystyried hynny'n dderbyniol. Rydyn ni'n gweld yr effaith honno mewn llawer o sefydliadau. Mae Canolfan Argyfwng Teulu Sir Drefaldwyn, sy'n helpu pobl ledled Powys o ran trais domestig, wedi gweld toriad o £100,000, ac mae hynny'n mynd i effeithio ar eu gwasanaethau i blant. Felly, a allwch chi roi amserlen i ni ar gyfer pryd y byddwch chi'n gallu ystyried y rhaglen ariannu amlflwyddyn honno? Diolch yn fawr iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782502 224 Cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782445 225 Cy 2026-11-03T16:21:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10284&l=cy 261103-4 4. Datganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb: Gweithio mewn Partneriaeth gyda'r Trydydd Sector C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Rŷn ni'n barod wedi ymrwymo i hynny fel Cabinet, fel rwyf wedi dweud, o ran ein hymrwymiad i ddarparu cyllid amlflwyddyn ar draws yr holl raglenni trydydd sector rŷn ni'n eu darparu. Rŷn ni wedi ymrwymo, lle bo hynny'n briodol ac yn bosib, y byddwn ni'n gwneud hynny. Felly, mae'r Cabinet wedi cytuno i hynny, a dyna pam rwy'n gwneud y datganiad hwn gerbron y Senedd heddiw. Wrth gwrs, byddwn ni yn parhau i annog ac i hyrwyddo setliadau amlflwyddyn rhwng unrhyw un sy'n ariannu ac yn derbyn arian gan arianwyr, gan gynnwys, fel rôn i'n sôn, arianwyr eraill—pobl eraill sy'n darparu cyllid ar gyfer y trydydd sector o fewn y sector cyhoeddus—i ddilyn y cod ymarfer yna ac i sicrhau eu bod nhw'n ymrwymo i hynny ac yn gweithredu hynny yn fwy na jest geiriau. Mae'r cod, fel rôn i'n ei ddweud, yn rhoi disgwyliadau clir ar y cyllid y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu, ac rŷn ni wedi ymrwymo i hynny yn llawn. Fe fyddwn ni yn parhau, wrth gwrs, i weithio gyda'r trydydd sector i sicrhau bod gweithredu hynny yn cael ei gryfhau ac i sicrhau bod hynny'n cael ei fabwysiadu'n ehangach. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782449 226 Cy 2026-11-03T16:22:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10380&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn yn awr at eitem 5, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet, Mabon ap Gwynfor. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782457 227 Cy 2026-11-03T16:23:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10391&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ap Gwynfor, Mabon Diolch, Lywydd. Pan ddes i'n Weinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, fe wnes i ymrwymo i ddatblygu strategaeth hirdymor i fynd i'r afael â'r heriau allweddol sy'n wynebu’r gwasanaeth iechyd. Heddiw, dwi'n falch o gael rhoi diweddariad i'r Aelodau ar y gwaith. Mae hwn yn waith sy'n cael ei ddatblygu ochr yn ochr â'n gweledigaeth hirdymor ehangach ar gyfer iechyd a gofal, gan ddod â'r gwaith o drawsnewid y gweithlu a gwasanaethau at ei gilydd i wireddu gweledigaeth gydlynol ar gyfer dyfodol NHS Cymru. Mae'r materion sy'n wynebu gweithlu'r NHS yn gymhleth ac weithiau'n wrthgyferbyniol. Mae gan y gwasanaeth fwy o staff nag erioed, ond mae'r ffaith fod y galw’n cynyddu ac yn mynd yn fwyfwy cymhleth, ynghyd â phwysau o ran cyflenwi staff i'r gweithlu a chyfyngiadau ariannol, yn golygu bod timau ymroddedig yn dal i fod o dan bwysau sylweddol. Nid cynyddu niferoedd y gweithlu a'r rhai sy'n cael eu hyfforddi yw'r ateb syml fydd yn datrys yr heriau hyn. Mae'n rhaid inni wella a sefydlogi gwasanaethau rŵan, moderneiddio'r ffordd mae ein gweithlu yn cael ei gynllunio a'i ddefnyddio a chreu'r amodau ar gyfer trawsnewid dros dymor hirach. Bydd strategaeth y gweithlu yn cefnogi pob rhan o'r daith honno. Dros yr haf, mi wnaethon ni gynnydd sylweddol drwy ddod â'r ystyriaethau o ran y gweithlu, gwasanaethau, ansawdd, materion gweithredol a materion ariannol at ei gilydd. Dywedodd staff rheng flaen wrthyn ni beth sydd ei angen i'w grymuso nhw i wella gwasanaethau: gwelliannau o ran dylunio gwasanaethau, gwaith tîm, cymorth a defnydd staff, yn ogystal â sicrhau cydweddiad agosach rhwng cynllunio'r gweithlu, addysg, hyfforddiant ac anghenion y dyfodol. Mae'r gwaith hwn wedi crisialu cyfeiriad clir ar gyfer strategaeth y gweithlu, a hynny ar sail tair blaenoriaeth gysylltiedig: datblygu gwasanaethau cynaliadwy sy'n defnyddio pobl, sgiliau, amser ac adnoddau cyhoeddus yn effeithiol; yn ail, creu gweithleoedd iach a chynhwysol lle mae pobl yn cael eu trin yn deg ac yn cael eu harwain yn dda, lle maen nhw’n ddiogel ac yn cael eu cefnogi, ac yn gallu gwella'r gwasanaethau y maen nhw'n eu darparu; ac yn drydydd, adeiladu'r sgiliau a'r timau sydd eu hangen ar gyfer y dyfodol, gan sicrhau eu bod nhw’n cyd-fynd â newidiadau yn anghenion y boblogaeth, y pwyslais ar atal a modelau gofal newydd. Mae hyn yn cynnwys cryfhau sgiliau Cymraeg ar draws ein gweithlu fel bod pobl yn cael y gofal maen nhw ei angen yn yr iaith sy'n diwallu eu hanghenion orau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782443 228 Cy 2026-11-03T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10501&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782451 229 En 2026-11-03T16:25:53 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10554&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Mae'r blaenoriaethau hyn yn rhannu un uchelgais: bod pobl ledled Cymru yn derbyn gofal diogel, cydgysylltiedig o ansawdd uchel gan dimau â sgiliau da sy'n cael eu cefnogi'n dda ac sy'n gallu addasu wrth i anghenion newid. Byddant yn cael eu hategu gan arweinyddiaeth gref a gwasanaethau cynaliadwy. Mae strategaeth y gweithlu yn rhan o raglen ehangach o drawsnewid iechyd a gofal, ac allwn ni ddim ei chyflawni ar wahân. Bydd y weledigaeth hirdymor sy'n dod i'r amlwg ar gyfer iechyd a gofal yn gosod y cyfeiriad ar gyfer moderneiddio gwasanaethau ynghylch atal, angen y boblogaeth a gofal yn nes at y cartref. Bydd Cymunedol o'r Cychwyn a'r gwaith rydyn ni wedi'i wneud ar ganser, iechyd meddwl, iechyd menywod a thrawsnewid digidol yn llywio sut a ble y caiff gofal ei ddarparu. Rhaid i strategaeth y gweithlu gefnogi'r datblygiadau hyn drwy sicrhau bod gan Gymru y sgiliau, y rolau a'r timau sydd eu hangen ar gyfer modelau gofal yn y dyfodol. Rhaid i gynllunio'r gweithlu gysylltu â dylunio gwasanaethau, llwybrau clinigol, cyllid, ansawdd, addysg, galluogrwydd digidol a'r newid tuag at atal a gofal cymunedol. Bydd y strategaeth yn cael ei harwain yn glinigol, yn gredadwy ac yn gyflawnadwy, ac yn cael ei datblygu gyda'r rhai sy'n gyfrifol am ei rhoi ar waith. Bydd yn helpu i ysgogi newid cenedliadol i bobl Cymru yn y ffordd y mae gofal yn cael ei gynllunio a'i ddarparu. Rydyn ni nawr yn dechrau gweithgarwch ymgysylltu wedi'i dargedu ar strategaeth y gweithlu i brofi a chryfhau'r dull gyda staff y GIG, undebau llafur, cyrff proffesiynol, arweinwyr y gweithlu, partneriaid addysg a rhanddeiliaid eraill. Bydd hyn yn eistedd ochr yn ochr â'r cyfnod ehangach o ymgysylltu a chydweithio ar ddyfodol iechyd a gofal yng Nghymru y byddaf yn ei amlinellu i arweinwyr systemau yfory. Mae'r Llywodraeth Cymru hon yn benderfynol o ddod ag egni a chyflymder newydd i'r newid tuag at atal a gofal yn nes at y cartref, gan greu GIG mwy cynaliadwy lle mae gwasanaethau yn cael eu cynllunio o amgylch anghenion unigolion a chymunedau yn hytrach na ffiniau sefydliadol neu broffesiynol. Fel yr addawyd yn ein cynllun 100 diwrnod cyntaf, fe wnaethon ni ymgynnull uwch arweinwyr y GIG yn yr uwchgynhadledd gofal sylfaenol a Chymunedol o'r Cychwyn ym mis Mehefin i gytuno ar gamau gweithredu ymarferol. Roedd yna egni cryf, ffocws ar y cyd ar atebion a chytundeb ar y cyfeiriad. Ein blaenoriaeth nawr yw cyflawni, gyda chefnogaeth gweithredu ymarferol ac atebolrwydd clir. Dros yr haf, fe ddatblygodd Cymunedol o'r Cychwyn fodel cenedlaethol sy'n cefnogi gweithredu lleol ar atal ac iechyd y boblogaeth, gofal cydgysylltiedig i bobl â chyflyrau cronig a gofal brys ar yr un diwrnod. Bydd mwy o integreiddio ar draws y GIG—o gontractwyr gofal sylfaenol a thimau cymunedol i ysbytai—yn darparu cymorth cydgysylltiedig sy'n canolbwyntio ar yr hyn sy'n bwysig i bobl. Bydd strategaeth y gweithlu yn ganolog i alluogi'r integreiddio hwn ar draws lleoliadau a grwpiau proffesiynol. Bydd yn cefnogi'r sgiliau, y rolau, y timau a'r newid diwylliannol sydd eu hangen i ddarparu gofal yn nes at y cartref, helpu pobl i aros yn iach a lleihau pwysau y gellir ei osgoi ar ysbytai. Mae byrddau iechyd yn datblygu cynlluniau i gynyddu cyfran y gwariant sy'n cael ei gyfeirio at ofal sylfaenol a gofal cymunedol 0.5 pwynt canran bob blwyddyn o 2027-28. Byddaf yn cynnull uwchgynhadledd arall cyn y Nadolig i adolygu cynnydd, cynnal momentwm a throsi ein hymrwymiad cyffredin yn welliannau diriaethol i gleifion, cymunedau a phractisau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782458 230 Cy 2026-11-03T16:29:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10762&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Mae hyn yn dangos y dull ymarferol a chydweithredol fydd yn sail i'r strategaeth. Rŷn ni eisoes yn dysgu o wasanaethau rheng flaen, gan ddod â phartneriaid at ei gilydd a chymryd camau gweithredu pan fydd heriau uniongyrchol yn gofyn am ymateb cenedlaethol. Bydd y strategaeth yn cysylltu'r gwaith hwn, gyda mwy o bwyslais ar brofiad a lles staff, sefydlogrwydd y gweithlu, tystiolaeth, dylunio gwasanaethau cynaliadwy, a sgiliau ar gyfer y dyfodol. Bydd yn cydnabod bod gofal yn y dyfodol yn dibynnu ar gyfuniad o gyfraniad yr NHS, gofal sylfaenol, gofal cymdeithasol, llywodraeth leol a phartneriaid annibynnol, gwirfoddol a chymunedol, a bod rhaid i'r gwaith o gynllunio'r gweithlu adlewyrchu gwasanaethau sy'n gweithredu ar draws ffiniau sefydliadol. Rŷn ni'n parhau i ganolbwyntio'n gadarn ar ganlyniadau, gofal mwy diogel a chyson, profiad gwell i gleifion, gweithleoedd iachach, timau mwy sefydlog, addysg sy'n cyd-fynd ag anghenion gweithlu'r dyfodol, a sylfaen dystiolaeth gryfach i lywio buddsoddiad a pholisi. Dwi'n bwriadu darparu strategaeth derfynol i'r Aelodau yn y flwyddyn newydd. Bydd yn cydfynd yn gadarn â'n huchelgeisiau ehangach ar gyfer iechyd a gofal ac yn darparu llwybr ymarferol hirdymor tuag at weithlu cynaliadwy, hyblyg a chynhwysol yn NHS Cymru. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782446 231 Cy 2026-11-03T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10801&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782459 232 En 2026-11-03T16:30:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=10848&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Diolch, Weinidog, am roi rhybudd ymlaen llaw am y datganiad heddiw. Rwy'n falch ein bod ni'n gweithio ar strategaeth gweithlu ar hyn o bryd. Rwy'n cytuno bod angen un, yn enwedig o ystyried y nifer anhygoel o uchel o swyddi gwag ledled ein GIG yng Nghymru. Mae'n ymddangos i mi fod amrywiaeth eang o sefydliadau a gwasanaethau rwyf yn siarad â nhw i gyd yn dod yn ôl i'r gweithlu fel un o'r materion canolog y mae angen eu datrys. Fodd bynnag, roedd llawer o bethau yn y datganiad hwn am y symud tuag at atal, Cymunedol o'r Cychwyn, y newid mewn cyllid ar gyfer gofal sylfaenol, ond doedd dim llawer o fanylion o gwbl am yr hyn sy'n mynd i fod yn y strategaeth gweithlu hirdymor. Fe wnaethoch chi sôn am y gwaith gafodd ei wneud dros yr haf a arweiniodd at bethau fel gwneud yn siŵr bod adnoddau'n cael eu defnyddio'n gywir, gwneud yn siŵr bod staff yn cael eu trin yn deg a gwneud yn siŵr bod pobl yn cael y gofal sy'n diwallu eu hanghenion fel blaenoriaethau ar gyfer y cynllun. Wn i ddim pa mor hir y cymerodd hi i weithio hynny allan, Weinidog, ond byddai sgwrs pum munud gyda ni ar y meinciau hyn wedi arwain at yr un canlyniadau. Rydych chi nawr yn dweud eich bod chi'n dechrau gweithgarwch ymgysylltu wedi'i dargedu â rhanddeiliaid, ond sut mae hynny'n wahanol i'r rhaglen ymgysylltu rydych chi newydd dreulio misoedd yn ymgymryd â hi? Sut mae'n wahanol i'r gwaith gafodd ei wneud dros yr haf? Fy mhroblem i gyda'r datganiad heddiw yw ei fod yn treulio llawer o amser yn siarad am sut y gallai cynllun da edrych, ond dydy e ddim yn sôn am ddatblygu'r cynllun ei hun a'r broses sy'n mynd i fod ar waith mewn perthynas ag ef. Llawer o sôn am sefydlogi gwasanaethau, moderneiddio'r gweithlu—mae'r rhain i gyd yn ymadroddion gwleidyddol cymeradwy, ond ble mae'r camau gwirioneddol sy'n cael eu cymryd i sicrhau bod modd cadw at y canlyniadau hyn gyda'r cynllun ei hun? Un peth arall y sonioch chi amdano yr hoffwn ei nodi yw eich bod chi wedi dweud na fydd cynyddu'r gweithlu a'r niferoedd sy'n cael hyfforddiant yn datrys yr heriau sy'n wynebu ein GIG nawr. Felly, a fyddech chi'n gallu cadarnhau i mi eich bod chi'n edrych ar gynyddu'r gweithlu a'r niferoedd sy'n cael hyfforddiant ar hyn o bryd, fel y gallwn ni lenwi'r bylchau sy'n bodoli ar hyn o bryd yn ein GIG? Rhywbeth arall y sonioch chi amdano yn y datganiad oedd bod angen i hyn ac y bydd hyn yn cael ei ategu gan arweinyddiaeth gref. Ond ble mae hynny'n mynd i fod? Mae'n ymddangos i mi, yn fy nghyfnod byr hyd yn hyn fel llefarydd dros iechyd, bod yna ychydig o ping-pong yn digwydd lle bydd y byrddau iechyd yn dweud bod yna fater y mae angen i'r Llywodraeth ei ddatrys ac y byddwch chi fel Gweinidog yn dweud bod yna fater sydd ond yn gallu cael ei ddatrys gan y byrddau iechyd eu hunain. Felly, pan fydd yr angen am arweinyddiaeth gref yn codi o ganlyniad i'r cynllun hwn, pa gamau ydych chi'n mynd i wneud yn siŵr eich bod chi'n eu cymryd i sicrhau ei bod ar waith? Tuag at ddiwedd eich datganiad, fe ddywedoch chi eich bod chi'n bwriadu darparu strategaeth i ni yn y flwyddyn newydd, ac mae hynny'n codi dau gwestiwn eithaf amlwg i mi. Un ohonyn nhw yw'r 'bwriad'. A yw hynny'n ymrwymiad cadarn ein bod ni'n mynd i gael y strategaeth hon yn y flwyddyn newydd, ac os felly, pryd yn y flwyddyn newydd ddylen ni ei disgwyl? Ddylen ni ei disgwyl yn y gwanwyn, neu a yw'n mynd i fod yn hwyrach na hynny? Oherwydd mae chwe mis eisoes wedi mynd heibio ers i'r Llywodraeth ddod i rym, a rhywbeth a gafodd ei godi yn ystod y ddadl ddiwethaf yw'r effaith y mae AI yn ei chael ar sectorau ledled Cymru, a fy mhryder i yw, os oes strategaeth gweithlu yn cael ei datblygu nawr, wel, ymhen chwe mis, efallai y bydd AI yn chwarae rôl hollol wahanol yn ein heconomi ac yn ein gwasanaethau o gymharu â'r un mae'n ei chwarae nawr. Felly, byddai dyddiad ar gyfer cyhoeddi'r strategaeth yn hynod ddefnyddiol. A byddai gennyf ddiddordeb hefyd mewn ychydig o bwyntiau i orffen ynghylch yr amserlen mae'r cynllun yn gweithio iddi. Rwy'n gwybod bod Addysg a Gwella Iechyd Cymru wedi cyhoeddi eu cynllun gweithlu 10 mlynedd yn ôl yn 2020. A yw hwn yn mynd i fod, fel cynllun hirdymor, yn gynllun 10 mlynedd, neu a yw'n rhywbeth hirach ei hun? A beth fydd natur y cynllun ei hun? A yw'n rhywbeth a fydd yn cael ei ddiweddaru dros amser, neu a yw'n gynllun pendant rydych chi'n mynd i geisio ei roi ar waith, gyda'r gobaith y bydd yn goroesi yn y dyfodol? Ac yn olaf, rhywbeth na soniwyd amdano yn y datganiad hwn ac a grybwyllwyd gennyf fi fy hun, ac, yn wir, gan y Prif Weinidog yn ei ymateb i mi, cyn y toriad, oedd y defnydd o staff asiantaeth ledled y GIG ar hyn o bryd. Allaf i ddim gweld sôn am hynny yn y datganiad heddiw, felly faint o bwys fydd yn cael ei roi ar hynny o dan y strategaeth gweithlu newydd? Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782452 233 En 2026-11-03T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11101&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782453 234 Cy 2026-11-03T16:35:12 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11113&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y sylwadau hynny. Unwaith eto, rwy'n gwerthfawrogi'r ffaith bod yr Aelod yn dechrau'n gadarnhaol iawn tuag at yr hyn a ddywedwyd, ac yn gefnogol o'r angen am strategaeth gweithlu gwell ar gyfer Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782455 235 En 2026-11-03T16:35:29 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11130&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Rydych chi'n eithaf iawn i nodi'r ffaith ein bod ni'n mynegi'n glir ein bwriad i symud adnoddau i'r gymuned. Mae'r rhaglen Cymunedol o'r Cychwyn sydd wedi'i chrybwyll yn rhan annatod o hynny, ac, wrth gwrs, os ydym am wneud hynny, yna mae angen y gweithlu arnom i gyd-fynd â'r newid hwnnw. Fe ofynnoch chi am y gwahaniaeth rhwng yr hyn wnaethon ni dros yr haf a nawr yr ymgynghoriad wrth symud ymlaen. Felly, dros gyfnod yr haf, roedd yn rhaid i ni nodi beth oedd yr anghenion: yn amlwg, ledled Cymru, yn glinigol, beth oedd y gofynion clinigol gan bobl sy'n gweithio yn y system, gan y clinigwyr, gan reolwyr, gan gomisiynwyr? A nawr mae'n rhaid i ni geisio paru'r galw hwnnw â'r strwythur staffio y bydd ei angen arnom. Sut olwg fydd ar y gweithlu i gyd-fynd â hynny? Felly, mae hynny'n golygu siarad â'r undebau, mae'n golygu siarad â'r sefydliadau eraill sy'n cynrychioli'r gweithlu, a chyrff eraill hefyd, gwneud yn siŵr bod eu lleisiau'n cael eu clywed, oherwydd mae'n rhaid i hwn fod yn ymgynghoriad lle maen nhw nid yn unig yn teimlo eu bod nhw'n cael eu clywed, ond lle mae eu lleisiau'n cael eu hadlewyrchu yn ôl iddyn nhw yn y darn olaf o waith y bydd gennym ni ar ddiwedd y broses hon. Mae'n rhaid iddo fod yn rhywbeth sy'n adlewyrchu anghenion y gweithlu ac yn ystyried eu lleisiau yn ystod y broses hon. Roeddech chi'n sôn am y mater ynghylch arweinyddiaeth gref. Yn sicr, mae hynny'n rhan annatod o'r hyn sydd ei angen arnom pan fyddwn ni'n datblygu cynllun gweithlu. Mae angen i'r gweithlu fod yn sicr bod arweinyddiaeth ar waith i'w cyfarwyddo wrth i bethau newid, yn union pan ddaw i AI neu newidiadau eraill mewn arferion gwaith. Dyna pam rydyn ni wedi sefydlu'r broses 'arwain yn dda' yn Perfformiad a Gwella GIG Cymru, gan weithio gyda'r Llywodraeth, ac mae gennym ni broses 'arwain yn dda' yn Betsi Cadwaladr ar hyn o bryd, sy'n edrych ar arweinyddiaeth, ar ddiwylliant, ar lywodraethu. Felly, mae cael sefydliad sy'n cael ei arwain yn dda, adolygu sut mae sefydliadau'n cael eu harwain a sut maen nhw'n cael eu llywodraethu, yn rhan annatod arall o hyn, a dyna pam mae angen i ni wneud yn siŵr bod yr ymgynghoriad yn eang ac yn ystyried barn pawb ar hyn. O ran pryd fydd y ddogfen derfynol yn cael ei chyhoeddi, ie, gallaf gadarnhau y bydd yn cael ei chyhoeddi yn gynnar yn y flwyddyn nesaf, felly rhywbeth i chi edrych ymlaen ato dros gyfnod y Nadolig. Rwy'n ceisio meddwl—. Rwy'n credu fy mod wedi ymdrin â'r rhan fwyaf o'r materion a godwyd yn y fan yna, ond os oes materion eraill, yna cadwch mewn cysylltiad ac fe wnawn ni barhau i drafod.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782454 236 En 2026-11-03T16:38:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11291&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Gweithlu'r GIG yw anadl einioes ein gwasanaeth iechyd. Fe wnaeth gweithwyr yn y GIG gario Cymru drwy'r pandemig, ac maen nhw'n parhau i wynebu pwysau eithriadol ac yn haeddu ein diolch a'r sicrwydd sy'n dod drwy gynllunio'r gweithlu yn briodol. Weinidog, rydyn ni'n croesawu llawer o'ch datganiad heddiw, ar ôl i ni ein hunain addo datblygu cynllun gweithlu hirdymor pe baen ni'n cael ein dychwelyd i'r Llywodraeth. Rydyn ni am weld y strategaeth newydd ar gyfer y gweithlu yn adeiladu ar y buddsoddiadau sylweddol sydd eisoes wedi'u gwneud mewn ehangu addysg feddygol, hyfforddiant a chapasiti'r gweithlu o dan Lywodraeth Lafur flaenorol Cymru, gan gynnwys, wrth gwrs, sefydlu Ysgol Feddygaeth Gogledd Cymru. Ond nid yw unrhyw strategaeth ond cystal â’r modd y’i gweithredir. Mae'r cwestiynau allweddol y bydd gan staff a chleifion am gynlluniau'r Llywodraeth newydd yn eithaf clir. A fydd y strategaeth newydd yn cael ei hategu gan ddigon o gyllid i gyflawni y canlyniadau a fwriadwyd? A yw'n cynnwys cynlluniau realistig i recriwtio a chadw'r staff sydd eu hangen arnom? A yw'n nodi targedau mesuradwy sy'n gysylltiedig â lleoedd hyfforddi yn hytrach na dim ond gosod amcanestyniadau hirdymor o ran y gweithlu? Ac a fydd yn mynd i'r afael â'r pwysau ar y gweithlu sy'n wynebu gwahanol broffesiynau ac arbenigeddau ar draws ein GIG? Yn wir, nid yw'r heriau sy'n wynebu'r gweithlu yn union yr un fath ym mhob rhan o'r GIG. Mae nifer o golegau brenhinol a chyrff proffesiynol wedi dadlau ers tro nid yn unig dros strategaeth genedlaethol ar gyfer y gweithlu, ond hefyd dros gynllunio'r gweithlu mewn ffordd sy'n adlewyrchu realiti proffesiynau ac arbenigeddau unigol. Allwch chi felly esbonio sut y bydd y strategaeth newydd yn mynd i'r afael â'r heriau penodol hynny sy'n wynebu'r gweithlu nyrsio, gofal sylfaenol, gwasanaethau iechyd meddwl, gweithwyr proffesiynol perthynol i iechyd ac eraill, yn hytrach na thrin gweithlu'r GIG fel un grŵp unffurf? Weinidog, rydych chi hefyd wedi sôn yn flaenorol am y rôl y gall arloesi digidol a thechnolegau sy'n dod i'r amlwg ei chwarae wrth gefnogi GIG Cymru. Allwch chi felly esbonio sut mae'r Llywodraeth yn bwriadu defnyddio deallusrwydd artiffisial i gefnogi cynllunio'r gweithlu drwy'r strategaeth? O'i ddefnyddio'n gywir, rwy'n credu'n gryf y gallai AI helpu i nodi prinder yn y gweithlu yn gynharach, gwella modelu'r gweithlu, cefnogi cynllunio rotâu a lleihau beichiau gweinyddol ar glinigwyr rheng flaen. Felly, sut ydych chi'n rhagweld y bydd AI yn cefnogi cyflawni'r strategaeth hon a gweithlu rheng flaen y GIG y mae wedi'i chynllunio i'w gefnogi? Nawr, bydd y Gweinidog hefyd yn gwybod bod cadw yr un mor bwysig â recriwtio. Mae staff y GIG yr wyf yn siarad â nhw yn dweud wrthyf yn rheolaidd am eu pryderon ynghylch llwyth gwaith, diffygiad, dilyniant gyrfa a gweithio hyblyg. Os nad eir i'r afael â'r materion hyn, bydd prinder yn y gweithlu yn parhau ni waeth faint o leoedd hyfforddi sy'n cael eu creu. Ac er bod yn rhaid i unrhyw strategaeth gweithlu ddifrifol edrych i'r dyfodol, all hi ddim anwybyddu'r materion sy'n wynebu staff heddiw. Mae angen i weithwyr y GIG deimlo eu bod nhw'n cael eu gwerthfawrogi'n iawn. Mae penderfyniad y Llywodraeth hon i wrthod argymhelliad y corff adolygu cyflogau annibynnol i roi dyfarniad cyflog uwch na chwyddiant i athrawon, wedi codi pryderon ymhlith gweithwyr yn y sector cyhoeddus yn ehangach, a hynny'n ddealladwy. Felly, allwch chi roi ymrwymiad clir y bydd staff y GIG yn parhau i dderbyn setliadau cyflog teg ac annibynnol? A pha neges mae'n ei hanfon at staff rheng flaen bod ymwelwyr iechyd yng Nghwm Taf yn parhau i fod mewn anghydfod parhaus ynghylch y ffordd y mae eu sgiliau a'u profiad yn cael eu cydnabod pan wnaethoch chi addo, pan oeddech chi'n wrthblaid, i ddod ag ef i ben, ond rydych wedi cilio i raddau helaeth ers dod i rym? Does bosib bod yn rhaid i weithio mewn partneriaeth, cyflog teg a chysylltiadau diwydiannol adeiladol fod yn ganolog i unrhyw strategaeth gweithlu ac, yn yr un modd, bartneriaeth gymdeithasol. Yn olaf, o ystyried y berthynas agos rhwng pwysau yn y GIG a phwysau ar ofal cymdeithasol, allwch chi esbonio sut y bydd cynllunio gweithlu'r GIG yn cael ei alinio â chynllunio'r gweithlu gofal cymdeithasol? Lywydd, rydyn ni'n cefnogi'r egwyddor o gynllunio gweithlu yn yr hirdymor. Yn y pen draw, nid ansawdd y ddogfen fydd prawf y strategaeth hon, ond yn hytrach a fydd cleifion yn derbyn gofal gwell, a yw staff yn teimlo eu bod nhw'n cael eu gwerthfawrogi a'u cefnogi'n briodol ac a oes gan Gymru weithlu sydd ei angen i fynd i'r afael â heriau'r dyfodol. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782462 237 En 2026-11-03T16:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11401&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782464 238 Cy 2026-11-03T16:42:37 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11558&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y sylwadau a'r gyfres yna o gwestiynau. Ddaru o gychwyn yn sôn am y diolch sydd gennym ni i weithlu'r NHS, a dwi eisiau ategu'r sylwadau hynny, achos, wrth gwrs, mae'n berffaith wir i ddweud bod y gweithlu yn y gwasanaeth iechyd a'r gwasanaeth gofal yn aml iawn yn mynd ymhell y tu hwnt i'r hyn sy'n ddisgwyliedig ohonyn nhw. Felly, dwi eisiau cael hynny ar gofnod hefyd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782468 239 En 2026-11-03T16:43:04 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11585&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Soniodd yr Aelod, ar y diwedd yn y fan yna, am pa gynlluniau sydd gennym ar gyfer gofal cymdeithasol ac, yn ystod eich cyfraniad, fe ddywedoch chi fod hwn yn gynllun ar gyfer y GIG. Fel y dywedais i yn fy sylwadau agoriadol, mae hwn yn gynllun sy'n edrych nid yn unig ar y GIG, ond ar y gweithlu ar draws iechyd a gofal. Felly, mae'r sector gofal yn rhan annatod o hyn. Mae'n rhaid i ni ystyried effaith y gwasanaeth iechyd ar y sector gofal ac i'r gwrthwyneb. Rydych chi'n eithaf iawn nad yw unrhyw gynllun ond cystal â'r modd y'i gweithredu, a dyna pam, i ateb y cwestiwn cynharach am yr adolygiad arwain yn dda, rydyn ni hefyd yn edrych ar arweinyddiaeth fel rhan annatod o'r cynllun hwn, gan wneud yn siŵr bod gennym strwythur ar waith sy'n sicrhau bod byrddau iechyd a rheolwyr iechyd yn arwain yn dda, eu bod yn gwybod beth yw'r gofynion yn eu hardaloedd a'u rhanbarthau. Ond yn bwysicach byth, dydy hwn ddim yn gynllun sy'n edrych ar y swyddi gwag sydd gennym heddiw. Rydyn ni'n dechrau gydag anghenion iechyd Cymru yn y dyfodol ac anghenion iechyd heddiw, ac yna'n adeiladu'r gweithlu o amgylch gofynion ac anghenion y gweithlu. Oherwydd ar hyn o bryd, mae gennym y lefelau cyflogaeth uchaf erioed yn y GIG—mae dros 100,000 o bobl yn gweithio yno. Mae'r lefelau cyflogaeth wedi cynyddu bron i 25 y cant dros y saith mlynedd diwethaf. Felly, mae gennym lawer o bobl yn gweithio yn y system, ond a yw'r bobl hynny yn y lleoedd iawn yn gwneud y peth iawn? Felly, efallai y byddwn ni, er enghraifft, yn dweud y gallai fod gofynion neu efallai y byddwn ni'n dweud bod angen mwy o nyrsys mewn ysbytai. Efallai y byddwn ni'n cyflogi mwy o nyrsys mewn ysbytai. Ond ai dyna lle mae eu hangen? Oherwydd rydyn ni'n gwybod bod angen nyrsys arnom yn y gymuned. Felly, mae'n iawn cyflogi mwy o nyrsys, ond ble maen nhw'n cael eu lleoli er mwyn gwneud y gwaith sydd ei angen wrth edrych ar y canlyniadau ac iechyd pobl? Felly, dyna hanfod y cynllun hwn: gwneud yn siŵr ein bod ni'n edrych ledled Cymru ar beth yw'r gofynion ar gyfer gofynion gofal iechyd Cymru a'n bod ni'n bodloni'r gofynion hynny. Unwaith eto, os oes unrhyw beth wnes i ddim ei ateb, yna dewch yn ôl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782460 240 En 2026-11-03T16:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11701&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782461 241 En 2026-11-03T16:45:20 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=11721&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha A gaf fi ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad y prynhawn yma? Mae cyhoeddi strategaeth gweithlu hirdymor newydd ar gyfer y GIG heddiw i'w groesawu. Am lawer rhy hir, mae ein gwasanaethau iechyd wedi bod o dan straen sylweddol, yn rhannol, a bod yn onest, oherwydd bod y gweithlu wedi'i ymestyn i'r eithaf. Mae eich uchelgeisiau yn wir yn rhai cadarn: gwella cynllunio'r gweithlu; cryfhau recriwtio a chadw; mwy o gyfleoedd cyflogaeth; ehangu capasiti; a gweithlu gofal cymdeithasol cryfach i weithio'n agos gyda'n gwasanaethau iechyd. Mae hyn, rwy'n siŵr, yn rhywbeth y gallwn ni i gyd ei gefnogi yn y Siambr hon. Fodd bynnag, Weinidog Cabinet, rwy'n siŵr y byddwch chi'n gwerthfawrogi mai'r manylion sydd bwysicaf. Dros y blynyddoedd, rydyn ni wedi gweld Llywodraethau Llafur olynol yn cynnig cynlluniau a strategaethau newydd bob ychydig flynyddoedd gyda chryn ffanffer, dim ond iddyn nhw fethu gan olygu bod angen cynllun arall yn fuan wedyn, heb fynd i'r afael â'r gwendidau sylfaenol yn ein strategaeth gweithlu. Nawr mae Archwilio Cymru, yn ogystal â Phwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Senedd, wedi tynnu sylw yn rheolaidd at y materion hollbwysig o ran cynaliadwyedd, recriwtio a chadw'r gweithlu. Maen nhw hefyd wedi gwneud achos dros ddull cenedlaethol hirdymor cryf hefyd. Felly, all y Gweinidog Cabinet amlinellu, er enghraifft, yn union sut y bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda byrddau iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru ac Iechyd a Gofal Digidol Cymru i foderneiddio a gwella casglu data ar draws y GIG, gan y bydd hynny'n hanfodol ar gyfer y gwaith angenrheidiol o gynllunio'r gweithlu sydd ei angen yn y strategaeth hon, yn enwedig wrth nodi swyddi gwag a phrinder sgiliau? Rwyf hefyd eisiau eich gwthio ar eich ymrwymiadau i recriwtio a chadw staff, Weinidog Cabinet. Fel y gwyddoch chi, mae Cymru wedi dioddef draen dawn o rai o'n goreuon a'n disgleiriaf ers tro, gan gynnwys y rhai sy'n dilyn gyrfaoedd ym maes iechyd a gofal cymdeithasol. Yn ystod yr etholiad, fe geisiodd fy nghyd-Aelodau Ceidwadol Cymreig a minnau fynd i'r afael â hyn gyda chyfres o bolisïau a fydd nid yn unig yn denu pobl i'r gweithlu, ond yn eu cadw yno hefyd. Ymhlith yr ymrwymiadau hyn roedd addewid i ad-dalu ffioedd dysgu ar gyfer meddygon, deintyddion a nyrsys sy'n gweithio yn ein GIG yng Nghymru am o leiaf bum mlynedd ar ôl cymhwyso. Mae hwn yn bolisi a gafodd ganmoliaeth fawr gan lawer yn y sector, gyda rhanddeiliaid perthnasol yn cydnabod ei fod yn gymhelliant beiddgar a phwrpasol i recriwtio a chadw talent yn y gweithlu ei hun. Fe wnaethon ni hefyd gynnig gwasanaeth wrth gefn ar gyfer GIG Cymru, i sefydlu banc o staff gwirfoddol hyfforddedig wedi'u fetio i gefnogi ein gweithlu rheolaidd y GIG ar adegau o argyfwng a galw brig, fel pwysau acíwt yn y gaeaf ac argyfyngau iechyd cenedlaethol. Weinidog Cabinet, hoffwn i wybod pa ystyriaeth mae eich Llywodraeth wedi'i rhoi i ddulliau fel y rhain, a pha drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda chyrff y diwydiant i archwilio eu dichonoldeb? Ond, wrth gwrs, mae'n broblem sy'n ymwneud â mwy na dod o hyd i dalent ar gyfer rolau yn ein gwasanaeth iechyd, onid yw e, Weinidog Cabinet? Oherwydd, fel y gwyddoch chi, mewn llawer o achosion, mae galw aruthrol wedi bod am rolau mewn gwirionedd, ond, oherwydd cyfyngiadau ariannu, dim ond nifer bach o'r ymgeiswyr rydyn ni wedi gallu eu recriwtio, gan adael i'r holl dalent a'r profiad hwnnw syrthio drwy'r rhwyd a mynd i rywle arall i ddechrau eu gyrfaoedd, neu beidio byth â dychwelyd fwy na thebyg. Fe welson ni yn uniongyrchol, er enghraifft, wasanaeth ambiwlans Cymru yn gorfod gwrthod carfan gyfan o barafeddygon newydd gymhwyso y flwyddyn ariannol hon oherwydd bod yr ymddiriedolaeth yn wynebu pwysau ariannol difrifol. Yn gynharach eleni, fe welson ni hefyd gannoedd o raddedigion yn methu â chael rolau lefel mynediad ar draws nyrsio, bydwreigiaeth ac arbenigeddau eraill nes i ni weld ras wyllt rhyngoch chi, Weinidog, a'r byrddau iechyd i ddod o hyd i rolau i'r bobl hyn lle bynnag y gallech chi. Dydy hyn, yn amlwg, ddim yn ddull cynaliadwy o ymdrin â'n gweithlu yn y dyfodol. Felly, Weinidog Cabinet, sut fydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau na fydd rhywbeth fel hyn yn digwydd eto ar draws unrhyw ddisgyblaeth iechyd a gofal cymdeithasol? Lywydd, all y Gweinidog roi sicrwydd i ni yma heddiw, tra ei fod wrth y llyw, na fyddwn ni eto yn gweld graddedigion yng Nghymru heb unrhyw ragolygon swyddi yng ngweithlu ein GIG ar ôl gweithio mor galed i arfogi eu hunain â sgiliau sydd eu hangen mor ddirfawr arnom yma? Nawr, rydych chi'n meddwl yn y ffordd gywir gyda'r strategaeth mewn ffordd sy'n dal ac yn gweithio ar draws gofal sylfaenol, eilaidd a chymdeithasol. Fydd mynd i'r afael ag unrhyw un sy'n eithrio'r lleill ddim yn datrys y mater dan sylw. Mae'n rhaid i ni gael strategaeth a chynllun cydlynol ar waith i sicrhau bod unrhyw agwedd a phob agwedd ar wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol y mae cleifion yn ceisio cael mynediad iddyn nhw yn cael eu staffio'n dda gan weithwyr proffesiynol cymwys sy'n cael yr hyfforddiant a'r adnoddau sydd eu hangen arnyn nhw i fod yn effeithiol. Fel rhan o hyn, Weinidog Cabinet, allech chi amlinellu i ni sut rydych chi wedi ymgysylltu â'r colegau brenhinol a chyda gweithwyr proffesiynol perthynol i iechyd wrth ddatblygu'r strategaeth a sut mae eu mewnbwn wedi llywio'r gwaith rydych wedi'i wneud o ran cynllunio gweithlu? Rwyf nawr eisiau troi at fater y mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi'i hyrwyddo ers tro, sef gofal lliniarol a diwedd oes—rwy'n gwerthfawrogi ac yn ymwybodol o'r amser hefyd—oherwydd nid dim ond y rhai sy'n ceisio gwella sydd angen adnoddau wedi'u staffio'n dda yn y gweithlu; mae eu hangen hefyd ar y rhai sy'n ceisio urddas a chysur yn eu misoedd a'u blynyddoedd olaf. Mae pobl yng Nghymru yn haeddu gofal rhagorol o'r crud i'r bedd, a dyna pam mae fy nghyd-Aelodau Ceidwadol Cymreig a minnau'n parhau i alw am hwb ariannol sylweddol i'r sector—£10 miliwn bob blwyddyn, bob blwyddyn, ar gyfer tymor llawn y Senedd. Gydag adnoddau o'r maint hwn, byddai'r gweithlu ymroddedig a thosturiol sy'n darparu gofal lliniarol yng Nghymru yn cael y cymorth sydd ei angen yn ddirfawr arnynt. Byddai hefyd yn agor y drws i gyfrifiad cynhwysfawr o weithlu sydd, ers llawer rhy hir, heb gynnwys data clir a chywir ar niferoedd a dosbarthiad staff. Felly, Weinidog Cabinet, a wnewch chi heddiw addo i gynorthwyo'r sector hanfodol hwn gyda'r adnoddau sydd eu hangen arno i sicrhau ein bod ni i gyd yn gallu edrych ymlaen at bennod olaf urddasol yn ein bywydau, ac a allwch chi fy sicrhau y bydd yn cynnwys y strategaeth newydd hon yn llawn wrth symud ymlaen hefyd? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782463 242 En 2026-11-03T16:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12001&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782472 243 Cy 2026-11-03T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=-48599&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782465 244 Cy 2026-11-03T16:50:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12015&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y gyfres yna o gwestiynau. Ac unwaith eto, dwi'n croesawu'r ffaith ei bod hi, fel yr Aelodau eraill, wedi dweud geiriau cynnes a charedig am y cynllun sydd yn yr arfaeth gennym ni yn y dyddiau cynnar yma, ac yn croesawu'r hyn dwi wedi'i ddweud. Felly, dwi'n ddiolchgar am hynny. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782467 245 En 2026-11-03T16:50:33 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12034&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Fe sonioch chi ar ddechrau eich cyfraniad am y rôl y bydd data a chasglu data yn ei chwarae, ac mae hynny'n hanfodol wrth nodi ble rydyn ni ar hyn o bryd ac anghenion y gweithlu yma. Ond fe wnaf i ailadrodd yr hyn a ddywedais i'n gynharach, nad yw'n ymwneud ag edrych ar y swyddi gwag sydd gennym heddiw yn unig. Mae hyn yn ymwneud â chynllunio ar gyfer anghenion iechyd Cymru heddiw ac yfory fel bod gennym ni weithlu sy'n gweddu i ofynion poblogaeth sy'n heneiddio, poblogaeth sy'n goroesi mwy o salwch ac sy'n profi mwy o salwch cronig. Mae rhan o'r mater ynghylch data—ac roedd bai arnaf am beidio ag ymateb i'r cwestiwn gan Ken yn gynharach—yn ymwneud â deallusrwydd artiffisial a defnyddio digideiddio ac iechyd, ac mae hynny'n rhan annatod o hyn. Bydd AI a digidol yn chwarae rôl allweddol wrth gyflwyno hyn. Rydyn ni'n datblygu strategaeth 10 mlynedd ar ddigideiddio, y bydd yn rhaid iddi gyd-fynd â hyn, ynghyd â'r strategaethau eraill rydyn ni'n eu datblygu, fel y strategaeth canser, iechyd menywod ac eraill, fel ein bod ni'n gweithio gyda'n gilydd, gan sicrhau bod gennym ni gynllun gweithlu sy'n gweddu i'r gofynion hynny. Fe gyfeiriodd yr Aelod at yr angen i—. Fe gawsoch chi'r cyfle i ailadrodd addewidion maniffesto y Blaid Geidwadol ac fe ddywedoch chi eu bod nhw wedi cael eu croesawu a'u canmol gan nifer o bobl. Felly hefyd ein rhai ein hunain, i'r graddau ein bod ni bellach yn y Llywodraeth yn ceisio eu gweithredu. Felly, byddaf yn eich annog i barhau i geisio gwthio eich addewidion maniffesto o'r meinciau. Rwyf nawr yn ceisio cyflawni ein haddewidion maniffesto, a dyna'r hyn rwy'n ei wneud yma heddiw yn rhannol. Ond pan sonioch chi am y gwasanaeth ambiwlans—. Roedd un peth y gwnaethoch chi ei ddweud, bod gwasanaeth ambiwlans Cymru wedi gwrthod carfan gyfan o barafeddygon. Hoffwn i gywiro hynny ar gyfer y cofnod. Dydyn nhw ddim wedi gwrthod y garfan gyfan. Mae'r rhan fwyaf o'r rheiny wedi cael eu cyflogi, nid o reidrwydd fel parafeddygon eto, ond fe fyddan nhw'n gweithio—[Torri ar draws.] Yn union. Fe fyddan nhw'n gweithio drwy'r system. Ond dydy hi ddim yn sefyllfa y dylen ni fod wedi bod ynddi a dydy hi ddim yn sefyllfa a oedd yn dderbyniol i unrhyw un yma, rwy'n siŵr. Felly, dyna pam mae angen cynllun gweithlu arnom, i geisio gwneud yn siŵr nad ydym yn cyrraedd y pwynt hwnnw eto. Fodd bynnag, rydyn ni'n mynd trwy gylch pedair blynedd ar hyn o bryd, oherwydd mae'r materion a godwyd eleni yn ymwneud â phedair blynedd yn ôl ac fe fydd hi'n cymryd nifer o flynyddoedd i hynny fynd trwy'r system. Ond a gaf fi eich atgoffa chi hefyd fod gennym ni broses symleiddio yma yng Nghymru, sydd ddim yn Lloegr nac mewn mannau eraill, sy'n ceisio dyrannu swyddi i'r graddedigion hynny? Dylid croesawu hynny, a dyna'r hyn mae'n rhaid i ni geisio ei wneud—gwneud yn siŵr bod cynifer o'r bobl sy'n cael eu hyfforddi yng Nghymru ac sy'n graddio o Gymru yn cael swyddi yng Nghymru. [Torri ar draws.] Yn ddelfrydol, pob un ohonyn nhw, ond mae'n mynd i fod yn anodd iawn symud ymlaen dros y blynyddoedd nesaf, oherwydd cawson nhw eu comisiynu yn seiliedig ar wybodaeth pedair blynedd yn ôl a thair blynedd yn ôl ac yn y blaen. Ond byddwn yn sicr yn gweithio ar hynny. Ac mae hynny'n rhan o'r rheswm pam mae angen strategaeth gweithlu arnom, i weithio gyda AaGIC ac i weithio gyda chyflogwyr a phawb i nodi ble mae angen i raddedigion ac eraill fynd. Fe ofynnoch chi am ymgysylltu â'r cyrff. Wel, dyna'r hyn rydyn ni'n ei wneud nawr, sef yr hyn y gwnes i ei nodi yn fy natganiad, dros yr wythnosau nesaf, hyd at y flwyddyn newydd. Ac o ran gofal lliniarol a diwedd oes, fe gawson ni ddadl ar hynny ychydig wythnosau yn ôl, ond bydd cynllun y gweithlu yn edrych ar anghenion holl sbectrwm y gwasanaeth, o enedigaeth hyd at ddiwedd oes. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782474 246 Cy 2026-11-03T16:54:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12263&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at gyfraniadau un funud. Ac yn gyntaf, Gwyn Williams. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782475 247 En 2026-11-03T16:54:28 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12269&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 5083 5083 Gwyn Williams https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Diolch, Lywydd. Dydy'r GIG yn ddim heb ei weithlu. Fel datganiad o fuddiant, rwy'n rhan ohono. Mae'n fy syfrdanu faint o waith sydd angen ei wneud fel cenedl i gynllunio ymlaen llaw yn iawn i amddiffyn yr adnodd gwerthfawr, cyfyngedig ond anhygoel o ddrud hwn rhag cael ei golli. Pam treulio cymaint o amser, ymdrech ac arian yn hyfforddi'r darparwyr gofal iechyd gorau dim ond i'w colli oherwydd diffyg cynllunio cywilyddus? Rwy'n falch, oherwydd eich ymdrechion, fod 253 o raddedigion nyrsio nad oedd ganddyn nhw swyddi wedi eu cael nhw nawr, ond mae angen i ni fynd i'r afael â'r hanes gwarthus hwn sydd gennym o barafeddygon, bydwragedd, nyrsys, gweithwyr gofal iechyd hyfforddedig iawn yn gadael Cymru. Gallaf dystio'n bersonol i'r ffaith ein bod ni, drwy AaGIC, yn hyfforddi'r meddygon ymgynghorol gorau yn y byd, sydd wedyn ddim yn gallu cael swyddi yng Nghymru ac yn gadael—mae angen swydd arnyn nhw. Ond pam mae hyn yn digwydd? Oherwydd dim ond unwaith y bydd proses cymeradwyo swyddi Fysantaidd wedi'i chwblhau y mae byrddau iechyd yn rhyddhau swyddi, heb fod unrhyw gysylltiad â phryd mae'r hyfforddeion yn barod. Mae cynllunio'r gweithlu yng Nghymru mor anodd oherwydd bod gennym ni ormod o fyrddau iechyd. A wnaiff y Gweinidog gytuno bod angen cynllunio'r gweithlu y tu allan i'r system byrddau iechyd doredig, er mwyn diogelu'r adnodd hanfodol hwn sydd gennym yn well, sydd, mae'n rhaid i mi ddweud, yn cynnwys popeth, gan gynnwys strôc hefyd? Fe gawson ni ddigwyddiad strôc i fyny'r grisiau. Mae loterïau cod post yng Nghymru yn broblem fawr, gan gynnwys gyda hyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782466 248 En 2026-11-03T16:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12301&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782481 249 En 2026-11-03T16:59:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12541&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782469 250 En 2026-11-03T16:55:52 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12353&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch. Wel, rydyn ni'n cytuno mai gweithlu'r GIG yw ein hased mwyaf gwerthfawr, a bod cadw gweithwyr gofal iechyd proffesiynol talentog sydd wedi'u hyfforddi yng Nghymru yn flaenoriaeth. Yr her a gododd yr Aelod yw'r union reswm pam rydyn ni'n datblygu strategaeth gweithlu hirdymor sy'n cryfhau'r cysylltiad rhwng cynllunio'r gweithlu, addysg, hyfforddiant ac anghenion y gwasanaeth yn y dyfodol. Mae'r strategaeth yn rhoi pwyslais llawer cryfach ar wybodaeth am y gweithlu, cynllunio hirdymor a sicrhau bod addysg a hyfforddiant yn cyd-fynd â modelau gofal yn y dyfodol. Rhaid i'r ffordd rydyn ni'n cynllunio'r gweithlu gael ei chysylltu â'r gwaith ehangach o drawsnewid gwasanaethau, gan gynnwys atal, gofal cymunedol a gwaith tîm amlddisgyblaethol, yn hytrach na'i hystyried ar wahân i'r newidiadau hyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782471 251 En 2026-11-03T16:56:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12401&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Fel rhiant fy hun, rwy'n cofio'n dda iawn y straen sy'n cael ei hachosi pan fydd cynllun geni yn gorfod newid. Weithiau, wrth gwrs, mae hyn yn angenrheidiol am resymau meddygol, ond rydyn ni'n gwybod bod rhai rhieni yn cael eu hanfon i ysbytai gwahanol na'r un roedden nhw wedi'i ddisgwyl oherwydd does dim digon o staff, neu, yn syfrdanol, doedd dim bydwragedd ar gael i gefnogi genedigaeth a gynlluniwyd gartref. Mae adroddiad a gyhoeddwyd gan Goleg Brenhinol y Bydwragedd yn rhybuddio bod naw o bob 10 o fydwragedd yn dweud bod lefelau staffio anniogel yn effeithio ar ansawdd gofal i fenywod a babanod. Mae staffio cynaliadwy, diogel yn hanfodol i sicrhau bod gan bob gwasanaeth mamolaeth ddigon o staff i ddarparu gofal newyddenedigol diogel, tosturiol a phersonol. Weinidog Cabinet, ym mis Gorffennaf, fe wnaethoch chi fy sicrhau bod y Llywodraeth yn gweithio i recriwtio cynifer o fydwragedd graddedig â phosibl. Allwch chi roi diweddariad ar hyn ac ymrwymo i gyhoeddi cynlluniau gweithlu tryloyw ar draws gwasanaethau'r GIG, yn enwedig ym maes bydwreigiaeth, fel bod darpar rieni a bydwragedd yn gallu gweld bod camau yn cael eu cymryd i fynd i'r afael â phrinder staff? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782473 252 Cy 2026-11-03T16:57:49 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12470&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y sylwadau hynny, ac mae'n berffaith iawn i ddweud bod yna lawer gormod o adroddiadau wedi bod yn hanesyddol gan y gwasanaeth iechyd yng Nghymru yn feirniadol o'r gwasanaethau babanod sydd gennym ni. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782476 253 En 2026-11-03T16:58:05 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12486&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Ac yn llawer rhy aml rydyn ni wedi gweld bod diffyg bydwragedd yng Nghymru, ac mae hynny wedi cyfrannu at rai o'r problemau yn y gwasanaethau sydd gennym yma. Felly, bydd hynny'n rhan o'r strategaeth gweithlu hon—ein bod ni'n nodi'r gofynion, nawr ac yn y dyfodol, ble fydd y gofynion hynny, a sut allwn liniaru'r rheini orau, neu wneud yn siŵr bod gennym y gweithlu sydd ei angen i ddiwallu'r anghenion, naill ai yn yr ysbyty, ond hefyd yn y gymuned, sy'n aml yn cael ei hanghofio. Felly, rwyf wedi dweud o'r blaen y byddwn ni'n cyhoeddi'r strategaeth yn y flwyddyn newydd, ac fe fydd hi'n dryloyw, ac fe fydd hi yno i bawb graffu arni, ac fe fyddwn ni'n cael sesiwn arall tebyg i'r un yma heddiw yn y flwyddyn newydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782477 254 En 2026-11-03T16:58:55 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12536&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 12148 12148 Gareth Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz Diolch, Weinidog Cabinet, am eich datganiad. Ym mis Awst y llynedd, canfu Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru fod oedi cyn rhyddhau cleifion yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg yn achosi arosiadau hir a gorlenwi yn ei adrannau brys. Gwariodd yr un bwrdd iechyd, Cwm Taf Morgannwg, tua £26.5 miliwn ar staff asiantaeth yn 2025-26 i lenwi bylchau yn ei weithlu. Ond yr haf hwn, fe wnaeth dwsinau o fydwragedd hyfforddi yma yng Nghymru, cymhwyso, a chanfod nad oedd unrhyw swyddi yn aros amdanyn nhw yn y GIG. Nid prinder pobl sy'n barod i weithio yn y GIG yw hyn, mae'n fethiant i gynllunio. Weinidog Cabinet, sut fydd y strategaeth hon yn cyfateb lleoedd hyfforddi a swyddi wedi'u hariannu fel bod byrddau iechyd yn gallu lleihau eu dibyniaeth ar staff asiantaeth? A fyddwch chi'n cyhoeddi targedau ar gyfer gwariant ar staff asiantaeth ac oedi cyn rhyddhau cleifion ar gyfer pob bwrdd iechyd, fel bod fy etholwyr yn gallu barnu a yw'n gweithio? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782485 255 En 2026-11-03T17:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12601&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782486 256 Cy 2026-11-03T17:00:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12602&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Unwaith eto, diolch yn fawr iawn am y gyfres yna o gwestiynau. Mae'n berffaith iawn i ddweud ein bod ni wedi gweld yn hanesyddol gormod o wario ar staffio asiantaethau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782488 257 En 2026-11-03T17:00:13 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12614&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Efallai y bydd yr Aelod yn ymwybodol mai un o'n hymrwymiadau ni oedd lleihau staff asiantaeth, ac rwy'n falch o ddweud ein bod ni wedi gweld gostyngiad sylweddol yn y gwariant ar staff asiantaeth dros y blynyddoedd diwethaf, ac rydyn ni'n dal i geisio ei ostwng eto. Rydyn ni mewn sefyllfa anoddach nawr, lle rydyn ni'n ceisio gwneud yn siŵr nad ydym yn gwario cymaint ar rai o'r meddygon sydd gennym yn gweithio sy'n weithlu asiantaeth, ond rydyn ni'n dal i geisio lleihau costau staff asiantaeth. Mae hynny'n rhywbeth y byddwn ni'n gweithio arno dros y misoedd i ddod a'r blynyddoedd i ddod, ac fe fydd e'n chwarae rhan yn y strategaeth ehangach y byddwn ni'n ei chyhoeddi yn y flwyddyn newydd ar sut allwn ni symud o ddibynnu gormod ar staff asiantaeth i gael aelodau staff sy'n cael eu meithrin a'u datblygu yma ac sy'n cael eu cyflogi'n lleol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782489 258 En 2026-11-03T17:01:09 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12670&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Fe wnaf i ddatgan buddiant yn fy nghyfraniad. Weinidog, trwy fy mhrofiad bywyd fy hun a'm gwaith ym maes gofal trosiannol, rwy'n deall pa mor hanfodol yw cymorth yn ystod y glasoed ac wrth ddod yn oedolion i bobl sy'n byw gyda chyflyrau hirdymor. Mae polisi yn aml wedi trin pontio fel mater pediatrig, ond anaml y mae'r rhai sy'n tyfu trwy ein gwasanaethau yr wyf wedi gwrando arnyn nhw dros ddegawdau yn disgrifio problemau o fewn gwasanaethau pediatrig. Yn hytrach, maen nhw'n disgrifio cael eu colli i ofal dilynol, gyda chymorth yn disgyn oddi ar ymyl clogwyn pan fyddan nhw'n eu gadael. Rydyn ni wedi gweithio'n galed i ddatblygu gweithlu pediatrig sy'n deall anghenion plant ochr yn ochr â'u cyflyrau clinigol, ond mae gan oedolion ifanc anghenion gwahanol hefyd, yn enwedig wrth iddyn nhw gymryd mwy o gyfrifoldeb am reoli'r cyflyrau gydol oes hynny. Wrth i chi ddatblygu'r strategaeth gweithlu, sut fyddwch chi'n sicrhau bod y GIG yn adeiladu arbenigedd ym maes gofal iechyd i'r glasoed ac oedolion ifanc, yn hytrach na dim ond ceisio rheoli pontio rhwng gwasanaethau? Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782490 259 Cy 2026-11-03T17:02:11 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12732&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Gaf i ddiolch i'r Aelod am y sylwadau a'r cwestiwn yna? Mae'n gwneud pwynt mor, mor bwysig lle mae anghenion plant a phobl ifanc yn wahanol i anghenion oedolion am nifer amryfal o resymau gwahanol. Ac felly mae angen datblygu gwasanaethau ac, yn wir, o amgylch y gwasanaethau hynny, strategaeth sydd yn ateb anghenion y cohort penodol yna o bobl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782491 260 En 2026-11-03T17:02:35 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12756&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Rydych chi'n eithaf iawn i nodi bod gormod o bobl ifanc yn mynd ar goll yn y broses honno, pan fyddan nhw'n symud o blentyndod i fod yn oedolion, heb iddo gael ei gydnabod yn llawn a heb barhad o ran gwasanaeth. Dyna pam rydyn ni'n datblygu cynllun iechyd plant a phobl ifanc, a fydd wedyn ymhen amser hefyd yn cyd-fynd â'r cynllun gweithlu ehangach, oherwydd mae gan y garfan honno o bobl eu hanghenion a'u gofynion eu hunain ac fe fyddan nhw'n cael eu hystyried yn y ddau gynllun, felly. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782493 261 Cy 2026-11-03T17:03:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12789&l=cy 261103-5 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Strategaeth Hirdymor Gweithlu GIG Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch i'r Gweinidog Cabinet. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782496 262 Cy 2026-11-03T17:03:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12791&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn yn awr at ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: datganiad polisi caffael Cymru. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, Elin Jones. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782497 263 Cy 2026-11-03T17:03:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12802&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Lywydd, heddiw mae'n bleser gen i gyhoeddi y bydd ymgynghoriad cyhoeddus ar ddatganiad polisi caffael drafft Cymru yn agor yn y dyddiau nesaf. Bydd yn gyfle i drafod sut rydym yn defnyddio'r £11 biliwn a mwy o wariant cyhoeddus bob blwyddyn ar gyfer adeiladu economi gryfach i Gymru. Mae ein rhaglen lywodraethu yn cynnwys uchelgais i gynyddu gwariant caffael cyhoeddus ar gyflenwyr yng Nghymru tuag at 70 y cant. Bydd hyn yn golygu cadw mwy o werth yng Nghymru fel bod busnesau, gweithwyr a chymunedau'n elwa ar fuddsoddiad y sector gyhoeddus. Bydd y datganiad yn helpu i greu'r amodau i fusnesau Cymru allu cystadlu'n llwyddiannus, ond mewn cystadleuaeth deg, agored a chyfreithlon. Dwi'n benderfynol bod pob £1 sy'n cael ei gwario yn gweithio'n galed dros Gymru, i gryfhau busnesau a chadwyni cyflenwi, i gefnogi swyddi a sgiliau da ac i sicrhau canlyniadau tecach, gwyrddach a mwy gwydn. Caffael yw un o'r sbardunau gorau sydd gennym ni i wireddu ein blaenoriaethau. Felly, mae'r datganiad polisi caffael drafft yn gosod un flaenoriaeth strategol glir, sef i gryfhau economi Cymru. Nid yw hynny’n lleihau ein huchelgeisiau o ran cynaliadwyedd, gwaith teg, gwerth cymdeithasol, lles cymunedol, yr iaith Gymraeg, datgarboneiddio na chanlyniadau diwylliannol. Mae’r rheini’n rhan annatod o'r economi yr ydym am ei hadeiladu ac maen nhw'n cael eu hadlewyrchu yn ein fframwaith deddfwriaethol ehangach. Mae angen mwy na gwariant i warantu’r buddion hyn. Nid drwy gwblhau ymarfer caffael a rhoi contract y mae mesur ei lwyddiant. Rhaid ei fesur yn ôl yr hyn y mae'r contractau hynny yn ei gyflawni: busnesau cryfach, swyddi a sgiliau da, cadwyni cyflenwi gwydn, arloesedd a chymunedau ffyniannus. Nid yw ein huchelgais yn ein rhaglen lywodraethu yn gofyn am gwota o gyflenwyr o le penodol neu ffafriaeth i gyflenwyr o le penodol. Rhaid i’r gystadleuaeth am gontractau fod yn deg, agored, tryloyw a chydymffurfio â'r gyfraith. Ond rhaid rhoi'r modd i gwmnïau galluog o Gymru, gan gynnwys busnesau bach a chanolig a mentrau gwirfoddol, cymunedol a chymdeithasol, gystadlu ar sail eu teilyngdod. Bydd y datganiad yn troi'r uchelgais honno yn weithredu ymarferol. Bydd yn rhestru'r sbardunau ymarferol y gallwn eu defnyddio i greu cyfleoedd i fusnesau Cymru a chwalu'r rhwystrau diangen. Yn ymarferol, mae hynny'n golygu rhaglen gaffael gliriach fel bod gan fusnesau amser i baratoi, buddsoddi neu ffurfio consortia; ymgysylltu'n gynt â'r farchnad fel bod cyrff cyhoeddus yn deall yr hyn y gall cyflenwyr ei gynnig cyn pennu'u gofynion; a chontractau wedi'u cynllunio'n briodol, sy'n gofyn am lefel gymesur o dystiolaeth a lotiau lle bo hynny'n addas, er mwyn i gyflenwyr llai allu cystadlu. Mae hefyd yn golygu talu'n brydlon, manylebau sy’n seiliedig ar ganlyniadau a rheolaeth gryfach ar gontractau fel bod ymrwymiadau i swyddi, sgiliau, gwaith teg a buddion amgylcheddol yn cael eu cyflawni—nid dim ond eu haddo. Rhaid wrth fwy o arweiniad, gallu a chydweithrediad ar draws sector gyhoeddus Cymru i gefnogi'r gwaith yma. Dwi am gydnabod gwaith pwysig Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a'i rhwydwaith caffael cenedlaethol. Bydd ein bwrdd arweinwyr caffael newydd i Gymru ar lefel swyddogion yn cydlynu ac yn herio, a bydd ein rhwydwaith newydd, Cydweithio, yn cysylltu gweithwyr proffesiynol ledled Cymru â'i gilydd i rannu arbenigedd a throi polisi'n ymarfer da. Enghraifft wych o ble mae hyn eisoes yn digwydd yw Clwb Busnes Caerffili, sy'n dod â busnesau ynghyd i gydweithio ac adeiladu rhwydweithiau cryfach. Mae'n adlewyrchu'r hyn rydyn ni am ei weld yng Nghymru: busnesau'n gwneud y gorau o’u cyfleoedd, ac yn defnyddio arian cyhoeddus i ffynnu a rhannu'n lleol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782470 264 Cy 2026-11-03T17:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=12901&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782482 265 En 2026-11-03T17:07:24 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13045&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Mae datganiad polisi caffael newydd Cymru yn fan cychwyn, nid yn ddiben ynddo'i hun. Yn ogystal â datganiad polisi caffael Cymru, rydyn ni hefyd yn datblygu deddfwriaeth gyflenwol i alluogi awdurdodau lleol yng Nghymru i gadw contractau gwerth is ar gyfer cyflenwyr lleol a rhai o'r DU, gan wneud defnydd effeithiol o hyblygrwydd o dan Ddeddf Caffael 2023 a dod â mwy o gyfleoedd o fewn cyrraedd busnesau lleol. Bydd angen i'n huchelgais ar gaffael gael ei ategu hefyd gan ddealltwriaeth gryfach o'r gwerth y mae gwariant cyhoeddus yn ei greu. Felly, rydyn ni'n datblygu mesur newydd o werth economaidd yng Nghymru i roi darlun cliriach i ni o'r ffordd y mae caffael yn cryfhau ein heconomi a faint o werth sy'n cael ei gynhyrchu a'i gadw yng Nghymru. Ni fydd polisi ar ei ben ei hun yn newid arfer. Mae llwyddiant yn dibynnu ar allu cyrff cyhoeddus i weithredu a'r cyfle i gyflenwyr ymateb. Felly, byddwn ni'n cefnogi'r datganiad gydag arweinyddiaeth, arweiniad, hyfforddiant, gwell data a chymorth ymarferol. Ac mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru arwain drwy esiampl. Yn rhy aml, dim ond ar ôl i'r prif benderfyniadau polisi a chyflawni gael eu gwneud y gall caffael gael ei ystyried. Rwyf am i feddwl masnachol ddigwydd yn gynt, pan all helpu i lunio polisi, deall marchnadoedd, nodi cyfleoedd a sicrhau mwy o werth i Gymru. Dyna pam mae'r ymgynghoriad mor bwysig. Rydyn ni eisiau profi a ydym yn mynd i'r afael â'r rhwystrau cywir, a yw ein cynigion yn ymarferol, pa gymorth sydd ar goll a beth fyddai'n gwneud y gwahaniaeth mwyaf i fusnesau sy'n ceisio cystadlu am gontractau cyhoeddus. Felly, heddiw rwy'n gofyn i awdurdodau contractio, busnesau, undebau llafur, partneriaid cymdeithasol, y trydydd sector a chymunedau a wnawn nhw ymateb i'r ymgynghoriad, ein herio a rhannu profiadau. Helpwch ni i lunio datganiad polisi caffael Cymru sy'n troi pŵer gwariant cyhoeddus yn werth parhaol i Gymru. Rwy'n annog yr Aelodau, felly, i annog cyfranogiad ar lefel leol ledled Cymru. Bydd yr ymatebion yn llywio datganiad polisi caffael terfynol Cymru cyn iddo gael ei ddwyn gerbron y Senedd am y cyfnod statudol o 40 diwrnod. Unwaith y bydd y datganiad terfynol yn dod i rym, bydd gan awdurdodau contractio yng Nghymru sydd o fewn y cwmpas ddyletswydd gyfreithiol am y tro cyntaf i roi sylw iddo, ac rwyf am i'w egwyddorion gael eu cofleidio'n ehangach ar draws y sector cyhoeddus yng Nghymru. Byddwn ni'n mesur llwyddiant yn ôl canlyniadau, nid gweithgarwch: p'un a fydd arferion yn newid, cyfranogiad yn ehangu, cyflenwyr llai yn llwyddo a chontractau yn darparu swyddi, sgiliau, buddion cymunedol a gwelliannau amgylcheddol. Bydd yr ymgynghoriad yn ein helpu i benderfynu sut olwg ddylai fod ar fesurau ystyrlon a chymesur cyn i'r dull terfynol gael ei gytuno. Mae'n amser ar gyfer newid mewn meddylfryd. Mae angen i gaffael fod yn fwy na dim ond proses drafodaethol; mae angen iddo gael ei ddefnyddio'n fwriadol fel ysgogiad strategol. Os byddwn ni'n gwneud hyn yn iawn, mae'r wobr yn sylweddol: economi gryfach yng Nghymru, gwell swyddi a sgiliau a mwy o gyfleoedd i fusnesau a chymunedau ym mhob rhan o Gymru. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782484 266 En 2026-11-03T17:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13201&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782487 267 En 2026-11-03T17:10:38 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13239&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12174 12174 Cai Parry-Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12174 Parry-Jones, Cai Rwy'n cefnogi'r egwyddor y tu ôl i'r datganiad hwn: dylai arian cyhoeddus Cymru greu mwy o gyfleoedd i fusnesau yng Nghymru. Mae mwy nag £11 biliwn yn cael ei wario ar gaffael cyhoeddus yng Nghymru bob blwyddyn, felly mae'n bwysig bod hyn yn cael ei wneud yn iawn. Mae maniffesto Reform ei hun yn galw ar gyrff cyhoeddus i brynu'n lleol lle bynnag y mae hynny'n cynrychioli gwerth am arian. Fodd bynnag, mae rhai pwyntiau ynghylch eich datganiad sy'n peri pryder i mi, Weinidog. Gadewch i mi ddechrau gyda'r targed. Mae'r Llywodraeth eisiau cynyddu cyfran y gwariant gyda chyflenwyr yng Nghymru i 70 y cant. Weinidog, dydy uchelgais ddim yn ddigon i weld newid; mae angen manylion cadarn arnom. Beth yw'r man cychwyn wedi'i ddilysu? A fyddwch chi'n cyhoeddi cynllun cyflawni gyda cherrig milltir blynyddol tuag at 70 y cant, ac a fydd cyrff cyhoeddus unigol yn cael eu dwyn yn atebol am eu cynnydd? Rhaid i gaffael cyhoeddus hefyd ddilyn y rheolau ar gystadleuaeth deg a thriniaeth gyfartal. Rydych chi'n dweud nad yw'r uchelgais o 70 y cant yn ffafriaeth ddaearyddol, ond rydych chi'n cynnig pwerau newydd i gadw contractau gwerth is i gyflenwyr lleol a rhai o'r DU. Sut fydd y pwerau hynny'n gweithredu yn ymarferol, a phan fydd cynnig lleol yn costio mwy, sut fyddwch chi'n sicrhau bod trethdalwyr yn dal i gael gwerth am arian? Mae fy ail bwynt yn ymwneud â'r hyn sy'n cyfrif fel Cymreig. Fy mhryder i yw y gallen ni newid y ffordd mae llwyddiant yn cael ei fesur heb wella canlyniadau i fusnesau yng Nghymru. Mewn ateb ysgrifenedig fis diwethaf, cadarnhaodd y Gweinidog fod y mesur presennol yn seiliedig ar gyfeiriad anfonebu cyflenwr. Dydy e ddim yn edrych ar berchnogaeth, pencadlys, cyflogaeth na ble mae'r gwaith yn cael ei wneud mewn gwirionedd. Yn syml, dydy cyfeiriad anfonebu yng Nghymru ddim o reidrwydd yn golygu swyddi yng Nghymru. Rydych chi wedi cadarnhau bod mesur newydd o werth economaidd yng Nghymru yn cael ei ddatblygu, ond a fydd e'n disodli'r mesur cyfeiriad anfonebu presennol neu'n eistedd ochr yn ochr ag ef, a phryd fydd e'n cael ei gyhoeddi? Ac a yw'r Llywodraeth wedi asesu'n annibynnol faint o swyddi ychwanegol y bydd y polisi hwn yn eu creu a pha dystiolaeth sy'n cefnogi'r ffigurau hynny? Mae hynny'n dod â mi at fy nhrydydd pwynt: busnesau bach a chanolig. Mae llawer o gwmnïau llai yn cael eu cau allan gan becynnau contract mawr, achrediadau drud a haenau o waith papur. Mae cyd-Aelodau'r Gweinidog wedi sôn am dorri contractau yn lotiau llai, ond mae'r rhain yn offer y gall cyrff cyhoeddus eu defnyddio eisoes. Yr hyn sydd wedi bod ar goll yw'r cyflawni. Beth fydd yn newid mewn gwirionedd? Beth fydd yn gosod y disgwyliadau mesuradwy i gyrff cyhoeddus sicrhau bod contractau yn hygyrch i gwmnïau llai, a pha gymorth ymarferol byddwch chi'n ei ddarparu i helpu busnesau bach a chanolig yng Nghymru i gynnig gyda'i gilydd yn hytrach na pharhau i golli allan i gontractwyr mwy o faint? Ac yna mae'r hyn a elwir yn werth cymdeithasol. P'un a yw'n dargedau amrywiaeth, tegwch a chynhwysiant neu'n fiwrocratiaeth newid hinsawdd, mae'n pentyrru gwaith gweinyddol sy'n ei gwneud hi'n anodd iawn i fusnesau bach a chanolig yng Nghymru gystadlu am gontractau'r Llywodraeth. Mae gan gwmnïau mawr adrannau cyfan i ddelio â hyn, does gan cwmni teuluol ddim. Fe ddylen ni roi'r gorau i'r dwli yma fel bod busnesau bach yng Nghymru yn gallu cystadlu â chwaraewyr mawr. Weinidog, a wnewch chi gael gwared ar y fiwrocratiaeth sy'n wynebu busnesau bach a chanolig yng Nghymru? Fy mhedwerydd pwynt yw eich bod chi hefyd wedi cyhoeddi'r byrddau arweinyddiaeth caffael ar gyfer Cymru a Cydweithio. Mae gennym ni ddigon o fiwrocratiaeth yng Nghymru yn barod heb ychwanegu costau gweinyddol diangen. Gwnaeth hyd yn oed Archwilio Cymru rybuddio'n ddiweddar fod tirwedd gwasanaethau cyhoeddus Cymru yn orlawn ac yn rhy gymhleth ac yn galw am lai o strwythurau a rheini'n rhai cliriach. Faint o bobl fydd yn gweithio yn y mentrau newydd hyn a faint y byddan nhw'n ei gostio? Fy mhumed pwynt a fy mhwynt olaf yw taliad prydlon. Yn gyffredinol, mae'r gyfraith eisoes yn gofyn am daliad o fewn 30 diwrnod; y cwestiwn yw a yw hynny'n gweithio'n ymarferol. Cymerwch un enghraifft: mae cyfrifon Bwrdd Iechyd Addysgu Powys ar gyfer 2025-26 yn dangos bod 91.8 y cant o filiau sydd ddim yn ymwneud â'r GIG wedi'u talu o fewn 30 diwrnod wrth eu cyfrif yn ôl nifer, ond dim ond 80.2 y cant wrth eu cyfrif yn ôl gwerth. Mewn geiriau eraill, y biliau mwy yw'r rhai sy'n fwy tebygol o gael eu talu'n hwyr. A dydy talu'r prif gontractwr ar amser ddim yn gwarantu y bydd is-gontractwyr llai yn cael eu talu ar amser. Felly, a fydd y Llywodraeth yn adrodd ar berfformiad taliadau yn ôl gwerth yn ogystal ag yn ôl nifer, ac a fyddan nhw'n sicrhau bod amddiffyniadau presennol yn cael eu gorfodi yr holl ffordd i lawr y gadwyn gyflenwi? I gloi, dydy'r targed caffael ddim yn ganlyniad ynddo'i hun. Y canlyniad gwirioneddol yw bod mwy o fusnesau yng Nghymru yn ennill contractau hyfyw ac yn cael eu talu'n brydlon amdanyn nhw. Felly, a wnaiff y Gweinidog ymrwymo i gyhoeddi dadansoddiad blynyddol o wariant caffael yn ôl rhanbarth, sector a maint busnes, ochr yn ochr â thystiolaeth ynghylch gwerth am arian? Heb y tryloywder hwnnw, fydd gan y Senedd hon ddim ffordd ddibynadwy o farnu a yw'r polisi hwn wedi cyflawni i fusnesau yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782478 268 En 2026-11-03T17:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13501&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782479 269 En 2026-11-03T17:15:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13518&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Lywydd, i ateb y pwyntiau hynny, rwy'n credu bod yr Aelod wedi amlinellu gwendidau'r system sydd ar waith ar hyn o bryd a sut rydyn ni'n mesur yn erbyn y targed y mae'r Llywodraeth wedi'i amlinellu yn ein rhaglen lywodraethu ein hunain, ac, am yr union resymau ag a amlinellwyd gan yr Aelod, sut rydyn ni'n mesur y budd economaidd gwirioneddol i gymunedau a busnesau yng Nghymru o gontractau caffael cyhoeddus wrth iddyn nhw gael eu dyfarnu, ar hyn o bryd ar sail ble mae'r cyfeiriad anfonebu. Dyna'n union pam yn y datganiad hwn ac yn y gwaith hwn rydyn ni'n mynd i edrych ar sicrhau bod methodoleg newydd ar gyfer gwariant ar gyflenwyr yng Nghymru i olrhain y symudiad tuag at yr uchelgais o 70 y cant, fel y bydd hyn yn darparu sylfaen gyson a mwy dibynadwy ar gyfer nodi gwariant gyda chyflenwyr sydd wedi'u lleoli yng Nghymru, gan sefydlu'r llinell sylfaen honno—sy'n bwysig, fel y dywed yr Aelod—er mwyn gallu gweithio tuag at y 70 y cant o wariant a gallu olrhain y newid hwnnw dros amser. Mae'r gwaith hwnnw'n rhan o'r hyn rwy'n ei gyhoeddi heddiw, fel bod gennym ni allu mwy dibynadwy i egluro beth yw'r union wariant yng Nghymru o gontractau caffael sydd wedi'u dyfarnu, a'n bod ni'n gallu olrhain hynny, a dwyn pob un ohonom ni, a'r Llywodraeth yn arbennig, i gyfrif am hynny. Mae'r gwaith hwnnw'n rhan o'r broses a'r cynnydd rydyn ni'n ei wneud o ganlyniad i'r datganiad heddiw. O ran lotiau llai, fe ofynnoch chi am y ddeddfwriaeth y byddaf yn ei chyflwyno ar gontractau gwerth is a'r gallu i awdurdodau lleol allu caniatáu i'r contractau hynny gael eu dyfarnu'n lleol ar gyfer y prosiectau gwerth is hynny. Bydd yna fesurau ar waith i sicrhau bod gwerth am arian yn cael ei ddiogelu yn y cyd-destun hwnnw, ond bydd gennych chi gyfle i graffu ar y ddeddfwriaeth honno wrth iddi gael ei chyflwyno yn y dyfodol agos. Rwy'n cytuno â chi mai effaith economaidd ddylai gael ei defnyddio i fesur llwyddiant y datganiad caffael y byddwn ni'n ymgynghori arno. Effaith economaidd yw grym ysgogol yr hyn y mae'r datganiad caffael newydd hwn yn mynd i edrych arno, gan gydnabod hefyd ei fod yn cydymffurfio â'r holl ddeddfwriaeth a'r bensaernïaeth honno sy'n bodoli ar hyn o bryd. Ond fel yr ydych wedi'i amlinellu, bydd y gwir fudd i'n heconomi yng Nghymru yn dod o allu sicrhau bod mwy o'r £11 biliwn o wariant a mwy o'r hyn y mae awdurdodau contractio cyhoeddus yn ei gynnig o ran gwaith caffael yn cael ei wario'n ystyrlon yma yng Nghymru. Mae'r gwaith yn dechrau ar sut allwn ni gael y data ystyrlon hwnnw rydym eisiau ei gael, er mwyn sicrhau, pan fydd y contractau cyhoeddus hyn yn cael eu dyfarnu, eu bod nhw'n cael eu dyfarnu'n ystyrlon mewn ffordd sy'n golygu y bydd y budd yn aros yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782480 270 Cy 2026-11-03T17:19:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13748&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Ymgynghoriad arall, Weinidog. Beth yw hwn—y degfed, y pymthegfed? Dwi wedi colli cownt. Dwi ddim yn siŵr. Ta waeth, fe fyddwn i'n cytuno taw caffael cyhoeddus yw un o'r offer mwyaf pwerus sydd ar gael i'r Llywodraeth. Bob blwyddyn, fel sydd wedi cael ei grybwyll, mae cyrff cyhoeddus Cymru yn gwario dros £11 biliwn ar nwyddau a gwasanaethau. A dŷn ni'n cytuno na ddylai'r gwariant hwnnw sicrhau gwerth am arian yn unig. Fe ddylai hefyd gefnogi ein huchelgeisiau ehangach ni—rhai economaidd, rhai cymdeithasol a rhai amgylcheddol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782483 271 En 2026-11-03T17:19:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13789&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Gweithiodd Llafur Cymru yn y Llywodraeth i sicrhau bod caffael yn ymwneud â mwy na dim ond prynu am y gost isaf. Trwy Ddeddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023, fe wnaethon ni ymwreiddio caffael sy'n gyfrifol yn gymdeithasol yn y gyfraith, cysylltu gwariant cyhoeddus â chanlyniadau gwaith teg, a chydnabod bod y ffordd mae cwmni'n trin ei weithlu cyn bwysiced â'r contract mae'n ei gyflawni. Felly, rwy'n croesawu llawer o ddatganiad y Gweinidog, gan fod ganddo'r potensial i adeiladu ar waith blaenorol yn y maes hwn. Hoffwn i ddeall mwy am flaenoriaethau'r Llywodraeth ac a yw rhai o'r ymrwymiadau a wnaethpwyd gan Blaid Cymru cyn yr etholiad yn parhau i fod yn ymrwymiadau llawn. Ac mae yna thema ailadroddus yn y fan yna hefyd, onid oes e? Oherwydd yn eich maniffesto, roedd yna ymrwymiad i gynyddu'r gwariant ar gyflenwyr yng Nghymru o 55 y cant i o leiaf 70 y cant, ond yn y rhaglen lywodraethu nawr mae ond yn sôn am anelu at gynyddu gwariant tuag at 70 y cant. A all y Gweinidog esbonio'r gwahaniaeth rhwng y ddau ymrwymiad hynny? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782492 272 En 2026-11-03T17:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13801&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782498 273 Cy 2026-11-03T17:20:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13852&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Lywydd, mae cefnogi busnesau Cymreig a chadwyni cyflenwi lleol yn hollbwysig. Mae Llywodraethau Llafur Cymru olynol wedi gwneud cynnydd sylweddol o ran cynyddu nifer y busnesau Cymreig sy'n tendro am gontractau cyhoeddus ac yn eu hennill. Felly, rŷn ni'n cefnogi'n gryf y nod o adeiladu ar y cynnydd sydd eisoes wedi'i wneud yn y maes hwn. Ond yr hyn dwi'n gobeithio y bydd y Gweinidog yn ymwybodol ohono yw na allwn ni fentro creu dewis rhwng cefnogi cwmnïau Cymreig a chefnogi gwaith teg. Dylem ni fod yn gwneud y ddau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782499 274 En 2026-11-03T17:21:26 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=13887&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Mae rhethreg Llywodraeth Cymru ar gaffael wedi canolbwyntio ar ble mae cwmnïau wedi'u lleoli. Efallai bod llai o ffocws ar sut mae cwmnïau'n trin eu gweithwyr. Mae'r datganiad polisi caffael presennol yn ymrwymo'r sector cyhoeddus yng Nghymru i weithio gyda rhanddeiliaid i hyrwyddo gwaith teg yng Nghymru. Mae'r egwyddor honno'n adlewyrchu'r dull a gymerodd Llafur Cymru yn y Llywodraeth drwy ddeddfwriaeth partneriaeth gymdeithasol a dyletswyddau caffael cymdeithasol gyfrifol. A wnaiff y Gweinidog felly gadarnhau y bydd gwaith teg yn parhau i fod yn un o egwyddorion craidd eich polisi caffael? Ac a fydd y datganiad polisi wedi'i ddiweddaru yn parhau i hyrwyddo cyflogaeth ddiogel, cyflog da, bargeinio ar y cyd ac ymgysylltu ystyrlon ag undebau llafur fel canlyniadau allweddol penderfyniadau caffael? Rydyn ni eisiau meithrin swyddi da sy'n cydnabod undebau llafur gyda chyflogwyr achrededig sy'n talu cyflog byw gwirioneddol. Ac os yw'r Llywodraeth o ddifrif ynglŷn â mesur gwerth economaidd Cymru, does bosibl bod yn rhaid i waith teg fod yn rhan o'r cyfrifiad hwnnw. All gwerth economaidd i Gymru ddim golygu cod post Cymreig yn unig; rhaid iddo hefyd olygu swyddi da, cyflog teg a safonau cyflogaeth cryf. Yn olaf, Lywydd, hoffwn i droi at esiampl Cyngor Caerdydd, os caf, oherwydd yn ystod fy nghyfnod fel arweinydd yno fe wnaethon ni ddatblygu a gweithredu strategaeth caffael cymdeithasol gyfrifol a oedd yn mynd ymhell y tu hwnt i brynu'n lleol yn unig. Roedd yn ceisio lleihau allyriadau carbon, gwella bioamrywiaeth, ymwreiddio gwaith teg ac arferion cyflogaeth moesegol—yr holl bethau hynny y clywais i Cai yn cyfeirio atyn nhw'n gynharach—a chreu cyfleoedd cyflogaeth a sgiliau cynaliadwy. Ac mae'r canlyniadau yn siarad drostyn nhw eu hunain. Yn 2024-25, gwariwyd £234 miliwn gyda chyflenwyr sydd wedi'u lleoli yng Nghaerdydd, £363 miliwn gyda chyflenwyr o Gymru. Y llynedd, roedd 80 y cant anhygoel o wariant cyffredinol Caerdydd gyda sefydliadau yng Nghymru. Felly rwy'n gofyn eto pam mae Llywodraeth Plaid Cymru mor wangalon gyda'i tharged 'tuag at 70 y cant'. Mae esiampl a phrofiad Caerdydd, ac yn wir cynghorau eraill, yn dangos nad yw cefnogi busnesau yng Nghymru, hyrwyddo gwaith teg, creu cyfleoedd i bobl leol a chyflawni buddion amgylcheddol yn amcanion sy'n cystadlu. Fe allan nhw ac fe ddylen nhw fynd law yn llaw, ac rwy'n gobeithio y gall hyn gael ei adlewyrchu pan fydd y gwaith yn mynd rhagddo ar ddiwedd y cyfnod ymgynghori. Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782501 275 Cy 2026-11-03T17:23:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14032&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin I ddechrau gyda'r pwynt cyntaf ynglŷn ag ymgynghori, mae'n siŵr os na fyddai'r Llywodraeth yn ymgynghori ar bolisi newydd ar gaffael, byddai yna feirniadeth am beidio ag ymgynghori. Fel mae'n digwydd, mae'r ymgynghoriad yma'n statudol, mae'n ofynnol i ni fod yn ymgynghori oherwydd bydd y datganiad caffael yn y pen draw yn ddatganiad statudol, a bydd yn ofynnol i contracting authorities yng Nghymru dalu sylw i'r datganiad polisi yna. Mae yna broses statudol sy'n arwain at y datganiad statudol yna ac mae ymgynghoriad yn rhan o hwnna. Felly nid ymgynghori dim ond er mwyn ymgynghori, ond ymgynghori er mwyn cydymffurfio â'r gyfraith, ond hefyd er mwyn cynnal y deialog meaningful yna gyda'r rhai sydd yn y maes contractio a'r rhai sydd yn fusnesau a chwmnïau cydweithredol sydd eisiau bod yn rhan o'r rhwydwaith contractio cyhoeddus yng Nghymru, ym mha bynnag sector. I ateb y pwynt ynglŷn â'r targed, wrth gwrs, mae'n 70 y cant, ydy, dyna'r uchelgais, ond nid dyna'r terfyn hyd yn oed chwaith, ac felly mae e tuag at 70 y cant a thu hwnt, os caf ei roi e felly. Ond efallai y pwynt mwyaf pwysig ynglŷn â'r targed yna o 70 y cant yw, i fynd yn ôl i'r sylwadau wnaeth yr Aelod Reform ynghynt, sut mae mesur y targed yna, beth yn union yw gwerth y targed yn y lle cyntaf o ran sut mae'n cael ei ddiffinio ar hyn o bryd a'r angen i ni fod yn creu y mesuriad newydd yna o beth yn union rŷn ni yn ei fesur ac yn ei gyflawni fel bod hynny yn dwyn mwy o ffrwyth ar gyfer yr economi yng Nghymru ac ar gyfer y materion ehangach rŷn ni eisiau ceisio eu cyflawni yn sgil y newid polisi yma. A dim ond i roi hyder i'r Aelod fod yr union bwyntiau mae e wedi codi—ynglŷn â sicrhau cyflogaeth deg, gwaith teg, cydymffurfiaeth â'r ddeddfwriaeth sydd eisoes yn rheoli caffael yng nghyd-destun partneriaeth gymdeithasol—i gyd yn mynd i fod yn fecanwaith sydd yn parhau gyda'r gyfundrefn newydd yma. Os caf i orffen drwy gyfeirio at y pwyntiau wnaeth yr Aelod ynglŷn â Chyngor Caerdydd. Pan mae cyngor, contracting authority, yn mynd ati mewn difri i ddefnyddio yr arian a'r polisi caffael i gyrraedd at nod sydd yn cyflawni, o ddifri, yr hyn mae Cyngor Caerdydd neu unrhyw gyngor eisiau gweld, ar lefel leol ac yn genedlaethol i ni yng Nghymru, pan mae yna waith rhagweithiol bwriadol yn digwydd ar lefel cyngor, nawr yr hyn rŷn ni eisiau gweld yw bod hynny yn ymestyn ar hyd a lled Cymru, fel ein bod ni'n symud o beth ddywedais i yn y datganiad—fod polisi caffael ond yn cael ei weld fel rhyw fath o transaction, ei fod e jest yn gytundeb—fel ei fod yn cael ei weld fel lifer economaidd a chymdeithasol yn ei hawl ei hun, a bod y corff cyhoeddus yn gallu bod yn rhagweithiol yn sut maen nhw yn gwneud y gwaith caffael hynny i olygu rhywbeth lot yn fwy na dim ond gwerth y contract ei hun, ei fod e'n cyflawni gymaint mwy ar gyfer yr economi yn ehangach. Os gallwn ni ddysgu oddi wrth yr hyn mae Cyngor Caerdydd wedi bod yn ei wneud, a chynghorau eraill—fe soniais i, wrth gwrs, am y gwaith yn ardal Caerffili—yr hyn sy'n bwysig yn hwn i gyd yw ein bod ni nawr yn defnyddio hyn er mwyn creu yr architecture caffael yna ar hyd a lled Cymru fel bod y polisi yma'n treiddio i bob contracting authority sydd gyda ni. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782542 276 Cy 2026-11-03T17:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14101&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782549 277 En 2026-11-03T17:28:28 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14309&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Weinidog Cabinet, diolch am eich datganiad yma y prynhawn yma, a hefyd am gael gweld y datganiad yn gynnar, a hoffwn hefyd gydnabod eich bod chi wedi cydnabod yr heriau sy'n wynebu busnesau bach yn enwedig wrth edrych i gymryd rhan ym mhrosesau caffael y sector cyhoeddus. Efallai ein bod ni'n anghytuno ar lawer o bethau, efallai ein bod ni'n cytuno ar rai pethau, ac rwy'n gobeithio mai un o'r pethau hynny rydyn ni'n cytuno arno yw bod cystadleuaeth iach ym maes caffael yn bwysig iawn ac yn werthfawr i sicrhau bod trethdalwyr yma yng Nghymru yn cael y gwerth gorau am arian. Os gall mwy o bethau ddigwydd i sicrhau bod cwmnïau llai yn gallu cymryd rhan mewn gweithgarwch caffael, mae'n bwysig ein bod ni'n gweld hynny'n digwydd. Fe glywson ni gan y Ffederasiwn Busnesau Bach, Weinidog Cabinet, mai dim ond 33.5 y cant o'r £778 miliwn yr oedd Llywodraeth Cymru yn uniongyrchol gyfrifol amdano o ran caffael yn 2023-24 aeth i'r busnesau bach a chanolig hynny. Tybed, yn eich uchelgais i weld mwy o gwmnïau bach yn cymryd rhan mewn gweithgarwch caffael, a oes mater yn y fan yma ynglŷn â Llywodraeth Cymru yn arwain trwy esiampl. Fe ddisgrifioch chi'r £11 biliwn o gaffael yn y pwrs cyhoeddus. Llywodraeth Cymru ei hun sy'n gyfrifol am ran sylweddol o hynny yn uniongyrchol. Tybed a hoffech chi, yn eich ymateb, nodi sut all Llywodraeth Cymru ei hun arwain trwy esiampl, yn eich barn chi, pan ddaw i sicrhau bod cwmnïau bach yn gallu cymryd rhan yn y gweithgarwch caffael hwnnw. Mae'r Ffederasiwn Busnesau Bach hefyd wedi dweud wrthym bod mwy na thraean o fusnesau bach a chanolig sydd â diddordeb mewn contractau cyhoeddus ddim yn gwybod sut i gael mynediad atyn nhw. Mae'r rheini'n fusnesau Cymreig sy'n barod ac yn gallu darparu nwyddau a gwasanaethau i'r Llywodraeth. Mae cwmnïau a allai fod yn cyfrannu mewn ffyrdd newydd ac arloesol yn cael eu cau allan o'r biblinell gaffael oherwydd diffyg gwybodaeth hygyrch, sy'n rhwystro'r gystadleuaeth hollbwysig honno, sy'n gostwng y prisiau hynny i'r trethdalwr. A dyna pam rwy'n croesawu eich cyhoeddiad y bydd y polisi caffael newydd yn ceisio ei gwneud hi'n haws i'r busnesau bach a chanolig hynny gynnig am gontractau cyhoeddus ac y byddan nhw'n gallu dod at ei gilydd fel grŵp i gyflawni archebion mwy o faint hefyd. Mae'r manylion ynghylch sut fydd y prosesau hyn yn cael eu gwneud yn haws yn hollbwysig, fodd bynnag, a rhaid gwneud ymdrechion hefyd i sicrhau bod rhwystrau yn parhau i gael eu chwalu a bod cwmnïau newydd yn arbennig yn cael eu dwyn i'r bwrdd yn aml. Felly, tybed, yn eich ymateb, a allech chi amlinellu sut fyddwch chi'n sicrhau bod ymdrechion i ehangu mynediad i gontractau caffael Llywodraeth Cymru yn ceisio'n barhaus i ymgysylltu â busnesau newydd a busnesau sydd ar ddod hefyd. Fel Ceidwadwyr Cymreig, rydyn ni'n cefnogi cynyddu nifer y cwmnïau yng Nghymru sy'n cael y contractau caffael hynny. Fe wnaethon ni addo yn ein maniffesto y bydden ni'n rhoi blaenoriaeth i gwmnïau yng Nghymru, yn enwedig busnesau bach a'r cynhyrchwyr bwyd a diod hollbwysig sydd am gystadlu am gontractau'r Llywodraeth hefyd. Ac rydyn ni'n cefnogi rhoi hwb i fusnesau yng Nghymru drwy wario mwy o gyllideb gaffael sylweddol Llywodraeth Cymru yma yng Nghymru, gan greu effeithiau mesuradwy, fel mwy o swyddi, twf a buddsoddiad. Yn benodol, Weinidog Cabinet, rwy'n croesawu ymrwymiad y datganiad i gefnogi ein sector bwyd a diod yn well, gan gynnwys ein ffermwyr a'n cymunedau ffermio hanfodol. Byddai cynyddu cyfran y bwyd o darddiad Cymreig sy'n mynd i'r sector cyhoeddus yn hwb mawr ei angen i'n ffermwyr. Ond rwyf am i Lywodraeth Cymru edrych y tu hwnt i fwyd wrth feddwl am sut i gefnogi cynhyrchwyr o Gymru ar draws pob adran a maes gwariant. Felly, tybed a wnewch chi ymrwymo heddiw i weithio gyda'ch cyd-Aelodau yn y Cabinet i edrych y tu hwnt i fwyd a diod, ar ffyrdd eraill y gellir defnyddio polisi caffael cyhoeddus i gefnogi ein ffermwyr a'n diwydiant amaethyddol. Mae gennyf rai pryderon, Weinidog Cabinet, am y pwyslais y mae Plaid Cymru yn ei roi ar fodel Preston, a amlinellwyd gennych ym maniffesto eich plaid yn yr etholiad. Fodd bynnag, mae yna risg y bydd model Preston yn gwleidyddoli'r sector caffael. Yn eich maniffesto, fe ddywedoch chi y dylai cynigion am gontractau gael eu sgorio yn ôl eu heffaith ar y gymuned a gwerth cymdeithasol, ond mae'r naill gategori a'r llall wedi'u diffinio'n fras, a byddai ceisio mesur gwerth cymdeithasol cwmni yn benodol bob amser yn dibynnu ar ryw fframwaith gwleidyddol neu set o rwystrau dadleuol a llafurus, yn union fel rydyn ni wedi'i weld gydag adolygiad amddiffyn moesegol Plaid Cymru. Byddwn i'n dadlau bod cymaint o werth cymdeithasol—yr holl werth cymdeithasol bron—yn cael ei ganfod mewn busnesau sy'n gweithredu'n dda, swyddi'n cael eu creu a phobl sydd ag urddas wrth ddod o hyd i waith. Felly, yn hytrach na phwysleisio metrigau sy'n amhosibl eu pennu, dylai pobl Cymru weld fframwaith caffael effeithlon sy'n canolbwyntio ar werth am arian ac sy'n cyflawni cynnydd gwirioneddol fesuradwy o ran swyddi, buddsoddiad a gwariant uniongyrchol yma yng Nghymru. Felly, tybed pa fesurau diogelu byddech chi'n eu rhoi ar waith i sicrhau bod cwmnïau ddim yn cael eu gorfodi i flaenoriaethu ymhonni ideolegol dros ddarparu gwerth am arian wrth sicrhau contractau Llywodraeth Cymru. Diolch, Lywydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782503 278 En 2026-11-03T17:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14401&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782507 279 En 2026-11-03T17:33:19 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14600&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch am y cyfraniad hwnnw a'r materion hynny rydych chi wedi'u codi, ac fe wnaf eu hateb fel y clywais i nhw. Mae'n bwysig iawn sicrhau ein bod yn cael y gwerth gorau posibl drwy gystadleuaeth, a bydd cystadleuaeth a chydymffurfio â'r ddeddfwriaeth ar gystadleuaeth ar gontractau cyhoeddus yn parhau y tu hwnt i'r datganiad polisi hwn a'r cyfeiriad newydd hwn gan Lywodraeth Cymru, oherwydd mae sicrhau ein bod ni'n cael y gwerth gorau i'r pwrs cyhoeddus yn rhywbeth sy'n arbennig o bwysig i mi, fel Gweinidog cyllid y Llywodraeth hon. Fe wnaethoch chi bwynt penodol, ac rwy'n credu ei fod yn un pwysig i mi fel Gweinidog ac i ni fel Llywodraeth ei glywed, a hynny yw bod angen i ni wneud yr hyn rydyn ni'n siarad amdano yma. Ac fe gyfeirioch chi at y gwariant gan Lywodraeth Cymru ei hun ar gaffael cyhoeddus a dadansoddiad y Ffederasiwn Busnesau Bach ar faint o hynny sydd yng Nghymru. Felly, mae hyn yn ymwneud â rhywbeth y gwnes i ei ddweud yn y datganiad. Mae angen i ni, wrth i ni ddatblygu polisïau newydd, wrth i ni roi polisïau newydd ar waith yng Nghymru, gael cipolwg cynnar ar sut y byddai'r polisi hwnnw'n cael ei gyflwyno ac unrhyw gaffael uniongyrchol y byddai ei angen o ganlyniad i hynny. Ddylai e ddim fod yn rhywbeth sy'n cael ei ystyried ar ôl dylunio polisi, fe ddylai e fod yno yn y gymysgedd o ran sut mae polisi yn cael ei ddylunio o'r cychwyn cyntaf. Hefyd, mae angen i ni sicrhau nad ydym, fel Llywodraeth, yn ymestyn contractau o un cyfnod i'r llall, yn ymestyn contract oherwydd mai dyma'r peth mwyaf syml i'w wneud. Mae angen i ni sicrhau bod her a chyfle parhaus i fusnesau allan yna fod yn cynnig am gontractau. Felly, mae pwyslais yn sicr gennyf fi fel y Gweinidog yma, i sicrhau y bydd cyd-Aelodau yn y Llywodraeth yn rhoi ar waith yr hyn rydyn ni—. A bydd angen ein bod ni, fel awdurdod contractio, yn talu'r sylw dyledus hwnnw i'r datganiad hwn unwaith y bydd wedi'i gwblhau. Y pwynt am fusnesau bach a chanolig—yn aml, dydyn nhw ddim yn gwybod sut i gael mynediad at gontractau cyhoeddus. Yn sicr, mae mwy o waith sydd angen ei wneud i sicrhau bod y gallu hwnnw i ddeall pa gontractau sydd allan yna, ac yna sut i gynnig am y contractau hynny, yn sicr yn bwysig. Cyfeiriaf at Glwb Busnes Caerffili, ar lefel leol, sy'n sicrhau bod rhwydweithiau o fusnesau a all ddysgu oddi wrth ei gilydd, hyd yn oed contractio gyda'i gilydd, yn rhan o'r gwaith y mae angen i ni ei gynllunio a'i uwchraddio nawr yng Nghymru. Hefyd o ran y gwaith hwn, byddwn ni'n edrych i gyflwyno'r polisi mewn ffordd sector-benodol. Mae yna rai sectorau yng Nghymru lle mae bron i 100 y cant o gontractau caffael cyhoeddus eisoes yng Nghymru. Felly, mae'r contractau ar gyfer athrawon cyflenwi, er enghraifft—mae'r contractau hynny'n cael eu gosod yng Nghymru yn bennaf. Mae contractau ar gyfer cynhyrchion fferyllol yn wahanol iawn. Mae'r ganran honno'n isel iawn o ran contractau sy'n cael eu gosod ar gyfer cynhyrchion fferyllol. Felly, mae gweithio allan ble mae'r sectorau sy'n gallu ennill mwy o fantais a pherfformio'n well, a gweithio gyda'r sectorau hynny, yn bwysig. Fe gyfeirioch chi at sector penodol, bwyd a diod, ond mae'r sector ffermio yn rhan o hynny. Mae'r sector bwyd a diod a ffermio oddi mewn iddo yn fater sy'n cael ei drafod yn aml pan fyddwn ni'n trafod contractau caffael cyhoeddus, ac mae yna arfer da mewn rhai rhannau o Gymru, ac mae llawer mwy y gellir ei wneud. Bydd y strategaeth fwyd y mae'r Gweinidog wrth fy ymyl yn gyfrifol am ei dylunio yn ddi-au yn cynnwys y gwaith sydd angen ei wella ar gaffael bwyd a diod i gontractau'r sector cyhoeddus yng Nghymru. Mae'n ddigon posibl y bydd yna fwy o waith. Rwy'n credu eich bod chi'n cyfeirio at ffermydd yn gallu cystadlu am gontractau cyhoeddus yn fwy uniongyrchol. Unwaith eto, mae'n sector y gallen ni edrych arno i ddatblygu mwy o syniadau ynghylch sut allai'r rhai yn y sector ffermio fanteisio ar gontractau, wrth iddyn nhw ddod ar gael yn eu hardaloedd lleol neu'n genedlaethol. Hoffwn bwysleisio, fodd bynnag, bod hyn, yn y pen draw, yn newid yng nghyfeiriad y Llywodraeth, ac mae e yn edrych yn benodol iawn, ac mae e yn codi lle rydyn ni eisiau bod, o ran effaith economaidd wirioneddol caffael cyhoeddus a'r gwariant hwnnw yng Nghymru. Rydyn ni wir eisiau gallu mesur hynny yn ystyrlon ac, yn y pen draw, gallu sicrhau mwy o'r tua £11 biliwn hwnnw a'i gadw e, a'i werth, i'r cwmnïau a'r gweithwyr a'r cymunedau maen nhw'n eu cynrychioli ledled Cymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782506 280 En 2026-11-03T17:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14701&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782508 281 Cy 2026-11-03T17:39:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14958&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Cyfraniadau un funud nawr, ac yn gyntaf, Sera Evans. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782509 282 Cy 2026-11-03T17:39:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14962&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Diolch, Lywydd. Weinidog, rwy'n croesawu'r datganiad yma yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782510 283 En 2026-11-03T17:39:25 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=14966&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Yr uchelgais sydd gan y Llywodraeth hon ar gyfer caffael yng Nghymru yw'r un iawn, yn sicr. Dyma un o'r ysgogiadau economaidd mwyaf pwerus sydd gennym, ac fe ddylen ni fod yn ei ddefnyddio mewn ffordd fwy bwriadol i sicrhau bod y bunt gyhoeddus yn gweithio'n galetach i economi Cymru, gan adeiladu busnesau Cymru a busnesau bach a chanolig Cymru. Ond mae'n swyddogaeth lle mae prinder sgiliau, mater sy'n effeithio ar bob agwedd arall ar y broses gaffael. Yn hanesyddol, mae ymdrechion dan arweiniad Llywodraeth Cymru i recriwtio, hyfforddi a chadw nifer ddigonol o weithwyr caffael proffesiynol yng Nghymru wedi bod yn dameidiog ac yn ad hoc. Ond mae yna fodelau y gellir eu hatgynhyrchu a'u defnyddio ar ffurf rhaglen defnyddio doniau Cymru i wella'r byd caffael, a gynhaliwyd rhwng 2010 a 2015, ond na lwyddwyd erioed i ddod o hyd i olynydd iddi. Tybed a yw'r Gweinidog Cabinet, wrth geisio uwchraddio ein huchelgeisiau ar gyfer caffael yng Nghymru, wedi gwneud unrhyw asesiad ynghylch a ellir dysgu o'r rhaglen hon ac adeiladu arni. Sut fydd y Llywodraeth yn ceisio gwella hyfforddiant a chapasiti caffael? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782524 284 En 2026-11-03T17:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15001&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782526 285 Cy 2026-11-03T17:40:30 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15031&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch am y sylw yna. Mae e wrth wraidd yr hyn rŷn ni'n mynd i geisio'i gyflawni fel Llywodraeth gyda'r datganiad caffael newydd yma, sef sicrhau ein bod ni yn rhoi'r bensaernïaeth yna mewn lle sydd yn caniatáu i bobl sydd yn gweithio o fewn y sector yma fod yn cael eu hymbweru i fod yn fwy hyderus yn y gwaith y maen nhw'n ei gyflawni. Mae gyda ni ormod o enghreifftiau o hyd yng Nghymru lle mae rhai o'r contracting authorities sydd gyda ni yn fach iawn—efallai un person, hanner person yn gyfrifol am gaffael o fewn y cyrff hynny. Felly, mae eisiau sicrhau bod yr unigolion yna sy'n gweithio yn y maes caffael yn cael yr hyfforddiant ac yn cael eu hymbweru i fedru bod mor fwriadol—y gair a ddefnyddioch chi: deliberate—yn sut y maen nhw'n mynd ati i lunio'r gwaith, datblygu'r gwaith a chreu'r berthynas yna gyda'r sectorau economaidd sydd mas yna, er mwyn gallu creu contractau a fydd yn ddeniadol i'r busnesau yna allu cystadlu am y contractau hynny. Felly, mae'r hyfforddiant yna sydd wrth wraidd ac ar draws y sector caffael yn ei hunan, fel sector proffesiynol, ar draws ein hawdurdodau cyhoeddus ni—. Mae sicrhau bod yna gefnogaeth i'r bobl broffesiynol yn y sector yna yn rhan greiddiol o'r rhaglen waith rŷn ni eisiau ei rhoi mewn lle nawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782531 286 En 2026-11-03T17:42:19 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15140&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12169 12169 John Clark AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169 Clark, John Fe fues i'n rhedeg busnes marchnata digidol a dylunio gwefannau bach yng Nghymru am 27 mlynedd. Yn ystod y cyfnod hwnnw, fe enillon ni gontractau gan ysbytai yn Llundain, ysgolion yn Lloegr, banciau Ewropeaidd a hyd yn oed y Cenhedloedd Unedig, ond doedden ni ddim yn gallu cynnig am y rhan fwyaf o gontractau cyhoeddus yng Nghymru gan fod ein trosiant yn rhy isel. Felly, rwy'n cefnogi'r egwyddor o ddefnyddio caffael cyhoeddus i gryfhau cadwyni cyflenwi lleol a busnesau yng Nghymru. Ond y cwestiwn go iawn yw a fydd y datganiad wedi'i ddiweddaru yn dileu'r rhwystrau sy'n wynebu cwmnïau bach o Gymru neu'n creu rhith o degwch. A wnaiff y Gweinidog nodi amserlenni pendant ar gyfer yr uchelgais o 70 y cant? Sut fydd y mesur newydd o werth economaidd yng Nghymru yn gweithio mewn gwirionedd? Ac a wnaiff hi gadarnhau mai'r prif ffocws fydd gwella mynediad ymarferol i gwmnïau bach a chanolig yng Nghymru? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782533 287 En 2026-11-03T17:43:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15195&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch, a llongyfarchiadau ar ennill yr holl gontractau hynny. Wrth gwrs, prawf datganiad polisi a datganiad caffael o'r natur hon fydd a yw cwmnïau'n teimlo eu bod wedi'u galluogi i allu cynnig am y contractau hynny. P'un a ydyn nhw'n eu hennill neu beidio, mae angen iddyn nhw gael sicrwydd y gallan nhw gystadlu'n deg am gontractau yng Nghymru. Felly, rwy'n sicr yn meddwl bod angen cael gwared ar rwystrau, a pheidio â chreu rhith o hynny, ond gwneud hynny'n ymarferol. O ran sicrhau bod gennym y mesur cywir o effaith economaidd ar waith, a sut rydyn ni'n darparu'r llinell sylfaen ar gyfer y mesur hwnnw, ac yna sut mae pob un ohonom ni'n gallu olrhain cynnydd yn erbyn y mesur hwnnw, yna dyna'r prawf y gwnaethoch chi ei osod i mi, yn gywir ddigon, fel Gweinidog. Dyma'r gwaith rwyf yn ei wneud ar hyn o bryd er mwyn gallu sefydlu'r mesur hwnnw i ni, er mwyn sicrhau, wrth i'r datganiad hwn ddatblygu'n ddatganiad y mae'n ofynnol ei ystyried ac yn ddatganiad statudol, ac wrth i'r broses o gyflwyno'r gwaith hwn fynd rhagddi, y gallwn ni ei wneud mewn ffordd ystyrlon ac y gallwch chi graffu ar y cynnydd arno. Ond mae angen i ni dreulio peth amser nawr yn datblygu'r gwaith i sefydlu'r set ddata honno a'r ffordd y gellir ei mesur, wedyn, yn y dyfodol, ac fe wnaf i'n siŵr fy mod i'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd a'i phwyllgorau amrywiol ynghylch sut fyddwn ni'n dechrau cyflwyno'r gwaith hwn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782504 288 En 2026-11-03T17:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15301&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782505 289 En 2026-11-03T17:45:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15315&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 4650 4650 John Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John Yn gyntaf oll, hoffwn longyfarch y Gweinidog. Mae hyn, fwy na thebyg, wedi fy ngwneud y fwyaf hapus y gallwn i erioed ei ddychmygu. [Chwerthin.] Am heddiw. Dim ond am heddiw. Rwyf wedi breuddwydio am Gymru—. Mae Cymru wedi cael ei hamddifadu. Os gofynnwch chi pam mae Cymru'n dlawd, mae Cymru wedi cael ei hamddifadu o'i heconomi sylfaenol, ac, am y 10 mlynedd diwethaf, yr unig beth rwyf wedi bod eisiau ei wneud yw ceisio pwyso am hyn. Nawr, rwyf wedi taflu fy araith i ffwrdd, felly rwy'n gobeithio nad oes ots gennych fy mod i'n siarad yn onest fel y gwela i hi. Mae Cymru wedi cael ei hamddifadu. Bob tro rydyn ni'n gwario £100, prin y bydd unrhyw beth yn cael ei wario yng Nghymru. Mae sylfaen ar gyfer tŷ yn bwysig, ond mae hefyd yn bwysig i economi. Mae'n rhagofyniad i unrhyw ddatblygiad macro-economaidd, gan greu effaith luosog—Cymru, fwy na thebyg, sydd â'r effaith luosog isaf yng ngogledd Ewrop gyfan. Mae'n creu cyfiawnder cymdeithasol, economi werdd a thwf cynaliadwy. Yr un pwynt sydd heb gael ei grybwyll i raddau helaeth yma heddiw yw'r union ffaith, pan mae Llafur, dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, wedi bod yn edrych ar gynyddu'r defnydd o gaffael ar gyfer twf economaidd, nad yw'r 55 y cant maen nhw wedi'i gyrraedd unrhyw le'n agos at y 55 y cant hwnnw, oherwydd—mae wedi'i grybwyll eisoes—os dilynwch chi'r arian yn ôl, dydy llawer o'r busnes sydd wedi mynd i fusnesau yng Nghymru ddim yn cael ei berchenogi yng Nghymru, mae'n cael ei berchenogi y tu allan i Gymru mewn gwirionedd, ac felly mae'n llawer is—tua 35 y cant i 40 y cant, fwy na thebyg. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782512 290 En 2026-11-03T17:46:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15408&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n gwerthfawrogi pa mor hapus yw'r Aelod, ond— 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782599 291 En 2026-11-03T17:46:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15411&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 4650 4650 John Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John Mi rydw i. Mi rydw i go iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782600 292 En 2026-11-03T17:46:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15412&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw —a wnewch chi ofyn cwestiwn nawr, os gwelwch yn dda? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782513 293 En 2026-11-03T17:46:53 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15414&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 4650 4650 John Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John Yr hyn yr hoffwn ei wthio yn y fan yma yw, gyda hynny mewn golwg, bod y targed hwnnw mae Llafur wedi'i osod yn darged ffug. Dydyn nhw ddim wedi cyflawni unrhyw le yn agos at hynny. Y manylion sydd bwysicaf, a hoffwn wybod sut rydyn ni'n mynd i gyflawni'r twf hwn. Sut ydych chi'n mynd i wneud hyn yn gynaliadwy? Allech chi ddweud wrthym, os gwelwch yn dda? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782514 294 En 2026-11-03T17:46:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15378&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Wel, diolch am yr angerdd. Rwy'n gwybod, ar ôl gwasanaethu mewn Seneddau blaenorol ac yn yr un hon, fod caffael cyhoeddus a'r ffordd rydyn ni'n gwario'r arian sydd ar gael i ni fel Senedd, fel Llywodraeth, fel y sector cyhoeddus yng Nghymru, sut rydyn ni'n gwneud hynny mewn ffordd ystyrlon, yn rhywbeth sy'n golygu rhywbeth i Aelodau ar draws y cymunedau yng Nghymru. Felly, mae cyrraedd lle gwell lle gellir gwario mwy o arian mewn ffordd ystyrlon yng Nghymru yn rhywbeth rydyn ni'n bendant yn ceisio ei gyflawni yma. Ac rwy'n credu mai'r prawf yw, fel y gwnaethoch chi ei amlinellu, i ddilyn yr arian. Ble mae'r arian hwnnw'n gallu cael ei wario'n ystyrlon? Felly, rwy'n mynd yn ôl at yr atebion rydw i wedi'u rhoi o'r blaen ar allu creu'r mesur Cymreig hwn o effaith economaidd caffael cyhoeddus, a gallaf ddweud ein bod ni eisoes yn trafod gyda'r SYG, y Swyddfa Ystadegau Gwladol, sut allwn ni fapio'r data gwariant caffael ynghyd â'r wybodaeth fusnes sydd ganddyn nhw fel Swyddfa Ystadegau Gwladol, fel y gallwn ni, gobeithio, gyda'r setiau data sydd eisoes ar gael, a sut rydyn ni'n mapio'r rheini ar draws setiau data, allu darparu'r llinell sylfaen honno y gallwn ni ddechrau dilyn yr arian ohoni. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782515 295 En 2026-11-03T17:48:58 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15539&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12152 12152 Carmelo Colasanto AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12152 Colasanto, Carmelo Roeddwn i'n mynd i ofyn am ychydig o amser Fergie yn y fan yna. Weinidog Cabinet, diolch am eich datganiad. Yn ddiweddar, fe ddywedoch chi, yn gywir ddigon, fod yn rhaid i Gymru ysgogi mwy o effeithlonrwydd ar draws y sector cyhoeddus, a does unman lle mae hynny'n fwy pwysig nag ym maes caffael, a ddylai ddarparu gwerth i drethdalwyr a chyfleoedd i gwmnïau lleol. Yn sir Gaerfyrddin, dechreuodd gwaith y cyngor i drawsnewid hen siop Debenhams yn ganolfan Atriwm gyda chynnig gwerth £19.6 miliwn yn 2021. Rhagwelir y bydd y cynllun hwnnw'n costio £41 miliwn nawr, sy'n cynnwys £9 miliwn gan Lywodraeth Cymru, ac mae e eisoes flwyddyn ar ei hôl hi. Mae mwy nag 800 o bobl yn sir Gaerfyrddin wedi llofnodi deiseb yn cwestiynu sut y dyfarnwyd contractau a pham mae costau wedi mwy na dyblu. A gadewch i ni fod yn onest, ddylen nhw ddim gorfod llofnodi deiseb i gael yr atebion hynny. Felly, a fydd y datganiad caffael hwn yn ei gwneud yn ofynnol i gynghorau gyhoeddi, ar gyfer pob prosiect mawr, sut y dyfarnwyd y contract, pam y rhannwyd y gwaith yn lotiau neu beidio, a sut mae'r gost terfynol a'r dyddiad cwblhau yn cymharu â'r cynllun gwreiddiol? Ac a fydd yn gwneud yn siŵr bod y contractau hynny'n nodi sut mae oedi a chostau ychwanegol yn cael eu mesur a'u cosbi fel nad yw trethdalwyr yn gorfod talu'r bil? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782521 296 En 2026-11-03T17:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15601&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782606 297 Cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru I Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782522 298 En 2026-11-03T17:50:09 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15610&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Bydd y datganiad, y datganiad caffael, y byddwn ni'n ymgynghori arno ar ei ffurf ddrafft yn dod yn ddatganiad, yn bolisi, yn ddatganiad polisi caffael yn y pen draw, a fydd â sail statudol. Bydd yn dod yn ôl i'r Senedd hon ac, ar ôl iddo gael ei basio, bydd yn rhaid i bob awdurdod contractio roi sylw dyledus i'r datganiad polisi. Yn gyffredinol, a dydw i ddim yn cyfeirio'n benodol at brosiect Caerfyrddin a amlinellwyd gennych, rydyn ni wedi gweld dros y pum mlynedd i saith mlynedd diwethaf gynnydd enfawr yng nghostau contractau sector cyhoeddus. Mae hynny'n digwydd yr holl ffordd ar draws—yn enwedig o ran costau cyfalaf, ond nid dim ond costau cyfalaf. Mae hynny'n fater nid yn unig i brosiectau adeiladu yn y sector cyhoeddus, ond hefyd i brosiectau adeiladu ar draws y sector preifat hefyd. Mae hynny'n fater o chwyddiant sy'n taro'r pwrs cyhoeddus, ac mae'n un rydyn ni'n ymwybodol iawn ohono fel Llywodraeth. Yn y cyd-destun hwn, felly, mae hyn yn ymwneud â rhoi'r datganiad polisi caffael cywir ar waith fel bod angen i awdurdodau contractio roi'r sylw dyledus hwnnw iddo. Mae angen iddo fod yn dryloyw, fel rydych chi wedi amlinellu eich hun, ac mae angen iddo ddarparu'r gwerth am arian rydyn ni i gyd eisiau ei weld o'r bunt Gymreig. Dyna'r hyn rydyn ni eisiau ei gyflawni drwy'r datganiad hwn, ac rwy'n annog yr Aelodau i sicrhau bod busnesau a'r holl bartïon sydd â diddordeb yn eu cymunedau yn lleisio eu barn yn ystod yr ymgynghoriad hwn, ac i unrhyw ran o'r Senedd neu grwpiau yma sydd â barn ar ble y gellir ei wella fel rhan o'r ymgynghoriad, wneud yn siŵr ein bod ni, fel Llywodraeth, yn cael ein hysbysu am hynny. Ac, yn y pen draw, datganiad polisi caffael y Senedd fydd ar waith gennym yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782551 299 Cy 2026-11-03T17:52:29 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15750&l=cy 261103-6 6. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Datganiad Polisi Caffael Cymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog Cabinet. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782553 300 Cy 2026-11-03T17:52:31 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15752&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen i ddatganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon, dyfodol y cyfryngau yng Nghymru—Heledd Fychan. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782554 301 Cy 2026-11-03T17:52:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15762&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Ddirprwy Lywydd. Nid dim ond sector arall o'n heconomi ydy'r cyfryngau. Maen nhw'n rhan hanfodol o seilwaith democrataidd, diwylliannol a dinesig ein cenedl. Maen nhw'n rhannu gwybodaeth gyda ni, yn ein herio ni, ac yn dwyn pŵer i gyfrif. Maen nhw'n fodd i ni weld a chlywed y Gymru sydd ohoni, gan gario straeon, doniau a chreadigrwydd Cymru i gynulleidfaoedd ledled y byd. Mae cyfraniad y cyfryngau'n cyffwrdd â sawl un o'n blaenoriaethau fel Llywodraeth. Maen nhw'n cynnal swyddi da a thwf economaidd, yn siapio ein diwylliant, yn cryfhau'r Gymraeg, yn hyrwyddo Cymru ar draws y byd, yn cefnogi addysg a sgiliau, ac yn cynnal cyfranogiad gwybodus yn ein democratiaeth. Ac maen nhw'n llwyddo i gystadlu gyda'r mawrion. Mae gennym ni sector cynhyrchu annibynnol bywiog, sy'n unigryw Gymraeg a Chymreig ei natur, ac rydym ni'n ennill bri am gynyrchiadau o safon. Mae ein doniau creadigol yn dangos yn gyson bod gwaith a wneir yng Nghymru yn gallu bod yn gwbl Gymreig ac yn llwyddiannus ar lefel ryngwladol. Ond, wrth gwrs, mae gan y sector ei heriau. Mae'r newid sylweddol yn y ffordd y mae rhaglenni'n cael eu dosbarthu a'r ffordd y mae pobl yn dod o hyd iddyn nhw a'u gwylio yn ail-siapio cymdeithas fodern ar lefel sylfaenol. Mae trawsnewid digidol yn digwydd rŵan, ac mae'n cyflymu, ond dydy pob cynulleidfa ddim yn symud ar yr un cyflymder. Ar yr un pryd, mae darlledwyr a chyhoeddwyr yn wynebu costau cynyddol, cyllidebau cyfyngedig, marchnadoedd hysbysebu sy'n newid, a chystadleuaeth frwd o gyfeiriad platfformau byd-eang sy'n llawer mwy o faint. Mae twf newyddion sy'n cael ei ddethol gan algorithmau a lledaeniad camwybodaeth a thwyllwybodaeth yn herio ymddiriedaeth a thrafodaeth ddemocrataidd. Er bod darparwyr traddodiadol yn hanfodol o hyd, mae'r ffordd y mae pobl yn derbyn gwybodaeth yn mynd yn fwyfwy tameidiog ac yn cael ei siapio gan blatfformau nad oes gan Gymru fawr ddim dylanwad drostynt. Dydy'r gwasgfeydd hyn ddim yn haniaethol bellach. Mae'r cyhoeddiadau diweddaraf am doriadau'r BBC a Channel 4 yn golygu bod hen ffefrynnau'n dod i ben, fod niferoedd yn yr ystafelloedd newyddion yn lleihau a bod gweithleoedd yn crebachu. Mi ydw i a'r Prif Weinidog wedi ysgrifennu'n ddiweddar at gyfarwyddwr cyffredinol y BBC i fynegi ein pryder mawr y gallai effaith y toriadau hyn beri niwed parhaol i rôl y BBC fel sefydliad cenedlaethol. Er ein bod yn gwerthfawrogi ei ymateb cynnar ac yn cydnabod y pwysau ariannol a bod byd y cyfryngau'n newid, mi ydw i'n parhau i bryderu bod y toriadau yn peryglu gwanhau gwasanaethau Cymraeg a Chymreig, lleihau'r ddarpariaeth newyddion a chynnyrch diwylliannol ac yn tanseilio atebolrwydd democrataidd yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782541 302 Cy 2026-11-03T17:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=15901&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Mae gan y BBC gyfrifoldeb unigryw i gefnogi'r Gymraeg, darlledu gwasanaeth cyhoeddus a bywyd diwylliannol. Dwi'n cefnogi cael siarter brenhinol newydd a pharhaol i'r BBC, ac mae fy swyddogion wrthi'n trafod yr adolygiad efo swyddogion yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Fodd bynnag, dwi wedi bod yn glir nad yw cefnogaeth y Llywodraeth hon yn ddiamod. Mae o'n hanfodol bod gennym ni ffydd yn ymrwymiad y BBC i Gymru a’n bod ni'n deall yn glir beth yw'r cynlluniau ar gyfer y dyfodol cyn i benderfyniadau am ddyfodol hirdymor y BBC gael eu gwneud. Mae'r penderfyniadau hyn hefyd yn cael effaith sylfaenol ar S4C a'r cyllidebau sydd ar gael i greu rhaglenni Cymraeg ar gyfer ein cynulleidfaoedd ni. Yn wyneb yr heriau hyn, mae'n rhaid i ddiogelu'r sector hwn fod yn flaenoriaeth i bawb—mae gan y Llywodraeth, gwleidyddion, rheoleiddwyr, platfformau, cyfryngau, gwasanaeth cyhoeddus, diwydiant a chymdeithas sifil i gyd eu cyfrifoldebau. Mae dyletswydd arnom ni i frwydro dros system yn y dyfodol lle bydd pobl ledled Cymru yn gallu parhau i wylio rhaglenni credadwy o ansawdd uchel sydd ar gael yn rhad ac am ddim—rhaglenni a wnaed amdanyn nhw, ar eu cyfer nhw ac yn eu dewis iaith. Dyna yw sail safbwynt y Llywodraeth hon ar ddatganoli darlledu a’n hymrwymiad i ddatblygu awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol i Gymru, i’n helpu ni i symud y tu hwnt i ymatebion ymgynghori untro tuag at gapasiti ac atebolrwydd parhaus i Gymru. Ar hyn o bryd, mae penderfyniadau darlledu sy'n effeithio ar feysydd datganoledig bob dydd, o ddiwylliant a’r Gymraeg i ddatblygu economaidd a chydlyniant cymunedol, yn cael eu gwneud yn San Steffan o hyd. Yn rhy aml, rydym ni'n cael eu gadael i gyflwyno ein hachos ar ôl i flaenoriaethau gael eu gosod, yn hytrach na'u siapio o'r cychwyn cyntaf. Ni ddylai Cymru orfod dibynnu ar gynrychiolaeth anffurfiol neu achlysurol pan fydd penderfyniadau yn cael eu gwneud sy'n cael effaith uniongyrchol ar bobl Cymru. Ac mae eraill yn rhannu ein barn: adroddiad yr Athro Medhurst ar ddatganoli darlledu yw'r adroddiad diweddaraf sy'n edrych ar yr angen i Gymru gael llais cryfach mewn materion darlledu. Daw hynny yn dilyn galwadau'r panel arbenigol ar ddarlledu, y Sefydliad Materion Cymreig, a'r Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru. Ers fy natganiad ysgrifenedig ym mis Gorffennaf, dwi wedi bod yn ystyried fy nghamau nesaf yn ofalus. Dwi wedi clywed a dwi wedi gwrando ar safbwyntiau gwahanol yr Aelodau a dwi wedi bod yn siarad efo rhanddeiliaid ac yn asesu blaenoriaethau er mwyn i mi allu rhoi sicrwydd bod fy ffordd o fynd ati yn seiliedig ar y dystiolaeth ddiweddaraf sydd ar gael a’r anghenion presennol. Dwi'n parhau'n hyderus mai'n ffordd ni o fynd ati yw'r ffordd gywir ac yn gyfuniad priodol o ymyrryd yn uniongyrchol i gefnogi anghenion pennaf y sector a gosod y sylfeini ar gyfer fframwaith sy'n ateb y gofyn ar gyfer y dyfodol. Er bod hyn wedi arwain at oedi byr, bydd yr ymgyrch i recriwtio aelodau'r gweithgor yn cael ei lansio y mis hwn, ac rydym ni'n parhau i fod ar y trywydd cywir i gynnal cyfarfod cyntaf y gweithgor ar ddechrau 2027. Ynghyd â’r ymrwymiad hwn, mi fyddwn ni'n parhau i gefnogi newyddiaduraeth sydd er budd y cyhoedd, sy'n sicrhau gwerth mwyaf i gymunedau, lluosogrwydd ac ymwneud â'r drefn ddemocrataidd. Mi fyddaf i'n rhannu'r wybodaeth ddiweddaraf am y cynlluniau hynny yn fuan. Yn ogystal, mae Cymru Creadigol yn cefnogi'r diwydiannau creadigol ehangach o hyd ac rydym ni'n cyflwyno'r achos yn gryf i Lywodraethau y Deyrnas Unedig, y BBC, Ofcom ac eraill ynglŷn ag anghenion Cymru. Mae ein safbwynt fel Llywodraeth yn gadarn. Rhaid i'r cyfryngau gwasanaeth cyhoeddus barhau i fod ar gael i bawb, a rhaid iddyn nhw fod yn amlwg ac yn hawdd dod o hyd iddyn nhw ar setiau teledu a phlatfformau digidol. Rhaid i unrhyw broses o gefnu ar deledu daearol digidol yn y dyfodol fod yn raddol, yn seiliedig ar dystiolaeth, ac wedi'i chefnogi gan gysylltedd fforddiadwy, dibynadwy a gwydn. Ac mae'n rhaid i unrhyw newidiadau i brosesau comisiynu, hawliau, cwotâu neu berchnogaeth gael eu hasesu am eu heffaith ar swyddi, cwmnïau, sgiliau a chadwyni cyflenwi yma yng Nghymru. Aelodau, mae Cymru'n haeddu cyfryngau cryf sydd wedi'u gwreiddio mewn gwerth cyhoeddus ac uchelgais genedlaethol. Mi fydd y dewisiadau a gaiff eu gwneud yn ystod y blynyddoedd nesaf yn siapio nid yn unig yr hyn rydyn ni'n ei wylio, ei ddarllen a'i glywed, ond sut mae ein democratiaeth yn gweithio, sut mae ein hiaith yn ffynnu, a sut mae ein cenedl yn gweld ei hun ac yn hyrwyddo’i hun yn rhyngwladol. Mi fydd y Llywodraeth hon yn defnyddio pob pŵer i amddiffyn ein cyfryngau gwasanaeth cyhoeddus a'r bobl a'r busnesau sy'n eu creu, er mwyn datblygu llais Cymreig parhaol a chyfryngau i’r dyfodol yr ydyn ni i gyd yn eu haeddu. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782556 303 Cy 2026-11-03T18:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16201&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782586 304 En 2026-11-03T18:04:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16500&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782566 305 Cy 2026-11-03T18:01:26 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16287&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Diolch am eich geiriau.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782573 306 En 2026-11-03T18:01:30 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16291&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Mae gennyf i ychydig o gwestiynau am y datganiad, os gwelwch yn dda—tri. Y cwestiwn cyntaf: fe wnaethoch chi ddweud eich bod chi'n ymgysylltu â'r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon o ran adolygu siarter frenhinol y BBC. Yn ystod y sgyrsiau hynny, rwy'n siŵr eich bod wedi sôn am y cynlluniau ar gyfer awdurdod darlledu datganoledig cysgodol. A wnewch chi ddweud wrthyn ni eu hymateb cychwynnol, os gwelwch yn dda? Dyna fy nghwestiwn cyntaf. Yr ail gwestiwn: ar dudalen dau, rydych chi'n sôn am gymysgedd priodol o ymyrraeth uniongyrchol i gefnogi anghenion uniongyrchol y sector. A gaf i fwy o wybodaeth am yr hyn y mae hynny'n ei olygu, 'ymyrraeth uniongyrchol', a'r ffigur gwirioneddol mewn punnoedd a cheiniogau o ran lefel yr ymyrraeth honno? Ac ai  gefnogaeth ar hyn o byd yw hon, yn y flwyddyn ariannol hon, neu a fydd hon yn llinell gyllideb yn y flwyddyn nesaf, ar gyfer 2027-28? Felly, mwy o wybodaeth am beth yw ymyrraeth uniongyrchol ar hyn o bryd. Ac yna'r cwestiwn olaf yw aelodaeth y gweithgor. Rwy'n gwerthfawrogi bod hynny wedi cael ei oedi ychydig, ond a ydych chi'n gallu cyhoeddi'r meini prawf nawr ar gyfer aelodau'r gweithgor hwnnw cyn i chi lansio'r ymgyrch recriwtio yn ddiweddarach y mis hwn fel y gallwn ni fod yn sicr ei fod yn weithgor cytbwys? Ac a gaf i fod arno? [Chwerthin.] 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782575 307 Cy 2026-11-03T18:02:46 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16367&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am y cwestiynau hynny. Os gwnaf i ddechrau â'r pwynt olaf, yn amlwg mae yna Aelodau fan hyn sy'n aelodau o'r pwyllgor craffu diwylliant fydd efo rôl craffu o ran unrhyw waith o ran hwn, ond y bwriad ydy mai galwad agored ydy hon i bobl y tu hwnt i'r Senedd hon. Mae hi'n broses agored, dryloyw, felly mi fedraf i roi'r ymrwymiad hwnnw, ond mae gan Aelodau o'r Senedd hon ffyrdd eraill o graffu a fy nwyn i i gyfrif. Os caf i, o ran y cwestiwn cyntaf o ran DCMS, dwi wedi gofyn am gyfarfod uniongyrchol gyda Lisa Nandy. Rydyn ni heb gael y cyfarfod hwnnw eto, ond dwi wedi ei wneud yn glir mewn cyfathrebiad iddi hi mai ein bwriad ni ydy mynd ati efo'r gwaith hwn. Mae swyddogion hefyd yn cael y sgyrsiau hynny. Mi wnaeth y Prif Weinidog hefyd ysgrifennu at Brif Weinidog y Deyrnas Unedig, Andy Burnham, yn sôn am ddarlledu fel rhan o becyn o newidiadau ehangach mae'r Llywodraeth hon eisiau eu gweld. Felly, yn sicr, o ran y galwadau gan y Llywodraeth hon, mae o'n ddiamwys bod datganoli darlledu yn fwriad gennym ni a'n bod ni yn edrych i symud y gwaith hwn rhagddo. Yr hyn sy'n glir i fi fel Gweinidog, yr hyn sydd yn glir i ni fel Llywodraeth, ydy nad yw pethau'n gweithio er budd Cymru ar y funud. Mae hyn hefyd wedi ei adlewyrchu mewn nifer o adroddiadau, gan gynnwys yr un mwyaf diweddar, gan Jamie Medhurst, y gwnes i gyfeirio ato fo yn fy natganiad. O ran y pwynt rydych chi'n ei godi o ran y datganiad o ran ymateb i'r hyn mae'r sectorau ei angen, dyma'r holl waith y bydd y gweithgor yn mynd ati i'w wneud, i sicrhau ein bod ni yn mynd ati i roi'r gefnogaeth honno. Os ydych chi'n gofyn o ran newyddiaduraeth—oherwydd, yn amlwg, gwnaethoch chi gyfeirio at dudalen ond ddim yn benodol at yr adran roeddech chi eisiau fi ymateb iddo fo—os ydych chi eisiau ysgrifennu ataf fi efo'ch pwyntiau penodol, dwi'n hapus i ymateb yn ysgrifenedig i'r rheini. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782511 308 En 2026-11-03T18:05:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16502&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Rwy'n cytuno bod y cyfryngau yn rhan hanfodol o seilwaith democrataidd, diwylliannol a dinesig ein cenedl. Mae'n ein llywio, yn ein herio, ac yn dal pŵer i gyfrif, yn ein galluogi i weld a chlywed Cymru'n cael ei hadlewyrchu yn ôl aton ni, gan gyfleu straeon, talent a chreadigrwydd Cymru i gynulleidfaoedd ledled y byd. A gaf i ddechrau gyda theledu? Dim ond dwy sianel oedd gennym ni. Mae gennym ni gannoedd erbyn hyn, gan gynnwys llawer sydd wedi'u neilltuo ar gyfer chwaraeon a ffilm. Mae gan lawer o'r sianeli hyn lawer mwy o nerth ariannol na'r BBC. Mae yna broblem o gydbwysedd gwleidyddol ar ITV a BBC, a oedd i'w weld yn etholiad diwethaf y Senedd. Yng Nghymru, yn ogystal â'r BBC ac ITV, mae gennym ni S4C, a sianeli teledu lleol, fel yr un sydd erbyn hyn yn darlledu fel teledu Bae Abertawe ar sianel 8 ar Freeview yn rhanbarth Abertawe. A gaf i ei hargymell? A yw'r Gweinidog yn cytuno bod y gorsafoedd teledu lleol hyn yn darparu gwasanaeth pwysig iawn i gymunedau? Wrth ofyn am ddatganoli darlledu, a yw hynny'n golygu bod gan Gymru 5 y cant o ffi drwydded y BBC? Nid teledu yn unig yw'r cyfryngau. Mae gennym ni Radio Wales, Radio Cymru a sawl gorsaf radio leol. Mae Abertawe wedi colli Swansea Sound, a oedd yn ddarlledwr lleol poblogaidd, sydd wedi cael ei meddiannu gan Greatest Hits Radio. Ymhlith y rhaglenni y gollwyd oedd rhaglen ffonio ar ddydd Sul, lle roedd gwrandawyr yn cysylltu â'r orsaf radio leol i fynegi barn neu i holi gwleidyddion ar faterion o ddiddordeb iddyn nhw. Mae gorsaf radio Bae Abertawe yn orsaf radio leol newydd sydd wedi agor. Mae gennym ni hefyd lawer o orsafoedd radio hyperleol. Mae'r cyfryngau Cymraeg ysgrifenedig wedi dirywio ymhellach yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Mae'r hyn sy'n weddill o wasg Saesneg fasnachol ranbarthol Cymru mewn dirywiad trist iawn. Mae cylchrediad print ein papurau Saesneg yn parhau i leihau, ac mae gwefannau'n cael trafferth o ran cynhyrchu refeniw. Fel tanysgrifiwr i'r South Wales Evening Post, rwy'n gefnogol iawn o bapurau newydd lleol. Mae darllenwyr papurau newydd wedi dirywio'n ddramatig. Wrth i bris papurau newydd gynyddu, mae nifer y newyddiadurwyr yn lleihau a gwerthiant yn gostwng. Wrth i'r cyfryngau ysgrifenedig ddirywio, mae'r cyfryngau cymdeithasol wedi tyfu. Y man disglair ar sîn y cyfryngau yng Nghymru yw Nation.Cymru. I ddyfynnu o'i ddatganiad lansio, 'Ni fydd Nation Cymru yn rhwydwaith newyddion 24/7. 'Ni fyddwn yn cystadlu yn erbyn y BBC nac ITV i dorri pob stori. 'Byddai'n well gennym ni gyhoeddi llond llaw o straeon da neu ddarnau barn bob wythnos na thri deg o straeon sy'n dod o ddatganiadau i'r wasg ac sydd hefyd wedi ymddangos ar bob platfform arall. 'Rydyn ni'n deall bod pobl yn twrio i straeon unigol trwy'r cyfryngau cymdeithasol. Nid ydyn nhw'n dibynnu ar un ffynhonnell newyddion ar gyfer eu holl newyddion fel yr oedden nhw arfer bod. 'Does dim rheswm i ni wastraffu adnoddau gwerthfawr yn creu cynnwys sydd eisoes yn cael ei gyflenwi gan wefannau eraill.' Mae twf enfawr wedi bod o ran y bobl sy'n defnyddio'r cyfryngau cymdeithasol. Mae llawer o bobl yn dibynnu fwyfwy ar y cyfryngau cymdeithasol, yn enwedig grwpiau Facebook, i gael gwybod am yr hyn sy'n digwydd yn eu hardal nhw. Y grwpiau hyn yn aml yw'r man lle mae trigolion yn dysgu am ddigwyddiadau lleol, gwasanaethau, penderfyniadau cyngor a materion cymdogaeth. Mae pryder difrifol ynghylch a all y cyfryngau cymdeithasol gymryd lle newyddiaduraeth leol yn ystyrlon, ac a yw dibyniaeth ar blatfformau fel Facebook yn creu risgiau ynghylch camwybodaeth, atebolrwydd ac ymgysylltu democrataidd. Yn rhy aml, camwybodaeth yw'r rheswm dros bostiadau. [Anghlywadwy.]—America, gan siarad am siopau rhad a materion Americanaidd eraill. Mae eraill yn gelwyddau, ac rwy'n dweud hynny heb unrhyw ofn cael fy ngwrthwynebu. Ddoe, roedd gennyf i bostiadau i ar fy ffrwd Facebook bod nifer o fanwerthwyr nad ydyn nhw'n bodoli mwyach, fel Debenhams, wedi gwahardd gwisgo pabïau. Er bod grwpiau Facebook lleol yn amlwg yn chwarae rhan sylweddol mewn ecosystemau gwybodaeth lleol, nid ydyn nhw'n cymryd lle newyddiaduraeth leol broffesiynol. Nid oes ganddyn nhw oruchwyliaeth olygyddol gyson ac maen nhw'n agored i newidiadau ym mholisi platfformau, ac maen nhw'n dibynnu'n helaeth ar gymedroli gan wirfoddolwyr a llafur di-dâl. Gan sôn am newyddiaduraeth, i ddyfynnu Andy Burnham, 'Rydyn ni'n rhoi pŵer ac adnoddau yn ôl yn nwylo cymunedau.' 'Ond gyda mwy o bŵer lleol rhaid cael atebolrwydd lleol. A dyna pam mae newyddiaduraeth leol yn bwysig.' Yr hyn rwy'n gofyn i Lywodraeth Cymru nawr yw cefnogi'r cyngor llyfrau i barhau i ddarparu cymorth ariannol i Nation.Cymru—er nad yw'n berffaith, mae'n darparu sylw mwy cytbwys na'r BBC ac ITV—ac i ddefnyddio hysbysebu Llywodraeth Cymru i gefnogi papurau newydd lleol a rhanbarthol yng Nghymru. Mae papurau newydd lleol a rhanbarthol o dan bwysau ariannol difrifol. Mae gan Lywodraeth Cymru y gallu i'w cefnogi. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782593 309 Cy 2026-11-03T18:09:15 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16756&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i’r Aelod am ategu nifer o’r pwyntiau y gwnes i yn fy natganiad. Yn amlwg, mae pethau yn newid. Mae’n heriol. Dyna pam yr ydym ni, fel Llywodraeth yn glir bod angen i ni symud ymlaen efo sefydlu gweithgor yr awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol. Mae hwn yn mynd tu hwnt i deledu, fel mae’r Aelod wedi adnabod. Mae hyn ynglŷn â radio. Mae o ynglŷn â’r cyfryngau yn ehangach. Mi wnes i gyfeirio at blatfformau digidol hefyd yn fy natganiad, felly dwi’n gobeithio bod yr Aelod yn cytuno efo fi fod hwn yn gam pwysig ymlaen, a bod y gweithgor yma yn ddirfawr ei angen yng Nghymru. Fel y gwnes i hefyd ddweud yn fy natganiad, o ran y gefnogaeth efo newyddiaduraeth, mi fydd hwnna yn rhywbeth y byddaf i yn rhoi mwy o wybodaeth amdano yn fuan. Mi wnaf i ymateb o ran y sylw y gwnaeth yr Aelod o ran Prif Weinidog y Deyrnas Unedig a'r datganiadau diweddar ganddo ynglŷn â newyddiaduraeth. Mae hwn yn enghraifft eto o DCMS a Llywodraeth y Deyrnas Unedig ddim yn cydweithio efo Llywodraeth Cymru. Mae'n rhwystredig dros ben. Rydyn ni wedi cael cronfa newyddiaduraeth leol yma yng Nghymru sydd wedi bod yn llwyddiannus, a'r hyn sydd wedi cael ei wneud rŵan yn Lloegr ydy dyblygu lot fawr o'r gwaith yma heb gydweithio a dysgu gwersi gyda ni. Dyna pam mae angen gwell cydweithio, yn enwedig ar feysydd lle mae rhai elfennau wedi eu datganoli. Felly, yn sicr, os ydy'r Aelod yn gallu hefyd ein cefnogi ni o ran cael DCMS i gydweithio yn hytrach na chyhoeddi pethau heb drafod, byddwn i'n ddiolchgar iawn am hynny, ac rydw i'n gobeithio bod pob Aelod yn fy nghefnogi i yn y ffaith y dylem ni gael llais yn y math yna o gyhoeddiadau. Mae'r Aelod yn gwneud amryw o bwyntiau ynglŷn â phwysigrwydd sianeli lleol, radio lleol, papurau newydd lleol, a dyna'n union y mae'r Llywodraeth hon eisiau mynd i'r afael efo fo. Mae'r sefyllfa yn fregus dros ben. Mae yna doriadau di-ri. Mae ein darlledwyr cyhoeddus ni, megis BBC, megis Channel 4, megis S4C, wedi chwarae rôl eithriadol o bwysig, a hefyd wedi ceisio mynd i'r afael efo rhai o'r bylchau sydd wedi'u creu wrth i ni weld papurau newydd lleol yn crebachu. Efallai, drwy'r gwaith hwnnw, dydyn ni ddim wedi gweld wir pa mor fregus ydy'r sefyllfa. Dwi eisiau pwysleisio pa mor ddifrifol ydy'r toriadau y mae'r BBC yn eu hwynebu o ran Cymru, a dylem ni i gyd fod yn bryderus dros ben. Felly, dwi'n gobeithio bod gen i gefnogaeth yr holl Senedd hon, pan fyddaf i yn cyfarfod gyda chyfarwyddwr cyffredinol y BBC yn hwyrach y mis hwn, fel y gallaf i fod yn ddiamwys o ran y ffaith bod angen parhau i gael y sicrwydd hwnnw gan y Senedd hon os ydy ein cefnogaeth ni i'r BBC yn mynd i barhau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782580 310 Cy 2026-11-03T18:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16801&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782588 311 En 2026-11-03T18:12:21 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=16942&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Rwy'n diolch i'r Gweinidog Cabinet am ei datganiad y prynhawn yma. Nawr, rwy'n croesawu'r cyfle i ni drafod dyfodol y cyfryngau yng Nghymru. Fel y mae'r datganiad heddiw yn ei gydnabod, mae'r ffordd yr ydyn ni i gyd yn defnyddio gwybodaeth a'r cyfryngau yn newid yn gyflym. Mae yna gyfleoedd enfawr, ac yn wir heriau, yn wynebu'r sector cyfryngau. Fel sydd wedi'i ddweud eisoes, yn gynyddol, platfformau'r cyfryngau cymdeithasol sy'n dod yn brif ffordd o gael mynediad at newyddion a materion cyfoesi i lawer o bobl, yn enwedig cynulleidfaoedd iau. Mae'r Gweinidog Cabinet yn iawn i ddweud bod y ffordd y mae pobl yn dod ar draws gwybodaeth yn fwyfwy tameidiog ac wedi'i lywio gan blatfformau, nad oes gan Gymru fawr ddim dylanwad arnyn nhw. Ond ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael mewn gwirionedd am yr hyn y mae'r Llywodraeth yn ei wneud i ddatblygu a monitro effaith y cyfryngau cymdeithasol yng Nghymru ac i ddylanwadu arnyn nhw. Felly, byddwn i'n ddiolchgar os gallai ddweud wrthyn ni pa asesiad sydd wedi'i wneud o effaith y cyfryngau cymdeithasol ar arferion defnyddio newyddion yng Nghymru, pa ddata sydd wedi'i gasglu, a pha oblygiadau sydd gan hyn i ansawdd newyddion, ymddiriedaeth ac ymgysylltu democrataidd. Nawr, mae'r datganiad heddiw hefyd yn cyfeirio at yr adolygiad parhaus o siarter y BBC, sydd, wrth gwrs, yn cyflwyno un o'r cyfleoedd mwyaf arwyddocaol mewn cenhedlaeth i lunio rôl, cyllid a llywodraethu'r BBC yn y dyfodol. Ar hyn o bryd, mae'r broses yn ystyried sut y gall y BBC barhau i wasanaethu cynulleidfaoedd ar draws pob rhan o'r Deyrnas Unedig wrth addasu i newidiadau technolegol a marchnad mawr, ac mae'n hanfodol bod buddiannau Cymru yn cael eu cynrychioli'n llawn yn ystod y broses adolygu'r siarter. Ymhellach i'r hyn sydd eisoes wedi'i ddweud, a all y Gweinidog Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y trafodaethau diweddaraf y mae ei swyddogion wedi'u cael yn benodol gyda'r BBC, a pha sicrwydd y mae hi wedi'i chael bod llais Cymru yn cael ei glywed o amgylch y bwrdd hwnnw? Wrth gwrs, mae cyfryngau llewyrchus yn ymwneud nid yn unig â darlledwyr cenedlaethol, ond allbwn cyfryngau lleol hefyd, ac rwy'n siomedig nad yw'r datganiad heddiw yn dweud mwy wrthyn ni am y rôl y bydd ganddyn nhw yn y dyfodol. Mae cyfryngau hyperleol hefyd yn chwarae rhan hanfodol mewn cymaint o'n cymunedau, gan adlewyrchu hunaniaethau lleol. Ac rwy'n gwybod, yn fy etholaeth i fy hun, papurau newydd lleol, gorsafoedd radio cymunedol, a sefydliadau cyfryngau ar lawr gwlad yn parhau i ddarparu gwasanaeth cymunedol pwysig i drigolion. Fodd bynnag, mae'r busnesau hynny'n cael trafferth, ac felly efallai y gallai'r Gweinidog Cabinet ddweud wrthyn ni beth arall y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i helpu busnesau cyfryngau hyperleol nid yn unig i oroesi, ond i ddod yn gynaliadwy. A yw hi'n cytuno â mi bod sector cyfryngau lleol cryf yn cefnogi cydlyniant cymunedol, yn creu cyfleoedd cyflogaeth ac yn datblygu talent greadigol wrth hefyd gryfhau ymgysylltu democrataidd trwy roi cyfran ystyrlon i bobl yn y straeon a'r materion sy'n effeithio ar eu cymunedau? Mae'r datganiad heddiw yn cyfeirio at yr awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol, ac ni fydd yn sioc i'r Gweinidog Cabinet ein bod ni ar y meinciau hyn yn erbyn hyn oherwydd credwn ni y byddai arian trethdalwyr yn cael ei wario'n well ar ehangu mentrau profedig yn hytrach na datblygu'r corff newydd hwn. Yn fy marn i, mae cysylltiadau rhynglywodraethol cryf yn hanfodol os yw sector cyfryngau Cymru yn mynd i ffynnu yn y dyfodol, gan fod yn rhaid i fusnesau Cymru yn y sector barhau i elwa ar raglenni buddsoddi ledled y DU. Felly, efallai y gallai'r Gweinidog Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am ei thrafodaethau diweddaraf gyda Llywodraeth y DU am ffrydiau cyllido yn y dyfodol a sut olwg sydd ar y gwaith rhynglywodraethol hwnnw yn y dyfodol. Ac yn olaf, Gweinidog Cabinet, mae'r cyfryngau Cymraeg yn parhau i fod yn un o bileri pwysicaf ein diwylliant a'n hunaniaeth genedlaethol. Mae darlledu Cymraeg yn cefnogi defnyddio'r iaith ac yn sicrhau bod straeon Cymraeg yn parhau i gael eu hadrodd, ac mae'r datganiad heddiw yn cydnabod yn iawn bod gwasanaethau Cymraeg yn wynebu risg toriadau a fyddai'n lleihau ein cynnyrch diwylliannol. Felly, wrth i gynulleidfaoedd symud fwyfwy tuag at wasanaethau ar-alw a digidol, daw cwestiynau ynghylch pa mor hawdd yw dod o hyd iddyn nhw a'u hamlygrwydd yn bwysicach byth. Mae darlledwyr Cymraeg wedi tynnu sylw at yr angen i sicrhau bod cynnwys Cymraeg yn parhau i fod yn hawdd dod o hyd iddo ac yn hygyrch o fewn cyd-destun digidol sy'n gynyddol orlawn. Felly, a all y Gweinidog Cabinet nodi sut mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda phartneriaid i ddiogelu cyfryngau Cymraeg ar gyfer y dyfodol, ac yn benodol, pa gynnydd sy'n cael ei wneud o ran sicrhau amlygrwydd digidol ar gyfer cynnwys Cymraeg, fel y gall cenedlaethau'r dyfodol barhau i gael gafael ar ddarlledu a newyddiaduraeth Gymraeg, ymgysylltu â nhw ac elwa arnyn nhw? Ddirprwy Lywydd, os ydyn ni o ddifrif am ddyfodol y cyfryngau yng Nghymru, rhaid i ni ganolbwyntio llai ar greu sefydliadau newydd lle nad oes gennym ni bwerau, a mwy ar gefnogi'r hyn sy'n gweithio: cryfhau partneriaethau, cefnogi arloesedd a sicrhau y gall y cyfryngau cartref ffynnu yn yr oes ddigidol. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782562 312 En 2026-11-03T18:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17101&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782574 313 Cy 2026-11-03T18:17:28 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17249&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod. Mae yna amryw o bethau yn y cyfraniad yna lle mae yna dir cyffredin rhyngom ni. Dwi'n meddwl yr hyn roeddech chi'n sôn—. Roeddech chi'n gofyn i fi gytuno efo chi o ran y cyfryngau yn lleol a'u pwysigrwydd nhw; ydw, am yr holl resymau y gwnaethoch chi sôn amdanynt.  Fe wnaethoch chi sôn o ran yr economi, o ran y cydlyniant cymdeithasol, ac, wrth gwrs, dwi'n llwyr gytuno efo chi. A dyna pam rydyn ni'n credu bod y sefyllfa bresennol ddim yn digwydd, a dyna rhai o'r heriau dwi'n trio mynd i'r afael â nhw fel Gweinidog rŵan. Mae pethau'n newid mor gyflym hefyd, ac mae'n bwysig iawn ein bod ni fel Llywodraeth yn ymateb i'r newidiadau hynny. Mae yna amryw o argymhellion wedi'u gwneud i'r Llywodraeth yn yr adroddiad mwyaf diweddar rydyn ni wedi ei dderbyn ac, yn sicr, mae hwnnw'n sôn ynglŷn â'r pwysigrwydd ein bod ni'n edrych ar yr ystod o ran hynny. Rydyn ni wedi gweld, o ran Facebook a'r pryderon yr oeddech chi'n codi fan yna, fod Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn mynd yn araf iawn o ran cael y sgyrsiau hynny. Felly, yr hyn rydyn ni'n gorfod ei wneud ydy gofyn i Lywodraeth y Deyrnas Unedig i gael y sgyrsiau yna yn lle cael sgyrsiau uniongyrchol. Roeddech chi'n holi o ran siartr y BBC, a dim ond ddoe y ces i a'r Prif Weinidog yr ymateb gan y cyfarwyddwr cyffredinol, Matt Brittin. Fel roeddwn i'n sôn yn fy ymateb cynharach, mi fyddwn ni'n cwrdd ag o yn hwyrach y mis hwn er mwyn gwneud y galwadau yna yn uniongyrchol, ynglŷn â'r rôl rydyn ni eisiau ei chwarae hefyd o ran y siartr a phwysigrwydd y BBC i Gymru. Fel gwrthblaid, mi wnaethon ni ymateb i'r Papur Gwyrdd, ac fel Llywodraeth rŵan, rydyn ni eisiau sicrhau bod yna rôl lot mwy clir o ran y Llywodraeth a'r Senedd hon o ran y math yna o drafodaethau, oherwydd ar hap mae nifer o'r trafodaethau wedi bod hyd yma. Dwi'n awyddus iawn, fel roeddwn i'n dweud, i fod yn datblygu perthynas dda gyda DCMS. Mae swyddogion yn trafod. Dwi eto i gwrdd â Lisa Nandy; dwi wedi gofyn i gael cwrdd a dwi'n gobeithio'n fawr y byddwn ni'n cwrdd yn fuan, ac, wrth gwrs, mi fyddaf yn diweddaru'r Senedd wrth i ni gael y sgyrsiau hynny. Mae'n bwysig dros ben fod hynny'n digwydd ac mae'n fater o rwystredigaeth pan fydd yna gyhoeddiadau wedyn yn digwydd sydd ddim yn parchu chwaith fod yna Lywodraeth fan hyn a bod yna faterion sydd yn bwysig i ni fan hyn ac i'r Senedd hon. Dwi'n gwybod ein bod ni yn anghytuno o ran awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol, a dyna pam y gwnes i adlewyrchu ar y sylwadau dwi wedi'u derbyn, ac eisiau'r sicrwydd hwnnw fy mod i yn gallu dweud wrth y Senedd a sefyll yma a dweud fy mod i'n credu mai sefydlu grŵp cynghori ydy'r cam cywir yn ei flaen. Dwi wedi edrych ar yr ystod o dystiolaeth, dwi wedi edrych ar y cyngor a'r argymhellion a'r amcanion arfaethedig ar gyfer yr awdurdod, a'r swyddogaethau y bydd angen arno i gyflawni'r amcanion hynny. Mae'r Aelod wedi fy herio i yn y gorffennol ynglŷn â chostau posib, ac mae hwnna'n rhywbeth dwi'n awyddus iawn i'r grŵp cynghori fod yn edrych arno fo hefyd. Mae'n rhaid sicrhau gwerth am arian. Mae'n rhaid i hwn fod o werth a'n bod ni'n gweld budd ohono fo, felly mae hynny'n mynd i fod yn rhan o'r gwaith, hefyd, wrth inni symud y gwaith hwnnw yn ei flaen. Dwi'n falch iawn hefyd eich bod chi wedi sôn yn benodol ynglŷn â'r iaith Gymraeg. Mae hwn yn bryderus dros ben. Dwi'n gwybod bod nifer o bobl yn bryderus ynglŷn â'r toriadau o ran Radio Cymru, y pryderon sydd rŵan o ran S4C. Rydyn ni wedi gweld toriadau o ran cyhoeddiadau yn y Gymraeg ag ati. Mae'n rhaid inni edrych o ddifrif fel Senedd o ran os ydyn ni eisiau cyrraedd y targed hwnnw o 1 filiwn o siaradwyr, o ddyblu'r defnydd, yna mae yna rôl eithriadol o bwysig o ran y cyfryngau a'r ystod o gyfryngau o ran hyn. Mi fyddwch chi'n ymwybodol, er nad yw nifer o'r meysydd hyn wedi'u datganoli i ni, ein bod ni, drwy Cymru Creadigol, yn rhoi arian tuag at gynyrchiadau yn y Gymraeg ag ati, oherwydd pwysigrwydd y diwydiannau hyn. Felly, drwy gael yr awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol, a'r grŵp cynghori, byddwn ni'n gallu symud y meysydd polisi yma yn eu blaen. Mae yna heriau mawr, mawr. Mae ceisio sicrhau ein bod ni'n ymateb i'r heriau hynny, efo'r grymoedd sydd gennym ni, yn heriol ond yn rhywbeth dwi'n benderfynol o fynd i'r afael ag o. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782520 314 Cy 2026-11-03T18:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17401&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782527 315 Cy 2026-11-03T18:22:18 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17539&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12173 12173 Nick Carter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12173 Carter, Nick Mae datganiad y Gweinidog Cabinet i gryfhau tirwedd y cyfryngau yng Nghymru a'r cyhoeddiad sydd wedi ei wneud i sefydlu gweithgor awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol yn newyddion da. Roedd hwn yn argymhelliad canolog yn adroddiad y panel arbenigol yn 2023. Mae'n hollbwysig bod gan Gymru ddylanwad ar y penderfyniadau sy'n effeithio ar gynulleidfaoedd Cymru a pha mor gynaliadwy yw newyddiaduraeth ddiduedd er budd y cyhoedd yng Nghymru. Mae darpariaeth cynnwys ar gyfer plant a phobl ifanc a gwelededd chwaraeon Cymreig a bywyd cyhoeddus yn hanfodol i ddyfodol darlledu yng Nghymru. Er bod angen fframwaith sy'n cryfhau'r ffordd y caiff ein cymunedau, ein democratiaeth, ein diwylliant a'n hiaith eu portreadu, mae niwed yn cael ei wneud nawr. Mae tua 58 o swyddi wedi'u colli yn BBC Cymru Wales yn barod eleni, ac mae S4C wedi cytuno i leihau rhywfaint o'i 10 awr yr wythnos o raglenni Cymraeg er mwyn sicrhau amlygrwydd ar iPlayer. Mae hyn hefyd yn bygwth dyfodol Clic, sef platfform S4C ei hun. Gyda Phapur Gwyn siartr y BBC i'w gyhoeddi cyn diwedd y flwyddyn, a allwch chi amlinellu beth mae Cymru yn gofyn amdano, gan gynnwys gwarantau rhaglenni Cymraeg eu hiaith, cyllid a threfniadau goruchwylio, er mwyn sicrhau bod gan Gymru lais cyn i'r siartr gael ei llofnodi? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782535 316 Cy 2026-11-03T18:24:07 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17648&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am y pwyntiau yna, ac mi ddylwn i fod wedi dweud mewn ymateb i Paul Davies hefyd, y pwynt rŷch chi'n ei godi ynglŷn â pha mor amlwg ydy S4C ac ati ar y platfformau yma, fod hwn yn rhywbeth dwi wedi'i godi'n uniongyrchol efo Ofcom hefyd. Dwi'n gwybod yn ystod y Senedd ddiwethaf, yn y rôl craffu oedd gen i ar y pryd, fod y pwyllgor diwylliant ar y pryd wedi gwneud gwaith yn y maes hwn, a dwi'n mynd â'r gwaith hwnnw a'r argymhellion hynny rhagddynt fel Gweinidog rŵan. Dwi'n meddwl, o ran yr ymateb sydd wedi bod, roeddwn i'n sôn y gwnaeth y Llywodraeth Cymru flaenorol ymateb yn ffurfiol i Bapur Gwyrdd adolygiad siartr y BBC. Pan yn wrthblaid, fe wnaeth Plaid Cymru, a rŵan fel Llywodraeth, rydyn ni wedi bod yn glir bod yn rhaid i siartr newydd gyflawni ar gyfer pobl Cymru ac adlewyrchu ein hanghenion penodol fel cenedl sydd â'i hieithoedd a'i diwylliant ei hun, oherwydd mae'r ffaith bod gennym ni BBC Wales yn eithriadol o bwysig hefyd. Felly, dwi'n bryderus am gynnwys yn y Gymraeg a'r Saesneg a beth mae hynny'n ei olygu, ond yn amlwg, o ran y Gymraeg, mae hyn yn gyfan gwbl unigryw i ni yma yng Nghymru. Dyna pam ein bod ni eisiau sicrhau bod y BBC yn ystyried effaith y toriadau yn benodol ar Gymru. Pan fyddwch chi'n meddwl hefyd am gerddorfa'r BBC, er enghraifft, mae honno'n chwarae rôl ddiwylliannol hanfodol yng Nghymru—nid dim ond cerddorfa arall mohoni. O ran y gweithlu, mae honno'n hanfodol os ydyn ni eisiau cerddorion sy'n gallu byw a gweithio yma yng Nghymru, a cherddorion o safon ryngwladol. Felly, mae hwn yn llawer mwy na dim ond sianel radio neu sianel deledu; mae hwn ynglŷn â'n diwylliant ehangach ni, a'r iaith ac ati. Dyna pam yr ysgrifennodd y Prif Weinidog a minnau at y BBC, a chopïo'r Ysgrifennydd Gwladol. Mi oedden ni eisiau sicrhau bod barn y Llywodraeth hon, y ffaith ein bod ni eisiau bod yn rhan o'r rôl proses adnewyddu siartr yna, a'n bod ni eisiau sicrhau eu bod nhw'n deall hefyd ei bod hi'n hanfodol bod gan Gymru lais clir ac ystyrlon mewn penderfyniadau sy'n effeithio ar ddarlledwyr, yr economi greadigol a chynulleidfaoedd yng Nghymru—. Mi fyddwn ni'n mynd â'r trafodaethau yna ymlaen, ac mi fyddaf i'n falch iawn o ddiweddaru'r Senedd wedi i'r rheina ddigwydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782546 317 Cy 2026-11-03T18:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17701&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782605 318 En 2026-11-03T18:26:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17809&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Wrth drafod y cyfryngau yng Nghymru, mae angen i ni ddiogelu eu hannibyniaeth a'u hymddiriedaeth gyhoeddus. Nid oes neb yn gofyn i newyddiadurwyr arbed Reform, ac, i gryn syndod a phleser, nid ydyn nhw'n gwneud hynny. Mae cyllid cyhoeddus wedi cefnogi prosiectau yn Nation.Cymru, gan gynnwys cynllun newyddiaduraeth Cymru Greadigol a chyhoeddi diwylliannol drwy grant y Cyngor Llyfrau Cymru. Ym marn Reform, mae Nation.Cymru yn gyhoeddiad rhagfarnllyd. Un enghraifft yw ei olygydd cyswllt Martin Shipton yn cyhuddo ymgyrch Reform yng Nghaerffili o ysgogi casineb hiliol. [Torri ar draws.] Wnaethon nhw ddim. Ei farn ddi-sail ef yw honno, yn esgus bod yn newyddion, ac, yn hollbwysig, maen nhw'n cael eu cefnogi gan arian cyhoeddus. Pa fesurau diogelu sy'n sicrhau bod unrhyw grantiau'n cael eu dyfarnu yn annibynnol ar safiad gwleidyddol cyhoeddiad a bod unrhyw arian cyhoeddus yn mynd i bob ochr y ddadl? Mae dyfodol cynaliadwy cyfryngau Cymru yn ddibynnol ar amrywiaeth barn. Ac nid yw dweud bod cyrff dyfarnu ar hyd braich yn rhoi taw ar gwestiynau ynghylch a yw arian cyhoeddus yn cyrraedd cyfryngau y mae eu sylwebaeth wedi'i fframio'n unigryw o ffafriol o ran Plaid ac sy'n elyniaethus yn agored i 30 y cant o'r cyhoedd sy'n pleidleisio sy'n cefnogi Reform. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782614 319 Cy 2026-11-03T18:28:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17889&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r pwyntiau yna. Mi fyddwch chi felly yn cytuno bod angen inni edrych ar y Llywodraeth o ran plwraliaeth newyddion a democratiaeth, sef yr union bethau dwi wedi eu pwysleisio heddiw sy'n eithriadol o bwysig. Mi fyddwch chi hefyd yn ymwybodol ein bod ni fel Llywodraeth—dwi wedi derbyn amryw o gwestiynau gan Reform ac wedi ymateb iddyn nhw ar y pwynt yma—yn disgwyl i bob sefydliad cyfryngau sy'n derbyn arian Llywodraeth Cymru gadw at yr egwyddor bod cyfryngau niwtral yn wleidyddol yn hanfodol i ddemocratiaeth weithredol. Felly, dwi wedi ymateb i'r cwestiynau hynny, a dwi'n ailddatgan hynny yma heddiw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782625 320 Cy 2026-11-03T18:28:54 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17935&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair Diolch i'r Gweinidog Cabinet am ei datganiad. Dwi'n rhannu pryderon y Gweinidog am yr effaith a gaiff toriadau diweddaraf y BBC ar ddarpariaeth rhaglenni a gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg, yn ogystal â'r effaith y bydd unrhyw doriadau yn eu cael ar swyddi, yn enwedig yn swyddfa'r BBC ym Mangor. Mae canolfan y BBC ym Mangor eisoes wedi wynebu heriau ariannol a gostyngiad yn ei hadnoddau dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae pryderon gwirioneddol yn bodoli am oblygiadau unrhyw doriadau pellach ar gyfer ei dyfodol a'i chynaliadwyedd. Dwi'n croesawu bod y Prif Weinidog a'r Gweinidog Cabinet wedi ysgrifennu at y cyfarwyddwr cyffredinol ac wedi pwysleisio nad yw cefnogaeth Llywodraeth Cymru yn ddiamod. Ond wrth i bryderon gynyddu o hyd, pa drafodaethau pellach y mae'r Llywodraeth yn bwriadu eu cynnal â Llywodraeth y Deyrnas Unedig a'r BBC i ddiogelu swyddi yng Nghymru a gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg fel ei gilydd? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782628 321 Cy 2026-11-03T18:29:52 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=17993&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod. Dwi'n rhannu eich pryderon am yr effaith y gallai cynigion diweddaraf y BBC ei chael ar wasanaethau Cymraeg ac ar swyddi yng Nghymru, gan gynnwys swyddfa'r BBC ym Mangor. Mi wnaethon ni bwysleisio, y Prif Weinidog a minnau, i gyfarwyddwr cyffredinol y BBC bwysigrwydd diogelu darlledu Cymraeg o ansawdd uchel a chynnal presenoldeb cryf y BBC yng Nghymru, ac mae hynny'n golygu ledled Cymru. Roeddem yn gwerthfawrogi'r ymateb i'r llythyr hwnnw, lle gwnaeth o bwysleisio ymrwymiad parhaus y BBC i Gymru. Fel roeddwn i'n dweud mewn ymatebion blaenorol, mi fyddwn ni'n parhau i bwyso Llywodraeth y Deyrnas Unedig hefyd i ddangos sut mae ei pholisïau darlledu a phenderfyniadau cyllido yn cefnogi cynaliadwyedd darlledu gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru ar adeg pan mae ymddiriedaeth yn y cyfryngau gwasanaeth cyhoeddus yn bwysicach nag erioed. Mae penderfyniadau sy'n lleihau gwasanaethau yng Nghymru neu'n tanseilio presenoldeb y BBC yn ein cymunedau yn bryderus iawn. Mi wnaf i roi sicrwydd i'r Aelod y byddwn ni'n parhau i ymgysylltu â'r BBC i godi pryderon ar bob cyfle priodol, gan gynnwys mewn trafodaethau sydd i ddod. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782516 322 Cy 2026-11-03T18:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18001&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782517 323 Cy 2026-11-03T18:31:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18063&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Ac yn olaf, Weinidog Cabinet, Catherine Cullen. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782518 324 En 2026-11-03T18:31:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18067&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Diolch, Ddirprwy Lywydd. Diolch am eich datganiad heddiw. Rwy'n cytuno y dylai'r cyfryngau fod yn ddemocrataidd ac y dylen nhw ddal pŵer i gyfrif a rhoi platfform i Gymru. Rydyn ni eisoes yn gwneud hyn, felly pam rydyn ni'n ceisio ei ddatganoli ymhellach? Fe wnaethoch chi sôn am ledaeniad camwybodaeth a thwyllwybodaeth sy'n cyflwyno her i ymddiriedaeth a dadl ddemocrataidd. Pwy sy'n mynd i benderfynu beth yw camwybodaeth a thwyllwybodaeth? O fewn eich cylch gwaith awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol ar gyfer Cymru, nodaf fod yr Athro Medhurst yn gweithio ar brosiectau ar gyfer Llafur, Plaid a'r SNP ar ddatganoli cyfryngau. Ydych chi wir yn cefnogi newyddiaduraeth er budd y cyhoedd sy'n darparu gwerth mawr i bob cymuned, lluosogrwydd ac ymgysylltu democrataidd? Mae'r datganiad hwn yn rhagweld goruchwylio cyfryngau Cymru, yn y pen draw, o dan reolaeth y Llywodraeth. Mae yna etholwyr, rhai ohonyn nhw sydd wedi ein rhoi ni yn y seddi hyn, nad ydyn nhw efallai yn cytuno â dewis Plaid o ran y cyfryngau. Yn seiliedig ar yr hyn yr ydyn ni wedi'i weld ar ystad y Senedd, y safbwynt diofyn yw, os nad yw'n cytuno â chi, yna mae'n cael ei wahardd. Rydych chi eisiau i'r cyfryngau ddod yn ddatganoledig. Allwch chi ymrwymo i lais teg a democrataidd i holl bobl Cymru? Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782519 325 En 2026-11-03T18:32:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18144&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Nid wyf i'n siŵr a wnaeth yr Aelod wrando ar y datganiad, ond roedd lluosogrwydd y cyfryngau yn ganolog i'r hyn a ddywedais i. A hefyd, dydw i ddim yn gwybod a yw'r Aelod wedi cymryd yr amser i ddarllen y dystiolaeth y mae'r gwaith hwn wedi'i seilio arni, sy'n dangos nad yw'r cyfryngau yn gweithio i Gymru. Nid yw'n gweithio i'n cymunedau, nid yw'n gweithio dros ddemocratiaeth, ac mae'r hyn sydd gennym ni ar hyn o bryd dan fygythiad. Hoffwn i hefyd atgoffa'r Aelod bod y penderfyniad a wnaed ynglŷn â GB News yn y Senedd flaenorol wedi'i wneud ar sail misogynedd. Cafodd ei wneud yn seiliedig ar sylw misogynaidd a gafodd ei wneud ar y pryd. Ni wnaeth y Llywodraeth chwarae unrhyw ran yn hynny. Mae'n iawn nad yw'r Llywodraeth yn chwarae unrhyw rôl yn hynny. Fel Llywodraeth sy'n credu mewn democratiaeth a lluosogrwydd y cyfryngau, rydyn ni'n mynd i'r afael â diffyg democrataidd. Rydyn ni'n mynd i'r afael â'r hyn yr ydyn ni'n ei gweld fel twyllwybodaeth a chamwybodaeth beryglus ar hyn o bryd, sydd heb ei wirio yma yng Nghymru, ac nad oes gennym ni unrhyw reolaeth drosto nag unrhyw lais ynddo. Nid yw'n rhaid i'r Llywodraeth benderfynu beth mae pobl yn ei wylio neu beth sy'n cael ei gyhoeddi ai peidio. Mae yna reoleiddwyr. Dyna eu swydd. Ond rwy'n credu bod y cyfryngau yng Nghymru dan fygythiad ar hyn o bryd. Nid fy marn i yn unig ydyw. Mae'n un y mae academyddion fel yr Athro Medhurst, academydd sy'n gweithio ym Mhrifysgol Aberystwyth,yn ei chefnogi, ond nid yr unig academydd yma ydyw. Os ystyriwch chi hefyd yr hyn sy'n digwydd ledled y byd o ran y cyfryngau a democratiaeth, nid ydyn ni'n unigryw o ran yr heriau yr ydyn ni'n eu hwynebu. Nid ydyn ni'n unigryw fel Llywodraeth yn yr heriau yr ydyn ni'n ceisio mynd i'r afael â nhw. Byddwn i'n gobeithio bod pob Aelod yn y Siambr hon yn rhannu'n pryder ynghylch y cyfryngau yma yng Nghymru a pha mor fregus ydyn nhw, yn rhannu ein pryder am y toriadau sy'n wynebu'r BBC, yn rhannu ein pryderon ynghylch yr effaith y bydd hyn yn ei chael ar ddiwylliant Cymru, y Gymraeg a lluosogaeth. Mae'r rhain yn nodweddion pwysig yn unrhyw ddemocratiaeth. Maen nhw wedi bod yn bwysig o ran datblygiad democratiaeth yma yng Nghymru. Rydyn ni'n sefyll yma wrth eisiau sicrhau lluosogrwydd y cyfryngau, er mwyn sicrhau bod gan Gymru lais. Os nad yw'r Aelodau yma yn cefnogi hynny, yna nid ydych chi'n cynrychioli'ch etholwyr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782557 326 En 2026-11-03T18:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18301&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782806 327 Cy 2026-11-03T18:35:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18311&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782558 328 Cy 2026-11-03T18:35:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18307&l=cy 261103-7 7. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Dyfodol y cyfryngau yng Nghymru C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782560 329 Cy 2026-11-03T18:35:09 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18310&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen i eitem 8, rheoliadau ardrethu annomestig, disgrifiad o luosyddion—. Mae yna eiriau mawr yn y teitl yma, felly dwi'n mynd i gychwyn eto. Symudwn ymlaen i eitem 8, Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid i wneud y cynnig—Elin Jones. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782807 330 Cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 I Cynnig NDM9340 Heledd Fychan Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 27.5, yn cymeradwyo bod y fersiwn ddrafft o Reoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 yn cael ei llunio yn unol â’r fersiwn ddrafft a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 6 Hydref 2026. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782808 331 Cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 I Cynigiwyd y cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782561 332 Cy 2026-11-03T18:35:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18342&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Diolch, Ddirprwy Lywydd. Dwi'n cyflwyno y prynhawn yma y cynnig i gymeradwyo Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026. Ar 15 Medi, fe wnes i gyhoeddi’r newidiadau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu gwneud i drethi busnes, gan adlewyrchu ein hymrwymiad yn y rhaglen lywodraethu i ailgydbwyso’r system i roi gwell cefnogaeth i fusnesau lletygarwch, hamdden a manwerthu ar y stryd fawr. Mae’r rheoliadau hyn yn darparu ar gyfer y newidiadau hynny, a fydd yn dod i rym o 1 Ebrill 2027 ymlaen. O’r flwyddyn nesaf ymlaen, felly, mi fydd y lluosydd is, sy’n cael ei gymhwyso ar hyn o bryd i siopau manwerthu yng Nghymru, hefyd yn cael ei gymhwyso i eiddo bach a chanolig eu maint yn y sectorau lletygarwch a bwyd a diod, llety ymwelwyr a hamdden. Mi fydd hyn yn darparu gostyngiad parhaol o 30 y cant ym miliau trethi busnes eiddo cymwys, wedi’i ariannu gan gynnydd bach i’r lluosydd uwch, sy’n gymwys i’r eiddo gwerth uchaf yn y sylfaen dreth. Bydd y lluosydd uwch hwn yn cael ei osod 4.2 y cant yn uwch na’r lluosydd safonol. Mae hyn 1.6 pwynt canran yn fwy na'r gwahaniaeth presennol o 2.6 y cant. Dwi’n credu bod hwn yn gynnydd eithaf bach ac yn ffordd deg o ailgydbwyso’r system drethi, fel ein bod ni’n gallu rhoi gwell cefnogaeth i’r busnesau sy’n galon i’r stryd fawr ac i ganol trefi. Mae’r rheoliadau yn rhoi eglurder ynglŷn â’r eiddo y bydd y lluosydd is yn gymwys iddyn nhw. Maen nhw hefyd yn diwygio’r gwerth sy’n cael ei ddefnyddio i gyfrifo lefel y lluosydd uwch o gymharu â’r lluosydd safonol. Dwi’n cyflwyno’r rheoliadau nawr er mwyn rhoi digon o amser i awdurdodau lleol roi’r newid hwn ar waith, yn ogystal â rhoi amser i fusnesau baratoi. Mi fydd gwerthoedd yr holl luosyddion ar gyfer 2027-28 yn cael eu pennu yn ddiweddarach eleni, a hynny yn rhan o’r gwaith o baratoi’r gyllideb flynyddol. Dwi’n ddiolchgar, wrth gloi, i’r Pwyllgor Deddfwriaeth am ystyried y rheoliadau yma, a dwi'n gofyn i’r Aelodau gymeradwyo’r rheoliadau heddiw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782572 333 En 2026-11-03T18:38:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18481&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr Er fy mod i eisiau agor ar nodyn da, ein bod ni, ydyn, yn cytuno â'r Llywodraeth bod angen mwy o gymorth ar fusnesau bach—mae lletygarwch a manwerthu yn dioddef ar hyn o bryd—rydym eisiau gweld nid yn unig ostyngiad o 30 y cant; rydym ni ar y meinciau hyn yn credu bod angen i lawer mwy ddigwydd i helpu gydag economi Cymru. Y broblem gyda'r hyn y mae'r Llywodraeth wedi'i roi yma—dywedodd y Gweinidog 'fargen deg' i fusnesau eraill—yw y byddai mwy na 500 o leoliadau lletygarwch yn talu mwy o ardrethi busnes mewn gwirionedd gyda'r cynnig hwn. Mae yna hefyd 734 ychwanegol nad ydynt yn derbyn dim cymorth o hyn o gwbl. Y broblem yw, Weinidog, allwch chi ddim lladrata gan Peter i dalu Paul. Y broblem yma yw bod Peter hefyd yn gyflogwr. Mae'r busnesau hyn yn gyflogwyr torfol sy'n gyfrifol am swyddi ac incwm, ac maen nhw'n teimlo'r pwysau yn union fel pob busnes bach allan yna hefyd. Mae'r busnesau hynny ar hyn o bryd yn wynebu costau ynni uwch ac maen nhw'n teimlo'r argyfwng costau byw, sy'n golygu bod llai o ymwelwyr. Mae'r un baich arnyn nhw. Ar hyn o bryd, nid yw'r gostyngiad hwn o 30 y cant mewn ardrethi busnes yn eu cynorthwyo mewn gwirionedd. Nid oes rhaid i chi gymryd fy ngair i am hyn. Un grŵp byddai'n cefnogi hyn, byddech chi'n meddwl, yw UKHospitality Cymru. Maen nhw'n dweud nad yw'r mesurau cyllidebol yn mynd yn ddigon pell i leihau yn sylweddol y baich treth sy'n wynebu'r sector. Maen nhw'n mynd ymhellach ac yn dweud y bydd llawer o fusnesau yn cael eu gorfodi ymhellach i golli swyddi a chau busnesau. Weinidog, er ein bod ni'n cefnogi'r hyn rydych chi'n ei wneud i nifer mawr o'r busnesau yng Nghymru, gofynnwn i chi feddwl eto ac edrych ar y busnesau ychwanegol na fydd yn cael y budd o hyn. Mae lletygarwch yn sector mawr yma yng Nghymru. Y broblem arall sy'n wynebu hyn, er bod gennych werth £100,000 yno, yw beth sy'n digwydd i leoliad? Gallai busnes a phris eiddo yma yng Nghaerdydd fod ar lefel uwch ond yn dal i fod yn fusnes bach. Gallech fod mewn ardal wahanol o Gymru. Mae'r cynnig rydych chi'n ei roi yn loteri cod post ar fusnesau. Dylai lleoliad fod yn ffactor yn y cyfrifiadau rydych chi'n eu gwneud. Heddiw yn y Siambr hon rydym wedi clywed llawer am fferyllfeydd lleol hefyd. Siaradodd y Prif Weinidog am y gwaith pwysig maen nhw'n ei wneud fel clinigau. Roeddwn i'n siomedig, yn y gostyngiad hwn mewn ardrethi busnes, nad yw'r Llywodraeth yn ystyried fferyllfeydd. Ar y meinciau hyn, rydym yn credu y dylai fferyllfeydd, am y gwaith maen nhw'n ei wneud, wynebu gostyngiad o 100 y cant, yn union fel practisau meddygon teulu a phractisau deintyddol. Nid yw geiriau gan y Prif Weinidog yn y Siambr hon yn ddigon. Yr hyn rydym yn ei ddisgwyl yw gweithredu, a dyna'r hyn yr hoffem alw ar y Llywodraeth i'w wneud yma heddiw. I gloi, Weinidog, gofynnwn i chi feddwl eto am yr hyn rydych chi'n ei wneud. Meddyliwch am y busnesau mwy hynny sy'n wynebu caledi ar hyn o bryd o ran ymwelwyr. Meddyliwch am y fferyllwyr sy'n gwneud gwaith gwych ar y rheng flaen, sy'n derbyn dim o'r pecyn hwn heddiw. Os gwelwch yn dda, Weinidog, rydym yn eich annog, ymunwch â ni a gadewch i ni gefnogi cyflogwyr gwirioneddol Cymru, nid dim ond y cam bach hwn i ddangos eich bod yn ymwybodol o hyn sydd yma heddiw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782587 334 En 2026-11-03T18:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18601&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782589 335 Cy 2026-11-03T18:41:34 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18695&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Fel y dywedais mewn ymateb i ddatganiad gan y Gweinidog nôl ym mis Medi, rydyn ni'n croesawu cynlluniau'r Llywodraeth i ymestyn y lluosydd is i eiddo lletygarwch a hamdden o faint canolig ac i gynnig gostyngiad o 30 y cant ar ardrethi busnes. Mae hyn yn adeiladu ar gamau y gymerwyd gan Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol a Llywodraethau Llafur Cymru blaenorol, a leihaodd ardrethi ar gyfer tafarndai, lleoliadau cerddoriaeth fyw a bwytai. Dwi'n tybio bod y gost o tua £12 miliwn a nodwyd yn ymwneud â dyblu'r cymorth hwnnw a'i ymestyn i fusnesau hamdden, rhywbeth yr ydym ni, fel y dywedais, yn ei groesawu. Fodd bynnag, rwy'n pryderu bod y cynnig i ofyn i fusnesau mwy i dalu'r costau hyn yn golygu dau beth: cynyddu'r costau i'r busnesau hynny heb unrhyw gymorth pontio, a chreu dibyn serth mwy peryglus i'r busnesau hynny sy'n croesi'r trothwy i werth ardrethol o ychydig dros £51,000 yn hytrach nag ychydig o dan y swm hwnnw. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782597 336 En 2026-11-03T18:42:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18762&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Mae'r asesiad a ddarparwyd gan y Gweinidog heddiw yn nodi bod 150 o fusnesau yn wynebu cynnydd o dros £10,000, gyda bron i 3,000 o fusnesau yn wynebu biliau ychwanegol o dros £1,000. A gaf i atgoffa'r Gweinidog, wrth wneud ardrethi busnes yn decach drwy ailbrisio rheolaidd a chymorth ychwanegol i fusnesau bach a chanolig, fod y Llywodraeth flaenorol hefyd wedi darparu rhyddhad trosiannol i bob busnes y cynyddodd ei rwymedigaeth fwy na £300. Mewn gwirionedd, cafodd y cynnydd ei gyflwyno fesul cam dros dair blynedd: traean ym mlwyddyn 1, dau draean ym mlwyddyn 2, a'r cynnydd llawn yn y flwyddyn olaf. Fodd bynnag, o ddarllen gwefan Busnes Cymru, ni fydd unrhyw ryddhad trosiannol pellach yn deillio o gynnydd i'r lluosydd fel y mae wedi ei gymhwyso ar hyn o bryd. Allwch chi gadarnhau bod hynny'n wir, Weinidog, ac esbonio pam? Oherwydd rwy'n credu ei bod hi'n rhyfedd, pan ddaeth hi i ailbrisio'r dreth gyngor, fod y Gweinidog mor bryderus am yr angen i roi rhyddhad trosiannol i aelwydydd fel ei bod hi'n cynnig dileu'r ailbrisiadau hynny yn llwyr, ond nid yw'n gweithredu, yn yr achos hwn, unrhyw ryddhad trosiannol i fusnesau, fel yr wyf i'n ei ddeall. Mae ei chynllun yn cydbwyso rhwng enillwyr a chollwyr. Oni allai hi fod wedi ystyried yr un dull hwnnw ar gyfer gweithredu trosiannol ailbrisio'r dreth gyngor? Yn olaf, mewn ymateb i'r datganiad llafar ym mis Medi, gofynnais a allai'r Gweinidog hefyd nodi sut mae'r Llywodraeth yn bwriadu osgoi ymyl clogwyn i fusnesau y mae eu gwerth ardrethol ychydig yn uwch na £51,000. Nid wyf yn credu bod y pwynt hwnnw wedi'i drafod o gwbl. O ystyried y materion hynny i gyd gyda'i gilydd, fel y dywedwn, rydym yn croesawu'r bwriad, ond byddwn yn ymatal ar y cynigion hyn. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782629 337 En 2026-11-03T18:44:43 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18884&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch, Weinidog Cabinet, am gyflwyno'r rheoliadau i ni yma heddiw. Ddirprwy Lywydd, efallai ein bod ni mewn argyfwng costau byw, ond rydym hefyd mewn argyfwng cost gwneud busnes, gyda chwmnïau yn ei chael yn anodd dan gostau ynni uchel, costau cyflogaeth sy'n cynyddu, mwy o fiwrocratiaeth yn tagu'r twf hwnnw, ac wrth gwrs, eu biliau ardrethi busnes hefyd. Ac fel eraill sydd wedi siarad hyd yn hyn, rydym yn croesawu'r rhesymeg craidd y tu ôl i'r rheoliadau hyn, yn ogystal â'r gydnabyddiaeth ymhlyg bod biliau ardrethi busnes yn rhy uchel i'n busnesau bach. Yn anffodus, nid yw'r rheoliadau a gyflwynwyd heddiw yn ddigon i leddfu'r pwysau sydd ar gwmnïau. Rydym am weld mwy o waith yn cael ei wneud i gefnogi busnesau bach a'n strydoedd mawr, a sicrhau bod pawb yn elwa ar strydoedd mawr iachach hefyd. Byddwn felly yn ymatal ar reoliadau nad ydynt yn gwneud digon i leddfu'r baich treth sy'n pwyso ar ein strydoedd mawr a'n busnesau bach. Diolch yn fawr iawn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782620 338 En 2026-11-03T18:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18901&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782649 339 Cy 2026-11-03T18:49:16 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19157&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782635 340 Cy 2026-11-03T18:45:42 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18943&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782637 341 En 2026-11-03T18:45:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=18948&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Iawn, a dyna lle'r oeddwn i'n meddwl y byddai pawb yn cefnogi gostyngiad o 30 y cant mewn ardrethi busnes ar gyfer y sector lletygarwch ar ein strydoedd mawr. Mae defnyddio mecanwaith y lluosydd gwahaniaethol yn ailadrodd mecanwaith y lluosydd gwahaniaethol i gyflwyno'r gostyngiad cychwynnol o 30 y cant mewn ardrethi busnes ar gyfer y sector manwerthu ar y strydoedd mawr, fel y'i cyflwynwyd gan y Llywodraeth flaenorol, ac mae'n benderfyniad bwriadol gan y Llywodraeth hon, fel yr oedd gan y Llywodraeth flaenorol, i roi mwy o gymorth i'r busnesau hynny ar y stryd fawr. Rwy'n clywed yn barhaus yn y Siambr hon, fel yr ydym wedi clywed o'r blaen, am y pwysau gwirioneddol ar ein strydoedd mawr, am sut, fel cymunedau, rydym eisiau cefnogi'r strydoedd mawr hynny. Gall y strydoedd mawr hynny fod mewn trefi gwledig, gallant fod mewn trefi yn y Cymoedd, a gallant fod mewn gwahanol rannau o ardaloedd dinesig. Mae'r gostyngiad hwn o 30 y cant mewn lletygarwch i gyd-fynd â gostyngiad o 30 y cant mewn ardrethi busnes ar gyfer manwerthu yn ymwneud â'r polisi penodol a bwriadol iawn o gefnogi busnesau ar ein strydoedd mawr. Ac i gadarnhau: mae fferyllfeydd eisoes yn gymwys ar gyfer y gostyngiad o 30 y cant, er fy mod wedi clywed mai eich galwad chi yw i ariannu gostyngiad o 100 y cant, ond dim ond i gadarnhau'r cymhwysedd o 30 y cant ar gyfer fferyllfeydd sydd eisoes ar waith. Realiti pleidleisio yn erbyn y rheoliadau hyn heddiw yw y bydd unrhyw un a fydd yn pleidleisio yn erbyn y rheoliadau yn pleidleisio yn erbyn ein gallu i gyflwyno'r gostyngiad hwnnw o 30 y cant ar gyfer lletygarwch mewn ardrethi busnes ar gyfer ein tafarndai a'n clybiau a'n bwytai ar ein strydoedd mawr, a'i wneud yn rhyddhad parhaol—nid dim ond yn rhyddhad trosiannol, ond ei wneud yn barhaol o fis Ebrill y flwyddyn nesaf. Felly, rwy'n annog Aelodau i ganiatáu i'r rheoliadau hyn basio heddiw er mwyn sicrhau bod busnesau yn gallu cael y gostyngiad hwnnw o 30 y cant. A dim ond i ddweud, mae yna faterion sydd wedi'u codi eto ynglŷn â sut rydym yn sicrhau bod agweddau eraill ar ein system ardrethi busnes y gellid eu newid, y gellid eu gwneud yn fwy ffafriol i fusnesau, bach a mawr, ac mae'r rheini yn faterion y byddwn ni'n eu hystyried eto. Fel rydw i wedi dweud o'r blaen, rydym wedi trafod y mater ynghylch ymyl y clogwyn ar gyfer rhai o'r busnesau hynny sy'n cael eu hunain ar ochr anghywir y trothwyon sydd gennym ni. Ac felly, bydd y sgyrsiau hynny'n parhau i gael eu cynnal fel rhan o'n trafodaethau ynghylch y gyllideb flynyddol, rwy'n siŵr, ac wrth i ni symud i gefnogi mwy o fusnesau yn y gwaith pwysig iawn y maen nhw'n ei wneud ar ein strydoedd mawr ac yn ein heconomi yn ehangach. Ond am heddiw, rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r rheoliadau fel y maen nhw wedi'u gosod. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782646 342 Cy 2026-11-03T18:48:53 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19134&l=cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782682 343 Cy 261103-8 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026 I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782648 344 Cy 2026-11-03T18:49:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19147&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 9, Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio i wneud y cynnig—Siân Gwenllian. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782650 345 Cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 I Cynnig NDM9339 Heledd Fychan Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 27.5, yn cymeradwyo bod y fersiwn ddrafft o Reoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 yn cael ei llunio yn unol â’r fersiwn ddrafft a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 23 Mehefin 2026. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782651 346 Cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 I Cynigiwyd y cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782652 347 Cy 2026-11-03T18:49:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19164&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 4981 4981 Sian Gwenllian AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981 Y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio Gwenllian, Sian Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd. I ddweud ar y cychwyn, mae'r Llywodraeth yma eisiau gwella'r ffordd mae pobl yn ymgysylltu â'n democratiaeth. Rydyn ni eisiau meithrin hyder pobl yn ein hetholiadau a lleihau'r rhwystrau rhag cymryd rhan. Mi fydd cofrestru etholwyr yn awtomatig yn helpu i gyflawni hynny, a dŷn ni'n arwain y ffordd yma yng Nghymru. Dwi'n falch, felly, o gyflwyno Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 ger eich bron chi heddiw. Ac mi hoffwn i ddiolch i’r ddau bwyllgor am eu hystyriaeth nhw o’r rheoliadau hyn. Hwn oedd fy ymddangosiad cyntaf gerbron y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, a dwi’n ddiolchgar bod mwyafrif yr Aelodau ar y pwyllgor hwnnw wedi cytuno i gymeradwyo’r rheoliadau. Mae’r rheoliadau hyn yn mynd i’r afael ag argymhellion y Comisiwn Etholiadol yn eu gwerthusiad o’r cynlluniau peilot—cynlluniau calonogol a gafodd eu cynnal y llynedd. Maen nhw’n rhoi sail statudol barhaol i gofrestru awtomatig yng Nghymru. Rydyn ni’n lleihau’r cyfnod hysbysu ar gyfer rhoi gwybod i etholwyr y byddan nhw’n cael eu cofrestru’n awtomatig o 60 diwrnod i 28 diwrnod. Mae’r cyfnod byrrach yma yn cadw hawl etholwyr i optio allan neu i wneud cais am gofrestriad di-enw, gan osgoi oedi diangen a phosibilrwydd o ddryswch. Rydyn ni hefyd yn rhoi mwy o hyblygrwydd i weinyddwyr etholiadol drwy leihau’r gofyniad i gynnal cofrestru awtomatig o bedair gwaith y flwyddyn i unwaith y flwyddyn galendr. Mae’r system yn adeiladu ar brosesau cofrestru etholiadol sy’n bodoli’n barod, yn hytrach na chreu swyddogaeth hollol newydd. Mae timau etholiadol eisoes yn fedrus wrth ddefnyddio data lleol i adeiladu a chynnal y gofrestr. Mae cofrestru etholwyr yn awtomatig yn defnyddio’r arbenigedd presennol hwnnw i nodi etholwyr cymwys na fyddent efallai yn cael eu nodi fel arall. Ac mi hoffwn i ddiolch i’r timau etholiadol ar draws Cymru am eu hymrwymiad parhaus. Mi fydd cofrestru etholwyr yn awtomatig yn helpu Cymru i arwain y ffordd yn y Deyrnas Unedig ac yn cyfrannu at leihau’r amcangyfrif o 400,000 o etholwyr sydd heb eu cofrestru yng Nghymru. Mi ddylai hyn, yn benodol, fynd i’r afael â thangofrestru ymhlith grwpiau penodol sy’n debygol o gael eu colli o dan brosesau traddodiadol. Mi ydyn ni’n trin pryderon ynglŷn â diogelwch personol o ddifrif. Rydyn ni wedi diddymu’r gofrestr llywodraeth leol agored er mwyn diogelu manylion etholwyr rhag cael eu datgelu i drydydd partïon, ac i helpu i roi sicrwydd i’r rheini a allai fod wedi osgoi cofrestru o’r blaen. Bydd neb yn cael ei ychwanegu at y gofrestr heb gael gwybod ymlaen llaw. Dylai neb gael ei atal rhag cymryd rhan mewn democratiaeth oherwydd ofn am eu diogelwch. Mi fyddwn ni’n parhau i weithio efo asiantaethau cymorth a chymdeithas sifil i godi ymwybyddiaeth o gofrestru’n ddi-enw ar gyfer y rhai sydd ei angen, a sicrhau bod yr opsiwn i optio allan hefyd yn glir. Ar hyn o bryd, mi fydd angen cofrestru ar wahân o hyd ar gyfer etholiadau Senedd y Deyrnas Unedig, ac mi fydd hyn hefyd yn cael ei wneud yn glir i etholwyr. Mae hi'n debygol erbyn hyn y bydd Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn dilyn esiampl Cymru—yn dilyn ein hesiampl ni drwy gyflwyno system gofrestru heb gais ar gyfer etholiadau a gedwir yn ôl. Mae ein dull gweithredu yn cadw’r posibilrwydd o alinio yn y dyfodol yn agored. Mae’n ein galluogi i wneud cynnydd rŵan yng Nghymru, heb orfod aros—cynnydd rŵan, gan gadw’r hyblygrwydd i ymateb i ddatblygiadau pellach gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig wrth i’r rheini ddod yn fwy eglur. Dwi’n falch bod Cymru yn arwain y ffordd drwy gyflwyno cofrestru etholwyr yn awtomatig drwy’r rheoliadau hyn heddiw, a dwi’n edrych ymlaen at glywed barn yr Aelodau yn y Senedd. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782530 348 Cy 2026-11-03T18:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19201&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782538 349 Cy 2026-11-03T18:54:27 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19468&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, Carmelo Colasanto. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782539 350 En 2026-11-03T18:54:37 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19478&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12152 12152 Carmelo Colasanto AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12152 Colasanto, Carmelo Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n cyfrannu at y ddadl hon yn rhinwedd fy swydd fel Cadeirydd y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio. Y rheoliadau hyn yw'r cyntaf i gael eu dwyn ymlaen o dan adran 19 o Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024, sy'n nodi y gall pwyllgor argymell cyfnod craffu estynedig o 60 diwrnod ar gyfer rheoliadau fel y rhain, sy'n gwneud diwygiadau etholiadol ar ôl cynnal cynllun peilot. Fel pwyllgor, fe wnaethom gytuno, o ystyried pwysigrwydd y rheoliadau hyn, fod argymhelliad o'r fath yn briodol. Rhoddodd hyn fwy o amser i ni gasglu barn gan randdeiliaid, ac rydym yn ddiolchgar i bawb a roddodd dystiolaeth i'n hysbysu yn ein gwaith. Yn gyffredinol, mae'r mwyafrif o aelodau'r pwyllgor yn cydnabod bod y system sy'n cael ei chyflwyno ar gyfer cofrestru etholiadol heb wneud cais, a elwir fel arall yn AVR, yn fecanwaith a all gynyddu cyfranogiad democrataidd mewn etholiadau, ac felly cefnogi'r rheoliadau hyn. Fodd bynnag, credwn y dylid cynnal gwerthusiadau rheolaidd yn dilyn ymarferion AVR, ac y dylai'r cyntaf o'r rhain ddigwydd o fewn 12 mis. Un o'n prif bryderon yw bod yr amserlen ar gyfer optio allan o fod wedi eich cofrestru'n awtomatig wedi'i lleihau i 28 diwrnod, sy'n ostyngiad sylweddol ar y cyfnod gwreiddiol o 60 diwrnod pan gafodd AVR ei beilota y llynedd. Yn benodol, rydym yn pryderu nad yw hyn yn rhoi digon o amser i bobl agored i niwed optio allan. Codwyd pryderon diogelu gan ein pwyllgor rhagflaenol yn ystod ei waith o graffu ar y Bil yn 2024, ac mae'n siomedig na wnaeth Llywodraeth Cymru ymgymryd ag unrhyw ymgynghoriad ffurfiol â sefydliadau sy'n cynrychioli grwpiau agored i niwed ar y rheoliadau penodol hyn. Bu modd i ni estyn allan i rai grwpiau, gan gynnwys Rhwydwaith Cydraddoldeb Menywod Cymru a Chymorth i Ferched Cymru, ac roedd yr olaf o'r rhain yn pwysleisio'r angen i sicrhau bod goroeswyr cam-drin domestig yn deall y broses newydd yn llawn. Po fwyaf yw'r ymgysylltiad a'r amser sydd ar gael ar gyfer hyn, y mwyaf o siawns y bydd ganddyn nhw o gael gwybodaeth a chymorth perthnasol a chwblhau'r broses o optio allan o'r gofrestr neu gofrestru'n ddienw os dyna, mewn gwirionedd, yw eu dymuniad. Dywedodd y Gweinidog Cabinet wrthym yn ystod y gwaith craffu y bydd yn parhau i ymgysylltu â grwpiau agored i niwed, ac rydym yn gobeithio bod hyn yn digwydd nawr ac y bydd yn parhau dros y misoedd nesaf wrth i'r system newydd gael ei chyflwyno i baratoi ar gyfer yr etholiadau llywodraeth leol ym mis Mai 2027. Mae ein pryderon eraill yn ymwneud ag amlder ymarferion AVR, y data sydd ar gael a'i ansawdd a chostau gweithredu. Mae'r rhain wedi'u nodi yn ein hadroddiad, a byddwn yn annog Llywodraeth Cymru i dderbyn ein hargymhellion a gweithredu arnyn nhw. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782613 351 En 2026-11-03T18:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19501&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782618 352 Cy 2026-11-03T18:57:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19631&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cristiana Emsley.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782624 353 En 2026-11-03T18:57:15 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19636&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch, Ddirprwy Lywydd. Ystyriodd y Pwyllgor Deddfwriaeth y rheoliadau drafft hyn yn ystod ei gyfarfod ar 13 Gorffennaf. Cododd ein hadroddiad ddau bwynt adrodd technegol, gan geisio esboniad pellach am y rhagymadrodd ac eglurder ar argymhellion y Comisiwn Etholiadol yn dilyn y cynllun peilot, y rhoddwyd sylw iddynt gan Lywodraeth Cymru yn ei hymateb i'n hadroddiad. Y rheoliadau hyn yw'r cyntaf i gael eu gosod o dan adran 19 o Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024. Maen nhw'n destun gweithdrefn graffu uwch, lle gall pwyllgor sy'n gyfrifol am adrodd ar y rheoliadau drafft, o fewn 30 diwrnod, argymell bod ffenestr graffu estynedig o 60 diwrnod yn berthnasol i'r rheoliadau. Os nad yw'r argymhelliad hwnnw'n cael ei wrthod gan y Senedd, mae'r ffenestr graffu estynedig honno yn dechrau. Mae'r ddau bwynt rhinwedd cyntaf yn ein hadroddiad yn canolbwyntio ar y weithdrefn graffu uwch hon. Mae'r cyntaf yn nodi na wnaeth Llywodraeth Cymru hysbysu'r Pwyllgor Busnes am ddyfodiad y rheoliadau newydd hyn, fel y rhagwelir mewn Rheolau Sefydlog ar gyfer is-ddeddfwriaeth gydag amseroedd craffu penodol a nodir yn y Ddeddf galluogi. Mae'r ail yn nodi y byddai'r pwyllgor yn disgwyl gweld mwy o wybodaeth am y weithdrefn graffu uwch yn y memorandwm esboniadol i'r rheoliadau hyn. Daeth y pwyllgor i'r casgliad nad oedd Llywodraeth Cymru wedi rhagweld y weithdrefn graffu briodol ar gyfer y rheoliadau hanfodol bwysig hyn. Barn y pwyllgor yw y dylai Llywodraeth Cymru fod wedi hysbysu'r Pwyllgor Busnes am ddyfodiad y rheoliadau hyn, fel y gallai'r Pwyllgor Busnes eu cyfeirio at y pwyllgor polisi priodol i graffu arnynt. Mae'n ymddangos hefyd nad oedd Llywodraeth Cymru wedi ystyried y potensial ar gyfer amserlen graffu estynedig wrth gynllunio i wneud y rheoliadau hyn, oherwydd rydym yn deall ei bod eisiau cynnal y ddadl berthnasol ddiwedd mis Medi yn wreiddiol. Mae'r pwyllgor yn cydnabod mai dyma'r tro cyntaf i'r weithdrefn graffu uwch hon gael ei defnyddio. Rwy'n ddiolchgar am ymateb Llywodraeth Cymru i'n hadroddiad, a oedd yn ein sicrhau y bydd rheoliadau a wneir yn y dyfodol o dan adran 19(12) yn cael eu hamlygu i'r Pwyllgor Busnes. Rwyf hefyd yn ddiolchgar am waith fy nghyd-Aelodau ar y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio am eu gwaith craffu polisi gwerthfawr a chadarn, fel y nodir yn eu hadroddiad a osodwyd ar 16 Hydref. Yn y bôn, barn y pwyllgor yw y dylai'r rheoliadau drafft fod wedi cael eu gosod mewn digon o amser i ddarparu ar gyfer cyfnod craffu estynedig, fel y nodir yn y Ddeddf galluogi, pe bai'r Senedd o'r farn ei bod yn briodol ei sbarduno. Felly, rydym yn cefnogi'r pwynt a wnaed yn adroddiad y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, sy'n nodi safbwyntiau tebyg iawn, ac sy'n nodi'n glir bod 'is-ddeddfwriaeth ac amserlenni gweithredu yn cael eu cynllunio gyda digon o amser i gynnal gweithdrefn graffu lawn y Senedd.' Waeth beth yw canlyniad y ddadl heddiw, rwy'n siŵr y bydd yr Aelodau yn ymuno â mi i groesawu'r craffu uwch a gynhaliwyd gan y Senedd mewn perthynas â'r rheoliadau drafft hanfodol bwysig hyn. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782627 354 En 2026-11-03T19:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19801&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782630 355 En 2026-11-03T19:00:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19851&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782631 356 En 2026-11-03T19:00:52 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=19853&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca Mae'r Llywodraeth eisiau cofrestru pobl i bleidleisio'n awtomatig, yn hytrach na'u bod yn dewis cofrestru drostyn nhw eu hunain. Ond, ar ôl eistedd ar Bwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio'r Senedd a gwrando ar y dystiolaeth, ac ar ôl cael amser i adolygu a myfyrio, mae gennyf bryderon sylweddol ynglŷn â sut y byddai hyn yn gweithio yn ymarferol a'r cyflymder y mae'n cael ei rhuthro drwodd, ac rwy'n gofyn i'r Aelodau wrando ar y bobl a fyddai'n gorfod gwneud y gwaith hwn mewn gwirionedd. Dywedodd Cymdeithas y Gweinyddwyr Etholiadol wrth ein pwyllgor na fydd y ddeddfwriaeth yn ei lle tan ddechrau mis Tachwedd—sef nawr—ar y cynharaf, a bod disgwyl iddyn nhw fynd a gweinyddu'r broses y diwrnod canlynol. Dywedon nhw ei bod yn 'sefyllfa anarferol i fod ynddi'. Nawr, dywedodd y Gweinidog Cabinet wrthym fod yr amserlen yn dynn, ond o fewn y terfyn, ac, yn ei geiriau hi, 'mae popeth yn iawn'. Mae'n rhaid i mi ddweud nad yw hynny'n iaith sy'n ysbrydoli llawer o hyder. Mae'r broses hon wedi cael ei rhuthro drwodd o'r dechrau i'r diwedd. Mae tair problem ymarferol y dylai pob un ohonyn nhw gael eu hystyried cyn pleidleisio ar y rheoliadau hyn. Y gyntaf yw arian. Pan osodwyd y rheoliadau hyn ym mis Mehefin, amcangyfrifodd Llywodraeth Cymru y byddai tua £2.6 miliwn o gostau yn y flwyddyn gyntaf. Ar 29 Medi, naw diwrnod cyn i'r pwyllgor adrodd, cynyddwyd yr amcangyfrif hwnnw i £4.4 miliwn. Ac os yw fy mathemateg i'n gywir, mae hynny'n gynnydd o tua 70 y cant, a ddarganfuwyd rhan o'r ffordd drwy ein gwaith craffu, pan oedd ein sesiwn dystiolaeth gyntaf eisoes wedi dod i ben. Yn waeth na hynny, dim ond y flwyddyn gyntaf sy'n cael ei hariannu gan grant penodol. Ar ôl hynny, mae'n mynd i mewn i'r grant cynnal refeniw ac nid yw'n cael ei neilltuo, ac efallai y bydd yn rhaid i'r 22 o gynghorau ysgwyddo'r bil amdano. Yr ail broblem yw data. Mae adroddiad y pwyllgor yn dweud bod gorfod dibynnu ar ffynonellau data yn amlwg yn wendid yn y system. Dywedodd Powys, un o'r cynghorau yn y cynllun peilot, wrthym fod: 'Paru data yn dibynnu ar ddata wedi'i safoni ac sydd o ansawdd da', ac ychwanegodd, 'does gennym ni ddim o hyn mewn awdurdodau lleol.' Dywedodd Cymdeithas y Gweinyddwyr Etholiadol wrthym fod rhai cynghorau yn treulio hyd at wyth wythnos yn glanhau data ac yn cynnal gwiriadau â llaw. Felly, mae hynny'n wyth wythnos mewn blwyddyn pan mae'r un timau eisoes yn paratoi ar gyfer etholiadau ym mhob cyngor yng Nghymru. Ac os yw'r gwaith hwnnw'n cael ei ruthro drwodd, roedd Cymdeithas y Gweinyddwyr Etholiadol hefyd yn glir am y canlyniadau: mae pobl yn cael eu hychwanegu at y gofrestr yn anghywir, oherwydd nad yw'r gwiriadau wedi'u gwneud yn iawn. Mae hynny'n niweidio uniondeb y broses, a byddwn wedi meddwl bod uniondeb ein cofrestrau yn rhywbeth y byddai pob parti eisiau ei amddiffyn. Y drydedd broblem yw'r un rwy'n ei chael hi anoddaf gadael fynd iddi. Mae'r rheoliadau hyn yn cwtogi'r ffenestr optio allan i bobl nad ydynt eisiau cael eu cofrestru o 60 diwrnod i 28 diwrnod. Cafodd y cyfnod 60 diwrnod hwnnw ei roi yno gan y Senedd i roi amser i bobl agored i niwed ymateb, a nawr mae hynny'n cael ei gwtogi gan fwy na hanner. Dywedodd Cymorth i Ferched Cymru wrth ein pwyllgor, po hiraf yw'r amserlen a roddir i oroeswyr, y mwyaf o siawns sydd ganddyn nhw o ddeall y broses a chadw eu manylion yn breifat. Fe wnaethon nhw hefyd ein hatgoffa bod llawer o wahanol bobl yn gallu cael mynediad i'r gofrestr—ymgyrchwyr, gwleidyddion etholedig a phleidiau gwleidyddol. Nid yw'r system yn ddiogel rhag mynediad gan droseddwyr eu hunain, neu rhag pobl y dylanwadir arnyn nhw i rannu gwybodaeth. Dyma'r hyn sy'n fy mhoeni i: dywedodd y gweinyddwyr etholiadol wrthym pam mae 28 diwrnod ar y bwrdd. Dywedodd eu tystiolaeth nhw fod yn rhaid i chi gael cyfnod o 28 diwrnod os yw hyn am gael ei gyflwyno cyn etholiadau'r flwyddyn nesaf, oherwydd fel arall byddwch chi wedi rhedeg allan o amser i gael y 60. Felly, mae'r mesur diogelu yn cael ei gwtogi oherwydd dyddiad cau'r Llywodraeth. O ddileu'r dyddiad cau gallem fod â mesur diogelu ar waith o hyd. Mae'n rhaid i ni gwestiynu doethineb ceisio rhedeg system gofrestru newydd sbon, heb ei phrofi trwy 22 o gynghorau ar feddalwedd sy'n dal i gael ei hysgrifennu yng nghanol y flwyddyn fwyaf ar gyfer etholiadau sydd gennym yng Nghymru. Yn hytrach na rhuthro i gwrdd â'r terfyn amser hunanosodedig, dylai'r Llywodraeth gynllunio hyn yn ofalus a meddwl am y goblygiadau, cadw'r 60 diwrnod, ac, os ydyn nhw eisiau cofrestru pobl yn awtomatig, rhoi mesurau diogelu priodol ar waith. Os yw'r Llywodraeth yn cael hyn yn anghywir, gallai'r canlyniadau anfwriadol fod yn ddifrifol. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782607 357 En 2026-11-03T19:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20101&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782626 358 En 2026-11-03T19:05:33 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20134&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Mae Llafur Cymru yn cefnogi'r cynnig hwn. Mae'r rheoliadau hyn yn barhad o gynigion a gyflwynwyd i ddechrau gan Lywodraeth Lafur ddiwethaf Cymru. Rydym yn falch o fod wedi arwain y ffordd ar gofrestru pleidleiswyr yn awtomatig yn y Llywodraeth drwy Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024. Mewn democratiaeth, mae'n bwysig ei gwneud hi'n haws i bobl bleidleisio. Rydw i, ac rwy'n siŵr bod eraill, wedi cwrdd ag etholwyr sydd wedi mynd i bleidleisio dim ond i gael eu gwrthod oherwydd nad oedden nhw wedi'u cofrestru. Mae hyn yn rhywbeth y dylem ni i gyd fod yn gweithio i'w atal. Dangosodd y pedwar cynllun peilot a lansiodd Llafur Cymru pan oedd mewn Llywodraeth—yn sir Gaerfyrddin, Gwynedd, Casnewydd a Phowys—sut y gallwn ehangu cryfderau ein democratiaeth. Ychwanegodd y cynlluniau peilot hyn 14,500 o etholwyr newydd i'r gofrestr. Roedd hynny'n gyflawniad sylweddol y gellir adeiladu arno nawr ar draws pob awdurdod lleol yng Nghymru. Felly, rydym yn falch o weld Gweinidogion newydd Plaid Cymru yn bwrw ymlaen â'r gwaith a ddechreuwyd gennym ni pan oeddem mewn Llywodraeth. Bydd y Gweinidog yn cytuno ei bod yn hanfodol bod gan awdurdodau lleol yr adnoddau a'r gefnogaeth sydd eu hangen arnyn nhw i weithredu cofrestru pleidleiswyr yn awtomatig. Pa sicrwydd y gall hi ei roi y bydd awdurdodau lleol yn cael eu cefnogi'n briodol i gyflawni'r newidiadau hyn? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782656 359 En 2026-11-03T19:06:39 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20200&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter A gaf i ddiolch i'r pwyllgor, yr wyf yn rhan ohono, am y gwaith a wnaethom ar hynny, a'r cadeirydd am y ffordd y mynegodd y pryderon? Ac, fel y gwelwch chi, roedd yna bryderon sylfaenol gan y ddau bwyllgor. Ond rydym i gyd eisiau gweld etholwyr cymwys yn gallu cymryd rhan yn ein democratiaeth ac rydym i gyd eisiau cofrestrau etholiadol sydd mor gyflawn a chywir â phosibl. Trwy gydol y gwaith craffu ar y ddeddfwriaeth a'r rheoliadau hyn, codwyd pryderon am weithrediad ymarferol cofrestru etholiadol heb wneud cais, ac mae llawer o'r pryderon hynny yn dal i fodoli heddiw. Yn benodol, mae cwestiynau o hyd ynglŷn â pharodrwydd awdurdodau lleol a swyddogion cofrestru etholiadol i gyflawni'r newidiadau hyn yn llwyddiannus cyn etholiadau llywodraeth leol 2027. Dangosodd tystiolaeth o'r cynllun peilot nad oedd gweithredu heb ei heriau. Mae llwyddiant unrhyw ddiwygio etholiadol yn dibynnu nid yn unig ar y polisi ei hun ond ar a oes gan y rhai sy'n gyfrifol am ei weinyddu y modd i wneud hynny'n effeithiol. Mae'r Ceidwadwyr eto i'w hargyhoeddi y bydd gan bob awdurdod yr adnoddau angenrheidiol i gyflawni'r trefniadau hyn yn gyson ac yn hyderus o fewn yr amserlen arfaethedig ac, ar y cyfan, mae gennym bryderon mawr am gostau amcanol cynyddol y cynigion. Mae gennym bryderon hefyd ynghylch a fyddai digon o amser a chyfle i unigolion ddeall eu bod wedi cael eu hychwanegu at y gofrestr ac a ydyn nhw'n dymuno arfer eu hawl i beidio ag aros arni. Mae hwn yn fesur diogelu pwysig ac yn un na ddylid ei anwybyddu, ond sydd wedi'i wanhau. Yn fwy cyffredinol, nododd gwaith craffu'r pwyllgor sawl maes lle roedd angen sicrwydd pellach am weithrediad y system, y gofynion y byddai'n eu gosod ar weinyddwyr, a'r goblygiadau ymarferol i'r rhai yr effeithir arnynt. Mae'r pryderon hynny'n haeddu ystyriaeth ofalus, yn enwedig pan fo Llywodraeth Cymru yn bwriadu i'r newidiadau hyn fod yn weithredol mewn pryd ar gyfer etholiadau 2027. Am y rhesymau a nodais, Ddirprwy Lywydd, ni fyddwn yn cefnogi'r cynnig hwn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782658 360 Cy 2026-11-03T19:08:54 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20335&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Croesawaf y drafodaeth am y rheoliadau hyn a fyddai'n ceisio cynyddu nifer yr etholwyr sy'n gymwys i bleidleisio, rhywbeth y byddaf wedi gobeithio y byddai pawb yn y Siambr hon eisiau gweld. Fel aelod o'r Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, rydym wedi sgrwtineiddio'r rheoliadau hyn yn fanwl, gan gynnwys mewn sesiynau tystiolaeth gyda'r Gweinidog Cabinet a rhanddeiliaid eraill. Rydym yn cydnabod, er bod yr amserlenni'n heriol, byddai'n gyfle coll pe na bai cofrestru etholwyr awtomatig yn cael ei gyflwyno cyn etholiadau llywodraeth leol y flwyddyn nesaf. Hoffwn ddefnyddio'r cyfle i ddiolch i'n staff sy'n gweithio mor galed yn adran gwasanaethau democratiaeth awdurdodau lleol a fyddai'n gweithio i gyflawni'r newidiadau hyn. Cytunaf fod monitro parhaus a gwerthuso yn y dyfodol yn hanfodol, ac edrychaf ymlaen at weld canlyniadau'r rheoliadau yma. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782662 361 Cy 2026-11-03T19:09:53 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20394&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782666 362 Cy 2026-11-03T19:09:58 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20399&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 4981 4981 Sian Gwenllian AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981 Y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio Gwenllian, Sian Diolch yn fawr iawn, a diolch i'r Aelodau am gymryd rhan yn y ddadl heddiw, ac yn arbennig i Gadeiryddion y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio a'r Pwyllgor Deddfwriaeth am eu gwaith chi. Mi wnaf i sôn i ddechrau am y Pwyllgor Deddfwriaeth. Dwi'n credu ein bod ni wedi ymateb fel Llywodraeth i'r pwyntiau technegol a dwi'n derbyn rhai o'r pwyntiau rydych chi'n eu gwneud ynglŷn â'r broses craffu a bod angen creu gofod ar gyfer hynny mewn newidiadau deddfwriaethol o'r math yma. Mi oedd y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio yn codi pryder ynglŷn â grwpiau bregus—merched, er enghraifft, sydd efallai yn poeni y byddan nhw'n cael eu hadnabod, a hwythau'n ceisio osgoi cael eu hadnabod oherwydd eu bod nhw'n cael eu cam-drin yn ddomestig a'r math yna o broblemau. Yn sicr i chi, mae'r ymgysylltu yn parhau efo cynrychiolwyr fel Cymorth i Ferched Cymru, ac mae yna ddeunydd cyfathrebu penodol yn mynd i fod ar gael ar gyfer rhai o'r grwpiau bregus rydych chi wedi eu hadnabod. Mi fydd pawb sydd yn cael eu hadnabod fel bod yn gymwys ar gyfer bod ar y rhestr yn cael llythyr. Mi fydd ganddyn nhw gyfle i optio allan os dydyn nhw ddim eisiau bod ar y rhestr o gwbl ac os dydyn nhw ddim eisiau pleidleisio. Neu mae ganddyn nhw hefyd—. Yn y llythyr hwnnw, bydd yr opsiwn o fod yn ddi-enw ond yn cadw'r hawl i bleidleisio. Mi fydd hynny'n cael ei roi'n reit glir yn y llythyrau bydd yn mynd at bobl sydd wedi cael eu hadnabod. Y pwynt am y costau—mae'r asesiad effaith rheoleiddiol diwygiedig yn y memorandwm esboniadol yn adlewyrchu'r rhagdybiaethau ariannu ac mae'r amcangyfrifon cost wedi cael eu diweddaru. Ac i ateb y pwynt ynglŷn â llywodraeth leol yn cael adnoddau digonol, mae yna lythyr grant yn mynd allan heno, gobeithio, os byddwch chi'n pasio'r rheoliadau yma, yn cynnig yr arian ar gyfer y flwyddyn gyntaf, a'r bwriad ydy gwneud yr un peth ar gyfer yr ail flwyddyn o gyflwyno'r rheoliadau yma. Ydy, mae'r amserlen yn dynn, ond dwi'n meddwl bod Beca wedi dweud yn glir mai cyfle coll buasai beidio cyflwyno'r rheoliadau a'r newidiadau sydd i ddigwydd. Felly, dwi yn hynod o ddiolchgar i'r awdurdodau lleol, y Comisiwn Etholiadol a Chymdeithas y Gweinyddwyr Etholiadol am eu cymorth wrth lunio'r rheoliadau yma. A hefyd, wrth gwrs, rydym ni'n barod iawn i gefnogi swyddogion cofrestru etholiadol a phartneriaid eraill wrth inni barhau i hyrwyddo etholiadau teg a hygyrch yng Nghymru. Diolch yn fawr iawn i'r weinyddiaeth flaenorol, dan arweinydd Jayne Bryant, am roi cychwyn ar y broses yma tua phedair blynedd yn ôl bellach. Dwi'n falch o fod wedi cymryd y gwaith yma ymlaen fel Gweinidog ers mis Mai, gan symud yn gyflym ond mewn da bryd ar gyfer yr etholiadau lleol ym mis Mai. Felly, mae cymeradwyaeth heddiw yn hanfodol fel bod modd gweithredu cyn yr etholiadau lleol pwysig yna ym mis Mai a chael cofrestr mor gyflawn â phosib. Dwi'n eich atgoffa chi bod yna 400,000 o bobl sy'n gymwys i bleidleisio sydd ddim wedi'u cofrestru, ac rydym ni i gyd wedi gweld pobl yn cyrraedd y bwth pleidleisio a chanfod dydyn nhw ddim yn gallu pleidleisio am y rheswm syml dydyn nhw ddim wedi'u cofrestru. Wel, mi fydd hyn yn rhoi cyfle gwirioneddol i lawer iawn mwy o bobl yng Nghymru ddefnyddio eu hawl ddemocrataidd i bleidleisio mewn etholiadau yng Nghymru. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782610 363 Cy 2026-11-03T19:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20401&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782632 364 Cy 2026-11-03T19:14:36 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20677&l=cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782681 365 Cy 261103-9 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026 I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782634 366 Cy 2026-11-03T19:14:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20691&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Ymlaen at eitem 10, cynnig cydsyniad offeryn statudol, Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026. Galwaf ar y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol i wneud y cynnig—Nerys Evans. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782565 367 Cy 2026-11-03T19:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20701&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782568 368 Cy 2026-11-03T19:15:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20702&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782569 369 Cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 I Cynnig NDM9337 Nerys Evans Cynnig bod Senedd Cymru yn cytuno, yn unol â Rheol Sefydlog 30A.10, fod yr Ysgrifennydd Gwladol yn gwneud Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026, a fydd yn berthnasol i Gymru (byddant hefyd yn berthnasol i Loegr a Gogledd Iwerddon), yn unol â'r fersiwn ddrafft a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 15 Medi 2026. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782570 370 Cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 I Cynigiwyd y cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782571 371 Cy 2026-11-03T19:15:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20709&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 261 261 Nerys Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=261 Y Dirprwy Weinidog Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol Evans, Nerys Diolch, Ddirprwy Lywydd, a diolch am y cyfle hwn i esbonio'r cefndir i'r cynnig cydsyniad offeryn statudol mewn perthynas â Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782581 372 En 2026-11-03T19:15:24 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20725&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 261 261 Nerys Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=261 Evans, Nerys Mae'r memorandwm cydsyniad offeryn statudol a osodais gerbron y Senedd ar 15 Medi yn esbonio'r rheoliadau hyn a'u diben. Gan eu bod nhw'n diwygio deddfwriaeth sylfaenol sydd o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd, mae'r rheoliadau'n ymwneud â Rheol Sefydlog 30A. Mae'r memorandwm cydsyniad offeryn statudol, felly, hefyd yn nodi fy rhesymeg ynghylch pam rwy'n ystyried ei bod hi'n briodol gwneud y newidiadau hyn trwy offeryn statudol Llywodraeth y DU. Rwy'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Deddfwriaeth am ei waith craffu a'u hadroddiad, a gyhoeddwyd ar 20 Hydref. Mae'r adroddiad yn cynnwys tri argymhelliad sy'n ymwneud â'r broses memorandwm cydsyniad offeryn statudol a'm rhyngweithio â Llywodraeth y DU ar y rheoliadau hyn. Cyhoeddais fy ymateb i'r Pwyllgor Deddfwriaeth ar 2 Tachwedd, lle derbyniais argymhellion y pwyllgor ac ailadroddais gydnabyddiaeth Llywodraeth Cymru o bwysigrwydd Rheol Sefydlog 30A a'i phroses. Roedd fy nghytundeb i Lywodraeth y DU wneud rheoliadau drafft ar wahân i, ac nid oedd yn disodli nac yn achub y blaen ar ystyriaeth y Senedd. Wrth ddarparu'r cytundeb hwnnw, gwnes yn glir y byddai cytundeb y Senedd yn cael ei geisio ac y byddwn yn cyfathrebu'n brydlon ganlyniad y ddadl hon ar gynnig i Lywodraeth y DU. Rwy'n falch nad oedd adroddiad y Pwyllgor Deddfwriaeth yn tynnu sylw at unrhyw faterion gyda sylwedd neu effaith y rheoliadau, sy'n ofynnol i weithredu'r polisi cenhedlaeth ddi-fwg. Mae Deddf Tybaco a Fêps 2026 yn creu cenhedlaeth ddi-fwg drwy wahardd gwerthu cynhyrchion tybaco, cynhyrchion ysmygu llysieuol a phapurau sigaréts i unrhyw un a anwyd ar neu ar ôl 1 Ionawr 2009. Mae hyn yn dod i rym o 1 Ionawr 2027 a bydd yn cefnogi ymrwymiad y Llywodraeth hon i atal salwch a chlefydau ac i amddiffyn plant a phobl ifanc Cymru. Cyn cael ei basio fel Deddf, derbyniodd y Bil, a'i ddarpariaethau cenhedlaeth ddi-fwg, gefnogaeth y Senedd ar 9 Rhagfyr 2025. Mae'r ddeddfwriaeth dybaco bresennol yn adlewyrchu'r cyfyngiad oedran presennol ar werthu cynhyrchion tybaco, sef mai dim ond i'r rhai dros 18 oed y gellir gwerthu cynhyrchion. Felly, o 1 Ionawr 2027 ymlaen, rhaid i'r gofynion presennol alinio â'r oedran gwerthu newydd, er mwyn sicrhau bod y ddeddfwriaeth yn gweithredu'n gydlynol. Mae Deddf Hysbysebu a Hyrwyddo Tybaco 2002 yn cyfyngu ar arddangos cynhyrchion tybaco a gynigir i'w gwerthu. Mae adran 7A yn ei gwneud yn drosedd i berson, yn ystod busnes, arddangos neu beri i gynhyrchion tybaco gael eu harddangos. Mae adran 7B yn darparu nad oes unrhyw drosedd yn cael ei chyflawni pan wneir arddangosfa y gofynnir amdano i unigolyn 18 oed neu'n hŷn, ac mae'n darparu amddiffyniad mewn sefyllfaoedd penodol lle roedd y person yn credu bod yr unigolyn yn 18 oed neu'n hŷn. Mae'r rheoliadau hyn yn diwygio adran 7B i ddisodli'r cyfeiriad at unigolion sy'n '18 oed neu'n hŷn' neu 'dan 18 oed' gyda chyfeiriadau at y rhai a anwyd cyn, ar neu ar ôl 1 Ionawr 2009, fel y bo'n briodol. Mae cyfeiriadau at 'oedran' hefyd yn cael eu disodli gan 'dyddiad geni'. Os cânt eu pasio, bydd y rheoliadau'n berthnasol yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon. Er mai egwyddor gyffredinol Llywodraeth Cymru yw y dylai cyfraith ar faterion datganoledig gael ei gwneud yng Nghymru, mae ein hegwyddor yn cydnabod bod amgylchiadau lle gall deddfwriaeth y DU fod yn briodol. Yn yr achos hwn, mae'r darpariaethau yn fach, yn dechnegol ac yn ddi-ddadleuol, ac, fel y nodir yn y memorandwm, rwy'n ystyried mai'r mecanwaith hwn yw'r dull mwyaf ymarferol a chymesur o wneud y newidiadau cyfyngedig iawn hyn. Mae hefyd yn darparu cysondeb ledled y DU ac yn cefnogi gweithredu'r gofynion di-fwg ar 1 Ionawr 2027. Bydd yr Aelodau yn ymwybodol bod y rheoliadau hyn yn rhan o'r rhaglen is-ddeddfwriaeth ehangach sy'n ofynnol i weithredu Deddf Tybaco a Fêps 2026. Mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn parhau i gydlynu'r rhaglen honno gyda Llywodraeth y DU a Llywodraethau datganoledig eraill, gan sicrhau bod penderfyniadau ar gyfer Gweinidogion Cymru a'r Senedd yn dilyn y prosesau priodol. Ar y sail honno, gofynnaf i'r Senedd gymeradwyo'r cynnig cydsyniad offeryn statudol, ac rwy'n cynnig y cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782595 373 Cy 2026-11-03T19:19:46 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20987&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Ddirprwy Weinidog. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cristiana Emsley. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782596 374 En 2026-11-03T19:19:52 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=20993&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch. Dyma'r tro cyntaf i'r Llywodraeth hon osod memorandwm cydsyniad offeryn statudol, a dyma'r tro cyntaf i'r Pwyllgor Deddfwriaeth ystyried ac adrodd ar y math hwn o femorandwm. Dyma'r tro cyntaf hefyd i'r seithfed Senedd gael ei gwahodd i bleidleisio ar gynnig cydsyniad offeryn statudol ar gyfer rheoliadau drafft sy'n cael eu hystyried yn San Steffan sy'n diwygio deddfwriaeth sylfaenol mewn ardal ddatganoledig. Dim ond prynhawn ddoe yr anfonodd y Dirprwy Weinidog ei hymateb atom, a bydd angen i'r pwyllgor ei ystyried yn briodol yn ei gyfarfod yr wythnos nesaf. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782659 375 En 2026-11-03T19:20:32 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21033&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Ddirprwy Lywydd, drwy ein Rheolau Sefydlog, mae'r Senedd wedi nodi ei disgwyliad clir y dylai Llywodraeth Cymru geisio ei chydsyniad mewn perthynas â rhai offerynnau statudol y gall Gweinidogion y DU eu gwneud drwy Senedd y DU. Wrth osod y memorandwm cydsyniad offeryn statudol, mae'r Dirprwy Weinidog wedi cydnabod rôl y Senedd wrth wneud y rheoliadau drafft hyn, ac wedi'i gadarnhau ymhellach gan y cynnig y mae hi wedi'i gyflwyno i'r Siambr y prynhawn yma. Mae Llywodraeth y DU ei hun, yn y memorandwm esboniadol i'r rheoliadau drafft, yn nodi mai ein Rheol Sefydlog 30A sy'n cael ei gweithredu wrth osod yr offeryn. Serch hynny, dridiau ar ôl gosod y memorandwm cydsyniad offeryn statudol, rhoddodd y Dirprwy Weinidog ei chydsyniad i Lywodraeth y DU wneud y rheoliadau drafft. Gwnaethom ysgrifennu at y Dirprwy Weinidog i roi cyfle iddi esbonio i ni sut mae ymrwymiadau gwleidyddol rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn rhyngweithio â gofynion Rheol Sefydlog 30A. Mae'r Dirprwy Weinidog yn dweud ei bod yn angenrheidiol cyfathrebu cytundeb Gweinidogion Cymru i Lywodraeth y DU cyn i'r rheoliadau drafft gael eu gosod yn Senedd y DU. Nid ydym yn glir pa ofyniad y mae'r Dirprwy Weinidog yn ei gyflawni, o ystyried ei bod yn cydnabod nad oes unrhyw ofyniad statudol i geisio cydsyniad gweinidogol yn sail i arfer y pŵer dirprwyedig hwn. Fe wnaethom gwestiynu pam na roddodd y Dirprwy Weinidog gafeat ar unrhyw gydsyniad gweinidogol anstatudol a roddwyd i Lywodraeth y DU i'w gwneud yn glir bod ei chydsyniad yn ddarostyngedig i ewyllys y Senedd. Dywedodd y Dirprwy Weinidog wrthym nad oedd yr hysbysiad o gytundeb Gweinidogion Cymru na'r cytundeb ei hun yn disodli nac yn achub y blaen ar broses Rheol Sefydlog 30A ar wahân. Dywedodd hefyd y byddai ystyriaeth y Senedd o'r memorandwm cydsyniad offeryn statudol yn rhoi cyfle ystyrlon i'r Senedd fynegi barn ar yr offeryn. Mae'r pwyllgor o'r farn ei bod yn amheus a all proses graffu'r Senedd fod yn ystyrlon os bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi sêl bendith i Lywodraeth y DU wneud rheoliadau drafft cyn i'r broses gydsynio seneddol ddechrau hyd yn oed. Rwy'n nodi, yn yr ymateb a gawsom brynhawn ddoe, fod y Dirprwy Weinidog yn dweud bod ei chytundeb i'r rheoliadau drafft gael eu gwneud wedi'i roi ar y ddealltwriaeth glir y byddai'r broses memorandwm cydsyniad offeryn statudol yn dal i gael ei chwblhau ac y byddai'r Senedd yn cael y cyfle i ddod i'w barn ei hun. Mae'r Dirprwy Weinidog hefyd yn dweud, pe bai'r Senedd yn gwrthod ei chytundeb, y byddai Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod hyn yn cael ei gyfathrebu'n brydlon i Lywodraeth y DU. Mae'r Dirprwy Weinidog hefyd yn nodi yn ei hymateb nad yw dilyniannu cydsyniad gweinidogol anffurfiol a chydsyniad seneddol y Senedd yn ddigynsail, ac mae'n dyfynnu Rheoliadau Deddf Amrywogaethau Planhigion (Diwygio) 2026, a oedd yn ddarostyngedig i'r broses cydsyniad offeryn statudol yn y chweched Senedd. Yn fy sylwadau agoriadol, dywedais fod yr ymateb hwyr gan y Dirprwy Weinidog yn golygu y bydd yn rhaid i'r pwyllgor ei ystyried yn llawn yr wythnos nesaf, sy'n anffodus o ystyried amseriad y ddadl heddiw. Ond byddaf yn tynnu sylw at y ffaith bod y rheoliadau hynny yn ddarostyngedig i'r weithdrefn negyddol ac eisoes wedi'u gwneud gan Lywodraeth y DU cyn iddynt gael eu gosod yn Senedd y DU a chyn i'r memorandwm cydsyniad offeryn statudol perthnasol gael ei osod yn y Senedd. Mae'r rhain yn rheoliadau drafft ac felly mae'r sefyllfaoedd yn wahanol. Daeth y pwyllgor i'r casgliad bod y modd yr ymdriniwyd â'r rheoliadau drafft hyn a'r memorandwm cydsyniad offeryn statudol yn cwestiynu diben y broses a nodir yn Rheol Sefydlog 30A. Rydym wedi ysgrifennu at y Pwyllgor Busnes i dynnu sylw at ein pryderon. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782523 376 En 2026-11-03T19:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21301&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782536 377 En 2026-11-03T19:25:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21303&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Tybaco, wrth gwrs, yw un o brif achosion marwolaethau y gellir eu hatal a marwolaethau cynamserol yng Nghymru, ac mae amddiffyn plant a phobl ifanc rhag dibyniaeth yn gwbl gyfreithlon. Rwy'n cefnogi mesurau wedi'u targedu sy'n cyflawni'r nod hwnnw heb roi cyfyngiadau diangen ar ryddid oedolion. Mae ymestyn y gwaharddiad ar werthu cynhyrchion fepio a nicotin i blant yn benderfyniad rhesymegol. Ni ddylai plant gael y cynhyrchion hyn yn cael eu gwerthu neu eu marchnata iddynt. Mae fepio wedi'i brofi yn offeryn a all helpu pobl sy'n ysmygu ar hyn o bryd i roi'r gorau i sigaréts, ond nid yw'n ddewis arall heb risg y dylid ei hyrwyddo i bobl nad ydynt yn ysmygu neu blant. Mae'r rheol oedran gwerthu tybaco genedliadol, fodd bynnag, yn wahanol. Yn fy marn i, mae'n peryglu creu system ddwy haen lle y caiff rhai oedolion brynu sigaréts yn gyfreithlon ond ni all oedolion eraill. Ymhen 10 mlynedd, er enghraifft, bydd rhywun 27 mlwydd oed wedi'i wahardd rhag prynu cynnyrch y mae gan rhywun 28 mlwydd oed hawl gyfreithiol i'w brynu. Bydd hyn yn creu cur pen difrifol o safbwynt gorfodi ac yn creu risg o ehangu'r farchnad anghyfreithlon yma yng Nghymru. Gallai hynny fod â chanlyniadau difrifol i iechyd pobl a gallai weld arian a fyddai fel arfer yn cael ei ennill gan fusnesau cyfreithlon yn syrthio yn lle hynny i bocedi troseddwyr sy'n gwerthu sigaréts ar lonydd cefn. Yn fy marn i, mae'r gwaharddiad cenedliadol yn enghraifft amlwg o'r wladwriaeth yn gorestyn. Mae yna ffyrdd mwy effeithiol a chymesur o leihau arferion nicotin heb ddeddfu na ellir gwerthu cynnyrch i genhedlaeth o oedolion sy'n parhau i fod yn berffaith gyfreithlon i bobl eraill mewn cymdeithas. I ailadrodd, rwy'n cefnogi elfennau'r ddeddfwriaeth hon sy'n amddiffyn plant rhag tactegau marchnata a gwerthu sy'n gysylltiedig â nicotin, ond nid wyf yn cefnogi gwaharddiad gydol oes sy'n trin oedolion fel nad ydynt yn gallu gwneud dewisiadau gwybodus yn gyfan gwbl neu'n barhaol. Diolch yn fawr.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782537 378 En 2026-11-03T19:27:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21431&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Rydym yn croesawu'r rheoliadau hyn, sy'n cefnogi'r Ddeddf Tybaco a Fêps nodedig a gyflwynwyd gan Lywodraeth Lafur y DU, ac sy'n ategu ymrwymiad trawsbleidiol i greu cenhedlaeth ddi-fwg. Rydym yn gwybod bod ysmygu yn un o brif achosion salwch y gellir ei atal a marwolaeth gynamserol, ac yn rhoi pwysau enfawr ar ein GIG. Mae'n iawn ein bod ni'n cefnogi mesurau i amddiffyn cenedlaethau'r dyfodol rhag y niwed y gall tybaco ei achosi. Mae Deddf Tybaco a Fêps 2026 yn gam pwysig i gyflawni'r nod hwnnw, ac er bod y rheoliadau hyn yn dechnegol, maen nhw'n angenrheidiol i helpu i gyflawni uchelgais cenhedlaeth ddi-fwg. Felly, rydym yn croesawu cydweithrediad parhaus Llywodraeth Cymru â Llywodraethau datganoledig eraill a Llywodraeth Lafur y DU ar y mater hwn. Fel erioed, Ddirprwy Weinidog, mae gweithredu yn allweddol, a byddwn yn ddiolchgar pe gallech amlinellu sut y bydd gweithredu'r rheoliadau hyn yn cael ei fonitro yng Nghymru. Bydd Llafur Cymru yn cefnogi'r cynnig heddiw, a byddai'n dda gwybod pa gamau y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i sicrhau bod manwerthwyr yng Nghymru yn gwbl ymwybodol o'r newidiadau hynny. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782540 379 En 2026-11-03T19:28:23 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21504&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Mae'r rheoliadau hyn yn newid technegol i sicrhau bod arddangos tybaco yn cyd-fynd â'r oedran gwerthu newydd, ond maen nhw'n cynrychioli rhywbeth llawer mwy. Maen nhw'n newid sylweddol i atal yr achos mwyaf y gellir ei atal o farwolaeth a salwch. Mae'r rheoliadau'n dangos pŵer y gwaharddiad ysmygu cenedliadol, sydd wedi dod yn briodol i lunio pob rhan o'n cyfraith, o gyfyngiadau ar brynu tybaco i'r hyn y gellir ei arddangos mewn siop. Rydym wedi gwybod ers degawdau y perygl y mae tybaco yn ei gynrychioli a'i rôl wrth achosi 15 math gwahanol o gyfraddau canser, gan gynnwys saith o bob 10 canser yr ysgyfaint. Mae'n lladd hyd at ddwy ran o dair o ddefnyddwyr hirdymor. Mae hynny'n syfrdanol. Mae'n achosi tua 75,000 o farwolaethau ledled y DU. Y tu ôl i bob un o'r ystadegau hynny mae pobl go iawn, ac nid rhifau yn unig ydyn nhw—o'r rhiant na welodd ei blant yn tyfu i fyny i nain neu daid na wnaeth gwrdd â'i wyrion. Mae gen i brofiad o hynny, yn tyfu i fyny mewn teulu maeth yr oedd y nain faeth yn ysmygu'n drwm pan oeddwn i'n iau. Felly, rwy'n gwybod y peryglon y gall tybaco eu cynrychioli. Mae'n un o'r ysgogiadau mwyaf yn y bwlch mewn disgwyliad oes iach rhwng ein cymunedau cyfoethocaf a'n cymunedau tlotaf. Ond ni ddylai pobl sy'n ysmygu byth gael eu stigmateiddio na'u beio am eu dibyniaeth. Does bron neb yn ei ddewis fel oedolyn; mae'n ddibyniaeth sydd wedi'i gosod yn yr arddegau. Mae'r rhan fwyaf o bobl yn dechrau cyn iddyn nhw allu deall yn iawn oblygiadau hirdymor y dewis maen nhw wedi'i wneud. Ond mae effaith y ddibyniaeth ar ysmygu yn mynd ymhell y tu hwnt i iechyd. Mae'n economaidd, mae'n gymdeithasol. Gall rhywun sy'n ysmygu 20 y dydd wario sawl mil o bunnoedd y flwyddyn ar sigaréts. Mae hwnnw'n arian sy'n cael ei gymryd allan o hanfodion, allan o fwyd. Ac, mewn gwirionedd, mae yna gydberthynas rhwng defnyddio banc bwyd ac ysmygu sigaréts. Canfu tystiolaeth a gyflwynwyd gan ASH effaith economaidd glir. Mae'r rhai sy'n ysmygu bron i dair gwaith yn fwy tebygol o fynd i fanc bwyd na'r rhai nad ydynt erioed wedi dechrau. Felly, gall ysmygu gael effaith wirioneddol ar bob rhan o fywyd rhywun. Ond yr hyn sy'n gadarnhaol yw bod gan Gymru record falch yma. Ni oedd y genedl gyntaf yn y DU i wneud tiroedd ysgolion, tiroedd ysbytai a meysydd chwarae cyhoeddus yn ddi-fwg. Mae'r rheoliadau hyn mor bwysig oherwydd, heb y newidiadau hyn, o fis Ionawr, byddai grŵp cynyddol o oedolion ifanc y gellid dangos sigaréts iddynt mewn siop ond nid eu gwerthu iddynt. Nid yw hynny'n gwneud unrhyw synnwyr i gwsmeriaid a byddai'n gadael manwerthwyr hyd yn oed yn fwy dryslyd. Mae hyn yn ymwneud â rheoleidd-dra a chysondeb. Ar y pwynt bod hyn yn enghraifft o'r wladwriaeth yn gorestyn, rwy'n credu, yn groes i hynny, ei fod yn atal cenhedlaeth gyfan o bobl rhag dod yn gaeth i un o'r sylweddau mwyaf pwerus a chaethiwus ar y blaned hon. Mae pob plentyn yng Nghymru yn haeddu cyfle i dyfu i fyny yn rhydd o ddibyniaeth a allai gwtogi eu bywydau yn boenus o fyr. Nid yw hyn yn ymwneud â chyfyngu ar hawliau pobl, ond galluogi unigolion i fyw bywydau iach. Mae'r rheoliadau hyn yn iawn. Ac ar y pwynt na fydd rhywun 27 mlwydd oed yn gallu ysmygu, ond y gall rhywun 28 mlwydd oed wneud hynny, mae'n rhaid i chi ddechrau yn rhywle. Nid yw oherwydd diffyg ymdrech. Rwyf eisiau i'r genhedlaeth hon fod y gyntaf yng Nghymru nad yw byth yn dechrau ysmygu, felly rwy'n falch o siarad o blaid y rheoliadau hyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782590 380 En 2026-11-03T19:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21601&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782592 381 Cy 2026-11-03T19:32:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21727&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf ar y Dirprwy Weinidog i ymateb i'r ddadl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782594 382 En 2026-11-03T19:32:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21731&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 261 261 Nerys Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=261 Y Dirprwy Weinidog Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol Evans, Nerys Diolch. Fel y nodais yn fy sylwadau agoriadol, mae'r rhain yn ddiwygiadau cyfyngedig, technegol a chwbl ganlyniadol. Maen nhw'n sicrhau bod y darpariaethau sy'n llywodraethu'r gwaharddiadau a'r amddiffyniad o waharddiad ar arddangos tybaco yn Neddf Hysbysebu a Hyrwyddo Tybaco 2002 yn parhau i weithredu'n gydlynol pan ddaw'r gofynion cenhedlaeth ddi-fwg ac oedran gwerthu i rym ar 1 Ionawr 2027. Fe wnaethoch chi sôn am y Ddeddf Amrywogaethau Planhigion yr wyf yn ei dyfynnu mewn ymateb i'r pwyllgor. Roedd yr enghraifft flaenorol honno, y cyfeirir ati yn fy ymateb, yn destun y weithdrefn negyddol yn hytrach na'r weithdrefn gadarnhaol. Fodd bynnag, nid yw'r gwahaniaeth yn effeithio'n sylweddol ar y gymhariaeth yr oeddwn i'n ei gwneud. Mae Gweinidogion y DU yn ceisio cytundeb Gweinidogion Cymru yn rheolaidd cyn gosod offerynnau sy'n gwneud darpariaethau datganoledig y gallai Gweinidogion Cymru eu gwneud fel arall, ac mae'r rheoliadau amrywogaethau planhigion yn darparu enghraifft ddiweddar. Mae'r cytundeb rhynglywodraethol hwnnw ar wahân i broses graffu'r Senedd o dan Reol Sefydlog 30A. Mae Rheol Sefydlog 30A yn gwneud darpariaeth ar gyfer offerynnau statudol ac offerynnau statudol drafft heb wahaniaethu rhyngddynt ar y sail a ydynt yn ddarostyngedig i'r weithdrefn negyddol neu gadarnhaol. Felly, rwy'n parhau i fod yn fodlon bod yr enghraifft gynharach yn parhau i fod yn gymhariaeth ddilys mewn perthynas â'r broses cydsyniad gwleidyddol a'r broses memorandwm cydsyniad offeryn statudol. Fel y cytunwyd yn y Pwyllgor Busnes y bore yma, bydd ein swyddogion yn cysylltu ymhellach â swyddogion Comisiwn y Senedd ar ein dulliau priodol o ymdrin â'r broses. Mae cytundeb Gweinidogion Cymru i Lywodraeth y DU arfer ei phwerau rheoleiddio a phroses Rheol Sefydlog 30A y Senedd ar wahân ac yn wahanol. Fel rhan o'r ymgysylltiad rhyng-lywodraethol arferol ar ddeddfwriaeth y DU sy'n effeithio ar feysydd datganoledig, sy'n broses sefydledig, cytunais i'r rheoliadau gael eu gwneud fel y gellid eu gosod gerbron Senedd y DU. Ar ôl eu gosod, mae'r rheoliadau'n ymwneud â phroses Rheol Sefydlog 30A, a gosodais y memorandwm cydsyniad offeryn statudol yn ôl yr angen. Nid yw fy nghytundeb yn achub y blaen ar ystyriaeth y Senedd ar y mater hwn. Gofynnir i'r Senedd nawr fynegi ei barn drwy'r cynnig hwn, ac mae Llywodraeth y DU wedi cael gwybod bod yn rhaid i ddilyniannu seneddol y DU ganiatáu i'r farn honno fod yn hysbys a chael ei hystyried. Sarah, diolch am y sylwadau ar y dull rydyn ni'n ei fabwysiadu. Rydych chi'n iawn i dynnu sylw at effaith ddinistriol tybaco a'r rhai sy'n dechrau fepio. Rydyn ni'n gwybod bod tybaco yn effeithio ar oddeutu 3,800 o farwolaethau y flwyddyn, sy'n costio tua £1.56 biliwn yma yng Nghymru, ac mae'r anghydraddoldebau iechyd a'r effaith ar ein cymunedau difreintiedig, wrth gwrs, yn llawer gwaeth. Jayne, fe wnaethoch chi sôn am wneud manwerthwyr yn ymwybodol bod hyn yn rhan o becyn ehangach o waith—gwneud yn siŵr eu bod yn ymwybodol o'r newidiadau sydd i ddod. Yn wir, mae'r rheoliadau hyn yn rhan o ddarn ehangach o waith rydyn ni'n ei wneud ar sut allwn fynd i'r afael â thybaco, ac yn benodol fepio. Mae fepio i fod yn offeryn i atal pobl rhag ysmygu, ond mae'r lefel gynyddol o bobl ifanc sy'n dechrau fepio yn y lle cyntaf yn wirioneddol bryderus ac yn rhywbeth y mae'r Llywodraeth yn edrych arno. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782691 383 Cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782636 384 En 2026-11-03T19:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21901&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782638 385 Cy 2026-11-03T19:35:29 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21930&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ddirprwy Weinidog, oes posib—? 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782639 386 En 2026-11-03T19:35:32 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21933&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 261 261 Nerys Evans AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=261 Evans, Nerys Defnyddio offeryn Llywodraeth y DU yw'r dull mwyaf ymarferol a chymesur. Mae'n osgoi dyblygu prosesau deddfwriaethol ac yn cefnogi cysondeb a gweithredu prydlon. Fy marn i yw na fyddai unrhyw fudd perthnasol i ddeddfu ar wahân yma yng Nghymru i wneud y diwygiadau canlyniadol hyn i ddeddfwriaeth sylfaenol. Felly, gofynnaf i'r Aelodau gefnogi'r cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782640 387 Cy 2026-11-03T19:35:54 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21955&l=cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gwrthwynebu. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782641 388 Cy 261103-10 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026 I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782643 389 Cy 2026-11-03T19:36:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21967&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at eitem 11, cynnig cydsyniad deddfwriaethol y Bil Digwyddiadau Chwaraeon. Galwaf ar y Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon i wneud y cynnig—Heledd Fychan. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782644 390 Cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon I Cynnig NDM9338 Heledd Fychan Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 29.6, yn cytuno y dylai’r darpariaethau yn y Bil Digwyddiadau Chwaraeon i’r graddau y maent yn ystyried materion datganoledig, gael eu hystyried gan Senedd y DU. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782645 391 Cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon I Cynigiwyd y cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782653 392 Cy 2026-11-03T19:36:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=21983&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Lywydd. Dwi'n cyflwyno'r cynnig hwn ac yn croesawu'r cyfle i agor y ddadl heddiw. Mae'r Bil Digwyddiadau Chwaraeon yn sefydlu fframwaith deddfwriaethol hyblyg i gefnogi cynnal digwyddiadau chwaraeon yn llwyddiannus, gan gynnwys y rhai a gynhelir yng Nghymru. Mae wedi'i gynllunio i roi mwy o sicrwydd wrth geisio sicrhau a chynnal digwyddiadau yn y dyfodol. Bydd yn caniatáu'r amddiffyniadau deddfwriaethol sydd eu hangen yn aml heb orfod cyflwyno deddfwriaeth sylfaenol newydd ar gyfer pob digwyddiad unigol. Mae'r fframwaith yn cynnwys darpariaethau i fynd i'r afael â thowtio tocynnau a rheoli'r hysbysebu a'r masnachu sy'n digwydd o gwmpas digwyddiadau chwaraeon. Bydd Gweinidogion Cymru yn gallu cymhwyso'r darpariaethau hynny i ddigwyddiadau chwaraeon yng Nghymru drwy is-ddeddfwriaeth. Mae gan Gymru hanes balch o gynnal digwyddiadau chwaraeon yn llwyddiannus, sy'n dod â manteision economaidd, cymdeithasol a diwylliannol sylweddol ac yn gadael gwaddol parhaol i'n cymunedau ni. Mi fydd y fframwaith yn adeiladu ar y llwyddiant hwnnw, gan gryfhau ein gallu i gystadlu am ddigwyddiadau a'u cynnal yn y dyfodol a chreu cyfleoedd newydd i Gymru. Rydym ni wedi gweithio'n agos ac yn adeiladol gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig a'r Llywodraethau datganoledig eraill drwy gydol taith y Bil. Yn dilyn y trafod hwnnw, cytunwyd ar ddiwygiadau i roi pwerau canlyniadol priodol i Weinidogion Cymru a darparu eithriad Atodlen 7B i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. Mae'r mesurau diogelu hyn yn bwysig er mwyn sicrhau bod gan Weinidogion Cymru bwerau priodol mewn meysydd datganoledig a bod cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd yn cael ei ddiogelu yn unol ag egwyddorion Llywodraeth Cymru ar ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig mewn meysydd datganoledig. Rwy'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Deddfwriaeth a'r Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg a Chwaraeon am graffu ar y memoranda cydsyniad deddfwriaethol a dwi'n croesawu eu casgliad bod angen cydsyniad y Senedd ar ddarpariaethau perthnasol y Bil. Rwyf hefyd yn cydnabod pwyslais y Pwyllgor Deddfwriaeth ar dryloywder ac eglurder yn y broses cydsynio deddfwriaethol, ac rwyf wedi ymateb i'w gasgliadau a'r argymhellion yn unol â hynny. Dwi'n rhannu barn y pwyllgor diwylliant y dylai blaenoriaethau Cymru, gan gynnwys ein hiaith, ein diwylliant a'n cymunedau, gael ystyriaeth briodol pan fydd y fframwaith yn cael ei roi ar waith yng Nghymru. Lywydd, rwy'n credu bod y Bil yn cynnig fframwaith priodol a hyblyg i gefnogi cynnal digwyddiadau chwaraeon yng Nghymru yn llwyddiannus, ac felly fy argymhelliad yw bod y Senedd yn cefnogi'r cynnig gerbron. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782654 393 Cy 2026-11-03T19:39:02 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22143&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Weinidog Cabinet. Galwaf nawr ar Gadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg a Chwaraeon, Mair Rowlands. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782655 394 Cy 2026-11-03T19:39:10 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22151&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair Diolch, Lywydd. Rwy’n falch o gael cyfrannu yn y ddadl hon fel Cadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg a Chwaraeon. Hwn oedd memorandwm cydsyniad deddfwriaethol cyntaf y pwyllgor. Gwnaethon ni ei drafod cyn gwyliau'r haf, a oedd yn caniatáu amser i ymgynghori â'r cyhoedd a rhanddeiliaid allweddol. Roedden ni’n ddiolchgar am y sylwadau treiddiol y cawsom ni. Ers hynny, mae dau femorandwm cydsyniad deddfwriaethol arall wedi dod gerbron y pwyllgor, ac rydym wedi ystyried y rheini hefyd. Fel y clywsom ni gan y Gweinidog, bydd y Bil yn sefydlu fframwaith digwyddiadau chwaraeon, a fydd yn ffordd o gymhwyso cyfyngiadau sy'n ymwneud â thowtio tocynnau, hysbysebu a masnachu, trafnidiaeth a chysylltiadau anawdurdodedig i ddigwyddiadau chwaraeon mawr penodol drwy is-ddeddfwriaeth. Bydd y Bil hefyd yn rhoi pwerau i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau sy'n cymhwyso agweddau ar y fframwaith hwnnw yng Nghymru. Wrth i ni edrych ymlaen yn eiddgar at groesawu'r Tour de France i Gymru yn 2027 ac at Euro 2028, mae'n bwysig bod y Senedd hon yn ystyried yn ofalus y fframwaith deddfwriaethol sy'n cael ei gynnig ar gyfer digwyddiadau o'r fath. Bydd y Bil yn sefydlu fframwaith a fydd yn golygu bod llawer o benderfyniadau polisi pwysig, gan gynnwys pa ddigwyddiadau sy'n cael eu dynodi yn ddigwyddiadau mawr, yn cael eu gwneud drwy reoliadau yn y dyfodol yn hytrach nag ar wyneb y Bil ei hun. Mae'n bwysig nodi y bydd y Senedd yn gallu craffu ar y rheoliadau a wneir gan Weinidogion Cymru. Dangosodd ein hymgynghoriad fod cefnogaeth eang i egwyddorion y Bil. Gallai llawer o randdeiliaid weld y potensial o ddenu digwyddiadau chwaraeon mawr i Gymru, a'r gwerth o greu fframwaith cyson ac effeithiol ar gyfer digwyddiadau o'r fath. Roedd amheuon, fodd bynnag.  Gwnaeth rhanddeiliaid amlygu i'r pwyllgor y ffaith bod y fframwaith, i bob golwg, wedi cael ei anelu at ddigwyddiadau chwaraeon mawr fel twrnameintiau pêl-droed rhyngwladol, a gwnaethon nhw gwestiynu a oedd y ddeddfwriaeth yn ddigon hyblyg i gefnogi gwahanol fathau o ddigwyddiadau ar raddfeydd gwahanol, fel chwe gwlad neu griced rhyngwladol undydd. Roedd Chwaraeon Cymru yn aneglur ynghylch a fyddai'r Bil yn effeithio ar strategaeth digwyddiadau mawr Llywodraeth Cymru. Tynnodd yr ymatebwyr sylw at feysydd sy'n ymwneud yn benodol â Chymru y byddai angen i Weinidogion eu hystyried yn ofalus wrth wneud rheoliadau. Er enghraifft, dyma'r hyn roedd Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn ei annog: 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782657 395 Cy 2026-11-03T19:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22201&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782673 396 En 2026-11-03T19:41:41 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22302&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair 'dylid cyflwyno digwyddiadau yng Nghymru mewn ffordd sy'n caniatáu rhoi ystyriaeth briodol i flaenoriaethau diwylliannol, ieithyddol a chymunedol Cymru.' 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782674 397 Cy 2026-11-03T19:41:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22311&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair Neu fel y dywedodd Cymdeithas Chwaraeon Cymru: 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782675 398 En 2026-11-03T19:41:53 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22314&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair 'Dylai digwyddiad sy'n cael ei gynnal yng Nghymru deimlo fel digwyddiad sy'n cael ei gynnal yng Nghymru.' 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782676 399 Cy 2026-11-03T19:41:59 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22320&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5084 5084 Mair Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084 Rowlands, Mair Yn ein hadroddiad ar y memorandwm cyntaf a'r ail, daethon ni i'r casgliad bod angen cydsyniad y Senedd ar y Bil yn unol â Rheol Sefydlog 29. Nododd y pwyllgor fod diwygiadau wedi ehangu cwmpas y ddeddfwriaeth gan ganiatáu'r fframwaith digwyddiadau chwaraeon i gael ei gymhwyso i ddigwyddiad sy'n debygol o fod o ddiddordeb cenedlaethol sylweddol, os yw trefnydd y digwyddiad yn gofyn am hynny, sef mater gafodd ei godi gyda ni gan randdeiliaid. Nododd y pwyllgor hefyd y byddai Llywodraeth Cymru, wrth wneud rheoliadau, yn ymgysylltu â rhanddeiliaid er mwyn llywio ei pholisi, ac y byddai'n cynnal nifer o asesiadau effaith. Byddai'r dogfennau ategol hynny hefyd ar gael i'r Senedd hon i graffu arnyn nhw. Rydyn ni o'r farn ei bod yn hanfodol bod unrhyw reoliadau sy'n cael eu pasio dan y ddeddfwriaeth hon yn ystyried blaenoriaethau Cymru yn ddigonol, er enghraifft, ystyriaethau lleol, diwylliannol ac o ran yr iaith Gymraeg. Mae'n adroddiad ar y trydydd memorandwm yn ystyried y diwygiadau diweddaraf ac yn nodi bod Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau ei chefnogaeth. Rydym ni o'r farn bod y Bil yn cefnogi gallu Cymru i gystadlu am ddigwyddiadau chwaraeon mawr a'u cynnal, a'i fod yn ystyried gwaith cynllunio a chyflawni trawsffiniol sy'n gysylltiedig â digwyddiadau chwaraeon o'r fath. Daeth y pwyllgor i'r casgliad y gallai'r ddeddfwriaeth, o'i defnyddio'n gywir, alluogi Llywodraeth Cymru i gryfhau dull Cymru o ymdrin â digwyddiadau chwaraeon mawr. Edrychwn ymlaen at graffu ar unrhyw gynigion o'r fath o dan y fframwaith hwn yn y dyfodol. Ni welwn unrhyw reswm pam na ddylai'r Senedd roi ei chydsyniad i gynnwys darpariaeth ddatganoledig yn y Bil fel y'i diwygiwyd. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782680 400 Cy 2026-11-03T19:43:46 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22427&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cristiana Emsley. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782679 401 En 2026-11-03T19:43:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22431&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch, Lywydd. Ystyriodd y Pwyllgor Deddfwriaeth y memoranda mewn perthynas â'r Bil hwn ar 13 Gorffennaf, 14 Medi, ac mewn perthynas â'r trydydd memorandwm, ddoe. Rydym ni wedi ystyried ein dau adroddiad sy'n ymwneud â'r Bil hwn ar draws pedwar cyfarfod pwyllgor ar wahân. Llofnodwyd y cyntaf o'r diwedd ar 5 Hydref. Llofnodwyd yr ail ddoe, a dychwelaf at y mater hwn mewn eiliad. Mae'r Pwyllgor Deddfwriaeth yn cytuno ag asesiad y Gweinidog o'r darpariaethau yn y Bil fel y'i cyflwynwyd ac fel y'i diwygiwyd sy'n gofyn am gydsyniad y Senedd. Yn anffodus, nid oedd pob agwedd ar ein gwaith craffu mor syml  â hynny. Dyma un o'r wyth memorandwm a gyflwynwyd gan Lywodraeth Cymru ar ddechrau'r Senedd nad oedd yn cynnwys argymhelliad ar gydsyniad oherwydd dadansoddiad Llywodraeth Cymru o effaith ehangach rhaglen ddeddfwriaethol y Deyrnas Unedig. Mae'r pwyllgor yn gobeithio na fydd cyfresi o femoranda cydsyniad deddfwriaethol yn y dyfodol yn atal argymhellion am resymau tebyg. Yn anffodus, achosodd y diffyg argymhelliad cydsyniad mewn memoranda broblemau ychwanegol i ni gyda'r Bil penodol hwn. Roedd angen i ni ystyried newidiadau munud olaf i adroddiad i gydnabod llythyr hwyr gan y Gweinidog Cabinet gyda'i hargymhelliad o gydsyniad. Yn anffodus, nid oedd y llythyr hwnnw'n arbennig o ddefnyddiol, gan ei fod yn rhoi ychydig iawn o fanylion i'r pwyllgor ynghylch pam a sut roedd ei phryderon am y Bil wedi cael eu lliniaru. Rwy'n croesawu ymgysylltiad cadarnhaol y Cwnsler Cyffredinol â'r pwyllgor ynghylch gwella'r broses cydsyniad deddfwriaethol. Gofynnaf iddo nodi'r Bil hwn fel enghraifft arall o ble mae ymagwedd Llywodraeth Cymru at argymhellion cydsynio wedi arwain at oblygiadau craffu sylweddol. Mae ysgrifennu llythyrau gydag argymhellion cydsyniad ymhell o fod yn ddelfrydol, yn enwedig oherwydd, fel y bydd yr Aelodau yn gweld o'r testun cynnig ei hun, y dogfennau memoranda a nodir yn y cynnig fel y rhai sy'n cynnwys y manylion perthnasol. Hyd yn oed os yw'r Gweinidog perthnasol yn teimlo nad yw'n gallu cynnwys argymhelliad yn y memorandwm cyntaf a gyflwynwyd ynghylch Bil, dylid cyfathrebu newid mewn safbwynt ynghylch cydsyniad deddfwriaethol i'r Senedd drwy'r broses memoranda. Bydd y pwyllgor yn ystyried y mater hwn fel rhan o'r adolygiad rydym ni'n ei gynnal o Reol Sefydlog 29, fel y gofynnwyd gan y Pwyllgor Busnes. Byddwn ar fai, fodd bynnag, pe na byddwn yn croesawu ymagwedd y Gweinidog Cabinet yn ei memoranda ar y Bil hwn mewn perthynas â materion penodol. Rydym yn croesawu ei bod wedi cyfeirio'n uniongyrchol at egwyddorion Llywodraeth Cymru ar ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig mewn meysydd datganoledig yn ei hasesiad o'r Bil. Rydym ni'n bwyllgor ifanc, ac nid oes gennym ni farn gadarn ar yr egwyddorion eu hunain eto. Fodd bynnag, ar hyn o bryd, rydym ni'n croesawu'r egwyddorion sy'n cael eu defnyddio'n gyson ac yn dryloyw fel fframwaith i asesu deddfwriaeth y Deyrnas Unedig sy'n dod gerbron y Senedd. Rydym ni'n annog Gweinidogion eraill y Llywodraeth i ddilyn ymagwedd Gweinidog y Cabinet yn hyn o beth. Ym memorandwm Rhif 3, mae'r Gweinidog Cabinet yn cadarnhau ei bod wedi gallu sicrhau gwelliannau i'r Bil gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig fel y gall y Senedd addasu neu ddileu'r pwerau cydamserol yn y Bil heb gyfyngiad. Mae hi'n nodi bod hyn yn dod â'r Bil yn unol ag egwyddorion Llywodraeth Cymru. Mae'r rhain yn welliannau arwyddocaol mewn gwirionedd, oherwydd, yn y bôn, mae'r Bil hwn yn creu un pŵer dirprwyedig eang iawn: i atgynhyrchu, trwy is-ddeddfwriaeth, fframwaith ar gyfer digwyddiadau chwaraeon sydd, hyd yma, ond wedi bodoli trwy ddeddfwriaeth sylfaenol sy'n benodol i ddigwyddiadau. Lywydd, ymddengys nad oes pall ar ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig sy'n gwneud darpariaeth mewn meysydd datganoledig. Os yw Llywodraeth Cymru yn gallu cymhwyso ei hegwyddorion yn ystyrlon ac yn gyson, bydd angen yr ymgysylltiad cadarnhaol ac adeiladol y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i brofi gyda'r Bil hwn i fod yn nodwedd gyffredin o'i chysylltiadau rhynglywodraethol. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782543 402 En 2026-11-03T19:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22501&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782608 403 En 2026-11-03T19:48:11 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22692&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae diddordeb mawr iawn yn y rheoliadau niferus hyn heno, sy'n ganmoladwy, ond mae'n golygu ein bod ni ychydig ar ei hôl hi. Rydym ni nawr yn nwylo'r ddau siaradwr olaf ar y rheoliad hwn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782609 404 Cy 2026-11-03T19:48:24 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22705&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn gyntaf, Louise Emery. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782611 405 En 2026-11-03T19:48:28 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22709&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Byddwch chi'n falch iawn fy mod i'n mynd i gadw hyn yn fyr. Byddwn ni yn Reform yn cefnogi Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol heddiw ar Fil Digwyddiadau Chwaraeon Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Nos da. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782612 406 En 2026-11-03T19:48:45 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22726&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn ganmoladwy o fyr. Diolch yn fawr. Mike Hedges, dim pwysau. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782615 407 En 2026-11-03T19:48:49 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22730&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Fyddaf i ddim mor gyflym â hynny. Mae Llafur Cymru yn cefnogi'r cynnig hwn ac rydym ni'n croesawu'r Bil Digwyddiadau Chwaraeon sy'n cael ei gyflwyno gan Lywodraeth Lafur y Deyrnas Unedig. Mae gennym ni hanes balch o chwaraeon yma yng Nghymru ac mae arnom ni eisiau gweld mwy o ddigwyddiadau mawr yn dod i Gymru. Mae Cymru ar fin cynnal yr ornest ymladd Joshua-Fury, sef un o'r digwyddiadau amlycaf sy'n digwydd yn y byd. Rydyn ni hefyd yn mynd i gynnal gêm agoriadol Euro 2028, sy'n gyfle gwych i arddangos Cymru ar y llwyfan rhyngwladol. Bydd y ddeddfwriaeth hon yn ein helpu i wneud y gorau o'r cyfle hwnnw, yn ogystal â digwyddiadau eraill y byddwn ni'n eu cynnal yn y dyfodol. Mae hynny'n golygu gwneud y mwyaf o'r budd economaidd sy'n dod i Gymru, cefnogi ein busnesau lleol, a sicrhau bod cefnogwyr yn cael eu diogelu rhag ail-werthu tocynnau. Rwy'n falch y bu ymgysylltiad adeiladol â Gweinidogion yn Llywodraeth Cymru a'r Deyrnas Unedig ar hyn. Edrychaf ymlaen at y Gweinidog yn rhoi diweddariadau pellach ar y ddeddfwriaeth hon. Fel y dywedais i, rwy'n falch iawn o gefnogi hyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782619 408 Cy 2026-11-03T19:49:48 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22789&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782621 409 Cy 2026-11-03T19:49:51 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22792&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Lywydd, a diolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau. Mi fydd y Bil hwn yn cryfhau gallu Cymru i ddenu a chynnal digwyddiadau chwaraeon yn llwyddiannus yn y dyfodol a manteisio ar y cyfleoedd a ddaw yn eu sgil. Rwyf felly yn annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782660 410 En 2026-11-03T19:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22801&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782668 411 Cy 2026-11-03T19:50:25 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22826&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782661 412 Cy 2026-11-03T19:50:08 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22809&l=cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782663 413 Cy 261103-11 11. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Digwyddiadau Chwaraeon I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782664 414 Cy 2026-11-03T19:50:24 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22825&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Eitem 12 nawr, dadl ar ail gyllideb atodol 2026-27. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid i wneud y cynnig—Elin Jones.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782669 415 Cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 I Cynnig NDM9332 Heledd Fychan Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 20.30, yn cymeradwyo'r Ail Gyllideb Atodol ar gyfer y flwyddyn ariannol 2026-27 a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno 13 Hydref 2026. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782670 416 Cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 I Cynigiwyd y cynnig. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782667 417 Cy 2026-11-03T19:50:39 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22840&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Lywydd, pleser yw agor y ddadl yma ar ail gyllideb atodol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2026-27. Mae'r gyllideb sydd gerbron Aelodau heddiw yn dyrannu £354 miliwn o gyllid ychwanegol o fewn blwyddyn, sy'n cynnwys £224 miliwn o gyllid refeniw a £130 miliwn o gyllid cyfalaf. Mae'n cynnwys y pecyn o fesurau a gyhoeddwyd gyntaf ym mis Mehefin, ynghyd â swm ychwanegol o £60 miliwn o gyllid refeniw ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol. Dwi am ddechrau drwy gydnabod y trafodaethau adeiladol sydd wedi digwydd yn ystod yr wythnosau diwethaf gyda'r grŵp Llafur. Mae Aelodau ar draws y sbectrwm gwleidyddol wedi tynnu sylw'n gyson at yr heriau sy'n wynebu dysgwyr ag anghenion dysgu ychwanegol, eu teuluoedd, ysgolion ac awdurdodau lleol. Er bod gwahaniaeth barn am y ffordd orau o ymateb, roedd cydnabyddiaeth eang fod y pwysau hyn yn rhai gwirioneddol sy'n galw am weithredu. Mae'r ddealltwriaeth honno wedi golygu bod modd dod i gytundeb a bod cytuno i wario £60 miliwn ychwanegol eleni ar anghenion dysgu ychwanegol yn bwysicach na pharhau i anghytuno a gwario dim. Dyma'r hyn gellir ei gyflawni pan fydd pleidiau ar draws y Senedd yn cydweithio er lles Cymru. Mae'r cytundeb yma'n adlewyrchu parodrwydd i drafod yn adeiladol, gwrando'n ofalus a chanolbwyntio ar atebion ymarferol yn hytrach na rhaniadau gwleidyddol. Lywydd, mae'r rhan fwyaf o'r gyllideb atodol hon yn adlewyrchu'r dyraniadau a'r ymrwymiadau gafodd eu cyhoeddi'n wreiddiol ym mis Mehefin. Mae'r dyraniadau hynny yn parhau i ganolbwyntio ar flaenoriaethau'r Llywodraeth yma. Mae'r dyraniadau yn cynnwys £145 miliwn i'r NHS, sef £100 miliwn i leihau amseroedd aros a £45 miliwn o gyllid cyfalaf i ddechrau darparu hybiau llawfeddygol a diagnosteg newydd, ac i fynd i'r afael â gwaith cynnal a chadw sydd wedi cronni ar draws yr NHS. Mae hefyd yn cynnwys £55 miliwn i helpu teuluoedd gyda chostau gofal plant, £15 miliwn i helpu i gyflwyno prydau ysgol am ddim mewn ysgolion uwchradd a £40 miliwn ar gyfer gwaith cyfalaf cynnal a chadw sydd wedi cronni mewn ysgolion. Mae £2 filiwn arall wedi ei ddyrannu ar gyfer nofio i ysgolion a £2 filiwn ar gyfer y taliad plant Cynnal. Mae'r dyraniadau trafnidiaeth yn cynnwys £8 miliwn i gefnogi'r tocyn bws i bobl ifanc a £2 filiwn ar gyfer gwasanaeth bws newydd rhwng y de a'r gogledd. Mae'r dyraniadau hefyd yn cynnwys £20 miliwn i gynyddu'r cyflenwad o dai fforddiadwy. Mae'r dyraniadau hyn yn adlewyrchu'r blaenoriaethau a gafodd eu nodi ym mis Mehefin. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782672 418 En 2026-11-03T19:53:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=22995&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Byddaf yn troi nawr at y buddsoddiad ychwanegol mewn anghenion dysgu ychwanegol sy'n newydd yn yr ail gyllideb atodol hon. Rydym ni'n cydnabod y pwysau sylweddol sy'n wynebu plant a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol, eu teuluoedd, ysgolion a cholegau ac awdurdodau lleol. Rydym ni'n gwybod bod anghenion yn dod yn fwyfwy cymhleth, rydym ni'n gwybod bod y galw am gymorth yn parhau i gynyddu, ac rydym ni'n gwybod bod lleoliadau addysg ledled Cymru yn gweithio'n galed i fodloni'r gofynion hynny, yn aml mewn amgylchiadau ariannol heriol. Trwy gydol y trafodaethau ar y gyllideb hon, bu neges gref a chyson gan ysgolion, llywodraeth leol, undebau llafur, ymarferwyr a theuluoedd. Rydym ni wedi gwrando'n ofalus ar y pryderon hynny ac fe'u mynegwyd yn uniongyrchol i ni gan y grŵp Llafur yn y Senedd. Felly, o ganlyniad i drafodaethau a chytundeb â grŵp Llafur Cymru, mae'r gyllideb atodol hon yn cynnwys y £60 miliwn ychwanegol o gyllid ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol yn y flwyddyn ariannol hon. Bydd y cyllid hwn yn darparu £56 miliwn i awdurdodau lleol, gyda'r mwyafrif helaeth o'r cyllid hwnnw'n llifo'n uniongyrchol i ysgolion a lleoliadau addysg. Bydd £2.5 miliwn arall yn cefnogi sefydliadau addysg bellach a bydd £1.5 miliwn yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu cynllun cynaliadwyedd hirdymor. Bydd y cyllid ychwanegol hwn yn darparu cefnogaeth ystyrlon eleni, ond mae arnaf i hefyd eisiau bod yn glir nad yw ac na all fod yr ateb cyflawn. Fel y dywedom ni o'r blaen, mae mynd i'r afael â'r heriau hyn yn gofyn am ymateb strategol a chynaliadwy ochr yn ochr â chymorth ariannol brys. Dyna pam mae'r buddsoddiad hwn ochr yn ochr â'n hymrwymiad parhaus i weithio gydag awdurdodau lleol, ysgolion, undebau llafur a rhanddeiliaid ehangach i ddatblygu dull hirdymor sy'n cefnogi dysgwyr gan sicrhau ar yr un pryd bod y system yn parhau i fod yn gynaliadwy ar gyfer y dyfodol. Lywydd, fe hoffwn i hefyd fynd i'r afael â mater a esgorodd ar gryn ddadl yn y Senedd pan wnaethom ni ystyried y gyllideb atodol gyntaf yn gynharach eleni. Mynegodd nifer o Aelodau bryder ynghylch faint o gyllid a ddelir yn ganolog ac nad yw'n cael ei ddyrannu i bortffolios unigol eto. Rwy'n deall y pryderon hynny. Mae tryloywder yn hanfodol, ac mae'r Aelodau yn iawn i geisio sicrwydd bod yr adnoddau sydd ar gael yn cael eu defnyddio'n effeithiol ac yn gyfrifol. Mae'r Pwyllgor Cyllid, wrth graffu ar yr ail gyllideb hon, wedi tynnu sylw at y mater hwn yn ei argymhelliad i Lywodraeth Cymru yn ystod y gwaith craffu hwnnw. Fodd bynnag, mae'n bwysig bod ffigurau heb eu dyrannu yn cael eu deall yn eu cyd-destun priodol. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i wynebu sefyllfa ariannol heriol iawn eleni. Fe wnaethom ni etifeddu sefyllfa gyllideb anodd, gan wynebu pwysau sylweddol nad oedd arian ar ei gyfer yn ystod y flwyddyn o dros £300 miliwn a adroddwyd gan y gwasanaeth iechyd ac mewn mannau eraill. Mae'r pwysau hynny'n deillio o'r galw cynyddol am wasanaethau cyhoeddus, pwysau chwyddiant parhaus, a'r heriau ariannol ehangach sy'n wynebu sefydliadau ledled Cymru. Yn y cyd-destun hwnnw, nid yw cadw rhywfaint o hyblygrwydd canolog yn arwydd bod adnoddau dros ben y tu hwnt i ofynion neu ar gael ar gyfer ymrwymiadau gwariant newydd. I'r gwrthwyneb. Mae'n ddull bwriadol a darbodus o reoli ariannol o fewn y flwyddyn. Mae'r dyraniad ychwanegol ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol yn creu pwysau cyllidebol ychwanegol, a bydd yn gofyn i ni reoli ein sefyllfa yn y flwyddyn yn ddoeth. Mae'r pwysau'n real. Mae'r sefyllfa ariannol yn parhau i fod yn heriol, ond rwy'n hyderus bod y trefniadau sydd gennym ni ar waith yn caniatáu i'r pwysau hynny gael eu rheoli'n gyfrifol. Lywydd, yn ei hanfod, mae'r gyllideb atodol hon yn ymwneud â chyflawni ein hymrwymiadau, cryfhau gwasanaethau cyhoeddus a sicrhau y cyfeirir adnoddau at y meysydd lle mae eu hangen fwyaf. Mae'n cynnal y pecyn o fuddsoddiad a gynigiwyd gyntaf ym mis Mehefin. Mae'n darparu cymorth ychwanegol i ddysgwyr sydd ag anghenion dysgu ychwanegol. Mae'n dangos gwerth ymgysylltu trawsbleidiol adeiladol, ac mae'n parhau â'n hymrwymiad i reoli'r cyllid cyhoeddus yn gyfrifol yn ystod cyfnod ariannol heriol. Felly, rwy'n cymeradwyo'r ail gyllideb atodol i'r Senedd, ac yn annog Aelodau i'w chefnogi. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782671 419 En 2026-11-03T19:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23101&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782677 420 Cy 2026-11-03T19:57:18 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23239&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf nawr ar Gadeirydd y Pwyllgor Cyllid, Sam Rowlands.