16315
7
2026-10-13T13:30:02
778346
0
Cy
2026-10-13T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=-48591&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=-48591&l=en
261013-0
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778343
1
Cy
2026-10-13T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=-48591&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=-48591&l=en
261013-0
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
779199
2
Cy
261013-0
I
<p>Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny.</p>
<p>Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes.</p>
<p>In the bilingual version, the left-hand column includes the language used during the meeting. The right-hand column includes a translation of those speeches.</p>
<p>[R] indicates that the Member has declared an interest when tabling the business.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778344
3
Cy
261013-0
I
<p>Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair. </p>
<p>The Senedd met in the Chamber and by video-conference at 13:30 with the Llywydd (Huw Irranca-Davies) in the Chair.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778347
4
En
2026-10-13T13:30:02
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Prynhawn da, bawb—good afternoon, everybody.</p>
<p>Prynhawn da, bawb.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778352
5
Cy
2026-10-13T13:30:05
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn nawr yn syth at eitem 1, cwestiynau i'r Prif Weinidog. Cwestiwn 1, Alun Cox. </p>
<p>We will move immediately now to item 1, questions to the First Minister. Question 1, Alun Cox. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778348
6
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Cludiant Ysgol
School Transport
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778349
7
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
4491
4491
Alun Cox AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4491
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491
Cox, Alun
<p>1. Pa asesiad mae'r Llywodraeth wedi'i wneud i ganfod a yw'r trefniadau cludiant ysgol presennol yn diwallu anghenion disgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol yn Afan Ogwr Rhondda? OQ64716</p>
<p>1. What assessment has the Government made of whether current school transport arrangements meet the needs of pupils with additional learning needs in Afan Ogwr Rhondda? OQ64716</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778350
8
Cy
2026-10-13T13:30:28
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=37&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=37&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Prynhawn da. Er mai cyfrifoldeb yr awdurdodau lleol yn Afan Ogwr Rhondda ydy asesu anghenion cludiant disgyblion i’r ysgol, mi ydyn ni fel Llywodraeth wrth gwrs yn awyddus i weld darpariaeth effeithiol sy’n diwallu anghenion pawb. Mae hyn yn bwysicach fyth i ddisgyblion efo anghenion dysgu ychwanegol, gan fod cludiant yn gallu bod yn rhwystr gwirioneddol iddyn nhw allu cael mynediad at yr addysg y maen nhw ei hangen.</p>
<p>Good afternoon. Whilst it's for the local authorities in Afan Ogwr Rhondda to assess the school transport needs of all pupils, we as a Government are of course keen to see effective provision that meets everyone’s needs. This is of even greater importance for pupils with additional learning needs, because transport can be a real barrier to them accessing the education that they need.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778353
9
Cy
2026-10-13T13:30:53
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=62&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=62&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
4491
4491
Alun Cox AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4491
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491
Cox, Alun
<p>Diolch, Brif Weinidog. Mae cyngor Rhondda Cynon Taf wedi cadw cludiant ysgol tybiedig ar gyfer rhai o'r dysgwyr mwyaf agored i niwed, gan gynnwys y rheini ag anghenion dysgu ychwanegol. Ar yr un pryd, mae cost gyffredinol cludiant o'r cartref i'r ysgol yn Rhondda Cynon Taf yn cynyddu yn sylweddol, o £10.5 miliwn yn 2021-22 i £16.9 miliwn yn y rhagolygon ar gyfer 2025-26. Gwyddom fod gan rai dysgwyr ag anghenion dysgu ychwanegol anghenion cludiant mwy cymhleth nag eraill ac y gall cludiant priodol fod yn hanfodol i sicrhau eu bod yn gallu mynd i’w haddysg. A all y Prif Weinidog esbonio sut mae Llywodraeth Cymru yn cydweithio ag awdurdodau lleol i sicrhau eu bod yn cael y cyllid sydd ei angen i barhau i ateb anghenion cludiant gwahanol disgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol?</p>
<p>Thank you, First Minister. Rhondda Cynon Taf council has retained discretionary school transport for some of its most vulnerable learners, including those with additional learning needs. At the same time, the general cost of transport from home to school in Rhondda Cynon Taf has increased significantly, from £10.5 million in 2021-22 to £16.9 million according to forecasts for 2025-26. We know that some learners with additional learning needs have more complex transport needs than others and that suitable transport arrangements can be vital to ensure that they can access their education. Can the First Minister explain how the Welsh Government is working with local authorities to ensure that they receive the funding that they need to continue to meet the different transport needs of pupils with additional learning needs?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778381
10
Cy
2026-10-13T13:32:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=129&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=129&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Dwi'n croesawu penderfyniad Rhondda Cynon Taf i gario ymlaen efo darpariaeth trafnidiaeth dewisol—<em>discretionary</em>, felly—ar gyfer rhai o’r dysgwyr mwyaf bregus. Rydyn ni’n sicr yn cydnabod bod trafnidiaeth i ddysgwyr efo anghenion dysgu ychwanegol yn gallu bod yn fwy cymhleth yn aml iawn, yn golygu’r angen am gerbydau arbenigol o bosib neu gynhorthwy gan eraill. Ac mae’n rhaid, wrth gwrs, yn y cyd-destun hwnnw, i benderfyniadau ystyried cynaliadwyedd hirdymor, tra'n cadw’r ffocws yna ar y canlyniadau rydyn ni angen eu gweld rŵan, yn sicrhau bod dysgwyr, uwchlaw popeth, yn gallu cael mynediad at addysg, ac yn gallu gwneud hynny yn rheolaidd a chymryd rhan yn llawn mewn bywyd ysgol.</p>
<p>Mi gafodd anghenion dysgu ychwanegol a thrafnidiaeth ei drafod efo arweinyddion llywodraeth leol ym mis Medi, efo’r WLGA. Mi rydyn ni'n parhau i weithio’n agos efo’r WLGA i gryfhau teithio i ddysgwyr ac i ymateb hefyd i newidiadau mewn patrymau ledled Cymru.</p>
<p>I welcome the decision made by Rhondda Cynon Taf to retain its discretionary transport provision for some of the most vulnerable learners. We certainly recognise that transport to school for pupils with ALN can often be much more complex, as it can perhaps require specialist vehicles or assistance from others. And in that context, of course, decisions must take into account the long-term sustainability, whilst retaining that focus on the results that we need to see now, ensuring that pupils, above all else, can access education, and can do that regularly and take a full part in school life. </p>
<p>Additional learning needs and transport were discussed with leaders of local authorities in September, along with the Welsh Local Government Association. And we are continuing to work closely with the WLGA to strengthen learner travel provision and also to respond to changes in patterns across Wales. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778395
11
En
2026-10-13T13:33:20
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=209&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=209&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12142
12142
Benjamin Hodge Mckenna AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12142
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142
Hodge Mckenna, Benjamin
<p>Parents across Afan Ogwr Rhondda are deeply concerned about their children's school transport arrangements. A survey conducted, with 176 respondents from Rhondda Cynon Taf, found that 72 respondents reported attendance disruption for their children due to insufficient school transport arrangements. A hundred and twenty-five people described feeling anxiety, vulnerability, stress or fear as a result. Reliability, capacity and safety are seriously important, especially when a child faces additional barriers to their learning. So, when assessments are made on transport provision, what will your Government do to ensure that vulnerable learners are not left behind by decisions that are driven by costs rather than outcomes?</p>
<p>Mae rhieni ar draws Afan Ogwr Rhondda yn bryderus iawn am drefniadau cludiant i'r ysgol eu plant. Fe wnaeth arolwg a gynhaliwyd, â 176 o ymatebwyr o Rondda Cynon Taf, ganfod bod 72 o ymatebwyr wedi hysbysu am darfu ar bresenoldeb eu plant oherwydd trefniadau cludiant i'r ysgol annigonol. Dywedodd cant dau ddeg a phump o bobl eu bod wedi teimlo gorbryder, eu bod yn agored i niwed, straen neu ofn o ganlyniad. Mae dibynadwyedd, capasiti a diogelwch yn bwysig dros ben, yn enwedig pan fydd plentyn yn wynebu rhwystrau ychwanegol i'w ddysgu. Felly, pan fydd asesiadau yn cael eu cynnal ar ddarpariaeth o drafnidiaeth, beth fydd eich Llywodraeth yn ei wneud i sicrhau nad yw dysgwyr agored i niwed yn cael eu gadael ar ôl gan benderfyniadau sy'n cael eu hysgogi gan gostau yn hytrach na chanlyniadau?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778397
12
En
2026-10-13T13:34:14
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=263&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=263&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>As I said earlier, this is very much a live issue, making sure that, when it comes to additional learning needs learners in particular, those particular circumstances that are relevant to them are taken into account. Funding for school transport, remember, comes through the revenue support grant. It is for local authorities to make provision, but the rise in school transport costs is a complex issue. It is driven by a number of factors. And whether that's local government or the Welsh Government, and the way we interact with this, addressing those complexities requires action across portfolios at local and national level. We, as I say, have been discussing with the WLGA those kinds of pressures that we realise are on local government, at the same time as making the case to the UK Government on the issues that they can take decisions to address—on fuel costs, for example. So, this is something that needs to be addressed on many, many levels.</p>
<p>Fel y dywedais i yn gynharach, mae hwn yn sicr yn fater byw, gan wneud yn siŵr, o ran dysgwyr anghenion dysgu ychwanegol yn arbennig, bod yr amgylchiadau penodol hynny sy'n berthnasol iddyn nhw yn cael eu cymryd i ystyriaeth. Mae cyllid ar gyfer cludiant i'r ysgol, cofiwch, yn dod drwy'r grant cynnal refeniw. Mater i awdurdodau lleol yw gwneud darpariaeth, ond mae'r cynnydd i gostau cludiant i'r ysgol yn fater cymhleth. Mae'n cael ei ysgogi gan nifer o ffactorau. A pha un a yw hynny'n fater o lywodraeth leol neu Lywodraeth Cymru, a'r ffordd yr ydym ni'n rhyngweithio â hyn, mae mynd i'r afael â'r cymhlethdodau hynny yn gofyn am weithredu ar draws portffolios ar lefel leol a chenedlaethol. Rydym ni, fel y dywedais i, wedi bod yn trafod gyda CLlLC y mathau hynny o bwysau yr ydym ni'n sylweddoli sydd ar lywodraeth leol, ar yr un pryd â gwneud y ddadl i Lywodraeth y DU ar y materion y gallan nhw wneud penderfyniadau i fynd i'r afael â nhw—ar gostau tanwydd, er enghraifft. Felly, mae hyn yn rhywbeth y mae angen mynd i'r afael ag ef ar lawer iawn o lefelau.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778354
13
En
2026-10-13T13:35:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=309&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=309&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778355
14
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Ynni Cymunedol
Community Energy
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778356
15
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
5196
5196
Sarah Rees
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5196
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>2. Pa gamau mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i gefnogi'r gwaith o greu prosiectau ynni cymunedol a sicrhau bod manteision adnoddau naturiol Cymru yn cael eu cadw yng Nghymru? OQ64708</p>
<p>2. What action is the Government taking to support the creation of community energy projects and ensure that the benefits of Wales’s natural resources are retained in Wales? OQ64708</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778357
16
En
2026-10-13T13:35:26
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=335&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=335&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Welsh Government investment through Ynni Cymru is generating real savings and benefits for the community. I was delighted just a few weeks ago to visit the Iqra Masjid mosque in Newport to see one project first-hand for myself. Our plans to establish a new Welsh public energy company will support our ambition in the national energy strategy for more of the energy generated in Wales to be owned in Wales and to benefit Wales. More Welsh ownership will see the value created from our natural resources retained for the people of Wales, which is something I hope all of us would want to pursue.</p>
<p>Mae buddsoddiad Llywodraeth Cymru drwy Ynni Cymru yn cynhyrchu arbedion a manteision gwirioneddol i'r gymuned. Roeddwn i wrth fy modd ychydig wythnosau yn ôl o ymweld â mosg Iqra Masjid yng Nghasnewydd i weld un prosiect yn bersonol drosof fy hun. Bydd ein cynlluniau i sefydlu cwmni ynni cyhoeddus newydd yng Nghymru yn cefnogi ein huchelgais yn y strategaeth ynni genedlaethol i fwy o'r ynni a gynhyrchir yng Nghymru fod yn eiddo i Gymru ac i fod er budd Cymru. Bydd mwy o berchnogaeth yng Nghymru yn golygu bod y gwerth sy'n cael ei greu o'n hadnoddau naturiol yn cael ei gadw i bobl Cymru, sy'n rhywbeth yr wyf i'n gobeithio y byddai pob un ohonom ni eisiau mynd ar ei drywydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778358
17
En
2026-10-13T13:36:02
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=371&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=371&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5196
5196
Sarah Rees
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5196
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>First Minister, I'm proud to support a grass-roots campaign in Pen-y-bont Bro Morgannwg to stop the proposed small modular reactor nuclear project in the Llynfi valley by Last Energy. More extractive and harmful projects are not what our post-industrial communities deserve. It's no surprise why they have selected one of our most deprived communities to pilot this new nuclear technology. Campaigners across the constituency are calling out for renewable energy projects that they can directly benefit from, and that's why we're exploring alternative energy options within the constituency rather than accepting private organisations coming in to extract the profits from our communities. So, Prif Weinidog, will you reaffirm this Government's ambition to ensure that our communities benefit from energy projects?</p>
<p>Brif Weinidog, rwy'n falch o gefnogi ymgyrch llawr gwlad ym Mhen-y-bont Bro Morgannwg i atal y prosiect niwclear adweithydd modiwlaidd bach arfaethedig yng nghwm Llynfi gan Last Energy. Nid prosiectau mwy cloddiol a niweidiol yw'r hyn y mae ein cymunedau ôl-ddiwydiannol yn ei haeddu. Nid yw'n syndod pam maen nhw wedi dewis un o'n cymunedau mwyaf difreintiedig i dreialu'r dechnoleg niwclear newydd hon. Mae ymgyrchwyr ar draws yr etholaeth yn galw am brosiectau ynni adnewyddadwy y gallan nhw elwa ohonyn nhw yn uniongyrchol, a dyna pam rydym ni'n archwilio opsiynau ynni amgen o fewn yr etholaeth yn hytrach na derbyn sefydliadau preifat yn dod i mewn i dynnu'r elw o'n cymunedau. Felly, Brif Weinidog, a wnewch chi ailddatgan uchelgais y Llywodraeth hon i sicrhau bod ein cymunedau yn elwa o brosiectau ynni?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778362
18
En
2026-10-13T13:36:46
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=415&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=415&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Yes, absolutely. In many ways, that principle is agnostic of that source of power generation. Energy projects in Wales must show, I think, how they improve matters for people in Wales. It's an important issue that will be at the heart of the national energy strategy we have committed to delivering. Through that strategy, we will deliver that commitment to make sure that Welsh people and communities have more ownership, as I say, of energy initiatives, and that they and their communities receive also their fair share of the profits. We need a balanced energy system that delivers secure supply. Renewables will be an important part of that system, obviously. The public energy company that we're currently consulting on will have a vital role, I think, to play in supporting communities and securing value from commercially led projects too.</p>
<p>Gwnaf, yn sicr. Mewn sawl ffordd, mae'r egwyddor honno yn agnostig ar y ffynhonnell honno o gynhyrchu pŵer. Mae'n rhaid i brosiectau ynni yng Nghymru ddangos, rwy'n credu, sut maen nhw'n gwella pethau i bobl yng Nghymru. Mae'n fater pwysig a fydd yn ganolog i'r strategaeth ynni genedlaethol yr ydym ni wedi ymrwymo i'w chyflawni. Drwy'r strategaeth honno, byddwn yn cyflawni'r ymrwymiad hwnnw i wneud yn siŵr bod gan bobl a chymunedau Cymru fwy o berchnogaeth, fel y dywedais i, o fentrau ynni, a'u bod nhw a'u cymunedau hefyd yn derbyn eu cyfran deg o'r elw. Mae angen system ynni gytbwys arnom ni, sy'n darparu cyflenwad diogel. Bydd ynni adnewyddadwy yn rhan bwysig o'r system honno, yn amlwg. Bydd gan y cwmni ynni cyhoeddus yr ydym ni'n ymgynghori arno ar hyn o bryd ran hanfodol i'w chwarae, rwy'n credu, o ran gefnogi cymunedau a sicrhau gwerth o brosiectau dan arweiniad masnachol hefyd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778364
19
En
2026-10-13T13:37:40
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=469&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=469&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12160
12160
Stephen Senior AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12160
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160
Senior, Stephen
<p>First Minister, Wales presently has nearly 4,000 MW of installed capacity, all dependent on gas for firing. Given what's just been said, this document, produced by the National Grid, 'Community Energy Scenarios', reveals the truth of this community energy nonsense. At best—at best—it will mean we go from 47 MW to 281 MW by 2035. To be fair to you, you're not a Nimby First Minister, but what I would describe Plaid's nuclear policy as is 'only in Rhun's back yard', because that's effectively what we've got. First Minister, right across south Wales, we have a growing energy problem. Will you reconsider Plaid's energy policy so that we can look at a series of small modular reactors right across south Wales?</p>
<p>Brif Weinidog, ar hyn o bryd mae gan Gymru bron i 4,000 MW o gapasiti wedi'i osod, y cwbl yn dibynnu ar nwy i'w danio. O ystyried yr hyn sydd newydd gael ei ddweud, mae'r ddogfen hon, a luniwyd gan y Grid Cenedlaethol, 'Community Energy Scenarios', yn datgelu gwirionedd y nonsens ynni cymunedol hwn. O'r ochr orau—o'r ochr orau—bydd yn golygu ein bod ni'n mynd o 47 MW i 281 MW erbyn 2035. I fod yn deg â chi, dydych chi ddim yn Brif Weinidog Nimby, ond byddwn yn disgrifio polisi niwclear Plaid Cymru fel 'dim ond yn ngardd gefn Rhun', oherwydd dyna sydd gennym ni i bob pwrpas. Brif Weinidog, ledled de Cymru gyfan, mae gennym ni broblem ynni gynyddol. A wnewch chi ailystyried polisi ynni Plaid Cymru fel y gallwn edrych ar gyfres o adweithyddion modiwlaidd bach ledled de Cymru?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778370
20
En
2026-10-13T13:38:38
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=527&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=527&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Will we reconsider our energy strategy? I think I've confirmed again today that we are bringing forward a new national energy strategy that calls for that balanced energy system. Referring to community energy 'nonsense'—talk to people in Bethesda about the 'nonsense' that is their energy production scheme, which they are hugely proud of and that brings all sorts of benefits to that community. Look at all those projects across Wales, including the one I visited in Newport recently, that people take a real, genuine sense of ownership of and know that they are tackling the energy crisis that we are facing, plus the climate change crisis that his party is denying. Our energy future will bring together all sorts of technologies, all sorts of production methods. I want to use our resources for the benefit of the people of Wales, but at the heart of that has to be something that is very different to the extractive story of the past and that has the interests of Wales at the very heart of it—something that Reform really struggle with.</p>
<p>A wnawn ni ailystyried ein strategaeth ynni? Rwy'n credu fy mod i wedi cadarnhau eto heddiw ein bod ni'n cyflwyno strategaeth ynni genedlaethol newydd sy'n galw am y system ynni gytbwys honno. Gan gyfeirio at 'nonsens' ynni cymunedol—siaradwch â phobl ym Methesda am 'nonsens' eu cynllun cynhyrchu ynni, y maen nhw'n eithriadol o falch ohono ac sy'n cynnig pob math o fanteision i'r gymuned honno. Edrychwch ar yr holl brosiectau hynny ledled Cymru, gan gynnwys yr un yr ymwelais ag ef yng Nghasnewydd yn ddiweddar, y mae pobl yn cymryd ymdeimlad gwirioneddol iawn o berchnogaeth ohonyn nhw ac yn gwybod eu bod nhw'n mynd i'r afael â'r argyfwng ynni sy'n ein hwynebu, yn ogystal â'r argyfwng newid hinsawdd y mae ei blaid ef yn ei wadu. Bydd ein dyfodol ynni yn dwyn â phob math o dechnoleg ynghyd, pob math o ddulliau cynhyrchu. Rwyf i eisiau defnyddio ein hadnoddau er budd pobl Cymru, ond yn ganolog i hynny mae'n rhaid cael rhywbeth sy'n wahanol iawn i hanes cloddio'r gorffennol ac sydd â buddiannau Cymru yn gwbl ganolog iddo—rhywbeth y mae Reform wir yn cael trafferth ag ef.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778376
21
Cy
2026-10-13T13:39:47
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=596&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=596&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>Mae cynlluniau egni cymdeithasol, fel cynlluniau mwy, hefyd angen mynediad i'r grid. Dwi eisiau gweld cynlluniau cynaliadwy a'r isadeiledd grid yn cael eu cyflawni ledled Cymru, i gyflawni'r buddiannau rydyn ni eisiau eu gweld ar gyfer ein cymunedau lleol.</p>
<p>Community energy schemes, like larger schemes, also require access to the grid. I want to see sustainable schemes and the grid infrastructure being delivered across Wales in order to deliver the benefits that we want to see for our local communities.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778359
22
Cy
2026-10-13T13:40:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=609&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=609&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778366
23
En
2026-10-13T13:40:07
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=616&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=616&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>First Minister, what steps are you taking, working with the UK Government, Ofgem and network operators, to ensure that connection costs and waiting times don't prevent these projects, be they community or larger scale, from progressing? We need that grid infrastructure in place for it to succeed. I think Wales has got an opportunity to be an energy superpower, and that's why the comments from the Plaid Cymru Member earlier about SMRs are so disappointing. So, can you, further to my first question, explain why SMRs are the right solution for Anglesey but not for south Wales?</p>
<p>Brif Weinidog, pa gamau ydych chi'n eu cymryd, gan weithio gyda Llywodraeth y DU, Ofgem a gweithredwyr rhwydwaith, i sicrhau nad yw costau cysylltu ac amseroedd aros yn atal y prosiectau hyn, pa un a ydyn nhw'n gymunedol neu ar raddfa fwy, rhag symud ymlaen? Mae angen y seilwaith grid hwnnw ar waith arnom ni er mwyn iddo lwyddo. Rwy'n credu bod gan Gymru gyfle i fod yn archbŵer ynni, a dyna pam mae'r sylwadau gan Aelod Plaid Cymru yn gynharach am Ofynion Rheoli Statudol mor siomedig. Felly, a allwch chi, gan ymhelaethu ar fy nghwestiwn cyntaf, esbonio pam mai Gofynion Rheoli Statudol yw'r ateb cywir ar gyfer Ynys Môn ond nid ar gyfer de Cymru?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778368
24
Cy
2026-10-13T13:40:40
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=649&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=649&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I ateb y cwestiwn yna, mae hwn yn dechnoleg sydd yn datblygu, ac mae o'n gwneud synnwyr i'w ddatblygu ar safle lle mae yna sgiliau niwclear o'r gorffennol. Ond mae'r cwestiwn yn ehangach na hynny, wrth gwrs. Dwi ddim yn meddwl bod yna lawer o anghytuno rhyngom ni, mewn difri, ar yr angen i wneud yn fawr o'n hadnoddau naturiol ni fel gwlad, i sicrhau ein bod ni'n gallu cynhyrchu mwy o ynni yn defnyddio'n adnoddau naturiol ni, pa un ai yn wynt neu'n donnau neu'n llanw, neu beth bynnag.</p>
<p>Dwi'n cytuno hefyd ar yr angen i sicrhau bod y system sydd gennym ni i drosglwyddo a dosbarthu'r trydan yna yn wydn ar gyfer y dyfodol. Rydyn ni'n mynd i fod angen llawer mwy o drydan yn y dyfodol, ac mae'n rhaid i'r trydan yna gyrraedd ein cymunedau ni a gadael y llefydd lle mae'n cael ei gynhyrchu. Ond, unwaith eto, dwi'n dod yn ôl at y pwynt canolog yma fod modd gwneud hynny mewn cydweithrediad efo ein cymunedau ni, yn gwneud yn siŵr nad oes yna ecsbloetio. Hefyd, dwi'n cytuno ar y ffaith bod hynny'n gorfod digwydd mewn cydweithrediad efo Llywodraeth y Deyrnas Unedig, ac yn y blaen. Felly, mae yna agenda yn fan hyn. Dwi'n gobeithio y gallwn ni adeiladu consensws drosto fo. Mae yna benderfyniadau anodd ynghlwm wrtho, ond adeiladu dyfodol ynni annibynnol ar gyfer ein hunain fel gwlad yr ydym ni a'r holl fuddiannau a fydd yn llifo o hynny.</p>
<p>To answer that question, this is a developing technology, and it makes sense to develop it on a site where past nuclear skills exist. But the question is broader than that, of course. I don't think that there's a great deal of disagreement between us, truth be told, on the need to make the most of our natural resources as a nation, to ensure that we can produce more energy using our natural resources, be that wind, wave, tide or whatever.</p>
<p>I agree also on the need to ensure that the system that we have to distribute that electricity should be resilient for the future. We're going to need a lot more electricity in the future, and that electricity has to get to our communities and leave the sites of production. But, once again, I return to this central point that that can be done in collaboration with our communities, ensuring that there is no exploitation. I also agree with the fact that that has to happen in collaboration with the UK Government, and so on. So, there is an agenda here. I hope we can build consensus on it. There will be difficult decisions in relation to that agenda, but we are building an independent energy future for ourselves as a nation, along with all the benefits that will flow from that.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778391
25
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778390
26
Cy
2026-10-13T13:41:57
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=726&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=726&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, arweinydd Reform UK, Helen Jenner. </p>
<p>I now call the party leaders to question the First Minister. First of all, the leader of Reform UK, Helen Jenner.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778392
27
En
2026-10-13T13:42:05
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=734&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=734&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12153
12153
Helen Jenner AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153
Leader of the Opposition
Arweinydd yr Wrthblaid
Jenner, Hellen
<p>Diolch, Lywydd. First Minister, I want to raise a deeply disturbing case from our capital city. In March this year, 29-year-old Mohammed Abbas arrived in Britain on a small boat from France. By June, he was in custody facing criminal charges. In July, he was convicted of offences including assaulting a police officer and sentenced to 300 hours of community service. He was subsequently placed in Home Office-funded accommodation in Cardiff. Just two days later, at 2 o'clock in the morning, he entered a family home and committed sexual offences in the presence of two young girls, both under the age of 16. He has since pleaded guilty to four further offences and is awaiting sentencing. Those two young girls should have been safe in their own home. First Minister, what discussions have you had with the Home Office about this case? What assurances have you sought about the safeguarding of communities hosting asylum accommodation? And will you now commission an urgent review of the arrangements between Welsh public services and the Home Office to ensure that a case like this is never repeated?</p>
<p>Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, hoffwn godi achos hynod annymunol o'n prifddinas. Ym mis Mawrth eleni, cyrhaeddodd y dyn 29 oed, Mohammed Abbas, Brydain ar gwch bach o Ffrainc. Erbyn mis Mehefin, roedd yn y ddalfa yn wynebu cyhuddiadau troseddol. Ym mis Gorffennaf, fe'i cafwyd yn euog o droseddau a oedd yn cynnwys ymosod ar swyddog yr heddlu a'i ddedfrydu i 300 awr o wasanaeth cymunedol. Cafodd ei leoli wedi hynny mewn llety a wedi'i ariannu gan y Swyddfa Gartref yng Nghaerdydd. Dim ond dau ddiwrnod yn ddiweddarach, am 2 o'r gloch y bore, aeth i mewn i gartref teuluol a chyflawni troseddau rhywiol ym mhresenoldeb dwy ferch ifanc, y ddwy o dan 16 oed. Ers hynny, mae wedi pledio'n euog i bedair trosedd arall ac yn aros i gael ei ddedfrydu. Dylai'r ddwy ferch ifanc hynny fod wedi bod yn ddiogel yn eu cartref eu hunain. Brif Weinidog, pa drafodaethau ydych chi wedi eu cael gyda'r Swyddfa Gartref am yr achos hwn? Pa sicrwydd ydych chi wedi gofyn amdano am ddiogelu cymunedau lle ceir llety lloches? Ac a wnewch chi gomisiynu nawr adolygiad brys o'r trefniadau rhwng gwasanaethau cyhoeddus Cymru a'r Swyddfa Gartref i sicrhau nad yw achos fel hwn byth yn cael ei ailadrodd?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778409
28
En
2026-10-13T13:43:10
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=799&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=799&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I think I would refer the Member to the safeguarding work that this Government is doing in general, making sure that we are strengthening the provisions that we put in place as a Welsh Government to safeguard the citizens of Wales. What has been described to me—and it's not a case that I am familiar with myself—is criminality. What has been described to me are the actions of an individual that all of us would condemn and that the legal system should be empowered to deal with.</p>
<p>I know that it is always the case that Reform seeks only to comment on those elements of criminality that emerge from people who have come into the UK, but that really doesn't help us when it comes to the core issue here, which is to make sure that we in Wales, in the public sector, in the Welsh Government, have safeguarding measures in place across the board that make sure that we de-risk and that we look after those vulnerable people within our society.</p>
<p>Rwy'n credu y byddwn i'n cyfeirio'r Aelod at y gwaith diogelu y mae'r Llywodraeth hon yn ei wneud yn gyffredinol, gan wneud yn siŵr ein bod ni'n cryfhau'r darpariaethau yr ydym ni'n eu rhoi ar waith fel Llywodraeth Cymru i ddiogelu dinasyddion Cymru. Troseddoldeb yw'r hyn sydd wedi cael ei ddisgrifio i mi—ac nid yw'n achos yr wyf i'n gyfarwydd ag ef fy hun. Gweithredoedd unigolyn y byddai pob un ohonom ni'n eu condemnio ac y dylai'r system gyfreithiol fod wedi ei grymuso i ymdrin â nhw yw'r hyn sydd wedi cael ei ddisgrifio i mi.</p>
<p>Rwy'n gwybod ei bod hi bob amser yn wir bod Reform yn ceisio gwneud sylwadau ar yr elfennau hynny o droseddoldeb sy'n deillio o bobl sydd wedi dod i mewn i'r DU yn unig, ond nid yw hynny'n ein helpu ni mewn gwirionedd pan ddaw i'r mater craidd yma, sef sicrhau bod gennym ni yng Nghymru, yn y sector cyhoeddus, yn Llywodraeth Cymru, fesurau diogelu ar waith yn gyffredinol sy'n sicrhau ein bod ni'n dad-risgio a'n bod ni'n gofalu am y bobl agored i niwed hynny yn ein cymdeithas.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778411
29
En
2026-10-13T13:44:19
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=868&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=868&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12153
12153
Helen Jenner AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153
Jenner, Hellen
<p>The point is that we absolutely accept we already have criminals home grown in the country, but why would we risk importing more? People that we don't know—we know nothing about them. The fact is, whether this is an isolated case or not, two girls have suffered because of a serious failure in safeguarding.</p>
<p>First Minister, last week your Deputy Minister for Transport announced yet another 18-month study into congestion on the M4 around Newport, alongside proposals that could see motorway junctions closed. Let's not forget it was the Labour Government who scrapped the relief road, wasting well over £100 million of taxpayers' money in the process. Closing motorway junctions doesn't make the traffic disappear; it simply moves the problem elsewhere, and restricts emergency services trying to carry out their duties. First Minister, Newport needs a long-term solution that improves capacity, not measures that redistribute congestion into residential communities. So, I'll ask you a straightforward question and I expect a straightforward answer: does your Government intend to press ahead with building an M4 relief road around Newport during this Senedd term—yes or no?</p>
<p>Y pwynt yw ein bod ni'n derbyn yn llwyr bod gennym ni droseddwyr cartref yn y wlad eisoes, ond pam fyddem ni'n cymryd y risg o fewnforio mwy? Pobl nad ydym ni'n eu hadnabod—dydyn ni'n gwybod dim byd amdanyn nhw. Y gwir yw, pa un a yw hwn yn achos neilltuol ai peidio, mae dwy ferch wedi dioddef oherwydd methiant difrifol o ran diogelu.</p>
<p>Brif Weinidog, yr wythnos diwethaf cyhoeddodd eich Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth astudiaeth 18 mis arall i dagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd, ochr yn ochr â chynigion a allai arwain at gau cyffyrdd traffordd. Gadewch i ni beidio ag anghofio mai'r Llywodraeth Lafur wnaeth gefnu ar y ffordd liniaru, gan wastraffu ymhell dros £100 miliwn o arian trethdalwyr wrth wneud hynny. Nid yw cau cyffyrdd traffordd yn gwneud i'r traffig ddiflannu; y cwbl y mae'n ei wneud yw symud y broblem i rywle arall, a chyfyngu'r gwasanaethau brys sy'n ceisio cyflawni eu dyletswyddau. Brif Weinidog, mae angen ateb hirdymor ar Gasnewydd sy'n gwella capasiti, nid mesurau sy'n ailddosbarthu tagfeydd i gymunedau preswyl. Felly, fe wnaf i ofyn cwestiwn syml i chi ac rwy'n disgwyl ateb syml: a yw eich Llywodraeth yn bwriadu bwrw ymlaen ag adeiladu ffordd liniaru'r M4 o amgylch Casnewydd yn ystod y tymor Senedd hwn—ydy neu nac ydy?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778363
30
En
2026-10-13T13:45:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=909&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=909&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778369
31
En
2026-10-13T13:45:30
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=939&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=939&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I described in the Senedd last week the multiphase approach that we are taking to addressing an issue that previous administrations chose not to. Inaction, we have decided, is not an option for this new Plaid Cymru Government. Therefore, we will press ahead with a number of short-term measures in order to strengthen the infrastructure that is in place now. And we are embarking right away on a piece of work to look at what is that engineering solution that will help then bring together a package that will deal with the blight that is the Brynglas situation for the people of Newport, and the blockage that is in place for the people and the economy of the wider south Wales region.</p>
<p>Disgrifiais yn y Senedd yr wythnos diwethaf y dull aml-gam yr ydym ni'n ei fabwysiadu o fynd i'r afael â mater y dewisodd gweinyddiaethau blaenorol beidio â mynd i'r afael ag ef. Nid yw peidio â gweithredu, rydym ni wedi penderfynu, yn opsiwn i'r Llywodraeth Plaid Cymru newydd hon. Felly, byddwn yn bwrw ymlaen â nifer o fesurau byrdymor er mwyn cryfhau'r seilwaith sydd ar waith rŵan. Ac rydym ni'n cychwyn ar unwaith ar ddarn o waith i edrych ar beth yw'r ateb peirianyddol hwnnw a fydd yn helpu wedyn i ddod â phecyn at ei gilydd a fydd yn delio â melltith sefyllfa Bryn-glas i bobl Casnewydd, a'r rhwystr sy'n bodoli i bobl ac economi rhanbarth ehangach de Cymru.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778374
32
En
2026-10-13T13:46:17
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=986&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=986&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12153
12153
Helen Jenner AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153
Jenner, Hellen
<p>Well, it's a 'no', and it's a shame to see that you're determined to continue Mark Drakeford's war on motorists. Nothing changes, does it? The cosy Cardiff consensus continues. Speaking of which, First Minister, throughout the Senedd election, you promised Wales you would deliver change, but we've learned this morning that you've done a deal with Labour to push through your failed supplementary budget. When Labour were in power, it was your party that was propping them up, voting through their budgets as they destroyed our public services. Now you're in power, it's Labour who are nodding along as your Government sends millions of pounds abroad while our NHS suffers. When you said you'd deliver change, people expected you to change more than just the seating plan in the Chamber. And I know a few things about seating plans. So, First Minister, how much longer will the people of Wales have to wait for a Government prepared to deliver real change?</p>
<p>Wel, 'nac ydy' yw'r ateb, ac mae'n drueni gweld eich bod chi'n benderfynol o barhau rhyfel Mark Drakeford yn erbyn modurwyr. Does dim byd yn newid, nac oes? Mae'r consensws clyd yng Nghaerdydd yn parhau. Wrth siarad am hynny, Brif Weinidog, trwy gydol etholiad y Senedd, fe wnaethoch chi addo i Gymru y byddech chi'n cyflawni newid, ond rydym ni wedi darganfod y bore yma eich bod chi wedi gwneud cytundeb gyda Llafur i wthio eich cyllideb atodol fethedig drwodd. Pan oedd Llafur mewn grym, eich plaid chi oedd yn eu dal nhw i fyny, gan bleidleisio dros eu cyllidebau wrth iddyn nhw ddinistrio ein gwasanaethau cyhoeddus. Nawr eich bod chi mewn grym, Llafur sy'n nodio gyda chi wrth i'ch Llywodraeth anfon miliynau o bunnoedd dramor tra bod ein GIG yn dioddef. Pan wnaethoch chi ddweud y byddech chi'n cyflawni newid, roedd pobl yn disgwyl i chi newid mwy na dim ond y cynllun seddi yn y Siambr. Ac rwy'n gwybod ambell i beth am gynlluniau seddi. Felly, Brif Weinidog, pa mor hir eto y bydd yn rhaid i bobl Cymru aros am Lywodraeth sy'n barod i gyflawni newid gwirioneddol?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778380
33
En
2026-10-13T13:47:13
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1042&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1042&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>The seating plan on that side of the Chamber seems to be changing every week. [<em>Laughter</em>.] And I would suggest that maybe she doesn't make herself too comfortable where she is either.</p>
<p>We have an agreement in place on the supplementary budget and I'm grateful, on an issue that Reform also wanted us to deliver on, which is additional learning needs. The irony, Llywydd. It's just that Reform enjoys shouting from the sidelines rather than wanting to contribute to the future of Wales. The fact is that this Government has decided to make good on the wishes of the people of the north-west of Wales on the Menai crossing; that this Government is taking action after years of inaction around the M4.</p>
<p>I go back to the second question asked. This ultimately is around dog-whistle politics for Reform. They talk about the risk of importing criminals. And absolutely, we need to take measures to make sure that we keep our citizens safe. But what about the risk of importing doctors? What about the risk of importing nurses? What about the risk of importing people who want to contribute to the life and the future of Wales in a way the benches over there have very, very little interest in doing?</p>
<p>Mae'n ymddangos bod y cynllun seddi ar yr ochr yna i'r Siambr yn newid bob wythnos. [<em>Chwerthin</em>.] A byddwn yn awgrymu efallai iddi beidio â gwneud ei hun yn rhy gyfforddus lle mae hi chwaith.</p>
<p>Mae gennym ni gytundeb ar waith ar y gyllideb atodol ac rwy'n ddiolchgar, ar fater yr oedd Reform hefyd eisiau i ni gyflawni arno, sef anghenion dysgu ychwanegol. Yr eironi, Lywydd. Dim ond bod Reform yn mwynhau gweiddi o'r ystlys yn hytrach na bod eisiau cyfrannu at ddyfodol Cymru. Y gwir amdani yw bod y Llywodraeth hon wedi penderfynu gwireddu dymuniadau pobl gogledd-orllewin Cymru o ran croesfan Menai; bod y Llywodraeth hon yn gweithredu ar ôl blynyddoedd o ddiffyg gweithredu o amgylch yr M4.</p>