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782678 421 En 2026-11-03T19:57:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23243&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch, Lywydd. Rwy'n ddiolchgar i allu siarad ar yr eitem hon fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid. Wrth gwrs, fel yr amlinellodd y Gweinidog Cabinet, dyma'r ail gyllideb atodol, ac mae barn y pwyllgor heddiw yn adeiladu ar yr adroddiad a gyhoeddwyd ym mis Gorffennaf ar y gyllideb atodol gyntaf, a oedd yn cynnwys 22 o argymhellion, yr wyf yn gwybod y bydd Aelodau wedi eu darllen a'u cloriannu, rwy'n siŵr, ac sydd eisoes wedi'u trafod cyn yr haf. Fe hoffwn i ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ymuno â'r pwyllgor ar 22 Hydref inni allu craffu ar yr ail gyllideb atodol. Rwyf wedi ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet gyda llythyr byr gan y pwyllgor, yn crynhoi ein meddyliau, ac yn gwneud tri argymhelliad arall ar ben y 22—y tri y byddaf yn siarad yn eu cylch nhw heddiw. Yn gyntaf, o ran Anghenion Dysgu Ychwanegol, mae'r ail gyllideb atodol hon yn adeiladu ar y gyntaf, gyda'r gwahaniaeth yn £60 miliwn ychwanegol i'r ddarpariaeth anghenion dysgu ychwanegol o'r adnodd cyllidol heb ei ddyrannu. Yn ystod ein gwaith craffu, cwestiynodd yr Aelodau degwch y fformiwla dyrannu sy'n cael ei defnyddio i gyfeirio arian i ysgolion. Dywedodd swyddogion wrth y pwyllgor fod yr arian yn cael ei ddyrannu ar sail niferoedd poblogaeth ysgolion yn hytrach nag angen penodol, oherwydd, ac rwy'n dyfynnu, 'nid yw'r data sydd gennym ni ar niferoedd anghenion dysgu ychwanegol yn arbennig o gadarn'. Rydym ni'n pryderu, felly, i nodi'r diffyg data cadarn, manwl hwn mewn maes mor bwysig. Nodwn fod £1.5 miliwn wedi'i ddyrannu i ddatblygu cynllun cynaliadwyedd hirdymor ar gyfer cyllid anghenion dysgu ychwanegol. Mae'r pwyllgor o'r farn bod angen casglu a gwirio data yn rhan o'r gwaith hwnnw, er mwyn sicrhau bod set ddata gadarn. Bydd hyn yn gofyn am weithio'n agos gydag awdurdodau lleol, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ac undebau addysgu, i sefydlu'r gronfa ddata gadarn honno. Gobeithio y bydd y Gweinidog yn bwrw ymlaen gyda hyn. Rhaid i benderfyniadau ar ofynion cyllido yn y dyfodol gael eu hategu gan ddata dibynadwy. O ystyried pwysigrwydd sefydlu setliad cyllido hirdymor digonol yn y maes hwn, mae hyder yn y sylfaen dystiolaeth yn gwbl hanfodol. Yn ail, Lywydd, mewn perthynas â chyllid heb ei ddyrannu—rydym ni eisoes wedi clywed sylwadau'r Gweinidog Cabinet heno ar hynny—clywodd y pwyllgor fod yna bwysau o dri phrif le a allai fod angen arian ychwanegol o'r gronfa wrth gefn yn ddiweddarach yn y flwyddyn ariannol, sef y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, addysg a thrafnidiaeth. Nodwn fod y Gweinidog yn gweithio gyda deiliaid cyllideb ar draws eu meysydd cyfrifoldeb i reoli pwysau gwario, a bod disgwyl i'r gyllideb atodol nesaf ddarparu mwy o fanylion ar ble mae gofynion cyllido ychwanegol. Unwaith eto, rydym yn pwysleisio pwysigrwydd sicrhau bod penderfyniadau'n seiliedig ar dystiolaeth a data cadarn a dibynadwy. Mae'r pwyllgor yn nodi, mewn ymateb i gwestiynau, fod y Gweinidog Cabinet wedi gallu nodi'r prif bwysau y disgwylir i'r gronfa ariannol heb ei ddyrannu eu diwallu dros weddill y flwyddyn. Fodd bynnag, nid yw'r wybodaeth hon wedi'i nodi yn y ddogfennaeth gyllideb atodol. Heb arwydd o'r hyn y disgwylir i'r gronfa wrth gefn ei ariannu ar hyn o bryd, nid yw'r pwyllgor yn gallu asesu effaith defnyddio arian o'r gronfa i ddiwallu pwysau newydd neu annisgwyl, megis y £60 miliwn ychwanegol ar gyfer Anghenion Dysgu Ychwanegol. Rydym ni wedi gofyn am fwy o eglurder ynghylch hyn wrth i bethau dod yn gliriach. Yn olaf, Lywydd, o ran cyflog athrawon, rydym ni'n deall y bwrwyd ymlaen â thrafodaethau ynghylch cyflog athrawon ar sail cynnydd o 3.5 y cant, tra bod cyllidebu yn seiliedig ar gynnydd o 3.2 y cant. Mae arweinwyr undeb Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon yn pleidleisio ar weithredu diwydiannol ar ôl i Lywodraeth Cymru benderfynu cynnig llai na'r cynnydd o 4.25 y cant a argymhellir gan y corff adolygu cyflogau annibynnol yng Nghymru. Mae'n faes pryder i'r Pwyllgor Cyllid a nodwn y bydd angen mwy o sylw wrth i'r trafodaethau barhau. Mae'r pwyllgor yn nodi y gellid bod angen mynd i'r afael â chyllid pellach ynghylch unrhyw ddyfarniadau cyflog eraill mewn trydedd gyllideb atodol yn ddiweddarach yn y flwyddyn ariannol. Diolch, Lywydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782576 422 En 2026-11-03T20:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23401&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782591 423 En 2026-11-03T20:01:11 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23472&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 12174 12174 Cai Parry-Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12174 Parry-Jones, Cai Diolch, Weinidog, am eich cyflwyniad o'r ail gyllideb atodol, a gyflwynwyd yn eich arddull gyson. Bydd unrhyw un sy'n fy adnabod yn dda yn gwybod fod gen i angerdd am gyllid. Dyna pam y penderfynais astudio economeg ariannol ar ôl ysgol, dyna pam y penderfynais weithio'n rhannol yn y diwydiant bancio, a dyna pam rwy'n teimlo mor freintiedig y gofynwyd imi wasanaethu fel Gweinidog cyllid cysgodol i, yn fy marn i, y blaid wleidyddol orau yng Nghymru. Rwy'n ofni nad yw'r un edmygedd yn ymestyn i ddadl heddiw. Mae gen i dri phryder gwirioneddol gyda'r gyllideb atodol a, gyda'i gilydd, maen nhw'n dangos na ddylai'r gyllideb hon gael cymeradwyaeth y Senedd hon o gwbl. Y cyntaf yw cyn lleied sydd wedi newid ers y gyllideb atodol ddiwethaf, ym mis Gorffennaf, a wrthododd y Senedd hon yn hanesyddol. Yr unig wahaniaeth, ar ôl ystyried y cynnig blaenorol i Lafur, yw £20 miliwn ychwanegol i Anghenion Dysgu Ychwanegol o'r gronfa gyllid heb ei ddyrannu. Peidiwch â chamgymryd, rydym yn croesawu cefnogaeth ychwanegol ar gyfer darpariaeth Anghenion Dysgu Ychwanegol. Mae ysgolion a theuluoedd ei angen yn ddirfawr, ac mae Reform wedi bod yn arwain yr ymgyrch yn y Senedd ar alw am fwy o fuddsoddiad yn y maes hwn. Ond mae'r mwyafrif helaeth o flaenoriaethau gwariant y gyllideb yn parhau i fod yn ddigyfnewid ac eto mae'n debygol y bydd y gyllideb hon yn pasio trwy'r Senedd. Pam felly? Dyma lle rwy'n edrych at y seddi Llafur. Fe wnaethoch chi bleidleisio yn erbyn y gyllideb flaenorol ac nid yn unig am y diffyg cyllid Anghenion Dysgu Ychwanegol. Siaradodd eich llefarydd ar gyllid, Huw Thomas, yn angerddol ar y mater o dâl annigonol i athrawon. Yn ystod y ddadl ar y gyllideb atodol gyntaf, dywedodd, 'sut mae hi wedi dod i hyn...lle...mae dau undeb mawr, uchel eu parch yn gorfod gofyn am ymyrraeth corff cymodi annibynnol yn gyfryngwr yn ei ymwneud â Llywodraeth Cymru? Mae'n ddigynsail. Mae'n fethiant partneriaeth gymdeithasol, ac mae'n ddatganiad clir iawn nad yw'r gyllideb atodol, fel y'i cynigir, yn ddigon da.' Ers yr araith honno, mae'r anghydfod rhwng Llywodraeth Cymru a chymdeithas genedlaethol yr athrawon wedi gwaethygu, ac eto mae Llafur rywsut yn cefnogi'r gyllideb hon. Pam? Yr unig ddamcaniaeth bosibl y gallaf ei chynnig yw nad yw'r Aelodau sy'n eistedd ar y seddi Llafur hynny yn gyfrifol am Lafur Cymru. Dywedodd Mark Drakeford, ar y BBC, y gallech chi fod wedi gwneud y penderfyniad anghywir wrth wrthod y gyllideb gyntaf ac, yn fuan wedyn, fe ddaethoch chi i gytundeb cywilyddus i gefnogi'r gyllideb. Ken, pwy sydd mewn difri wrth y llyw yn Llafur Cymru? Fy ail bwynt yw bod y golled i'r gronfa cyllid heb ei dyrannu yn golled wrth ymdrin â'r pwysau ariannol sydd ar y gorwel i'n Gwasanaeth Iechyd Gwladol. Peidiwch â chymryd fy ngair i am hynny. Fe wnaeth y Gweinidog cyllid, gan amddiffyn y gyllideb atodol wreiddiol i'r Pwyllgor Cyllid yn gynharach eleni, ei gwneud hi'n glir i ble y bwriedid cyfeirio'r rhan fwyaf o'r cyllid heb ei ddyrannu. Dywedodd hi 'mae yna £246.5 miliwn o adnodd sydd heb ei neilltuo, ac mae hynny'n bennaf er mwyn caniatáu inni reoli'r gyllideb o fewn y flwyddyn ariannol', 'Yr un mwyaf sylweddol o bell ffordd o'r rheini yw'r NHS a'r maes iechyd. Rydym ni eisoes wedi adrodd bod yna dros £300 miliwn o bwysau...yn yr NHS, ar hyn o bryd...mae hi'n ddarbodus inni felly fod yn cadw swm o £246.5 miliwn heb ei neilltuo.' Yn ôl eich geiriau eich hun, Weinidog, drwy dynnu cyfran sylweddol o'r gronfa heb ei neilltuo—25 y cant ohono—dydych chi na'ch Llywodraeth yn ddarbodus. Mae geiriadur Caergrawnt—y geiriadur gorau, yn fy marn i—yn nodi'r geiriau canlynol fel y gwrthwyneb i ddarbodus: 'thoughtless', 'reckless' ac 'unwise'. Pam, Weinidog, ydych chi wedi penderfynu'n annoeth y dylai'r gwasanaeth iechyd golli allan yn hytrach na rhannau eraill o'r gyllideb hon? Ac mae hynny'n fy arwain i at fy mhwynt olaf, bod yna lawer mwy o linellau yn y gyllideb hon a ddylai fod wedi cael eu torri cyn ein gwasanaeth iechyd, ac nid oes unrhyw un mor amlwg â'r llinell gyllideb ar gyfer datblygu rhyngwladol. Mae'r Telegraph heddiw wedi cyhoeddi rhai o'r prosiectau gwastraff arian llwyr sy'n digwydd yn y llinell gyllideb hon. Gadewch i mi restru ychydig yn unig: £25,000 ar gyfer cadw gwenyn sy'n gynhwysol o anableddau yn Ghana ac Uganda; £19,000 ar gyfer ffonau radio i ffermwyr yng Nghymru ac Uganda i gwrdd a thrafod newid yn yr hinsawdd; £21,000 ar gyfer llythrennedd ariannol i bobl LHDTCRh+ yn Uganda; a £4,000 ar gyfer gweithdai gwneud sebon yn Kenya ac Uganda. Ni allaf beidio â darlunio'r olwg ar wenynwr sy'n gynhwysol o anableddau yn Ghana pan fydd rhywun yn gofyn pwy sy'n eich ariannu, ac maen nhw'n ymateb, 'Llywodraeth Cymru.' Gadewch i mi fod yn glir iawn: dylid gwario arian trethdalwyr Cymru yng Nghymru. Nid oes unrhyw ffordd y gall Reform Wales gefnogi'r gyllideb hon, ac rwy'n annog y Ceidwadwyr, yr Aelodau Llafur heb linynnau ynghlwm wrthyn nhw, a'r aelodau Plaid Cymru annibynnol eu meddwl ar y meinciau cefn i bleidleisio yn erbyn y gyllideb druenus hon. Diolch yn fawr, Lywydd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782544 424 En 2026-11-03T20:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23701&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782545 425 En 2026-11-03T20:06:28 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23789&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Wel, sut ydych chi'n dilyn hynny? Wnaf i ddim cymryd arnaf i fod gen i wybodaeth ariannol ein banciwr draw yn fan yna, ond rwy'n credu mai dweud cynnil fyddai dweud fod cytuno ar y gyllideb atodol hon wedi bod yn anoddach nag y dylai. Rwy'n credu bod hynny'n deg, iawn? Y gwir yw na all unrhyw Lywodraeth leiafrifol gymryd yn ganiataol fod yna gefnogaeth i'w chyllideb. Etholodd pobl Cymru Senedd lle nad oes gan unrhyw blaid fwyafrif, ac mae hynny'n golygu nad yw ymgysylltu, cyfaddawdu a thrafodaethau yn ddewisol. Mae rhwymedigaethau ar blaid y Llywodraeth; mae rhwymedigaethau hefyd ar y gwrthbleidiau hefyd. Ond dyna pam ei bod hi mor siomedig bod pryderon a godwyd gan ysgolion, awdurdodau lleol, rhieni ac undebau llafur am y pwysau ar ddarpariaeth anghenion dysgu ychwanegol yn cael eu diystyru i ddechrau gan Lywodraeth Cymru yn hytrach na mynd i'r afael â nhw. Y newyddion da yw yr ymddengys hi bod gwersi, fel y dywedodd y Prif Weinidog, wedi'u dysgu. Trwy drafodaethau, bu cyfaddawdu ystyrlon gan Lywodraeth Cymru, 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782547 426 Cy 2026-11-03T20:07:38 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23859&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw a dwi yn ddiolchgar i'r Gweinidog a'i swyddogion am y drafodaeth gadarnhaol dros y misoedd diwethaf. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782548 427 En 2026-11-03T20:07:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=23868&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Mae'r cynnig cyllideb atodol yn cael ei gynnig heddiw oherwydd, trwy'r ymgysylltiad adeiladol hwnnw, mae Llafur Cymru wedi sicrhau pecyn ychwanegol o £60 miliwn eleni i gefnogi anghenion dysgu ychwanegol—50 y cant yn fwy nag yr oedd Plaid wedi'i gynnig yn wreiddiol yr haf hwn. Gadewch i ni fod yn hollol glir: cyn ymyrraeth Llafur Cymru, nid oedd ceiniog o gyllid ychwanegol yn y gyllideb atodol ychwanegol wedi'i glustnodi i ddarparu cymorth ychwanegol i ddysgwyr ag anghenion dysgu ychwanegol. Hyn, er bod gan y Llywodraeth newydd dros £300 miliwn ychwanegol ar gael oherwydd bod Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn mynd i'r afael â diffygion cronedig yng nghynghorau Lloegr o ganlyniad i anghenion addysgol arbennig a phwysau anableddau yno. Dim ceiniog. Felly, rwy'n falch bod Llafur Cymru wedi llwyddo i bwyso ar Lywodraeth Plaid Cymru i gydnabod maint a brys yr her y mae'r cyllid ychwanegol hwn bellach ar gael ar ei chyfer. Fe wyddom ni y bydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i ddisgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol a'u teuluoedd, ac i ysgolion, ledled Cymru. Dim ond y cam cyntaf yw sicrhau'r cyllid, serch hynny. Yr her i Lywodraeth Cymru nawr yw sicrhau bod yr arian hwn yn cyrraedd ysgolion ac awdurdodau lleol cyn gynted â phosibl, ac i sicrhau ei fod wedi'i gyfeirio at y disgyblion sydd angen yr help hwnnw fwyaf. Ni all ysgolion fforddio oedi hir na rhwystrau biwrocrataidd. Mae angen eglurder ar benaethiaid a staff cymorth, mae angen adnoddau, ac mae angen yr hyder y bydd y cyllid hwn yn trosi'n gyflym i well cefnogaeth mewn ystafelloedd dosbarth. Ac, eto, y brys hwnnw yw un o'r rhesymau pam rydym ni'n symud ymlaen gyda'r gyllideb atodol heddiw. Lywydd, mae hwn hefyd yn adeg i'r Llywodraeth gydnabod nad yw cefnogi dysgwyr ag anghenion dysgu ychwanegol yn ddewisol ychwanegol i'w ariannu os bydd arian ar gael. Mae'n gyfrifoldeb craidd a dybryd i'r Llywodraeth ac yn rhan hanfodol o ddarparu cyfle addysgol i bob plentyn. A gadewch i ni fod yn glir: mae'r £60 miliwn a sicrhawyd drwy'r cytundeb hwn yn gam pwysig ymlaen, ond nid yw'n datrys yr holl bwysau sy'n wynebu ysgolion a chynghorau ynghylch y mater hwn. Yfory, bydd y ddeiseb gan undebau addysgu sy'n mynnu cyllid anghenion dysgu ychwanegol pellach yn cael ei thrafod. Rwy'n gobeithio'n ddiffuant y bydd y Llywodraeth yn gwrando. Gadewch i ni weld y cyllid a sicrhawyd heddiw fel ernes ar gymorth pellach i'n hysgolion. Bydd yr Aelodau'n nodi bod y gyllideb atodol hon yn cadw £186 miliwn o arian heb ei ddyrannu. Rydym ni'n cydnabod bod pwysau yn yr adran iechyd a'r adran drafnidiaeth, felly rwy'n croesawu'r ymrwymiad gan y Gweinidog i dryloywder ar y ffigurau hyn, ond gwaith Gweinidogion yw rheoli o fewn eu cyllidebau, a byddwn yn sicr yn craffu ar y meysydd hyn yn agos yn y misoedd nesaf, fel y gallai'r cyllid heb ei ddyrannu fod ar gael i'w ymrwymo ymhellach i ysgolion. Mae'r Llywodraeth hon wedi siarad o blaid canolbwyntio gwariant ar atal. Dyma gyfle nawr i droi gair yn weithred.  Gan droi at y brif gyllideb sydd i ddod, rydym ni wedi dangos trwy drafodaethau y gall gwrthwynebiad adeiladol gyflawni canlyniadau ystyrlon. Byddai'r dewis arall, ac rwy'n cyfeirio'r sylwadau hyn at Aelodau Reform a Torïaidd, yn arwain at warafun i'n gwasanaethau cyhoeddus y cyllid sydd ei angen arnyn nhw, ac efallai mai dyna beth maen nhw ei eisiau. Byddwn yn mynd i'r afael â'r brif gyllideb ar y meinciau hyn yn union yr un ysbryd adeiladol, gan weithio i sicrhau yr adnoddau sydd eu hangen ar wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, ein blaenoriaethau wedi'u llywio gan ein gwerthoedd yma yn y Blaid Lafur o degwch a chyfiawnder cymdeithasol, gan ymladd dros y fargen orau bosibl i bobl sy'n gweithio ym mhob cornel o Gymru. Ond, o ran heno, bydd Llafur Cymru yn cefnogi'r ail gyllideb atodol hon heddiw oherwydd y cyllid ychwanegol rydym ni wedi llwyddo i'w sicrhau, ac edrychaf ymlaen at ddwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif o ran y modd y mae hi'n cyflawni. Diolch yn fawr. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782550 428 En 2026-11-03T20:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24001&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782563 429 En 2026-11-03T20:11:43 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24104&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Ar ôl 27 mlynedd o Lafur, mae Cymru yn dal i wynebu rhestrau aros hir yn y gwasanaeth iechyd, ysgolion mewn trafferthion, twf economaidd gwan a phwysau aruthrol ar wasanaethau cyhoeddus lleol. Y cwestiwn yw a yw'r gyllideb hon yn dangos cefnu gwirioneddol ar hynny, neu ai'r Blaid yw ceidwad diweddaraf methiant Llafur. Mae'n sicr yn ymddangos mai dyma'r tymor ar gyfer cyllidebau gwan nad ydyn nhw'n cyflawni, a heddiw, fel rydyn ni newydd glywed—ar ôl 27 mlynedd o weld Llafur yn cael ei gefnogi gan y Blaid, rydyn ni newydd ei glywed—y bydd y Blaid yn cael ei chefnogi gan Lafur am weddill y tymor hwn. Edrychwch, ar draws Cymru, mae'n glir. Mae ysgolion yn parhau i ddweud wrthym ni fod y galw o ran anghenion dysgu ychwanegol yn cynyddu'n gyflym, ac rydym ni'n gwybod bod cynghorau yn wynebu pwysau sylweddol mewn gofal cymdeithasol, addysg, trafnidiaeth, tai, ac mae'r sefyllfa'n gwaethygu bob blwyddyn. Yn y Siambr hon, rydym ni wedi codi pryderon am setliadau cyllido llywodraeth leol ers blynyddoedd. Mae'r gyllideb atodol hon yn rhoi cyfle arall i fynd i'r afael â'r pryderon hynny, ond bydd llawer o gynghorau yn teimlo bod y materion hirsefydlog hynny yn parhau heb eu datrys. Rydym ni'n siarad llawer yn y fan yma am bwysigrwydd gwasanaethau cyhoeddus ac yn gwybod pa mor hanfodol ydyn nhw, ond mae'n rhaid i ni ddechrau darparu'r offer sydd eu hangen i gynnal y gwasanaethau allweddol hynny. Dywedwyd wrthym ni y byddai Llywodraeth Plaid Cymru yn wahanol. Dywedwyd wrthym ni y byddai'n herio'r hen ffordd o wneud pethau. Pleidleisiodd pobl Cymru gydag addewid gan y Blaid o newid, ond mae'n ymddangos bod y gyllideb o'r un hen drefn ag arfer wedi ei lapio mewn lliwiau gwahanol. P'un a yw'n amseroedd aros y gwasanaeth iechyd, targedau addysgol, twf economaidd neu gefnogaeth i wasanaethau lleol, mae angen cyflawni ar Gymru, nid dim ond cyhoeddiadau gan y Llywodraeth hon a fyddai'n cwmpasu'r 100 diwrnod nesaf. Mae arnom ni ar y meinciau hyn eisiau gweld pob punt yn canolbwyntio ar ganlyniadau, lleihau rhestrau aros, cefnogi addysg, gwella seilwaith trafnidiaeth allweddol a sicrhau bod awdurdodau lleol yn derbyn setliad teg. Yr holl addewidion a wnaed yn yr ymgyrch etholiadol a'r holl addewidion a wnaed yn ystod y 100 diwrnod cyntaf ddylai fod y safon i farnu y Llywodraeth Blaid Cymru hon yn ei herbyn hi nawr. Ac ar y mesur hwnnw, mae llawer mwy o waith i'w wneud o hyd. Felly, byddwn yn pleidleisio yn erbyn y gyllideb atodol hon. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782578 430 En 2026-11-03T20:14:22 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24263&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Rydw i'n mynd i geisio galw dau siaradwyr eraill. Ni fyddaf yn gallu galw pawb; mae rhestr o bobl ar gyfer y ddadl hon. Byddwn yn mynd yn gyntaf i, ac rydym ni yn eich dwylo chi, Sarah Rees. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782583 431 En 2026-11-03T20:14:40 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24281&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5196 5196 Sarah Rees https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196 Rees, Sarah Lywydd, trwy gydol llawer o fy ngyrfa yn y trydydd sector, mae yna un ymadrodd a glywais dro ar ôl tro: 'dilynwch yr arian'. Oherwydd mae cyllidebau yn datgelu'r arwydd cliriaf o flaenoriaethau'r Llywodraeth. Pan fydd tua hanner cyllideb Llywodraeth Cymru yn cael ei wario ar iechyd a gofal cymdeithasol, mae pob punt o'r gyllideb sy'n weddill yn bwysig, a dyna pam na ddylem ni chwarae gemau gwleidyddol gyda chyllid sydd ei angen ar gymunedau ledled Cymru. Ac mae hyn yn gyfrifoldeb sydd arnom ni i gyd. Mae teuluoedd, ysgolion, ysbytai, awdurdodau lleol i gyd wedi bod yn aros am sicrwydd ers mis Gorffennaf. Mae angen penderfyniadau arnyn nhw, nid oedi. Yn fy etholaeth i, mae ysgolion ac awdurdodau lleol wedi bod yn glir ynghylch darpariaeth anghenion dysgu ychwanegol. Roedd y cyllid ychwanegol a gynigiwyd ym mis Mehefin yn cael ei groesawu, ac roedd ei angen fisoedd yn ôl. Mae Plaid Cymru yn cydnabod nad mater addysg yn unig yw anghenion dysgu ychwanegol. Mae'n effeithio ar iechyd, gofal cymdeithasol a chymorth teuluoedd. Ac mae'r her nid yn unig yn ymwneud â symiau cyllido, ond â thegwch ariannu. Mae ysgolion sy'n gwasanaethu'r cymunedau mwyaf difreintiedig yn aml yn wynebu'r angen mwyaf, ond nid yw cyllid bob amser yn adlewyrchu'r pwysau hynny. A dyna pam mae'n rhaid i ni barhau i gynnal polisi adeiladol yn ogystal â sgyrsiau am ariannu. Yn ogystal â chyllid anghenion dysgu ychwanegol a'r gwasanaeth iechyd, mae yna hefyd y £55 miliwn sydd wedi'i fenthyg i ehangu gofal plant, polisi sy'n bwrw ymlaen i roi arian yn ôl i bocedi rhieni, sydd yn ei dro yn gwella bywydau plant sydd mewn tlodi dwfn. Rydym ni hefyd wedi dweud bod Plaid Cymru yn buddsoddi mewn mynd i'r afael â'r argyfwng tai, ehangu prydau ysgol am ddim, cefnogi teithio rhatach ar fysiau, ac mae'r rhain i gyd yn fesurau ymarferol sy'n mynd i'r afael â'r anghydraddoldebau strwythurol sy'n wynebu dinasyddion ledled Cymru. Ac maen nhw'n bwysig, oherwydd mae'r gost o fethu â gweithredu yn llawer mwy. Mae gormod o blant yng Nghymru yn cael eu magu mewn tlodi, sy'n cyfyngu ar gyfleoedd, yn niweidio cyfleoedd bywyd ac yn golygu cost sylweddol i'n cymdeithas a'n heconomi. Mae bywyd yn rhy anodd i lawer gormod o deuluoedd ledled Cymru. Ac am rhy hir, nid oedd Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru yn canolbwyntio ar y pwyslais angenrheidiol i sicrhau bod teuluoedd yn gweld ac yn teimlo newid gwirioneddol. Ni allwn ni fynd i'r afael â thlodi yn ara deg bach, ac ni allwn ni ddrysu bwriad da â chanlyniadau ystyrlon, oherwydd ein dinasyddion sy'n dioddef. Mae Plaid Cymru wedi cyflawni cynnydd cyflym o ran ehangu gofal plant, a dyna sy'n dangos sut mae'r Llywodraeth hon yn blaenoriaethu pobl Cymru yn ei gweithredoedd. Yn anffodus, ni ellir dweud yr un peth am Lywodraeth Lafur y Deyrnas Unedig, a roddodd fargen wael i Gymru yng nghyllideb yr wythnos diwethaf. Os ydym ni o ddifrif am fynd i'r afael â thlodi a chreu cyfleoedd, ni all Cymru barhau i fod yn ôl-ystyriaeth pan fydd penderfyniadau'n cael eu gwneud yn San Steffan. Pleidleisiodd y bobl yma yng Nghymru o blaid newid. Fe wnaethon nhw bleidleisio dros wleidyddion sy'n barod i weithio gyda'i gilydd i'w gyflawni. Mae angen gweithredu, mae angen cyflawni, nid oedi, a heddiw mae gan y Senedd hon gyfle i ni i gyd ddarparu hynny. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782555 432 En 2026-11-03T20:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24301&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782579 433 En 2026-11-03T20:17:47 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24468&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Fe hoffwn i ddim ond dechrau trwy fynegi fy siom bod y Senedd hon wedi cael dim ond hanner awr i drafod dyrannu cannoedd o filiynau o bunnoedd o arian trethdalwyr. Ac rwy'n gwerthfawrogi bod hynny'n welliant o chwarter awr ar y dadleuon blaenorol rydym ni wedi'u cael yma, ond, i fod yn onest, nid wyf yn credu bod hynny'n rhywbeth y dylem ni fod yn ei ddathlu. Rydym ni'n siarad am symiau enfawr o arian cyhoeddus, ond mae'r Senedd hon yn cael llai o amser i graffu ar y penderfyniadau hyn nag sydd gan lawer o gynghorau cymuned i drafod baw cŵn. Ac rwy'n credu bod hynny'n dweud llawer am ba mor o ddifri yw'r Llywodraeth hon gyda chraffu ariannol ac atebolrwydd. Nawr, gadewch i mi fod yn glir: cyllid ychwanegol ar gyfer ein gwasanaethau cyhoeddus—[Torri ar draws.] Ydych chi eisiau ymyrryd, Weinidog Cabinet? Mae gennych chi amser ar y diwedd, ond fe wnaf i dderbyn ymyrraeth nawr os ydych chi eisiau. [Torri ar draws.] Gadewch i mi fod yn glir bod croeso i gyllid ychwanegol ar gyfer ein gwasanaethau cyhoeddus bob amser. Mae'r £60 miliwn ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol yn cael ei groesawu, ond gadewch i ni fod yn glir: eisteddais mewn llywodraeth leol, rwy'n gwybod faint o hynny fydd yn cael ei dorri ar y brig mewn neuaddau sir. Mae angen i ni weld unrhyw arian ychwanegol yn mynd i'n hysgolion yn uniongyrchol, ddim yn cael ei ddal yn ôl mewn neuaddau sirol a pheidio â chael ei sleisio gan swyddogion y sir. Mae angen buddsoddiad ar ein gwasanaeth iechyd, mae angen buddsoddiad ar ein hysgolion ac mae ein hawdurdodau lleol o dan bwysau ariannol enfawr. Ond ni allaf dderbyn y gred barhaus bod taflu mwy o arian at broblem rywsut yn mynd i wneud y tro yn lle ei datrys. Mae'r gyllideb hon yn darparu cyllid, ond ble mae'r diwygiadau strwythurol? Ble mae'r effeithlonrwydd? A ble mae'r ymdrechion difrifol i fynd i'r afael â gwariant gwastraffus ar draws y Llywodraeth? Dydyn nhw ddim yno. Cymerwch y gwasanaeth iechyd—rydych chi wedi ymrwymo mwy o arian ar gyfer rhestrau aros, ond gadewch i ni edrych ar yr hyn y mae Archwilio Cymru wedi'i ddweud am hyn: darparwyd £547 miliwn ar gyfer rhestrau aros rhwng 2022 a 2025, ac eto, eleni, roedd 185,000 o gleifion yn dal i aros am fwy na 36 wythnos am driniaeth. Felly, mae gwerth £0.5 biliwn o fuddsoddiad wedi cyflawni bron dim byd. Felly, nid wyf yn derbyn dadl y Llywodraeth drwy'r amser bod angen mwy o arian, mwy o arian, pan, mewn gwirionedd, byddai diwygio strwythurol yn ffordd enfawr o fynd i'r afael â rhai o'r problemau hyn. Ond nid ydym ni'n gweld unrhyw arbedion effeithlonrwydd. Mae Llywodraeth Cymru yn hoffi gwario arian ar feysydd nad ydyn nhw wedi'u datganoli, efallai plannu coed a phrosiectau tramor, a swyddfeydd tramor hefyd—arian y gellid ei ailgyfeirio, arian y mae'r Prif Weinidog wedi ei alw'n newid mân. Wel, rwy'n siŵr pe bai rhai o'r miliynau hynny yn cyrraedd pocedi pobl weithgar ledled y wlad, ni fydden nhw'n ei alw'n newid mân. Ond mae arnaf i eisiau mynd at bwynt arall, ac mae'n rhywbeth mae'r Llywodraeth hon yn ei wneud sy'n dân ar fy nghroen, oherwydd rydym ni'n clywed bron bob wythnos bod yn rhaid i San Steffan ddarparu mwy o arian i ni. Ac nid wyf yn dadlau bod dadleuon dilys ynglŷn â chyllid sy'n ddyledus i Gymru, ac, lle mae arian yn ddyledus, dylid ei dalu. Ond yr hyn na fyddaf yn ei dderbyn yw'r awgrym bod pob methiant gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru rywbeth i'w wneud â thanariannu gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Ni allwch chi fynnu mwy gan San Steffan gan wrthod herio'n iawn sut rydych chi'n gwario'r arian hwnnw neu'r diwygiadau sydd eu hangen i sbarduno'r arbedion mewn gwirionedd. Ac os mai eich cynllun ar gyfer y pedair blynedd nesaf yw beio San Steffan am bopeth sy'n digwydd yma yng Nghymru, yna Duw a helpo bobl y wlad hon a bleidleisiodd dros newid—ac maen nhw'n wirioneddol angen gweld y gwelliannau hynny—oherwydd dydym ni ddim yn mynd i'w weld. Ni fyddaf yn cefnogi'r gyllideb atodol hon heddiw. Nid wyf yn credu bod unrhyw beth y gallech chi ei wneud i'm perswadio fel arall. [Torri ar draws.] Os ydych chi eisiau gwneud ymyrraeth, byddaf yn hapus iawn i dderbyn un. [Torri ar draws.] Na. O'r gorau. Felly dyna ni. Rwy'n credu bob amser y dylid mesur llwyddiant pob Llywodraeth nid yn ôl ei datganiadau i'r wasg, ond sut mae'n buddsoddi arian trethdalwyr. Mae'r gyllideb atodol hon yn ddiffygiol. Rydym ni'n gweld Llafur nawr yn cefnogi'r Blaid, rhywbeth yr oeddem yn ei ragweld ymhell cyn cyhoeddi canlyniad yr etholiad. Mae'n ddrwg gennyf ddweud wrth bobl Cymru, os ydych chi'n ymddiried yn y Llywodraeth hon, mae gen i ofn dweud eu bod eisoes yn eich camarwain chi. Yr unig ffordd y cewch chi newid yma yng Nghymru yw pleidleisio yn erbyn y gyllideb atodol hon er mwyn i ni allu mynd yn ôl i'r blychau pleidleisiau ac ethol Llywodraeth sy'n poeni am Gymru mewn gwirionedd. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782525 434 En 2026-11-03T20:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24601&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782528 435 En 2026-11-03T20:22:14 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24735&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf—ac os gallai'r Aelod helpu gyda chyfraniad byr—Sera Evans. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782529 436 En 2026-11-03T20:22:18 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24739&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Diolch, Lywydd. Mae'n braf iawn gweld Llywodraeth Cymru yn ailddatgan ei hymrwymiad i'r blaenoriaethau sydd bwysicaf i'n cymunedau. Bydd buddsoddiad hanfodol bwysig yn ein gwasanaeth iechyd, gofal plant a phrydau ysgol am ddim i gyd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol ac ystyrlon i fywydau bob dydd pobl. Rwy'n arbennig o falch o weld y £60 miliwn ychwanegol wedi'i ddyrannu i anghenion dysgu ychwanegol. Fe wyddom ni fod y galw am ddarpariaeth anghenion dysgu ychwanegol yn sylweddol a bod angen y buddsoddiad hwn ar awdurdodau lleol ac ysgolion, a ddylai roi rhywfaint o sefydlogrwydd i'r sector dros y flwyddyn i ddod. Ond mae'n rhaid i ni hefyd gydnabod, fel y mae'r Gweinidogion wedi, wrth gwrs, fod darpariaeth anghenion dysgu ychwanegol yn gofyn am ymrwymiad hirdymor, a ddangosir drwy'r cyllid a ddyrannwyd i bartneriaid awdurdodau lleol, i ymgymryd â mwy o waith ar gynllunio i asesu'r ddarpariaeth hirdymor sydd ei hangen arnyn nhw yn eu hysgolion a'u colegau. Mae'r gwaith hwnnw'n hanfodol os ydym ni am ddeall yn llawn faint o angen sydd heb ei ddiwallu a sut y gallwn ni gefnogi pob dysgwr yn fwyaf effeithiol. Felly, mae'n ddatblygiad sydd i'w groesawu'n fawr, ac rwy'n sicr yn edrych ymlaen at weld sut y caiff dyraniadau cyllid ar gyfer blynyddoedd i ddod eu hadlewyrchu'n rhan o broses y gyllideb ddrafft ar gyfer 2027-28. Rwy'n credu y bydd y broses honno, a fydd yma mewn dim o dro, yn digwydd mewn amgylchiadau diamheuol heriol ar gyfer gosod cyllideb. Yn union oherwydd hyn mae'n dda gweld cydnabyddiaeth glir gan Lywodraeth Cymru bod gwneud y mwyaf o'r budd a gaiff Gymru o'r bunt gyhoeddus yn hanfodol. Mae heddiw, wrth gwrs, yn gam i'w groesawu, Lywydd, ac yn gam pwysig i osod y sylfaen ar gyfer y buddsoddiadau tymor hwy sydd eu hangen ar bobl Cymru. Diolch. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782532 437 Cy 2026-11-03T20:24:01 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24842&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Galwaf nawr ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782534 438 En 2026-11-03T20:24:05 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24846&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Diolch, Lywydd. Diolch yn gyntaf oll i'r Pwyllgor Cyllid am ei waith yn craffu ar yr ail gyllideb atodol hon ar fyr rybudd. A diolch am yr argymhellion rydych chi wedi'u darparu heddiw mewn ymateb i'r craffu hwnnw. Rwyf eisoes wedi mynd i'r afael â'r materion sy'n ymwneud â chyllid heb ei ddyrannu o fewn y gyllideb, ond hefyd, efallai dim ond i gyfeirio at y pwyntiau a wnaeth Sam Rowlands, y Cadeirydd, yn y cyfraniad ynghylch y gwelliant y mae angen i ni ei weld o ran data ynghylch anghenion dysgu ychwanegol, wrth i ni edrych i ddatblygu model cyllido cynaliadwy i'r dyfodol ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol, yna mae'n sicr bod angen i ni fyfyrio ar yr argymhelliad hwnnw ac ystyried sut y gallwn ni wella'r data sydd ar gael i ni fel Llywodraeth ac a rennir ar draws awdurdodau lleol ac ysgolion. Diolch i'r llefarydd ar ran Reform am rannu ei CV gyda ni heno. Er mwyn osgoi amheuaeth, er eglurder, fe allaf i gadarnhau bod y dyraniad hwn o £60 miliwn ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol yn fforddiadwy o fewn y gyllideb hon. A pham mae hynny'n wahanol i'r hyn a oedd yn asesiad yn ôl ym mis Mehefin? Wel, dim ond i ddweud ei fod yn fis Tachwedd nawr, mae'n llawer hwyrach yn y flwyddyn ariannol nag ym mis Mehefin, ac mae fy asesiad fel Gweinidog cyllid o'r hyn sydd bellach yn fforddiadwy, o ystyried y mecanweithiau rheoli ariannol rydym ni wedi'u rhoi ar waith fel Llywodraeth, o fewn y Llywodraeth, ym mis Tachwedd, yn wahanol iawn i fis Mehefin. Mae blwyddyn ariannol yn gweithio trwy gydol y flwyddyn ac yn newid trwy gydol y flwyddyn ariannol honno, ac mae hynny'n rhywbeth a ddysgodd y siaradwr yma yn ei gradd economeg amser maith yn ôl. Mae'r swm yma o gyllid anghenion dysgu ychwanegol, felly, o £60 miliwn, sy'n newydd yn yr ail gyllideb atodol hon, yn fforddiadwy ac fe ellir cyflawni hynny. Gobeithiaf heno y gall y gyllideb atodol hon ennill mwyafrif ar draws y Senedd hon, oherwydd mae angen i'r bobl hynny sy'n byw ac sy'n gweithio gyda'r rhai sydd ag anghenion dysgu ychwanegol wybod bod yna bobl yn y Senedd hon sydd wedi cael eu hethol i'w gwasanaethu a'u cefnogi nhw, a bod mwyafrif yn y Senedd hon sydd eisiau gwneud hyn ac eisiau gwneud mwy hefyd yn y dyfodol i helpu'r rhai mewn angen yng Nghymru. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782598 439 En 2026-11-03T20:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=24901&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782601 440 Cy 2026-11-03T20:26:50 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25011&l=cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, mae gwrthwynebu. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782602 441 Cy 261103-12 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27 I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782604 442 Cy 2026-11-03T20:27:06 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25027&l=cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn at eitem 13, y cyfnod pleidleisio. Oni bai bod pum Aelod yn dymuno i mi ganu'r gloch, symudaf yn syth i'r cyfnod pleidleisio.  Yn gyntaf, symudwn at eitem 8. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 45, yn ymatal 48, neb yn erbyn. Felly, mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782616 443 Cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 8. Rheoliadau Ardrethu Annomestig (Disgrifiad o Luosyddion Gwahaniaethol a Gwerth Lluosyddion Gwahaniaethol) (Diwygio) (Cymru) 2026: O blaid: 45, Yn erbyn: 0, Ymatal: 48 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.assembly.wales/VoteOutcome/16420/?#V7496">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782617 444 Cy 2026-11-03T20:28:32 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25113&l=cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at eitem 9. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 53, neb yn ymatal, yn erbyn 40. Felly, mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782623 445 Cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 9. Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Diwygio Etholiadol) (Cymru) 2026. : O blaid: 53, Yn erbyn: 40, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.assembly.wales/VoteOutcome/16420/?#V7493">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782622 446 Cy 2026-11-03T20:29:20 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25161&l=cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at eitem 10. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Nerys Evans. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 53, dau yn ymatal, yn erbyn 38. Felly, mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782564 447 Cy 2026-11-03T20:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25201&l=cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio C 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782567 448 Cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 10. Cynnig Cydsyniad Offeryn Statudol: Rheoliadau Deddf Tybaco a Fêps 2026 (Arddangos Cynhyrchion Tybaco) (Diwygiadau Canlyniadol) 2026: O blaid: 53, Yn erbyn: 38, Ymatal: 2 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.assembly.wales/VoteOutcome/16420/?#V7494">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782577 449 Cy 2026-11-03T20:30:17 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25218&l=cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudaf yn awr ar yr eitem nesaf, eitem 12. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Cau'r bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 54, neb yn ymatal, yn erbyn 39. Felly, mae'r cynnig wedi'i dderbyn. 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782582 450 Cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 12. Dadl: Ail Gyllideb Atodol 2026-27: O blaid: 54, Yn erbyn: 39, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="record.assembly.wales/VoteOutcome/16420/?#V7495">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16420 7 2026-11-03T13:30:01 782584 451 Cy 2026-11-03T20:31:00 http://www.senedd.tv/cy/16420?startPos=25261&l=cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn, bawb. Daw hynny â thrafodion heddiw i ben.  16420 7 2026-11-03T13:30:01 782585 452 Cy 261103-13 13. Cyfnod Pleidleisio I Daeth y cyfarfod i ben am 20:31.