<p>Dychwelaf at yr ail gwestiwn a ofynnwyd. Mae hyn yn ymwneud â gwleidyddiaeth chwiban ci i Reform yn y pen draw. Maen nhw'n siarad am y risg o fewnforio troseddwyr. Ac yn sicr, mae angen i ni gymryd mesurau i wneud yn siŵr ein bod ni'n cadw ein dinasyddion yn ddiogel. Ond beth am y risg o fewnforio meddygon? Beth am y risg o fewnforio nyrsys? Beth am y risg o fewnforio pobl sydd eisiau cyfrannu at fywyd a dyfodol Cymru mewn ffordd y mae gan y meinciau draw yn y fan yna ychydig iawn, iawn o ddiddordeb yn ei wneud?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778388
34
Cy
2026-10-13T13:48:47
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1136&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1136&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Arweinydd Llafur Cymru nawr—Ken Skates. </p>
<p>Leader of Welsh Labour now—Ken Skates. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778389
35
En
2026-10-13T13:48:49
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1138&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1138&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
267
267
Ken Skates AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267
Leader of Welsh Labour
Arweinydd Llafur Cymru
Skates, Ken
<p>Diolch, Llywydd. First Minister, some here will doubtless work tirelessly to destroy and sabotage devolution, but Welsh Labour firmly believes in making it work for the people of Wales, and we're proud to have fought for and secured an extra £60 million for children with additional learning needs for this financial year. That's a 50 per cent increase on two weeks ago, and it's £60 million more than at the start of the summer. But, of course, this is only the first step. We believe that more funding should be made available for ALN, and we've made it clear that not a penny of this £60 million should come from elsewhere within the education budget, and we've argued successfully that there needs to be a long-term sustainability plan for further education in Wales. First Minister, will you confirm these commitments today? And also, will you commit to getting the extra £60 million that Welsh Labour has fought for to schools and to children as soon as possible?</p>
<p>Diolch, Lywydd. Brif Weinidog, rwy'n siŵr y bydd rhai yma yn gweithio'n ddiflino i ddinistrio a thanseilio datganoli, ond mae Llafur Cymru yn credu'n gryf mewn gwneud iddo weithio i bobl Cymru, ac rydym ni'n falch o fod wedi brwydro i gael £60 miliwn ychwanegol i blant sydd ag anghenion dysgu ychwanegol, a'i sicrhau ar gyfer y flwyddyn ariannol hon. Mae hynny'n gynnydd o 50 y cant o bythefnos yn ôl, ac mae'n £60 miliwn yn fwy nag ar ddechrau'r haf. Ond, wrth gwrs, dim ond y cam cyntaf yw hwn. Rydym ni'n credu y dylid gwneud mwy o gyllid ar gael ar gyfer ADY, ac rydym ni wedi ei gwneud hi'n eglur na ddylai ceiniog o'r £60 miliwn hwn ddod o rywle arall o fewn y gyllideb addysg, ac rydym ni wedi dadlau'n llwyddiannus bod angen cynllun cynaliadwyedd hirdymor ar gyfer addysg bellach yng Nghymru. Brif Weinidog, a wnewch chi gadarnhau'r ymrwymiadau hyn heddiw? A hefyd, a wnewch chi ymrwymo i gael y £60 miliwn ychwanegol y mae Llafur Cymru wedi brwydro drosto i ysgolion ac i blant cyn gynted â phosibl?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778394
36
En
2026-10-13T13:49:46
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1195&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1195&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>As I said previously, I'm very pleased that an agreement has been reached, and I thank those who engaged very constructively with us to get us to a point where we both now are able to move to release money for additional learning needs services, an area on which we both have common ground. It was a manifesto commitment of mine to move towards sustainability within ALN. That hasn't changed. We want to pursue that sustainability. The discussions that we have been having, without going into confidential issues, have been very much about how we are able to release this money that doesn't come from elsewhere in the education budget. This is mature, positive working, and it has led to what we both wanted to happen—and others in this Chamber—which is the strengthening of ALN provision.</p>
<p>Fel y dywedais i yn flaenorol, rwy'n falch iawn ein bod ni wedi dod i gytundeb, a diolchaf i'r rhai a ymgysylltodd yn adeiladol iawn â ni i'n cael ni i bwynt lle mae'r ddau ohonom ni bellach yn gallu cymryd camau i ryddhau arian ar gyfer gwasanaethau anghenion dysgu ychwanegol, maes y mae gan y ddau ohonom ni dir cyffredin arno. Roedd yn un o'm hymrwymiadau maniffesto i symud tuag at gynaliadwyedd ym maes ADY. Nid yw hynny wedi newid. Rydym ni eisiau mynd ar drywydd y cynaliadwyedd hwnnw. Mae'r trafodaethau yr ydym ni wedi bod yn eu cael, heb drafod materion cyfrinachol, wedi ymwneud yn fawr iawn â sut allwn ni ryddhau'r arian hwn nad yw'n dod o rywle arall yn y gyllideb addysg. Mae hyn yn weithio aeddfed, cadarnhaol, ac mae wedi arwain at yr hyn yr oedd y ddau ohonom ni eisiau i ddigwydd—ac eraill yn y Siambr hon—sef cryfhau'r ddarpariaeth ADY.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778361
37
En
2026-10-13T13:50:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1209&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1209&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778367
38
En
2026-10-13T13:50:39
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1248&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1248&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
267
267
Ken Skates AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267
Skates, Ken
<p>Absolutely, First Minister, and Welsh Labour will never fold. We will stand firm in our positions, unlike parties—[<em>Interruption</em>.]—unlike parties that have no principles, that have no values, that have no direction, but have plenty of different leaders, it seems. First Minister, of course, ALN-related provision and home-to-school transport are costing more and more each year. It's now reached around £200 million for the taxpayer—money that is coming from education budgets. Now, it may come as a surprise to the vocal crew on the other side of this Chamber, but their leader at a UK level, when he went to Kent, said that spending on home-to-school transport was ridiculous. Actually, he used more profound terms. He said that the way that he would cut it is to stop providing it, to make parents drive or walk their children to school. Is that the policy of Reform here, First Minister, do you think?</p>
<p>And, First Minister, would you agree to a more sensible approach, a more intelligent approach, one that was started by the Welsh Labour Government, where we composed an expert panel, a cross-party, cross-departmental group, to look at how we can reduce costs for home-to-school transport whilst improving the amount of home-to-school transport that can be provided to young people?</p>
<p>Yn sicr, Brif Weinidog, ac ni wnaiff Llafur Cymru byth ildio. Byddwn yn sefyll yn gadarn yn ein safbwyntiau, yn wahanol i bleidiau—[<em>Torri ar draws</em>.]—yn wahanol i bleidiau nad oes ganddyn nhw unrhyw egwyddorion, nad oes ganddyn nhw unrhyw werthoedd, nad oes ganddyn nhw unrhyw gyfeiriad, ond sydd â digon o wahanol arweinwyr, mae'n ymddangos. Brif Weinidog, wrth gwrs, mae darpariaeth cysylltiedig ag ADY a cludiant o'r cartref i'r ysgol yn costio mwy a mwy bob blwyddyn. Mae bellach wedi cyrraedd tua £200 miliwn i'r trethdalwr—arian sy'n dod o gyllidebau addysg. Nawr, efallai y bydd yn syndod i'r criw croch ar ochr arall y Siambr hon, ond dywedodd eu harweinydd ar lefel y DU, pan aeth i Gaint, bod gwariant ar gludiant o'r cartref i'r ysgol yn chwerthinllyd. Mewn gwirionedd, defnyddiodd dermau dyfnach. Dywedodd mai'r ffordd y byddai'n ei dorri fyddai rhoi'r gorau i'w ddarparu, i wneud i rieni yrru neu gerdded eu plant i'r ysgol. Ai dyna bolisi Reform yma, Brif Weinidog, ydych chi'n meddwl?</p>
<p>A, Brif Weinidog, a fyddech chi'n cytuno i ddull mwy synhwyrol, dull mwy deallus, un a gychwynnwyd gan Lywodraeth Lafur Cymru, lle gwnaethom ni gyfansoddi panel arbenigol, grŵp trawsbleidiol traws-adrannol, i edrych ar sut y gallwn ni leihau costau cludiant o'r cartref i'r ysgol tra'n gwella faint o gludiant o'r cartref i'r ysgol y gellir ei ddarparu i bobl ifanc?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778375
39
En
2026-10-13T13:51:54
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1323&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1323&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I certainly agree with the comments made that there is an ideological drive to push down public transport by the Reform benches, and they don't seem to care who that impacts. I think we have seen in recent weeks around the ALN funding issue that we are able to reach a positive place through co-operation, and I'm always interested in looking at how we can co-operate across the Senedd in finding ways to spend public money well on ALN needs, on public transport and on learner transport. It is through that co-operation that we will get better results. </p>
<p>Rwy'n sicr yn cytuno â'r sylwadau a wnaed bod ymgyrch ideolegol i wthio trafnidiaeth gyhoeddus i lawr gan feinciau Reform, ac nid yw'n ymddangos bod ots ganddyn nhw ar bwy y mae hynny'n effeithio. Rwy'n credu ein bod ni wedi gweld yn ystod yr wythnosau diwethaf o amgylch pwnc ariannu ADY ein bod ni'n gallu cyrraedd sefyllfa gadarnhaol trwy gydweithredu, ac mae gen i ddiddordeb bob amser mewn edrych ar sut y gallwn ni gydweithredu ar draws y Senedd i ddod o hyd i ffyrdd o wario arian cyhoeddus yn dda ar anghenion ADY, ar drafnidiaeth gyhoeddus ac ar gludiant i ddysgwyr. Drwy'r cydweithrediad hwnnw y byddwn ni'n cael canlyniadau gwell.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778378
40
Cy
2026-10-13T13:52:32
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1361&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1361&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar.</p>
<p>Leader of the Welsh Conservatives, Darren Millar. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778379
41
En
2026-10-13T13:52:35
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1364&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1364&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
171
171
Darren Millar AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Leader of the Welsh Conservatives
Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig
Millar, Darren
<p>Diolch, Lywydd. Look, Labour didn't fold, they collapsed. Isn't that the case?</p>
<p>First Minister, people across Wales are facing a cost-of-living crisis, yet senior managers in the public sector and in publicly funded organisations are enjoying pay packets that people in our country could only dream of. And what's really galling is that the worse their organisations seem to perform, the better the pay packet seems to be.</p>
<p>Let's take Transport for Wales, for example. Last year, it was one of the worst performing rail companies across the whole of the United Kingdom in terms of cancellations, yet its chief executive is earning nearly £0.25 million every single year. Then there's Cardiff Airport. It currently receives £20 million per year in annual subsidy from the Welsh Government just to stay afloat, yet its latest financial statements show that its highest paid director received a package of more than £275,000 per year. And in north Wales, Betsi Cadwaladr University Health Board has the worst performing emergency departments and longest waiting times in the country, yet its chief executive is earning a salary of £262,500 per year. It's scandalous. </p>
<p>So, do you agree with me, First Minister, that these salaries are now completely out of control, they bear no relationship to the performance of their organisations, and that no-one in the public sector or in a publicly funded organisation should be rewarded for failure?</p>
<p>Diolch, Lywydd. Edrychwch, nid ildio wnaeth Llafur, fe aethon nhw ar chwâl. Onid dyna'r gwirionedd?</p>
<p>Brif Weinidog, mae pobl ledled Cymru yn wynebu argyfwng costau byw, ac eto mae uwch reolwyr yn y sector cyhoeddus ac mewn sefydliadau a ariennir yn gyhoeddus yn mwynhau pecynnau cyflog y gallai pobl yn ein gwlad ddim ond breuddwydio amdanyn nhw. A'r hyn sydd wir yn cythruddo yw mai'r gwaethaf y mae eu sefydliadau yn perfformio, y gorau y mae'n ymddangos yw'r pecyn cyflog.</p>
<p>Gadewch i ni gymryd Trafnidiaeth Cymru, er enghraifft. Y llynedd, roedd yn un o'r cwmnïau rheilffordd a berfformiodd waethaf ar draws y Deyrnas Unedig gyfan o ran achosion o ganslo, ac eto mae ei brif weithredwr yn ennill bron i £0.25 miliwn bob un blwyddyn. Yna mae Maes Awyr Caerdydd. Ar hyn o bryd, mae'n derbyn £20 miliwn y flwyddyn mewn cymhorthdal blynyddol gan Lywodraeth Cymru dim ond i barhau i weithredu, ac eto mae ei ddatganiadau ariannol diweddaraf yn dangos bod ei gyfarwyddwr sy'n derbyn y cyflog uchaf wedi derbyn pecyn o fwy na £275,000 y flwyddyn. Ac yng ngogledd Cymru, Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr sydd â'r adrannau brys sy'n perfformio waethaf a'r amseroedd aros hiraf yn y wlad, ac eto mae ei brif weithredwr yn ennill cyflog o £262,500 y flwyddyn. Mae'n gywilyddus.</p>
<p>Felly, a ydych chi'n cytuno â mi, Brif Weinidog, bod y cyflogau hyn allan o reolaeth yn llwyr bellach, nad oes unrhyw berthynas rhyngddyn nhw â pherfformiad eu sefydliadau, ac na ddylai unrhyw un yn y sector cyhoeddus neu mewn sefydliad a ariennir yn gyhoeddus gael ei wobrwyo am fethiant?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778382
42
En
2026-10-13T13:54:11
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1460&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1460&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I must say at the outset that there's a real irony here, isn't there, that the Conservatives choose to focus on high salaries when tax cuts for the highest earners are always among the driving forces of the Conservatives' agenda, which does nothing whatsoever to help people in Wales who are living with the challenges of the cost-of-living crisis.</p>
<p>Across the public sector, we need to make sure that we have the right people in the right place. That does absolutely involve paying them the right sums of money. But all I can tell you is that this new Government, through our work on effectiveness and efficiency, will do everything that we can to make sure that the public pound in Wales is driven as far as it possibly can be. Securing that value for money is at the heart of what this Government is trying to achieve for Wales.</p>
<p>Mae'n rhaid i mi ddweud ar y cychwyn bod yna eironi gwirioneddol yma, onid oes, bod y Ceidwadwyr yn dewis canolbwyntio ar gyflogau uchel pan fo toriadau treth i'r enillwyr uchaf bob amser ymhlith y grymoedd sy'n ysgogi agenda'r Ceidwadwyr, sy'n gwneud dim o gwbl i helpu pobl yng Nghymru sy'n byw gyda heriau'r argyfwng costau byw.</p>
<p>Ar draws y sector cyhoeddus, mae angen i ni wneud yn siŵr bod gennym ni'r bobl iawn yn y lle iawn. Mae hynny yn sicr yn golygu talu'r symiau cywir o arian iddyn nhw. Ond y cwbl y gallaf i ei ddweud wrthych chi yw y bydd y Llywodraeth newydd hon, drwy ein gwaith ar effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd, yn gwneud popeth o fewn ein gallu i wneud yn siŵr bod y bunt gyhoeddus yng Nghymru yn cael ei gwthio cyn belled ag y gellir ei gwthio. Mae sicrhau'r gwerth am arian hwnnw yn ganolog i'r hyn y mae'r Llywodraeth hon yn ceisio ei gyflawni i Gymru.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778360
43
En
2026-10-13T13:55:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1509&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1509&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778365
44
En
2026-10-13T13:55:03
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1512&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1512&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
171
171
Darren Millar AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>Look, we all know why you are not in favour of performance-related pay and that's because you'd all be skint, wouldn't you, frankly, if it was based on the performance of your Government so far. Let's look at a decision. You say that you want efficient and fair services for taxpayers, let's take a look at a decision that you took last week, as a Government, on your Government website. On 7 October, you approved a salary of more than £200,000 per year for a chief executive of Natural Resources Wales, and a package that would be worth more than that. That's another organisation that has faced serious criticism over its performance: failures to tackle illegal dumping; slow progress in delivering flood defences; and sewage discharges into Welsh waterways, which people have been protesting outside the Senedd about even today. Yet, your Government has decided to offer its next boss a salary that is much higher than even your own—</p>
<p>Edrychwch, rydym ni i gyd yn gwybod pam nad ydych chi o blaid cyflog sy'n gysylltiedig â pherfformiad ac mae hynny oherwydd y byddech chi i gyd heb ddimai, oni fyddech chi, i fod yn onest, pe bai'n seiliedig ar berfformiad eich Llywodraeth chi hyd yma. Gadewch i ni edrych ar benderfyniad. Rydych chi'n dweud eich bod chi eisiau gwasanaethau effeithlon a theg i drethdalwyr, gadewch i ni edrych ar benderfyniad a wnaethoch chi yr wythnos diwethaf, fel Llywodraeth, ar wefan eich Llywodraeth. Ar 7 Hydref, fe wnaethoch chi gymeradwyo cyflog o fwy na £200,000 y flwyddyn i brif weithredwr Cyfoeth Naturiol Cymru, a phecyn a fyddai'n werth mwy na hynny. Mae hwnnw'n sefydliad arall sydd wedi wynebu beirniadaeth ddifrifol am ei berfformiad: methiannau i fynd i'r afael â dadlwytho anghyfreithlon; cynnydd araf yn cyflawni amddiffynfeydd rhag llifogydd; a gollyngiadau carthion i ddyfrffyrdd Cymru, y mae pobl wedi bod yn protestio amdanyn nhw y tu allan i'r Senedd hyd yn oed heddiw. Ac eto mae eich Llywodraeth wedi penderfynu cynnig cyflog i'w bennaeth nesaf sy'n llawer uwch na hyd yn oed eich—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778371
45
Cy
2026-10-13T13:56:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1569&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1569&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn, Darren.</p>
<p>A question, please, Darren.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778372
46
En
2026-10-13T13:56:01
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1570&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1570&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
171
171
Darren Millar AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>These unacceptable salaries for public sector fat cats have gotten out of control and must stop. So, can I ask you today, First Minister: will you introduce a public sector pay restraint Bill to prevent excessive salaries for senior managers paid by the public purse, to make sure that there's fairness for taxpayers and to ensure that pay reflects performance and doesn't reward failure?</p>
<p>Mae'r cyflogau annerbyniol hyn i unigolion blonegog y sector cyhoeddus wedi mynd allan o reolaeth ac mae'n rhaid iddyn nhw ddod i ben. Felly, a gaf i ofyn i chi heddiw, Brif Weinidog: a wnewch chi gyflwyno Bil cyfyngu cyflogau sector cyhoeddus i atal cyflogau gormodol i uwch reolwyr a delir o bwrs y wlad, i wneud yn siŵr bod tegwch i drethdalwyr ac i sicrhau bod cyflog yn adlewyrchu perfformiad ac nad yw'n gwobrwyo methiant?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778377
47
En
2026-10-13T13:56:24
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1593&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1593&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Pay absolutely should reflect performance. But I again point to the irony here. We have to make sure that we get value for money from, yes, at times, high wages within the public sector. But compare like for like. Where were the Conservatives calling for the bankers to pay their part of the bill for the financial collapse that is still causing pain for families in Wales today? Where are the Conservatives when it comes to making sure that public spending is able to help those people in communities the length and breadth of Wales, with two out of every five children in Wales living in poverty? I'm afraid that this is faux outrage from the Conservatives. And on performance-related pay, the Conservatives have precisely nothing to show for 27 years in this Parliament.</p>
<p>Dylai cyflog adlewyrchu perfformiad, yn sicr. Ond tynnaf sylw eto at yr eironi yma. Mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr ein bod ni'n cael gwerth am arian o'r hyn sydd, ydyn, ar adegau, yn gyflogau uchel yn y sector cyhoeddus. Ond cymharwch tebyg am debyg. Ble'r oedd y Ceidwadwyr yn galw ar y bancwyr i dalu eu rhan o'r bil am y chwalfa ariannol sy'n dal i achosi poen i deuluoedd yng Nghymru heddiw? Ble mae'r Ceidwadwyr o ran gwneud yn siŵr bod gwariant cyhoeddus yn gallu helpu'r bobl hynny mewn cymunedau ar hyd a lled Cymru, gyda dau o bob pump o blant yng Nghymru yn byw mewn tlodi? Mae gen i ofn bod hyn yn ddicter ffug gan y Ceidwadwyr. Ac ar gyflog sy'n gysylltiedig â pherfformiad, does gan y Ceidwadwyr ddim o gwbl i'w ddangos am 27 mlynedd yn y Senedd hon.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778383
48
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Effeithlonrwydd y Llywodraeth
Government Efficiency
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778384
49
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
12170
12170
Iain McIntosh AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12170
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170
McIntosh, Iain
<p>3. Pa welliannau mesuradwy o ran effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd Llywodraeth Cymru y mae'r Prif Weinidog yn disgwyl eu cyflawni yn ystod y Senedd hon? OQ64721</p>
<p>3. What measurable improvements in the efficiency and effectiveness of the Welsh Government does the First Minister expect to deliver during this Senedd? OQ64721</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778385
50
En
2026-10-13T13:57:25
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1654&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1654&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Our programme for government sets clear priorities. We will drive efficiency and effectiveness by focusing on these priorities, working collaboratively across Government with a clear focus on outcomes for the people of Wales. We're committed to being the most transparent Government since devolution. And the first iteration of our digital dashboard, for example, which measures progress against our top priorities, was issued this summer.</p>
<p>Mae ein rhaglen lywodraethu yn pennu blaenoriaethau eglur. Byddwn ni'n ysgogi effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd drwy ganolbwyntio ar y blaenoriaethau hyn, gan weithio ar y cyd ar draws y Llywodraeth â phwyslais eglur ar ganlyniadau i bobl Cymru. Rydym ni wedi ymrwymo i fod y Llywodraeth fwyaf tryloyw ers datganoli. A chyflwynwyd fersiwn gyntaf ein dangosfwrdd digidol, er enghraifft, sy'n mesur cynnydd yn erbyn ein prif flaenoriaethau, yr haf hwn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778386
51
En
2026-10-13T13:57:51
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1680&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1680&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12170
12170
Iain McIntosh AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12170
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170
McIntosh, Iain
<p>First Minister, taxpayers don't measure Government efficiency by how many strategies, reviews or initiatives you announce; they measure it by what actually improves and what it costs them.</p>
<p>Your Government has promised measurable outcomes, progress milestones, plans for plans, greater productivity and so on, so will you actually put the numbers against those promises? Will you publish clear targets showing how much taxpayers' money you intend to save, and which areas of Government will become more efficient and by when? And when programmes or public bodies repeatedly fail to deliver value for money, will you actually reform, merge or scrap them? Because Government efficiency cannot just mean spending more money more efficiently; sometimes, it actually means having to spend less. </p>
<p>Brif Weinidog, nid yw trethdalwyr yn mesur effeithlonrwydd y Llywodraeth yn ôl faint o strategaethau, adolygiadau neu fentrau yr ydych chi'n eu cyhoeddi; maen nhw'n ei fesur yn ôl yr hyn sy'n gwella mewn gwirionedd a faint mae'n ei gostio iddyn nhw.</p>
<p>Mae eich Llywodraeth wedi addo canlyniadau mesuradwy, cerrig milltir cynnydd, cynlluniau ar gyfer cynlluniau, mwy o gynhyrchiant ac yn y blaen, felly a wnewch chi wir yn rhoi'r niferoedd yn erbyn yr addewidion hynny? A wnewch chi gyhoeddi targedau eglur sy'n dangos faint o arian trethdalwyr yr ydych chi'n bwriadu ei arbed, a pha feysydd o'r Llywodraeth fydd yn dod yn fwy effeithlon ac erbyn pryd? A phan fydd rhaglenni neu gyrff cyhoeddus yn methu dro ar ôl tro â sicrhau gwerth am arian, a wnewch chi eu diwygio, eu cyfuno neu eu diddymu? Oherwydd ni all effeithlonrwydd Llywodraeth olygu gwario mwy o arian yn fwy effeithlon; weithiau, mae'n golygu gorfod gwario llai mewn gwirionedd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778393
52
En
2026-10-13T13:58:40
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1729&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1729&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Well, neither does spending less mean that you are being more efficient or more effective, that's what my response would be to that. You spend what you need to spend, not a penny more. You drive that efficiency, you drive that effectiveness. That's the programme that the Government is engaged with now in looking at budgets for the coming years. We have a set budget. Reform voted against fair funding for Wales, but we will work within the budget that we have. And in spending every pound sensibly, in looking at how we get the most out of every pound, that is how we drive outcomes. Because I absolutely agree with the Member that it's not measuring how much you spend, it's what you do with the money. And that also goes on whether you're putting efficiency drives in place for ideological reasons, or whether you're doing it in order to get more out of the system. Let's focus on what we're trying to achieve always for the people of Wales.</p>
<p>Wel, nid yw gwario llai yn golygu chwaith eich bod chi'n fwy effeithlon neu'n fwy effeithiol, dyna fyddai fy ymateb i hynny. Rydych chi'n gwario'r hyn y mae angen i chi ei wario, dim ceiniog yn fwy. Rydych chi'n ysgogi'r effeithlonrwydd hwnnw, rydych chi'n ysgogi'r effeithiolrwydd hwnnw. Dyna'r rhaglen y mae'r Llywodraeth yn ymwneud â hi nawr wrth edrych ar gyllidebau ar gyfer y blynyddoedd i ddod. Mae gennym ni gyllideb benodedig. Pleidleisiodd Reform yn erbyn cyllid teg i Gymru, ond byddwn yn gweithio o fewn y gyllideb sydd gennym ni. Ac wrth wario pob punt yn synhwyrol, wrth edrych ar sut yr ydym ni'n cael y mwyaf o bob punt, dyna sut rydym ni'n ysgogi canlyniadau. Oherwydd rwy'n cytuno'n llwyr â'r Aelod nad yw'n fater o fesur faint rydych chi'n ei wario, mae'n fater o beth rydych chi'n ei wneud gyda'r arian. Ac mae hynny hefyd yn wir o ran pa un a ydych chi'n rhoi ymgyrchoedd effeithlonrwydd ar waith am resymau ideolegol, neu os ydych chi'n ei wneud er mwyn cael mwy allan o'r system. Gadewch i ni ganolbwyntio ar yr hyn yr ydym ni'n ceisio ei gyflawni bob amser i bobl Cymru.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778396
53
En
2026-10-13T13:59:42
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1791&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1791&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12141
12141
Zaynub Akbar AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12141
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141
Akbar, Zaynub
<p>Effective Government is underpinned by taking a collaborative, cross-sector and holistic approach to policy development and decision making. It recognises that many of the challenges facing Wales cannot be addressed by individual departments working in isolation. Because for too long, previous Governments have operated in silos, failing to look at the bigger picture and tackle shared challenges through joined-up action. Take prevention, for example. Prevention cuts across health, housing and culture. Food policy connects social justice, public health and rural resilience. Creating high-quality jobs needs co-ordination between the economy and education. So, Prif Weinidog, I'd like to know how this Plaid Cymru Welsh Government is already working collaboratively across ministerial portfolios in a tangible and measurable way that will genuinely make a difference to the lives of the people of Wales.</p>
<p>Mae Llywodraeth effeithiol wedi'i seilio ar fabwysiadu dull cydweithredol, traws-sector a chyfannol o ddatblygu polisi a gwneud penderfyniadau. Mae'n cydnabod na all adrannau unigol yn gweithio ar wahân fynd i'r afael â llawer o'r heriau sy'n wynebu Cymru. Oherwydd ers rhy hir, mae Llywodraethau blaenorol wedi gweithredu mewn seilos, gan fethu ag edrych ar y darlun ehangach a mynd i'r afael â heriau cyffredin trwy weithredu cydgysylltiedig. Cymerwch atal, er enghraifft. Mae atal yn croestorri iechyd, tai a diwylliant. Mae polisi bwyd yn cysylltu cyfiawnder cymdeithasol, iechyd y cyhoedd a gwydnwch gwledig. Mae creu swyddi o ansawdd uchel yn gofyn am gydgysylltiad rhwng yr economi ac addysg. Felly, Brif Weinidog, hoffwn wybod sut mae'r Llywodraeth Cymru Plaid Cymru hon eisoes yn gweithio ar y cyd ar draws portffolios gweinidogol mewn ffordd wirioneddol a mesuradwy a fydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau pobl Cymru.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778373
54
En
2026-10-13T14:00:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1809&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1809&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778387
55
En
2026-10-13T14:00:41
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1850&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1850&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>This is a programme of work that we put in place in the early weeks of this new Government. The programme for government is built around a set of priorities. To deliver on those priorities and all those other areas that the Welsh Government is responsible for will take a whole-Government approach. Cross-Government working we really want to be a part of our DNA as a Government.</p>
<p>I tasked the Cabinet Minister for Government effectiveness to ensure that the Government works collectively across portfolios to deliver meaningful outcomes. Here are three examples. On climate change, yes, there's a Minister responsible, but it belongs to all of us, so we've put the structures in place to make sure that we're working collaboratively on climate change. Prevention is another one that cuts across the work of so many departments. Tackling poverty is another one of those.</p>
<p>I'd also make the point, Llywydd, that it's not how we work co-operatively within Government alone that matters. Effective delivery also depends on strong collaboration with others—local government, for example, businesses, the third sector and, crucially, communities across Wales.</p>
<p>Mae hon yn rhaglen o waith a roddwyd ar waith gennym ni yn ystod wythnosau cynnar y Llywodraeth newydd hon. Mae'r rhaglen lywodraethu wedi'i hadeiladu ar gyfres o flaenoriaethau. Bydd angen dull Llywodraeth Cymru gyfan i gyflawni'r blaenoriaethau hynny a'r holl feysydd eraill hynny y mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol amdanyn nhw. Rydym ni wir eisiau i weithio traws-lywodraethol fod yn rhan o'n DNA fel Llywodraeth.</p>
<p>Gofynnais i'r Gweinidog Cabinet dros effeithiolrwydd y Llywodraeth sicrhau bod y Llywodraeth yn gweithio ar y cyd ar draws portffolios i gyflawni canlyniadau ystyrlon. Dyma dair enghraifft. Ar newid hinsawdd, oes, mae Gweinidog sy'n gyfrifol, ond mae'n perthyn i bob un ohonom ni, felly rydym ni wedi rhoi'r strwythurau ar waith i wneud yn siŵr ein bod ni'n gweithio ar y cyd ar newid hinsawdd. Mae atal yn un arall croestorri gwaith cynifer o adrannau. Mae mynd i'r afael â thlodi yn un arall o'r rheini.</p>
<p>Byddwn hefyd yn gwneud y pwynt, Lywydd, nad sut rydym ni'n gweithio ar y cyd o fewn y Llywodraeth yn unig sy'n bwysig. Mae cyflawni effeithiol hefyd yn dibynnu ar gydweithredu cryf ag eraill—llywodraeth leol, er enghraifft, busnesau, y trydydd sector ac, yn hollbwysig, cymunedau ledled Cymru.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778398
56
En
2026-10-13T14:01:56
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1925&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1925&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
336
336
Natasha Asghar AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336
Asghar, Natasha
<p>First Minister, you've spoken about the importance of improving the efficiency and effectiveness of the Welsh Government. You've even appointed a Minister for the task. My constituents and the people of Wales need more than just warm words, new strategies and talking shops. They actually want to see improvements in the areas that matter most to them and they want to see their money spent wisely. We've all heard about these ambitious targets and pie-in-the-sky plans from your Government. In fact, you've filled 70 pages with pipe dreams and packaged it up as a programme for government full of ideas but very light on delivery. So, First Minister, what specific measurable targets are you going to be setting during this Senedd term to reduce waste, improve productivity, slash NHS waiting lists and improve educational outcomes across the board? Thank you.</p>
<p>Brif Weinidog, rydych chi wedi sôn am bwysigrwydd gwella effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd Llywodraeth Cymru. Rydych chi hyd yn oed wedi penodi Gweinidog ar gyfer y dasg. Mae angen mwy na geiriau gwresog, strategaethau newydd a siopau siarad ar fy etholwyr i a phobl Cymru. Maen nhw eisiau gweld gwelliannau yn y meysydd sy'n bwysicaf iddyn nhw mewn gwirionedd, ac maen nhw eisiau gweld eu harian yn cael ei wario'n ddoeth. Rydym ni i gyd wedi clywed am y targedau uchelgeisiol hyn a'r cynlluniau breuddwyd gwrach gan eich Llywodraeth. Mewn gwirionedd, rydych chi wedi llenwi 70 tudalen gyda breuddwydion a'i becynnu fel rhaglen lywodraethu sy'n llawn syniadau ond yn ysgafn iawn o ran cyflawni. Felly, Brif Weinidog, pa dargedau mesuradwy penodol ydych chi'n mynd i'w gosod yn ystod y tymor Senedd hwn i leihau gwastraff, i wella cynhyrchiant, i leihau rhestrau aros y GIG yn sylweddol ac i wella canlyniadau addysgol yn gyffredinol? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778399
57
En
2026-10-13T14:02:36
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=1965&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=1965&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>We can point to a whole host of targets that are already in place, from the first meaningful economic target that we've had in maybe a quarter of a century, on halving the productivity gap with the rest of the UK within a decade. That's setting our sights high, but we need that kind of target. We know about the targets on the longest waiting times in the NHS. We have a very clear path towards raising standards in numeracy, literacy and so on.</p>
<p>I'd refer the Member to the answer I gave a few moments ago. Yes, we want to be efficient in our use of public money in everything that we do. And yes, we have already found ways that we, I believe, can deliver more for less in a whole host of different ways, and I think that's very important.</p>
<p>But to ideologically drive down spending for the sake of it doesn't help the people of Wales. What helps the people of Wales is using money wisely, carefully and setting a clear trajectory for the kinds of changes that we want to deliver for them. With childcare, we know what it is that we're trying to deliver. We know what we have to do. We're getting on with the job.</p>
<p>Gallwn gyfeirio at lu o dargedau sydd eisoes ar waith, o'r targed economaidd ystyrlon cyntaf yr ydym ni wedi ei gael ers chwarter canrif efallai, ar haneru'r bwlch cynhyrchiant â gweddill y DU o fewn degawd. Mae hynny'n gosod ein golygon yn uchel, ond mae angen y math hwnnw o darged arnom ni. Rydym ni'n gwybod am y targedau ar yr amseroedd aros hiraf yn y GIG. Mae gennym ni lwybr eglur iawn tuag at godi safonau mewn rhifedd, llythrennedd ac yn y blaen.</p>
<p>Byddwn yn cyfeirio'r Aelod at yr ateb a roddais ychydig funudau yn ôl. Ydym, rydym ni eisiau bod yn effeithlon yn ein defnydd o arian cyhoeddus ym mhopeth yr ydym ni'n ei wneud. Ac ydym, rydym ni eisoes wedi dod o hyd i ffyrdd y gallwn ni, rwy'n credu, gyflawni mwy am lai mewn llu o wahanol ffyrdd, ac rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn.</p>
<p>Ond nid yw gyrru gwariant i lawr yn ideolegol dim ond er mwyn gwneud hynny yn helpu pobl Cymru. Yr hyn sy'n helpu pobl Cymru yw defnyddio arian yn ddoeth, yn ofalus a phennu trywydd eglur ar gyfer y mathau o newidiadau yr ydym ni eisiau eu cyflawni iddyn nhw. Gyda gofal plant, rydym ni'n gwybod yr hyn yr ydym ni'n ceisio ei gyflawni. Rydym ni'n gwybod yr hyn sy'n rhaid i ni ei wneud. Rydym ni'n bwrw ymlaen â'r gwaith.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778401
58
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Anghydfod Ymwelwyr Iechyd Cwm Taf Morgannwg
Cwm Taf Morgannwg Health Visitor Dispute
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778402
59
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
8696
8696
Steve Bayliss AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8696
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696
Bayliss, Steve
<p>4. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i ddatrys yr anghydfod o ran tâl ymwelwyr iechyd a graddio ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg? OQ64682 [R]</p>
<p>4. What action is the Welsh Government taking to resolve the health visitor pay and grading dispute at Cwm Taf Morgannwg University Health Board? OQ64682 [R]</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778403
60
En
2026-10-13T14:04:02
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2051&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2051&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I recognise the vital role that health visitors play in supporting children and families across Wales. Responsibility for their pay, grading and employment rests with the health board as the employer. But we have engaged with the health board and the trade union, making clear our expectation that all parties should work constructively towards a swift resolution. We will continue to support those efforts while ensuring appropriate arrangements remain in place to safeguard children and families.</p>
<p>Rwy'n cydnabod y rhan hanfodol y mae ymwelwyr iechyd yn ei chwarae yn cynorthwyo plant a theuluoedd ledled Cymru. Y bwrdd iechyd fel y cyflogwr sy'n gyfrifol am eu cyflog, eu gradd a'u cyflogaeth. Ond rydym ni wedi ymgysylltu â'r bwrdd iechyd a'r undeb llafur, gan wneud yn eglur ein disgwyliad y dylai pob parti weithio'n adeiladol tuag at ddatrysiad cyflym. Byddwn yn parhau i gefnogi'r ymdrechion hynny gan sicrhau bod trefniadau priodol yn parhau i fod ar waith i ddiogelu plant a theuluoedd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778404
61
En
2026-10-13T14:04:32
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2081&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2081&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
8696
8696
Steve Bayliss AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8696
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696
Bayliss, Steve
<p>First Minister, I accept the health visitor dispute began before you took office, but it has continued under your Government, affecting vulnerable children and families in my constituency. In March, Heledd Fychan, who now sits in your Cabinet, asked the previous First Minister to intervene. Luke Fletcher reminded the Government that it was, in his words,</p>
<p>'setting the policy and funding the services.'</p>
<p>Then, on 17 April, you signed a letter calling for band 6 health visitors to be upgraded to band 7. Yet your Cabinet Minister for health continues to describe this as a local employment dispute between Unite and the health board, with no fixed timetable for resolution. First Minister, you now set the policy, you fund the services, and you signed the call for band 7. So, I ask you plainly: will your Government provide the funding necessary to deliver band 7 for these health visitors? 'Yes' or 'no'?</p>
<p>Brif Weinidog, rwy'n derbyn bod yr anghydfod ymwelwyr iechyd wedi cychwyn cyn i chi ddechrau yn y swydd, ond mae wedi parhau o dan eich Llywodraeth chi, gan effeithio ar blant a theuluoedd agored i niwed yn fy etholaeth i. Ym mis Mawrth, gofynnodd Heledd Fychan, sydd bellach yn rhan o'ch Cabinet, i'r Prif Weinidog blaenorol ymyrryd. Fe wnaeth Luke Fletcher atgoffa'r Llywodraeth ei bod, yn ei eiriau ef yn,</p>
<p>'gosod y polisi ac yn ariannu'r gwasanaethau.'</p>
<p>Yna, ar 17 Ebrill, fe wnaethoch chi lofnodi llythyr yn galw am uwchraddio ymwelwyr iechyd band 6 i fand 7. Ac eto mae eich Cabinet Gweinidog dros iechyd yn parhau i ddisgrifio hyn fel anghydfod cyflogaeth lleol rhwng Unite a'r bwrdd iechyd, heb amserlen benodol ar gyfer datrys. Brif Weinidog, chi sy'n gosod y polisi bellach, chi sy'n ariannu'r gwasanaethau, ac fe wnaethoch chi lofnodi'r alwad am fand 7. Felly, gofynnaf i chi yn blaen: a wnaiff eich Llywodraeth ddarparu'r cyllid sy'n angenrheidiol i ddarparu band 7 i'r ymwelwyr iechyd hyn? 'Gwnaiff' neu 'na wnaiff'?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778408
62
En
2026-10-13T14:05:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2109&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2109&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778427
63
En
2026-10-13T14:05:40
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2149&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2149&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>This is a dispute, as the Member rightly points out, that this Government inherited, and yes, I did say that I wanted this dispute to be settled very quickly. I say now, also, now that I'm in Government, that I want this dispute to be settled quickly—for the health visitors, for the health board and for the people that they serve. It is clear that this is a matter that can only be resolved in dispute resolution between the employer and the employee, between the health board and the health workers. What we can do in Government is ensure that there is real clarity on roles and bands and pay structures nationally, and that is exactly what the review instigated by the Cabinet Minister for health is setting out to do.</p>
<p>Mae hwn yn anghydfod, fel y mae'r Aelod yn ei nodi'n gywir, a etifeddwyd gan y Llywodraeth hon, a do, fe wnes i ddweud fy mod i eisiau i'r anghydfod hwn gael ei ddatrys yn gyflym iawn. Rwy'n dweud rŵan, hefyd, rŵan fy mod yn y Llywodraeth, fy mod i eisiau i'r anghydfod hwn gael ei ddatrys yn gyflym—i'r ymwelwyr iechyd, i'r bwrdd iechyd ac i'r bobl y maen nhw'n yn eu gwasanaethu. Mae'n amlwg bod hwn yn fater y gellir ei ddatrys dim ond trwy broses datrys anghydfod rhwng y cyflogwr a'r cyflogai, rhwng y bwrdd iechyd a'r gweithwyr iechyd. Yr hyn y gallwn ni ei wneud yn y Llywodraeth yw sicrhau bod eglurder gwirioneddol ynghylch swyddogaethau a bandiau a strwythurau cyflog yn genedlaethol, a dyna'n union yr hyn y mae'r adolygiad a sefydlwyd gan y Gweinidog Cabinet dros iechyd yn mynd ati i'w wneud.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778429
64
En
2026-10-13T14:06:44
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2213&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2213&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12150
12150
Sara Crowley AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12150
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150
Crowley, Sara
<p>Prif Weinidog, I think it's important to challenge the suggestion that nothing has been done on this issue. Plaid Cymru Members have repeatedly raised the dispute with the health board in the Senedd and through the Health and Social Care Committee. The health Minister has engaged with both sides and consistently called for a resolution. The Minister has also been clear that this is not a dispute he can simply impose a settlement on, and the frustration felt by the health visitors is shared across this Chamber. What this long-running dispute does raise, however, is wider concerns about governance and accountability. When concerns can persist for years despite scrutiny and repeated calls for resolution, we must ask whether the warning signs should have been identified much earlier. What lessons is the Government drawing more widely about strengthening leadership and accountability across NHS Wales to prevent disputes reaching this stage in future? Diolch.</p>
<p>Brif Weinidog, rwy'n credu ei bod hi'n bwysig herio'r awgrym bod dim wedi cael ei wneud ar y mater hwn. Mae Aelodau Plaid Cymru wedi codi'r anghydfod dro ar ôl tro gyda'r bwrdd iechyd yn y Senedd a thrwy'r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol. Mae'r Gweinidog iechyd wedi ymgysylltu â'r ddwy ochr ac wedi galw'n gyson am ddatrysiad. Mae'r Gweinidog hefyd wedi bod yn eglur nad yw hwn yn anghydfod y gall gymryd y cam syml o orfodi setliad arno, ac mae'r rhwystredigaeth a deimlir gan yr ymwelwyr iechyd yn cael ei rannu ar draws y Siambr hon. Yr hyn y mae'r anghydfod hirdymor hwn yn ei godi, fodd bynnag, yw pryderon ehangach am lywodraethiant ac atebolrwydd. Pan fydd pryderon yn gallu parhau am flynyddoedd er gwaethaf craffu a galwadau dro ar ôl tro am ddatrysiad, mae'n rhaid i ni ofyn a ddylai'r arwyddion rhybuddio fod wedi cael eu nodi yn llawer cynharach. Pa wersi mae'r Llywodraeth yn eu dysgu yn ehangach am gryfhau arweinyddiaeth ac atebolrwydd ar draws GIG Cymru i atal anghydfodau rhag cyrraedd y cam hwn yn y dyfodol? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778441
65
En
2026-10-13T14:07:35
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2264&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2264&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I agree that it is important that there's a real understanding of where resolution for this dispute lies. Where disputes persist and affect service delivery, wherever that might be, health boards must demonstrate how concerns have been managed, risks monitored, and the necessary actions taken to maintain safe services.</p>
<p>The Cabinet Secretary has therefore sought further assurance from the health board on safeguarding arrangements and health visiting capacity, with an expectation of full transparency and robust oversight, just to make sure that children and families remain protected.</p>
<p>More broadly, NHS organisations must have strong governance to identify and respond to emerging risks, whatever they might be. The new accountability and support framework published just two weeks ago strengthens accountability, oversight and improvement support, while a forthcoming well-led framework will further strengthen leadership right across the NHS.</p>
<p>Rwy'n cytuno ei bod hi'n bwysig bod dealltwriaeth wirioneddol o le mae'r datrysiad i'r anghydfod hwn. Lle mae anghydfodau yn parhau ac yn effeithio ar y ddarpariaeth o wasanaethau, ble bynnag y gallai hynny fod, mae'n rhaid i fyrddau iechyd ddangos sut mae pryderon wedi cael eu rheoli, mae risgiau wedi cael eu monitro, ac mae'r camau angenrheidiol wedi cael eu cymryd i gynnal gwasanaethau diogel.</p>
<p>Felly, mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi gofyn am sicrwydd pellach gan y bwrdd iechyd ar drefniadau diogelu a chapasiti ymweliadau iechyd, gyda disgwyliad o dryloywder llawn a throsolwg cadarn, dim ond i wneud yn siŵr bod plant a theuluoedd yn parhau i gael eu diogelu.</p>
<p>Yn fwy cyffredinol, mae'n rhaid bod gan sefydliadau'r GIG llywodraethiant cryf i nodi ac ymateb i risgiau sy'n dod i'r amlwg, beth bynnag y gallen nhw fod. Mae'r fframwaith atebolrwydd a chymorth newydd a gyhoeddwyd bythefnos yn unig yn ôl yn cryfhau atebolrwydd, trosolwg a chymorth i wella, tra bydd fframwaith wedi'i arwain yn dda sydd ar y gorwel yn cryfhau arweinyddiaeth ymhellach ar draws y GIG cyfan.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778448
66
En
2026-10-13T14:08:44
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2333&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2333&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12175
12175
Shav Taj AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175
Taj, Shav
<p>There's obviously no denying that the dispute has been running for far too long. Many of us have been outside on the picket lines and have spoken to constituents who are really frustrated; it's a massive women's workforce, particularly. But I do welcome some news that it looks like, potentially, some progress is now being made towards resolving the dispute. But does the First Minister accept that the lesson from this dispute is that the Welsh Government must now understand and accept its own role in using social partnership as a vehicle to bring employers and trade unions together and to drive that early resolution of disputes rather than allowing them to become so entrenched?</p>
<p>Mae'n amlwg na ellir gwadu bod yr anghydfod wedi para ers llawer rhy hir. Mae llawer ohonom ni wedi bod y tu allan ar y llinellau piced ac wedi siarad ag etholwyr sy'n rhwystredig iawn; mae'n weithlu menywod enfawr, yn arbennig. Ond rwyf i yn croesawu rhywfaint o newyddion ei bod yn edrych, o bosibl, fel bod rhywfaint o gynnydd bellach yn cael ei wneud tuag at ddatrys yr anghydfod. Ond a yw'r Prif Weinidog yn derbyn mai'r wers o'r anghydfod hwn yw bod yn rhaid i Lywodraeth Cymru ddeall a derbyn nawr ei swyddogaeth ei hun o ran defnyddio partneriaeth gymdeithasol fel cyfrwng i ddod â chyflogwyr ac undebau llafur at ei gilydd ac i ysgogi'r datrysiad cynnar hwnnw o anghydfodau yn hytrach na chaniatáu iddyn nhw gael eu hymwreiddio fel hyn?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778456
67
En
2026-10-13T14:09:28
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2377&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2377&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>It's hard for me to comment on what would have happened in the early days, because that was under a Labour Government. Do I believe that we should lean heavily on social partnership? Yes, absolutely. That comes to the resolution of local disputes, it comes into play on issues of national disputes. I believe in the concept and the principle of social partnership. There are certainly learnings from this issue, where we can all ask could things have been done sooner. I hope, as the Member does, that that resolution, which we all wish to see happening, is coming closer.</p>
<p>Mae'n anodd i mi wneud sylwadau ar yr hyn a fyddai wedi digwydd yn y dyddiau cynnar, oherwydd roedd hynny o dan Lywodraeth Lafur. A ydw i'n credu y dylem ni rhoi pwyslais trwm ar bartneriaeth gymdeithasol? Ydw, yn sicr. Mae hynny'n dod i ddatrys anghydfodau lleol, mae'n dod i'r amlwg ar faterion o anghydfodau cenedlaethol. Rwy'n credu yn y cysyniad a'r egwyddor o bartneriaeth gymdeithasol. Mae pethau i'w dysgu o'r mater hwn yn sicr, lle gallwn ni i gyd ofyn a allai pethau fod wedi cael eu gwneud yn fwy buan. Rwy'n gobeithio, fel y mae'r Aelod, bod y datrysiad hwnnw, yr ydym ni i gyd yn dymuno ei weld yn digwydd, yn dod yn agosach.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778410
68
En
2026-10-13T14:10:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2409&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2409&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778415
69
En
2026-10-13T14:10:14
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2423&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2423&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=143
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Steve Bayliss highlighted the letter that you signed as leader of Plaid Cymru during the election campaign. There was a key ask in that letter, and it's stated quite simply: 'Honour agreed processes and upgrade all band 6 health visitors to band 7.' Do you still agree with that statement that you made back in April now that you're First Minister? </p>
<p>Tynnodd Steve Bayliss sylw at y llythyr a lofnodwyd gennych chi fel arweinydd Plaid Cymru yn ystod yr ymgyrch etholiadol. Roedd gofyniad allweddol yn y llythyr hwnnw, ac mae wedi ei ddatgan yn ddigon syml: 'Anrhydeddu prosesau a gytunwyd ac uwchraddio pob ymwelydd iechyd band 6 i fand 7.' A ydych chi'n dal i gytuno â'r datganiad hwnnw a wnaethoch yn ôl ym mis Ebrill nawr eich bod chi'n Brif Weinidog?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778425
70
En
2026-10-13T14:10:37
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2446&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2446&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>It is not as simple as that. This is a resolution that can only come from dispute resolution between the employer and the employee. What we need to ensure, as I said, is that we have absolute clarity now on pay structures and banding, as that relates to health workers wherever they are in Wales, because that consistency of application is crucial to make sure that we avoid this kind of dispute in future. There's work that has been instigated by the Cabinet Minister for health, and I trust that that not only comes into play now, but that it will be of use when it comes to, potentially, nipping other disputes in the bud in future through social partnership.</p>
<p>Nid yw mor syml â hynny. Mae hwn yn ddatrysiad a all ddod o broses datrys anghydfod rhwng y cyflogwr a'r cyflogai yn unig. Yr hyn y mae angen i ni ei sicrhau, fel y dywedais, yw bod gennym ni eglurder llwyr bellach ar strwythurau cyflog a bandio, fel y mae hynny'n berthnasol i weithwyr iechyd ble bynnag y maen nhw yng Nghymru, gan fod y cysondeb hwnnw o ran gweithredu yn hanfodol i wneud yn siŵr ein bod ni'n osgoi'r math hwn o anghydfod yn y dyfodol. Ceir gwaith sydd wedi cael ei gychwyn gan y Gweinidog Cabinet dros iechyd, a hyderaf nid yn unig y bydd yn weithredol rŵan, ond y bydd o ddefnydd, o bosibl, pan ddaw i atal anghydfodau eraill yn y dyfodol trwy bartneriaeth gymdeithasol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778428
71
En
2026-10-13T14:11:31
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2500&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2500&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12176
12176
Paul Rock AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12176
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176
Rock, Paul
<p>At the start of September, my mother passed away. She had spent her entire career working as a health visitor. For her, this work wasn't just a job, it was her calling. My mum's identity, from when she first started training in 1951, was shaped around her time as a health visitor. Even in retirement, you could tell from the way that she spoke and interacted with people that being a health visitor was really part of who she was and what she was meant to be doing. This is the case for so many people for whom their career is a vocation.</p>
<p>Does the First Minister agree with me that, very often, when a career is a vocation for a person, they are often not remunerated according to the value of the kind of work they do for society or in comparison with other equivalent professions? And furthermore, does the First Minister agree that this is an issue that disproportionately affects professions dominated by women, like health visiting, more than it does professions dominated by men?</p>
<p>Bu farw fy mam ddechrau mis Medi. Roedd wedi treulio ei gyrfa gyfan yn gweithio fel ymwelydd iechyd. Iddi hi, nid swydd yn unig oedd y gwaith hwn, ond ei galwedigaeth. Roedd hunaniaeth fy mam, o'r adeg pan ddechreuodd hyfforddi gyntaf ym 1951, wedi ei llunio o gwmpas ei hamser fel ymwelydd iechyd. Hyd yn oed ar ôl ymddeol, gallech chi ddweud o'r ffordd yr oedd yn siarad ac yn rhyngweithio â phobl bod bod yn ymwelydd iechyd yn rhan o bwy yr oedd hi a'r hyn yr oedd hi i fod yn ei wneud. Mae hyn yn wir am gynifer o bobl y mae eu gyrfa yn alwedigaeth iddyn nhw.</p>
<p>A yw'r Prif Weinidog yn cytuno â mi, yn aml iawn, pan fydd gyrfa yn alwedigaeth i berson, nad ydyn nhw yn aml yn cael eu talu yn unol â gwerth y math o waith y maen nhw'n ei wneud i gymdeithas neu o'u cymharu â phroffesiynau cyfatebol eraill? A hefyd, a yw'r Prif Weinidog yn cytuno bod hwn yn fater sy'n effeithio'n anghymesur ar broffesiynau y mae menywod yn gweithio ynddyn nhw'n bennaf, fel ymweliadau iechyd, yn fwy nag y mae ar broffesiynau y mae dynion yn gweithio ynddyn nhw'n bennaf?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778430
72
En
2026-10-13T14:12:36
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2565&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2565&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>There is no question that health visitors are driven by vocation. I've met those who are currently involved in this particular dispute. They want to get back to work. That's the core of this from their point of view. Yes, we are talking about women, largely, here, but I think what we need to show always is an appreciation of that commitment that people right across the public sector show towards their work that goes over and above, by some way, what they are contracted or paid or the hours that they are meant to work. We look right across the public sector and show our appreciation to those people who care for those within their communities. I'll also take this opportunity to wish your family well after your recent loss.</p>
<p>Nid oes unrhyw amheuaeth bod ymwelwyr iechyd yn cael eu hysgogi gan alwedigaeth. Rwyf i wedi cyfarfod â'r rhai sy'n rhan o'r anghydfod penodol hwn ar hyn o bryd. Maen nhw eisiau dychwelyd i'r gwaith. Dyna graidd hyn o'u safbwynt nhw. Ydym, rydym ni'n sôn am fenywod, i raddau helaeth, yma, ond rwy'n credu mai'r hyn y mae angen i ni ei ddangos bob amser yw gwerthfawrogiad o'r ymrwymiad hwnnw y mae pobl ar draws y sector cyhoeddus yn ei ddangos tuag at eu gwaith sy'n mynd y tu hwnt, o gryn dipyn, i'r hyn y maen nhw'n cael eu contractio neu eu talu neu'r oriau y maen nhw i fod i weithio. Rydym ni'n edrych ar draws y sector cyhoeddus ac yn dangos ein gwerthfawrogiad i'r bobl hynny sy'n gofalu am y rhai yn eu cymunedau. Fe wnaf i fanteision ar y cyfle hwn hefyd i ddymuno'n dda i'ch teulu yn dilyn profedigaeth ddiweddar.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778438
73
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Mynediad at Wasanaethau Cyhoeddus
Access to Public Services
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778439
74
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
12189
12189
Safa Elhassan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12189
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12189
Elhassan, Safa
<p>5. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella mynediad at wasanaethau cyhoeddus hanfodol yng nghanol trefi a dinasoedd ledled Cymru? OQ64706</p>
<p>5. What action is the Welsh Government taking to improve access to essential public services in town and city centres across Wales? OQ64706</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778440
75
En
2026-10-13T14:13:47
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2636&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2636&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>The Government believes in the future of our town and city centres. They're at the heart of local identities, our culture and our communities. We refuse to accept their decline and want to reinvent and repurpose those town and city centres for the future. Public services are very much part of that. We want our town and city centres to be places where people can easily access the services they need. We're also investing in better transport links and regeneration schemes and using our town centre taskforce to consider what further action is needed.</p>
<p>Mae'r Llywodraeth yn credu yn nyfodol canol ein trefi a'n dinasoedd. Maen nhw'n ganolog i hunaniaethau lleol, ein diwylliant a'n cymunedau. Rydym ni'n gwrthod derbyn eu dirywiad ac eisiau ailddyfeisio ac ail-bwrpasu'r canol trefi a dinasoedd hynny ar gyfer y dyfodol. Mae gwasanaethau cyhoeddus yn sicr yn rhan o hynny. Rydym ni eisiau i ganol ein trefi a'n dinasoedd fod yn lleoedd lle gall pobl gael gafael yn hawdd ar y gwasanaethau sydd eu hangen arnyn nhw. Rydym ni hefyd yn buddsoddi mewn gwell cysylltiadau trafnidiaeth a chynlluniau adfywio ac yn defnyddio ein tasglu canol trefi i ystyried pa gamau pellach sydd eu hangen.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778444
76
En
2026-10-13T14:14:23
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2672&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2672&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12189
12189
Safa Elhassan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12189
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12189
Elhassan, Safa
<p>Diolch, First Minister. Strong cities and towns depend not only on attracting investment but also on ensuring that people can continue to access essential services they rely on every day. In Swansea, the city centre post office in the Quadrant is due to close in February 2027. While a replacement is being explored, no new location or opening date has been confirmed, and the alternative branches do not provide the same range of services. For older residents, disabled people and many small businesses, that would represent a significant loss. First Minister, your Government has rightly committed to supporting thriving high streets and regenerating our towns and city centres. How will the Welsh Government work with partners to safeguard access to essential services, including a full-service post office, as part of a wider regeneration plan for Swansea city centre and communities across Wales?</p>
<p>Diolch, Brif Weinidog. Mae dinasoedd a threfi cryf yn dibynnu nid yn unig ar ddenu buddsoddiad ond hefyd ar sicrhau y gall pobl barhau i gael gafael ar wasanaethau hanfodol y maen nhw'n dibynnu arnyn nhw bob dydd. Yn Abertawe, disgwylir i swyddfa bost canol y ddinas yn y Cwadrant gau ym mis Chwefror 2027. Tra bod lleoliad newydd yn cael ei ystyried, nid oes unrhyw leoliad newydd na dyddiad agor wedi cael ei gadarnhau, ac nid yw'r canghennau amgen yn darparu'r un amrywiaeth o wasanaethau. I drigolion hŷn, pobl anabl a llawer o fusnesau bach, byddai hynny'n golled sylweddol. Brif Weinidog, mae eich Llywodraeth wedi ymrwymo'n briodol i gefnogi strydoedd mawr sy'n ffynnu ac i adfywio canol ein trefi a'n dinasoedd. Sut wnaiff Llywodraeth Cymru weithio gyda phartneriaid i ddiogelu mynediad at wasanaethau hanfodol, gan gynnwys swyddfa bost gwasanaeth llawn, yn rhan o gynllun adfywio ehangach ar gyfer canol dinas Abertawe a chymunedau ledled Cymru?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778405
77
En
2026-10-13T14:15:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2709&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2709&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778407
78
En
2026-10-13T14:15:21
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2730&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2730&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Well, post office provision in itself is a reserved matter for UK Government, but I certainly do recognise the importance of maintaining access to a full-service branch in Swansea city centre, particularly for older and perhaps disabled people and small businesses too. I understand that Post Office Ltd has committed to finding replacement host businesses for branches like the one in Swansea affected by the TG Jones closures. Alongside this, our town-centre taskforce will consider how essential public services, as I say, can support thriving town and city centres. Across Wales, we will continue to support co-location, accessible transport and business rates relief, which we announced recently, so that regeneration sustains the kind of everyday services that communities rely on, and, at the same time, attracting, hopefully, new investment into these town and city centres.</p>
<p>Wel, mater a gedwir yn ôl gan Lywodraeth y DU yw darpariaeth swyddfa bost ynddo'i hun, ond yn sicr, rwy'n cydnabod pa mor bwysig yw parhad y ddarpariaeth o gangen â gwasanaeth llawn yng nghanol dinas Abertawe, yn enwedig ar gyfer pobl hŷn a phobl anabl efallai a busnesau bach hefyd. Rwy'n deall bod Y Swyddfa Bost wedi ymrwymo i ddod o hyd i fusnesau newydd i letya canghennau fel yr un yn Abertawe yr effeithir arni oherwydd caeadau TG Jones. Ochr yn ochr â hyn, fe fydd ein tasglu canol tref yn ystyried sut y gall gwasanaethau cyhoeddus hanfodol, fel rwy'n dweud, gefnogi canol trefi a dinasoedd ffyniannus. Ledled Cymru, fe fyddwn ni'n parhau i gefnogi cydleoli, trafnidiaeth hygyrch a rhyddhad ardrethi busnes, a gyhoeddwyd gennym ni'n ddiweddar, fel bydd adfywio yn cynnal y math o wasanaethau bob dydd y mae cymunedau yn dibynnu arnyn nhw ac ar yr un pryd, gyda gobaith, yn denu buddsoddiad newydd i ganol y trefi a'r dinasoedd hyn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778416
79
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Yr M4 o amgylch Casnewydd
The M4 around Newport
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778417
80
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
4787
4787
Peter Fox AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4787
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>6. Pa gynnydd y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o ran mynd i'r afael â thagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd? OQ64681</p>
<p>6. What progress has the Welsh Government made in addressing congestion on the M4 around Newport? OQ64681</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778418
81
En
2026-10-13T14:16:31
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2800&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2800&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>People are rightly frustrated by congestion on the M4 around Newport and want to see progress, so last week we brought clarity where there has been uncertainty, I think, for too long. We've taken a clear decision that road and engineering improvements must be part of the solution, and we're getting on with the practical improvements now while we develop that long-term solution.</p>
<p>Mae pobl yn iawn i fod yn rhwystredig oherwydd tagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd ac yn dymuno gweld gwelliant, ac felly'r wythnos diwethaf fe wnaethom ni ddod ag eglurder lle bu ansicrwydd, rwy'n credu, ers llawer gormod o amser. Rydym ni wedi gwneud penderfyniad pendant ei bod hi'n rhaid i welliannau ffyrdd a pheirianneg fod yn rhan o'r datrysiad, ac rydym ni'n bwrw ymlaen â'r gwelliannau ymarferol nawr wrth i ni ddatblygu'r ateb hirdymor hwnnw.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778420
82
En
2026-10-13T14:16:54
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2823&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2823&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
4787
4787
Peter Fox AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4787
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>Thank you, First Minister. I know you've spoken about this earlier, but it's one of those things that I think is going to crop up again and again and again for the next few years, because everyone in this Chamber knows the issues on the M4 around Newport all too well, yet too few of us here acknowledge there is only one proper solution, and that is a relief road.</p>
<p>Some of the alternative suggestions, such as junction closures, are certainly very concerning, and would see huge volumes of traffic pushed into the city, Newport, stifling the local economy there, which is of great concern to many people already, and I know the Minister will be talking to people over the coming months, but there is concern.</p>
<p>And the suggestion to encourage HGVs to use the A465 will supposedly reduce traffic on the M4 by 1 per cent. Now, that's great, but it will then move that same 1 per cent on to already challenged areas like the Hardwick interchange at Abergavenny, which, based on traffic this week, is really, really struggling to cope.</p>
<p>So, let's not send Newport's congestion on a sightseeing tour of Wales. We know the answer is a relief road, First Minister. I note your earlier answer, but if the smaller engineering fixes don't solve the congestion problem—</p>
<p>Diolch i chi, Brif Weinidog. Fe wn eich bod chi wedi sôn am hyn yn gynharach, ond mae hwn yn un o'r pethau hynny a fydd yn codi dro ar ôl tro ar ôl tro dros y blynyddoedd nesaf, yn fy marn i, oherwydd mae pawb yn y Siambr yn gwybod am y problemau ar yr M4 o amgylch Casnewydd yn rhy dda, mae arnaf ofn, ond ychydig iawn ohonom ni yma sy'n cydnabod mai dim ond un datrysiad priodol sydd yna, sef ffordd liniaru.</p>
<p>Mae rhai o'r awgrymiadau eraill, megis cau cyffyrdd, yn rhai pryderus iawn, yn sicr, ac fe fyddai hynny'n achosi gwthio nifer anferthol o gerbydau i mewn i ddinas Casnewydd gan dagu'r economi leol yn y fan honno, sy'n peri pryder mawr i lawer o bobl eisoes, ac fe wn i y bydd y Gweinidog yn siarad â phobl dros y misoedd nesaf, ond mae yna bryder.</p>
<p>Ac fe fydd yr awgrym i annog cerbydau nwyddau trwm i ddefnyddio'r A465 yn lleihau traffig ar yr M4 gan 1 y cant yn ôl yr honiad. Nawr, mae hynny'n wych, ond fe fydd hynny'n symud yr un 1 y cant ymlaen wedyn i lecynnau sy'n cael ei herio eisoes fel cyfnewidfa Hardwick yn y Fenni sydd, yn seiliedig ar draffig yr wythnos hon, yn cael anhawster mawr i ymdrin â'r sefyllfa.</p>
<p>Felly, peidiwn ag anfon tagfeydd Casnewydd i fynd am dro i weld golygfeydd Cymru. Fe wyddom ni mai'r datrysiad yw ffordd liniaru, Brif Weinidog. Rwy'n nodi eich ateb cynharach, ond os nad yw'r atgyweiriadau peirianyddol llai yn datrys y broblem gyda thagfeydd—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778422
83
Cy
2026-10-13T14:18:06
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2895&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2895&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn, plis, Peter.</p>
<p>Question, please, Peter.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778423
84
En
2026-10-13T14:18:07
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2896&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2896&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
4787
4787
Peter Fox AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4787
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>—will you finally reconsider a relief road, or have you ruled out the only long-term solution, regardless of evidence?</p>
<p>—a wnewch chi ailystyried ffordd liniaru o'r diwedd neu a ydych chi wedi diystyru'r unig ateb hirdymor, heb ystyried y dystiolaeth?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778424
85
En
2026-10-13T14:18:14
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=2903&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=2903&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>The Member is referring to what was known as the black route, of course. It is no longer a protected route. When the decision was taken to cancel that particular route, that option was essentially taken off the table, or at least for a very, very, very long time, and we're not prepared to wait that long. And I think we've made it clear that we do think road relief is a part of the solution, and that is why we need to do that careful planning and engineering work to make sure that we understand what is the best solution to pursue, because it's become very, very clear to me—and I've been personally engaged on this, because I have an interest in unblocking this issue for the people of Newport and for the wider south Wales economy—that it will take a host of different things. It will mean—and this is good news for the people of Newport—strengthening public transport. It is important, it will contribute.</p>
<p>Taking traffic on other roads where there is capacity is something that's very, very important, and it could be something as simple as making sure that we provide better provision for HGV drivers, something that I know from my own constituency, with how important that is around Holyhead. So, what I say is, this is live now, this is happening. We're pressing ahead with a multiphase scheme that will crucially take into consideration the views of, and will happen in partnership with, the people of Newport. Will there be challenges in this transformation to a twenty-second century Newport? Yes, but we want to face those challenges and put solutions in place with the people of that city, because there is a city and a broader region that have a lot to benefit from getting this right. Inaction is what we saw up until now; that's not an option now.</p>
<p>Mae'r Aelod yn cyfeirio at yr hyn a elwid yn llwybr du, wrth gwrs. Nid yw hwnnw'n llwybr gwarchodedig erbyn hyn. Pan gafodd y penderfyniad i ganslo'r llwybr arbennig hwnnw ei wneud, fe gafodd y dewis hwnnw ei dynnu oddi ar y bwrdd, neu am amser maith iawn, iawn, iawn, o leiaf ac nid ydym ni'n barod i aros am gymaint o amser. Ac rwy'n credu ein bod wedi ei gwneud hi'n eglur iawn ein bod ni o'r farn y byddai lliniaru ffyrdd yn rhan o'r ateb, a dyna pam mae angen i ni wneud y gwaith cynllunio a pheirianneg manwl hynny i sicrhau ein bod ni'n deall beth yw'r ateb gorau i fynd ar ei ôl, oherwydd fe ddaeth hi'n eglur iawn, iawn i mi—ac rwyf i wedi ymdrin â'r peth hwn yn bersonol, oherwydd fe fyddwn i wrth fy modd yn datrys y mater hwn i bobl Casnewydd ac economi'r de yn fwy eang—y bydd angen llu o wahanol bethau. Fe fydd yn golygu—ac mae hyn yn newyddion da i bobl Casnewydd—gwella trafnidiaeth gyhoeddus. Mae hynny'n bwysig, ac fe fydd yn gwneud cyfraniad.</p>
<p>Mae anfon traffig ar hyd ffyrdd eraill lle mae capasiti ar gael i'w gymryd yn rhywbeth sy'n bwysig iawn, ac fe allai fod yn rhywbeth mor syml â sicrhau ein bod ni'n cynnig gwell darpariaeth ar gyfer gyrwyr cerbydau nwyddau trwm, rhywbeth y gwn i amdano yn fy etholaeth i, o ran pa mor bwysig yw hynny o gwmpas Caergybi. Felly, yr hyn yr wyf i'n ei ddweud yw, mae hyn yn fyw nawr, mae hyn yn digwydd. Rydym ni'n bwrw ymlaen â chynllun aml-gyfnod a fydd yn ystyried barn pobl Casnewydd ac a fydd yn digwydd mewn partneriaeth â nhw. A fydd yna heriau yn y trawsnewidiad hwn i Gasnewydd yr ail ganrif ar hugain? Bydd, ond rydym ni'n awyddus i wynebu'r heriau hynny a rhoi datrysiadau ar waith ar y cyd â phobl y ddinas honno, oherwydd mae yna ddinas a rhanbarth ehangach sydd â llawer i fanteisio arno o gyflawni hyn yn iawn. Diffyg gweithredu yw'r hyn a welsom ni hyd yn hyn; nid yw hynny'n ddewis nawr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778400
86
En
2026-10-13T14:20:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3009&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3009&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778412
87
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Gofal Iechyd Trawsffiniol
Cross-border Healthcare
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778413
88
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
5113
5113
Nigel Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5113
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5113
Williams, Nigel
<p>7. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau bod cleifion yng ngogledd-ddwyrain Cymru sy'n dibynnu ar wasanaethau'r GIG yn Lloegr yn cael triniaeth amserol, y caiff gwybodaeth ei rhannu'n effeithiol, a bod atebolrwydd clir? OQ64687</p>
<p>7. What action is the Welsh Government taking to ensure that patients in north-east Wales who rely on NHS services in England receive timely treatment, effective information sharing and clear accountability? OQ64687</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778414
89
En
2026-10-13T14:20:29
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3038&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3038&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Patients in north-east Wales deserve timely, joined-up care, whichever side of the border provides it. We are strengthening cross-border partnerships, streamlining referrals and improving information sharing between NHS Wales and NHS England. Our aim is clear: better co-ordinated care, clear accountability and fewer avoidable delays, so patients receive the right treatment, in the right place, at the right time.</p>
<p>Mae cleifion yn y gogledd-ddwyrain yn haeddu gofal amserol, sy'n gydgysylltiedig, ni waeth ar ba ochr i'r ffin y mae hwnnw i'w gael. Rydym ni'n cryfhau partneriaethau trawsffiniol, yn symleiddio atgyfeiriadau ac yn gwella'r modd y caiff gwybodaeth ei rhannu rhwng GIG Cymru a GIG Lloegr. Mae ein nod ni'n eglur: gofal cydgysylltiedig gwell, atebolrwydd eglur a llai o oediadau y gellir eu hosgoi, fel bod cleifion yn cael y driniaeth iawn, yn y lle iawn, ar yr adeg iawn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778419
90
En
2026-10-13T14:20:56
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3065&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3065&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5113
5113
Nigel Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5113
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5113
Williams, Nigel
<p>Diolch, First Minister. In Fflint Wrecsam, cross-border healthcare is an everyday reality. The Health and Social Care Committee heard evidence a couple of weeks ago that patients can face different waiting time arrangements depending on which side of the border they are treated, that some are left chasing records, test results and appointments themselves, and that there are concerns Welsh patients could become invisible as the NHS in England restructures.</p>
<p>So, with more than 13,000 Welsh patients registered with English general practitioners and over 20,000 English patients registered with Welsh GPs, what concrete assurances can you give that cross-border patients will not face longer waits, poorer co-ordination or unclear accountability when things go wrong? And will your Government commit to publishing regular data on cross-border waiting times, complaints and patient outcomes so that patients don't fall through the gaps?</p>
<p>Diolch, Brif Weinidog. Yn Fflint Wrecsam, mae gofal iechyd trawsffiniol yn sefyllfa wirioneddol bob dydd. Fe glywodd y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol dystiolaeth ychydig wythnosau yn ôl am y ffaith y gall cleifion fod yn wynebu trefniadau amser aros gwahanol yn ddibynnol ar ba ochr i'r ffin y maen nhw'n cael eu trin, a bod rhai yn cael eu gadael yn rhedeg ar ôl cofnodion, canlyniadau eu profion a'u hapwyntiadau eu hunain, a bod pryderon y gallai cleifion Cymru fynd yn anweledig wrth i'r GIG ailstrwythuro yn Lloegr.</p>
<p>Felly, gyda mwy na 13,000 o gleifion o Gymru yn gofrestredig gyda meddygon teulu yn Lloegr a thros 20,000 o gleifion o Loegr yn gofrestredig gyda meddygon teulu yng Nghymru, pa sicrwydd pendant a allwch chi ei roi na fydd cleifion trawsffiniol yn wynebu arosiadau hwy, cydgysylltiad tila neu atebolrwydd aneglur? Ac a fydd eich Llywodraeth yn ymrwymo i gyhoeddi data rheolaidd ar amseroedd aros, cwynion a chanlyniadau cleifion yn drawsffiniol fel nad yw cleifion yn mynd yn angof?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778426
91
En
2026-10-13T14:21:57
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3126&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3126&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I'm very glad that the Member pointed out that statistic about traffic for primary care and in which direction it goes. And it's a little-known fact that there are more people from England coming into Wales to see a GP than the other way around. What that tells me is that we need to get this right for people on both sides of the border. I'm a patient in the north of Wales too. It is part of our landscape that there are elements of care that we might get at a specialist children's hospital in Liverpool or a neurosurgery department at Walton and so on. We are committed to making sure that we improve that cross-border working.</p>
<p>I'll give you an example on information sharing: we are working on improving the transfer of referrals, improving the sharing of clinical records, test results and prescribing information. Digital interoperability work is focused on making sure that care becomes safer, becomes more co-ordinated, reducing the need for patients to chase information and so on. In terms of those waiting times, the key thing is that it is the patients that we look after and make sure that we trace their journey through the NHS, wherever that treatment takes place, and for many patients, parts of their treatment will be in the north of Wales and parts of it will be in the north-west of England.</p>
<p>Rwy'n falch iawn fod yr Aelod wedi tynnu sylw at yr ystadegyn hwnnw am draffig ar gyfer gofal sylfaenol ac i ba gyfeiriad y mae hwnnw'n mynd. Ac mae honno'n ffaith nad oes llawer yn gwybod amdani fod mwy o bobl o Loegr yn dod i Gymru i weld meddyg teulu na'r gwrthwyneb. Yr hyn y mae hynny'n ei ddweud wrthyf i yw bod angen i ni gyflawni hyn yn iawn er mwyn pobl ar ddwy ochr y ffin. Rwyf innau'n gofrestredig yng ngogledd Cymru hefyd. Mae hynny'n rhan o'n tirwedd sef fod yna elfennau o ofal y gallem ni fod yn eu cael mewn ysbyty plant arbenigol yn Lerpwl neu mewn adran niwrolawdriniaeth yn Walton ac ati. Rydym ni wedi ymrwymo i sicrhau ein bod ni'n gwella'r gwaith trawsffiniol hwnnw.</p>
<p>Rwyf i am roi enghraifft i chi o rannu gwybodaeth: rydym ni'n gweithio ar welliant gyda throsglwyddo atgyfeiriadau, rhannu cofnodion clinigol, canlyniadau profion a gwybodaeth am bresgripsiynau. Mae gwaith rhyngweithredu digidol yn canolbwyntio ar sicrhau y bydd gofal yn mynd yn rhywbeth mwy diogel, yn mynd yn fwy cydgysylltiedig, gan leihau'r angen i gleifion fynd ar drywydd gwybodaeth ac ati. O ran yr amseroedd aros hynny, y peth allweddol yw mai am y cleifion y byddwn ni'n gofalu gan sicrhau ein bod ni'n olrhain eu taith drwy'r GIG i gyd, ble bynnag y bo'r driniaeth honno'n digwydd, ac i lawer o gleifion, fe fydd rhannau o'u triniaeth yng ngogledd Cymru a rhannau ohoni yng ngogledd-orllewin Lloegr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778434
92
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Trafnidiaeth Gyhoeddus
Public Transport
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778435
93
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
12151
12151
Matthew Jones AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12151
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151
Jones, Matthew
<p>8. Pa gamau mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i wella ac integreiddio cysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus yn Sir Fynwy Torfaen? OQ64704</p>
<p>8. What action is the Government taking to improve and integrate public transport links in Sir Fynwy Torfaen? OQ64704</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778436
94
En
2026-10-13T14:23:44
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3233&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3233&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>We are taking action across Wales to improve and integrate provision across bus, rail and active travel. We are working closely with Transport for Wales and local authorities, including in Sir Fynwy Torfaen. We are implementing bus franchising and making better use of assets across bus and rail, which will be key to delivering better integrated services that reflect passenger demand and the priorities of communities.</p>
<p>Rydym ni'n cymryd camau ledled Cymru i wella ac integreiddio'r ddarpariaeth ar draws teithio ar fysiau, rheilffyrdd a theithio llesol. Rydym ni'n gweithio yn glòs gyda Trafnidiaeth Cymru a'r awdurdodau lleol, gan gynnwys yn Syr Fynwy Torfaen. Rydym ni'n gweithredu masnachfreinio bysiau ac yn gwneud gwell defnydd o asedau ar draws bysiau a rheilffyrdd, a fydd yn allweddol i ddarparu gwasanaethau integredig gwell sy'n adlewyrchu'r galw gan deithwyr a blaenoriaethau'r cymunedau.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778437
95
En
2026-10-13T14:24:11
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3260&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3260&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12151
12151
Matthew Jones AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12151
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151
Jones, Matthew
<p>Diolch, Brif Weinidog. The transport Minister's announcement last week shows that this Government is willing to tackle transport issues that have previously been kicked down the road. Now, this is an opportunity to vastly improve public transport throughout Monmouthshire and Torfaen. Because when people have the option of quick, frequent and reliable public transport, they'll take it, especially if it's convenient and affordable.</p>
<p>Now, previous south Wales metro reports have proposed upgrading to transport services, with more frequent trains between Abergavenny and Cardiff and rapid bus transport from Monmouth to Newport. So, will this Government's fresh look at transport in the south-east of Wales look to provide convenient and affordable public transport, including, if I may, rapid bus transport between towns in Sir Fynwy Torfaen, more frequent trains between Abergavenny and Cardiff, and more reliable trains to and from Chepstow, Severn Tunnel Junction and the much-anticipated Magor and Undy station? Diolch.</p>
<p>Diolch, Brif Weinidog. Mae cyhoeddiad y Gweinidog Trafnidiaeth yr wythnos diwethaf yn dangos bod y Llywodraeth hon yn barod i fynd i'r afael â phroblemau trafnidiaeth a fyddai wedi cael eu gwthio ymlaen i'r dyfodol yn flaenorol. Nawr, mae hwn yn gyfle i wella trafnidiaeth gyhoeddus ledled Sir Fynwy a Thorfaen yn sylweddol. Oherwydd pan gaiff pobl ddewis o drafnidiaeth gyhoeddus gyflym, aml a dibynadwy, fe fyddan nhw'n dewis hynny, yn enwedig felly os yw honno'n gyfleus ac yn fforddiadwy.</p>
<p>Nawr, mae adroddiadau blaenorol metro de Cymru wedi cynnig uwchraddio gwasanaethau trafnidiaeth, gyda threnau mwy cyson rhwng y Fenni a Chaerdydd a thrafnidiaeth bws cyflym o Drefynwy i Gasnewydd. Felly, a fydd golwg newydd y Llywodraeth hon ar drafnidiaeth yn y de-ddwyrain yn ystyried darparu trafnidiaeth gyhoeddus gyfleus a fforddiadwy, gan gynnwys, os caf i, gludiant bws cyflym rhwng trefi yn Syr Fynwy Torfaen, trenau mwy cyson rhwng y Fenni a Chaerdydd, a threnau mwy dibynadwy yn ôl ac ymlaen i Gas-gwent, Cyffordd Twnnel Hafren a gorsaf Magwyr a Gwndy y bu cymaint o ddisgwyl amdani? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778406
96
En
2026-10-13T14:25:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3309&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3309&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778421
97
En
2026-10-13T14:25:12
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3321&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3321&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>The Member describes exactly what we all should be trying to achieve in making public transport so accessible and cheap and easy to use that it becomes a no-brainer. We want to make it easier to choose public transport for everyday journeys across the wider M4 corridor by integrating bus and rail into one cohesive network. Bus reform is an important of it. That'll support co-ordinated planning and management of public transport by Transport for Wales, in collaboration with local authorities. That should mean more efficient aligning of transport options. TfW is already working with local authorities in the south-east to review the bus network plan. We'll launch a programme of public engagement in the region next year. Yes, we will consider the potential for more frequent train services, including on routes from Abergavenny and Chepstow to Cardiff, and, yes, we want to see the delivery of those new stations in the south-east of Wales without further delay.</p>
<p>Mae'r Aelod yn disgrifio'r union beth y dylem ni i gyd fod yn ceisio ei gyflawni o ran gwneud trafnidiaeth gyhoeddus mor hygyrch a rhesymol a hawdd ei defnyddio fel bydd hwnnw'n ddewis amlwg. Rydym ni'n dymuno ei gwneud hi'n haws dewis trafnidiaeth gyhoeddus ar gyfer teithiau bob dydd ar draws coridor ehangach yr M4 drwy integreiddio bysiau a rheilffyrdd mewn un rhwydwaith cydlynol. Mae diwygio bysiau yn rhan bwysig o'r peth. Fe fydd hynny'n cefnogi cynllunio a rheoli trafnidiaeth gyhoeddus sy'n gydlynol gan Trafnidiaeth Cymru, gan gydweithio â'r awdurdodau lleol. Fe ddylai hynny olygu mwy o effeithlonrwydd o ran bod â dewisiadau trafnidiaeth sy'n cydweddu â'i gilydd. Mae TrC eisoes yn gweithio gyda'r awdurdodau lleol yn y de-ddwyrain i adolygu'r cynllun rhwydwaith bysiau. Fe fyddwn ni'n lansio rhaglen o ymgysylltiad â'r cyhoedd yn y rhanbarth y flwyddyn nesaf. Byddwn, fe fyddwn ni'n ystyried y posibilrwydd ar gyfer gwasanaethau trên mwy cyson, gan gynnwys ar lwybrau o'r Fenni a Chas-gwent i Gaerdydd, ac ydym, rydym ni'n dymuno gweld y gorsafoedd newydd hynny yn cael eu cyflwyno yn y de-ddwyrain heb unrhyw oedi pellach.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778431
98
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Gwasanaethau Adfer Caethiwed
Addiction Recovery Services
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778432
99
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
12184
12184
Becca Martin AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12184
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184
Martin, Becca
<p>9. Pa asesiad mae'r Prif Weinidog wedi'i wneud o hygyrchedd gwasanaethau o ran adfer o gaethiwed? OQ64705</p>
<p>9. What assessment has the First Minister made of the accessibility of addiction recovery services? OQ64705</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778433
100
En
2026-10-13T14:26:27
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3396&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3396&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>We are committed to this agenda. I know the Deputy Minister for Public and Preventative Health wants people to be able to access high-quality addiction recovery services where needed. Some £68 million has been invested annually in substance misuse services, with most funding allocated to area planning boards to commission services based on the needs of those localities. Accessibility is a key consideration, with boards needing to provide regular assurance to Welsh Government on both delivery and performance.</p>
<p>Rydym ni wedi ymrwymo i'r agenda hon. Fe wn i fod y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol yn awyddus i bobl allu cael mynediad at wasanaethau gwella o gaethiwed sydd o ansawdd uchel pan fo angen hynny. Cafodd tua £68 miliwn ei fuddsoddi bob blwyddyn mewn gwasanaethau camddefnyddio sylweddau, gyda'r rhan fwyaf o'r cyllid wedi cael ei ddyrannu i fyrddau cynllunio ardal ar gyfer comisiynu gwasanaethau yn seiliedig ar yr anghenion yn yr ardaloedd hynny. Mae hygyrchedd yn ystyriaeth allweddol, ac mae angen i fyrddau ddarparu sicrwydd rheolaidd i Lywodraeth Cymru o ran cyflawniad a pherfformiad fel ei gilydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778443
101
En
2026-10-13T14:27:05
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3434&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3434&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
12184
12184
Becca Martin AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12184
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184
Martin, Becca
<p>Diolch. I recently visited the Salvation Army in Rhyl, an open-access organisation with a welcoming home-from-home feel, offering a warm space alongside physical and emotional support to anyone seeking help. I was privileged to speak with two amazing volunteers, Chris and Mandy. Both have experienced their own journeys through recovery and now use their lived experiences to support others. Their experiences, alongside those of the others that were there, with accessing services highlighted to me significant challenges individuals experiencing addiction can face when trying to access and retain support. Chaotic living circumstances, mental health difficulties, fear, shame and the physical and cognitive effects of substance use can make it difficult for people to engage with rigid appointment times, overly structured recovery programmes and services that may not accommodate the reality of their lives.</p>
<p>The stigma faced by people experiencing addiction can further hinder recovery, and this stigma doesn't always disappear when in recovery. How can the Government build on the support being offered in Wales to ensure that people experiencing addiction have access to more effective support, and what work can be done to reduce the stigma around addiction?</p>
<p>Diolch. Yn ddiweddar, fe ymwelais i â Byddin yr Iachawdwriaeth yn y Rhyl, sefydliad mynediad agored sydd ag awyrgylch croesawgar a chartrefol, sy'n cynnig llecyn cynnes ochr yn ochr â chefnogaeth gorfforol ac emosiynol i unrhyw un sy'n gofyn am gymorth. Fe gefais i'r fraint o siarad â dau wirfoddolwr anhygoel, Chris a Mandy. Mae'r ddau wedi bod ar eu teithiau drwy adferiad eu hunain ac erbyn hyn maen nhw'n defnyddio eu profiadau bywyd i gefnogi eraill. Mae eu profiadau nhw, ochr yn ochr â phrofiadau rhai eraill a oedd yno, o ran argaeledd gwasanaethau yn tynnu sylw at heriau sylweddol y gall unigolion sy'n gaethiwus eu hwynebu wrth geisio cael gafael a dal ar gefnogaeth. Fe all amgylchiadau byw di-drefn, anawsterau gydag iechyd meddwl, ofn, cywilydd ac effeithiau corfforol a dirnadol defnyddio sylweddau ei gwneud hi'n anodd i bobl ymgysylltu ag amseroedd apwyntiadau anhyblyg, rhaglenni adfer sy'n rhy strwythuredig a gwasanaethau nad ydyn nhw'n addas efallai i sefyllfa wirioneddol eu bywydau.</p>
<p>Fe all y gwarthnod o ran bod yn rhywun caethiwus rwystro adferiad fwyfwy fyth, ac nid yw'r gwarthnod hwn yn cael ei dynnu bob amser ar ôl i rywun wella. Sut all y Llywodraeth adeiladu ar y gefnogaeth sy'n cael ei chynnig yng Nghymru i sicrhau bod pobl sy'n profi caethiwed yn cael mynediad at gymorth mwy effeithiol, a pha waith y gellir ei wneud i leihau'r gwarthnod o ran caethiwed?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778447
102
En
2026-10-13T14:28:16
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3505&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3505&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Well, we certainly do recognise the challenges faced by people recovering from addiction, and we value the vital contribution of organisations such as the Salvation Army in supporting recovery. We also recognise, absolutely, the stigma that can be a significant barrier to individuals seeking help and sustaining recovery afterwards. Through investment in local treatment and recovery services, we're working to make sure that people can access the right support at the right time. The Deputy Minister for Public and Preventative Health will continue to engage with people with lived experience, service providers and the wider sectors, so that we can be properly informed as a Government of future action in these areas.</p>
<p>Wel, yn sicr, rydym nhw'n cydnabod yr heriau sy'n wynebu pobl wrth wella o gaethiwed, ac rydym ni'n gwerthfawrogi cyfraniad hanfodol sefydliadau fel Byddin yr Iachawdwriaeth i gefnogi adferiad. Rydym ni'n cydnabod y gwarthnod hefyd a all fod yn rhwystr sylweddol i unigolion sy'n ceisio cymorth a chynnal eu hadferiad wedyn. Trwy fuddsoddi mewn gwasanaethau lleol ar gyfer triniaeth ac adferiad, rydym ni'n gweithio i sicrhau y bydd pobl yn gallu cael mynediad at y cymorth priodol yn yr amser priodol. Fe fydd y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol yn dal i ymgysylltu â phobl sydd â phrofiad bywyd, darparwyr y gwasanaethau a'r sectorau yn fwy eang, er mwyn i ni gael gwybod yn iawn yn y Llywodraeth am gamau yn y meysydd hyn yn y dyfodol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778450
103
Cy
2026-10-13T14:29:10
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3559&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3559&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Yn olaf, Brif Weinidog, cwestiwn 10, Anthony Slaughter.</p>
<p>Finally, First Minister, question 10, Anthony Slaughter.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778452
104
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
B
Cartrefi Diogel a Fforddiadwy
Safe and Affordable Homes
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778453
105
Cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
O
5025
5025
Anthony Slaughter AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5025
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5025
Slaughter, Anthony
<p>10. Pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i gyflawni ei hymrwymiadau i sicrhau bod gan bawb gartref diogel a fforddiadwy? OQ64698</p>
<p>10. What plans does the Welsh Government have to deliver its commitments to ensure that everyone has a safe and affordable home? OQ64698</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778454
106
En
2026-10-13T14:29:24
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3573&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3573&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>Well, we've allocated over £450 million for social housing alone this year, providing the investment needed to increase supply and help more people access a safe, secure and affordable home. Local authorities across the Caerdydd Penarth constituency have been allocated over £82 million in social housing grant funding this year. Together, this will contribute to the delivery of over 1,100 additional homes.</p>
<p>Wel, rydym ni wedi dyrannu dros £450 miliwn eleni ar gyfer tai cymdeithasol, gan ddarparu'r buddsoddiad sydd ei angen i gynyddu'r cyflenwad a helpu mwy o bobl i gael byw mewn cartref sy'n saff, yn ddiogel ac yn fforddiadwy. Mae awdurdodau lleol ar draws etholaeth Caerdydd Penarth wedi cael dros £82 miliwn o gyllid grant tai cymdeithasol eleni. Gyda'i gilydd, fe fydd hyn yn cyfrannu at gyflawni dros 1,100 o gartrefi ychwanegol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778457
107
En
2026-10-13T14:29:51
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3600&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3600&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5025
5025
Anthony Slaughter AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5025
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5025
Slaughter, Anthony
<p>Diolch, Brif Weinidog. There are currently over 10,000 people in temporary accommodation across Wales, including over 2,000 children. I welcome that the Government has set out its ambition to deliver 20,000 new social homes by the end of this Senedd. However, the latest data from Shelter Cymru suggests that there at least 94,000 households currently on a waiting list for a social home.</p>
<p>Will the First Minister commit to publishing a new housing strategy as soon as possible, including the Government's plans for ending homelessness? What steps will you be taking to ensure that everyone in Wales is supported to access a safe and affordable home?</p>
<p>Diolch, Brif Weinidog. Ar hyn o bryd mae yna dros 10,000 o bobl mewn llety dros dro ledled Cymru, gan gynnwys dros 2,000 o blant. Rwy'n croesawu'r ffaith bod y Llywodraeth wedi nodi ei huchelgais i ddarparu 20,000 o gartrefi cymdeithasol newydd erbyn diwedd tymor y Senedd hon. Serch hynny, mae'r data diweddaraf gan Shelter Cymru yn awgrymu bod o leiaf 94,000 o aelwydydd ar restrau aros ar gyfer cartrefi cymdeithasol ar hyn o bryd.</p>
<p>A wnaiff y Prif Weinidog ymrwymo i gyhoeddi strategaeth dai newydd cyn gynted â phosibl, gan gynnwys cynlluniau'r Llywodraeth i ddod â digartrefedd i ben? Pa gamau y byddwch chi'n eu cymryd i sicrhau bod pawb yng Nghymru yn cael cymorth i gael byw mewn cartref diogel a fforddiadwy?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778442
108
En
2026-10-13T14:30:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3609&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3609&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778446
109
En
2026-10-13T14:30:30
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3639&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3639&l=cy
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
2717
2717
Rhun ap Iorwerth AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717
First Minister of Wales
Prif Weinidog Cymru
ap Iorwerth, Rhun
<p>I appreciate the work that the Member does around the issue of housing. Some of the statistics that he mentions are pretty sobering, and we are under no illusion as a Government as to the scale of the challenge that we are facing.</p>
<p>We propose to address this, and look forward to co-operating with him and others on this. We propose to take action, not only in making sure the necessary investment goes in on building more social homes, but that we legislate too, that we put legislative steps in place to make sure that we are emphasising our belief as a Government that people should have that fundamental support in making sure that they have a roof over their heads and somewhere to live safely. This is something that I know drives my housing Cabinet Minister every day in her work.</p>
<p>Rwy'n gwerthfawrogi'r gwaith y mae'r Aelod yn ei wneud o ran tai. Mae rhai o'r ystadegau y mae ef yn sôn amdanyn nhw'n eithaf sobreiddiol, ac nid ydym ni dan unrhyw gamargraff yn y Llywodraeth ynglŷn â graddfa'r her yr ydym ni'n ei hwynebu.</p>
<p>Rydym ni'n bwriadu mynd i'r afael â'r mater, ac rydym ni'n edrych ymlaen at gydweithredu ag ef a chydag eraill yn hyn o beth. Rydym ni'n bwriadu cymryd camau, nid yn unig i sicrhau y bydd y buddsoddiad angenrheidiol yn mynd i mewn i adeiladu mwy o gartrefi cymdeithasol, ond fel byddwn ni'n deddfu hefyd, gan roi camau deddfwriaethol ar waith i sicrhau ein bod ni'n pwysleisio ein cred ni yn y Llywodraeth y dylai pobl fod â'r gefnogaeth sylfaenol honno i sicrhau bod ganddyn nhw do uwch eu pennau a rhywle diogel i fyw ynddo. Fe wn i fod hyn yn rhywbeth sy'n ysgogi fy Ngweinidog Cabinet dros dai yn ei gwaith bob dydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778506
110
Cy
2026-10-13T14:31:23
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3692&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3692&l=en
261013-1
1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog
1. Questions to the First Minister
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch, Brif Weinidog.</p>
<p>Thank you, First Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778451
111
Cy
2026-10-13T14:31:25
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3694&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3694&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Eitem 2 nawr, y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan. </p>
<p>Item 2 now, the business statement and announcement. And I call on the Trefnydd, Heledd Fychan. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778455
112
Cy
2026-10-13T14:31:31
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3700&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3700&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport
Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon
Fychan, Heledd
<p>Diolch, Lywydd. Mae yna un newid i fusnes yr wythnos hon. Mae'r ddadl ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar Fil y Lluoedd Arfog wedi ymestyn i hanner awr, i gydnabod y diddordeb a ddangoswyd gan yr Aelodau. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes, sydd ar gael, fel arfer, i'r holl Aelodau yn electronig. </p>
<p>Thank you, Llywydd. There is one change to this week's business. The debate on the legislative consent motion on the Armed Forces Bill has been extended to half an hour, in recognition of the interest shown by Members. Draft Plenary business for the next three weeks is shown on the business statement, which is available, as usual, to all Members electronically. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778458
113
En
2026-10-13T14:31:53
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3722&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3722&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
11971
11971
Llŷr Powell AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=11971
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971
Powell, Llyr
<p>I'd be grateful if, when budget deals or statements are made in the future, that they're made to the Chamber, and not to the press in advance. </p>
<p>But on to—. I request a statement, if possible, Trefnydd, from the Minister for education, based on AI and coding. There's a new study that's coming out that shows Wales quite low, behind other parts of the UK, in terms of where we are with coding in our schools. Given that it's going to be a huge part of young people's futures, would the Government come forward with a statement to tell us what their plans are to get children up to date with the future, like other nations?</p>
<p>Fe fyddwn i'n dra diolchgar, pan gaiff cytundebau cyllideb neu ddatganiadau eu gwneud yn y dyfodol, y bydden nhw'n cael eu gwneud i'r Siambr, ac nid o flaen llaw i'r wasg.</p>
<p>Ond ymlaen at—. Rwy'n gofyn am ddatganiad, os yw'n bosibl, Drefnydd, gan y Gweinidog dros addysg, yn seiliedig ar AI a chodio. Mae yna astudiaeth newydd a fydd yn cael ei chyhoeddi sy'n dangos Cymru ar y gwaelod, y tu ôl i rannau eraill o'r DU, o ran y sefyllfa gyda chodio yn ein hysgolion. O ystyried y bydd hyn yn rhan enfawr o ddyfodol pobl ifanc, a ddaw'r Llywodraeth ymlaen gyda datganiad i ddweud wrthym beth yw ei chynlluniau i wneud plant yn gyfredol â'r dyfodol, fel gwna'r cenhedloedd eraill?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778459
114
Cy
2026-10-13T14:32:29
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3758&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3758&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch. O ran y pwynt cyntaf, mi fyddwch chi’n ymwybodol bydd y prosesau yna yn cael eu dilyn o ran y gyllideb, ac mi fydd yna gyfle i bawb i fod yn rhoi barn ar y gyllideb atodol unwaith eto. Does yna ddim byd wedi’i dorri o ran y cod gweinidogol o ran yr hyn ddigwyddodd heddiw; fel hyn mae Seneddau yn gweithio. Ac, efallai, pe byddai Reform yn blaid sydd o ddifrif ynglŷn â dyfodol y Senedd hon, ac eisiau trafod o ddifrif a chael y setliad gorau i bobl Cymru, fe fyddech chi’n deall sut mae pleidiau yn cydweithio yn y Siambr hon a thu hwnt.</p>
<p>O ran AI, mae’n bwysig iawn ein bod ni yn fyw i’r manteision a’r risgiau sydd yn gysylltiedig ag AI, a dwi’n gwybod bod hwn yn fater y mae’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yn ei gymryd fel mater sydd o bwys mawr. Mi fydd yna ddiweddariadau, ac, fel y byddwch chi’n gwybod, mae’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yn derbyn cwestiynau yn y Senedd hon yr wythnos nesaf.</p>
<p>Thank you. On the first point, you will be aware that those processes will be followed in relation to the budget, and there will be an opportunity for everyone to express their view on the supplementary budget once again. Nothing has been broken in terms of the ministerial code in terms of what happened today; this is how Parliaments work. If Reform were a party that is serious about the future of this Senedd, and wanted to seriously discuss getting the best settlement for the people of Wales, you'd understand how parties collaborate in this Chamber and beyond.</p>
<p>In terms of AI, it's hugely important that we are alive to the advantages and risks related to AI, and I know that this is an issue that the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy does take as an issue of great importance. There will be updates, and, as you know, the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy is taking questions in this Senedd next week.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778464
115
En
2026-10-13T14:33:29
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3818&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3818&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12175
12175
Shav Taj AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175
Taj, Shav
<p>Trefnydd, while the Welsh Government has rightly highlighted support for households facing energy bills, businesses across Wales are also grappling with energy costs themselves and rising overheads. Will you request a statement, please, from the Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy on the effects of higher energy prices on Welsh businesses and what further action the Government intends to take to support those firms throughout all of those pressures?</p>
<p>Drefnydd, er bod Llywodraeth Cymru yn briodol iawn wedi tynnu sylw at gefnogaeth i aelwydydd sy'n wynebu biliau ynni, mae busnesau ledled Cymru yn ymdopi hefyd â'u costau ynni eu hunain a gorbenion cynyddol. A wnewch chi ofyn am ddatganiad, os gwelwch chi'n dda, gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni ar effeithiau prisiau uwch am ynni ar fusnesau Cymru a pha gamau pellach y mae'r Llywodraeth yn bwriadu eu cymryd i gefnogi'r cwmnïau hynny drwy'r pwysau hynny i gyd?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778466
116
Cy
2026-10-13T14:33:54
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3843&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3843&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch. Mi wnaf i yn sicr wneud y Gweinidog Cabinet yn ymwybodol eich bod chi wedi codi’r mater hwn. Wrth gwrs, mae Gweinidog y Cabinet dros Gyllid yma, ac mi fyddwch chi’n ymwybodol o rai camau sydd wedi’u cymryd gan y Llywodraeth hon eisoes i gefnogi busnesau. Yn amlwg, os oes yna fusnesau penodol rydych chi’n pryderu amdanyn nhw, mae wastad yn bwysig bod Aelodau yn codi’r pryderon hyn gyda’r Gweinidogion, ond mi fyddaf i'n sicr yn ei wneud o’n ymwybodol o’r hyn rydych chi wedi’i godi.</p>
<p>Thank you. I will certainly make the Cabinet Minister aware that you've raised this issue. Of course, the Cabinet Minister for Finance is present here, and you'll be aware of some of the steps that have already been taken by this Government to support businesses. Obviously, if there are any specific businesses that you are concerned about, then it's always important that Members do raise these concerns with the Ministers, but I will certainly make him aware of what you've raised. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778487
117
En
2026-10-13T14:34:24
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3873&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3873&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
145
145
Paul Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145
Davies, Paul
<p>Trefnydd, I'd be grateful if we could have a statement from the Welsh Government on its overview of local authorities across Wales. A special investigation by the<em> Cambrian News</em> in my constituency has unearthed a number of troubling concerns regarding Ceredigion County Council and its purchase of Llettytwppa Farm, including questions over governance and oversight, allegations of conflict of interest, and the use of significant sums of public money for a project that reportedly has attracted only a small number of students.</p>
<p>Now, I believe that, given the serious nature of the concerns, it's vital that there is a statement from the Welsh Government outlining what oversight mechanisms are available to ensure proper governance and accountability of local authorities in Wales, and to confirm whether the Welsh Government believes any further investigation is warranted in this particular case. The people of my constituency need assurances that public funds are being spent appropriately by the local authority and that decisions are being taken transparently and appropriately. So, I'd be grateful if a statement could be issued by the Welsh Government on this important issue as soon as possible.</p>
<p>Drefnydd, fe fyddwn i'n ddiolchgar pe caem ni ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â'i throsolwg ar yr awdurdodau lleol ledled Cymru. Mae ymchwiliad arbennig gan y<em> Cambrian News</em> yn fy etholaeth i wedi datgelu nifer o bryderon ynglŷn â Chyngor Sir Ceredigion o ran prynu Fferm Llettytwppa, gan gynnwys cwestiynau ynghylch llywodraethu a goruchwylio, honiadau o wrthdaro buddiannau, a'r defnydd o symiau sylweddol o arian cyhoeddus ar gyfer prosiect na wnaeth, yn ôl y sôn, ond denu nifer fechan iawn o fyfyrwyr.</p>
<p>Nawr, rwy'n credu, o ystyried natur ddifrifol y pryderon, ei bod hi'n hanfodol y daw datganiad oddi wrth Lywodraeth Cymru yn amlinellu pa fecanweithiau goruchwylio sydd ar gael i sicrhau llywodraethu ac atebolrwydd priodol gan yr awdurdodau lleol yng Nghymru, ac ar gyfer cadarnhau a yw Llywodraeth Cymru o'r farn fod rheswm da dros ymchwiliad pellach yn yr achos arbennig hwn. Mae angen sicrwydd ar bobl yn fy etholaeth y caiff arian cyhoeddus ei wario mewn modd priodol gan yr awdurdod lleol a bod unrhyw benderfyniadau sy'n cael eu gwneud yn dryloyw ac yn briodol. Felly, fe fyddwn i'n ddiolchgar pe byddai Llywodraeth Cymru yn gallu cyhoeddi datganiad ar y mater pwysig hwn cyn gynted â phosibl.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778445
118
En
2026-10-13T14:35:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3909&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3909&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778462
119
Cy
2026-10-13T14:35:34
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3943&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3943&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Dwi ddim yn gwybod, o'r hyn roeddech chi'n ei amlinellu, a ydych chi wedi ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio; yn amlwg, mae hi yn y Siambr ac wedi clywed hyn. Mi fyddwch chi hefyd yn ymwybodol bod yna brosesau ffurfiol i'w dilyn ynglŷn ag unrhyw bryderon, gan gynnwys gyda'r ombwdsmon, os oes yna bryderon wedi eu mynegi. Dwi'n gobeithio bod yr Aelod yn codi'r pryderon hyn drwy'r ffyrdd priodol hynny, fel bod yr hyn sydd wedi ei nodi yn cael ei ymchwilio iddo fo os oes yna bryderon.</p>
<p>I thank the Member for raising this issue. I don't know, from what you've outlined, if you have written to the Cabinet Minister for Local Government, Housing and Planning; clearly, she is in the Chamber and will have heard your comments. You will also be aware that there are formal processes to be followed in relation to any concerns, including with the ombudsman, if concerns have been expressed. I hope that the Member will raise these concerns through those appropriate channels, so that what has been set out can be looked into if there are concerns.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778465
120
En
2026-10-13T14:36:12
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=3981&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=3981&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12166
12166
Kiera Marshall AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12166
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166
Marshall, Kiera
<p>British job losses from AI last year were twice the international average. I'm particularly concerned about the impact of this on younger people and particularly entry-level jobs. We already have one of the highest amounts of young people in Wales not in education, employment or training. I'm also concerned about how we ensure that the gains from AI are spread equally across our communities in Wales and not just felt in the pocket of big businesses. We know that there is generally concern among people in Wales with AI. In my constituency, there's been huge pushback against a data centre in Pontyclun, which will have little, if any, benefit for the local community, and I know this isn't unique just to my constituency. So, I wonder if the Government would make a statement on its strategy towards AI, including mitigating job losses, the development of data centres and also ensuring equitable gains from AI as well.</p>
<p>Y llynedd, roedd cyfradd y swyddi a gollwyd ym Mhrydain oherwydd deallusrwydd artiffisial ddwywaith y cyfartaledd rhyngwladol. Rwy'n arbennig o bryderus ynghylch effaith hyn ar bobl iau ac yn enwedig ar swyddi lefel mynediad. Eisoes, mae gennym un o'r cyfraddau uchaf yng Nghymru o ran pobl ifanc nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant. Rwy'n pryderu hefyd ynglŷn â sut y byddwn ni'n sicrhau y bydd y manteision oherwydd AI yn cael eu gwasgaru yn deg drwy ein cymunedau yng Nghymru ac nid yn cael eu cadw ym mhocedi'r busnesau mawr. Fe wyddom ni fod AI yn peri pryder ymhlith pobl yng Nghymru yn gyffredinol. Yn fy etholaeth i, fe fu gwrthwynebiad enfawr i ganolfan ddata ym Mhont-y-clun, na fydd yn gwneud fawr o les, os gwnaiff hi o gwbl, i'r gymuned leol, ac fe wn i nad yw hynny'n unigryw i'm hetholaeth i. Felly, tybed a wnaiff y Llywodraeth ddatganiad ar ei strategaeth o ran AI, gan gynnwys lliniaru colli swyddi, datblygu canolfannau data a sicrhau manteision teg yn sgil AI hefyd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778469
121
Cy
2026-10-13T14:36:57
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4026&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4026&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Yn sicr. Mi fyddwch chi wedi clywed y Gweinidog Cabinet yn sôn ynglŷn â'r manteision, ond hefyd y peryglon, ac yn sicr mae yna gydnabyddiaeth, o ran nifer o sectorau, o ran y pryderon hynny ynglŷn â swyddi a allai gael eu colli'n llwyr, neu sgiliau. Er enghraifft, yn fy mhortffolio i, o ran cerddoriaeth, actorion ac ati, mae yna nifer fawr o bryderon. Rydym ni hefyd yn gweld beth ydy'r manteision, ac rydym ni eisiau cael y budd hwnnw. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yn Boston yr wythnos hon yn cwrdd â buddsoddwyr busnesau a'r gymuned <em>diaspora</em>. Felly, rydym ni yn edrych ar y cyfleoedd a'r swyddi sydd i ddod gydag AI hefyd, fel dyw o ddim jest yn <em>extractive</em>, fel rydym ni'n ei weld efo pethau. Yn sicr, mi fyddaf i'n codi bod yna ddau Aelod—efallai y bydd yna fwy erbyn diwedd y sesiwn hon—wedi codi AI gyda mi, er mwyn sicrhau ein bod ni'n eich diweddaru chi a hefyd yn ymgysylltu efo Aelodau wrth i'r gwaith hwn fynd rhagddo.</p>
<p>Certainly. You will have heard the Cabinet Minister talking about the advantages, but also the risks, of AI, and, certainly, there is a recognition, in terms of a number of sectors, when it comes to those risks to jobs that could be lost entirely, or skills. For example, in my portfolio, in terms of music, actors and so on, there are a number of concerns. We're also looking at what the advantages are, and we want that advantage. The Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy is in Boston this week, meeting business investors and the diaspora community. So, we are looking at the opportunities and the jobs that could come from AI as well, so that it's not just extractive, as we are seeing. Certainly, I will raise the fact that two Members—perhaps more by the end of this session—have raised AI with me, in order to ensure that we do update you and also engage with Members as this work goes ahead.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778474
122
En
2026-10-13T14:38:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4089&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4089&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12169
12169
John Clark AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12169
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169
Clark, John
<p>Trefnydd, I'd like to request a statement from the First Minister on the Welsh Government's overseas offices—the network of 20 offices across 11 countries, with an annual running cost of around £4.7 million. Members from more than one party have asked since 2021 for office-by-office costs and benefits, most recently David Mills, on 6 October. The Government has said it cannot break them down. In February, the Government told the Economy, Trade and Rural Affairs Committee it would not release office-by-office investment results, citing data protection and Office for National Statistics rules, and offered only network-wide figures. A Senedd committee has also reported that written information on the wider £58 million international budget was frequently incomplete and unclear, with irreconcilable amounts. Will the Trefnydd ask the First Minister to make a statement on this?</p>
<p>Drefnydd, fe hoffwn i ofyn am ddatganiad gan y Prif Weinidog ar swyddfeydd tramor Llywodraeth Cymru—y rhwydwaith o 20 swyddfa ar draws 11 gwlad, gyda chost flynyddol o tua £4.7 miliwn i'w rhedeg. Mae aelodau o fwy nag un blaid wedi gofyn ers 2021 am gostau a buddion pob swyddfa unigol, David Mills a wnaeth hynny'n fwyaf diweddar, ar 6 Hydref. Mae'r Llywodraeth wedi dweud na all hi wneud felly ar gyfer swyddfeydd yn unigol. Ym mis Chwefror, fe ddywedodd y Llywodraeth wrth y Pwyllgor Economi, Masnach a Materion Gwledig na fyddai'n rhyddhau canlyniadau buddsoddi mewn swyddfeydd unigol, gan nodi diogelu data a rheolau'r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn rhesymau am hynny, ac fe gynigiodd ffigurau ar gyfer y rhwydwaith yn unig. Mae pwyllgor y Senedd wedi adrodd hefyd fod gwybodaeth ysgrifenedig am y gyllideb ryngwladol ehangach o £58 miliwn yn anghyflawn ac yn aneglur yn aml, gyda symiau na ellir eu cysoni. A wnaiff y Trefnydd ofyn i'r Prif Weinidog wneud datganiad ynglŷn â hyn?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778478
123
Cy
2026-10-13T14:39:01
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4150&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4150&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig iawn bod yr Aelod yn adlewyrchu ar ba Lywodraeth rydych chi'n cyfeirio ati. Rydych chi'n sôn am y Llywodraeth Lafur yn eich cyfraniad chi yn y fan yna, lle rydym ni'n Llywodraeth newydd ers mis Mai. Felly, mae nifer o'r cwestiynau a godwyd gan graffu—ac mi oeddwn i'n rhan o'r pwyllgor a oedd yn gwneud y gwaith craffu hwnnw—i'r Llywodraeth flaenorol. Mae'r gwaith yn mynd rhagddo, dan arweiniad y Prif Weinidog, o ran strategaeth ryngwladol newydd, sydd yn edrych ar yr holl swyddfeydd, o ran edrych ar sut rydym ni fel Llywodraeth yn ymgysylltu yn rhyngwladol hefyd. Mae o wedi bod yn glir iawn ei fod o eisiau i ni fod yn Llywodraeth sy'n ymgysylltu'n rhyngwladol oherwydd y buddion a ddaw i Gymru o hynny. Wrth i'r gwaith ar y strategaeth gael ei ddiweddaru, wrth gwrs, mi fydd yna gyfle i Aelodau fod yn holi'r Prif Weinidog ac i ymgysylltu a chraffu.</p>
<p>I think it is very important that the Member should reflect on which Government you're referring to. You're talking about the Labour Government in your contribution there, whereas we are a new Government, in post since May. So, many of the questions were raised through scrutiny—and I was a member of the committee that undertook that scrutiny work—of the previous Government. Work is ongoing, and is being led by the First Minister, in terms of a new international strategy, which is looking at all of the offices, and looking at how we as a Government engage internationally too. He's been very clear that he wants us to be a Government that engages on the international stage because of the benefits to Wales of doing so. As the work on the strategy is updated, of course, there will be opportunities for Members to be questioning the First Minister and to be engaging and scrutinising.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778486
124
En
2026-10-13T14:39:55
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4204&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4204&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
171
171
Darren Millar AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>Can I call for two statements today, please? Can I have a statement in relation to the noise assessment work that needs to be done on the A55 in the Llanddulas area from the Deputy Minister for Transport? This is a priority area for noise reduction. Residents in that community have lived with lots of noise from the A55 for many years. We've been told that a noise assessment is going to be done, but there's no indication as to the timeline for that work or when any follow-up work might be completed, in terms of capital investment for noise barriers. So, I think it is something that I would like an update from the Minister on.</p>
<p>Secondly, can I call for a statement from the Cabinet Minister for Health and Care in relation to medical speciality training for next year? I've been contacted by a group of doctors who are internationally trained, who have many years of experience in the Welsh NHS and want to go on to further their careers, but their experience in the NHS is not currently recognised within the framework as giving them priority access to that training. I do think this is something that the Welsh Government could take action on to address some of the gaps in our workforce in the NHS, and I'd be grateful for a statement.</p>
<p>A gaf i alw am ddau ddatganiad heddiw, os gwelwch chi'n dda? A gaf i ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth o ran y gwaith angenrheidiol i asesu sŵn traffig ar yr A55 yn ardal Llanddulas? Mae honno'n ardal lle mae lleihau sŵn yn flaenoriaeth. Mae trigolion yn y gymuned honno wedi byw ers blynyddoedd gyda llawer iawn o sŵn oherwydd yr A55. Fe ddywedwyd wrthym ni y byddai asesiad sŵn yn digwydd, ond ni chafwyd unrhyw arwydd ynghylch yr amserlen ar gyfer y gwaith hwnnw nac o ran pa bryd y gellid cwblhau unrhyw waith dilynol, o ran buddsoddiad cyfalaf ar gyfer rhwystrau sŵn. Felly, rwy'n credu y byddai hyn yn rhywbeth yr hoffwn ni gael diweddariad gan y Gweinidog yn ei gylch.</p>
<p>Yn ail, a gaf i alw am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal o ran hyfforddiant arbenigedd meddygol ar gyfer y flwyddyn nesaf? Mae grŵp o feddygon wedi cysylltu â mi a gafodd eu hyfforddi yn rhyngwladol, sydd â blynyddoedd lawer o brofiad yn y GIG yng Nghymru ac sy'n dymuno mynd ymlaen i ddatblygu eu gyrfaoedd, ond nid yw eu profiad yn y GIG yn cael ei gydnabod yn y fframwaith ar hyn o bryd yn ddigonol i roi'r flaenoriaeth iddyn nhw i gael yr hyfforddiant hwnnw. Rwy'n credu bod hyn yn rhywbeth y gallai Llywodraeth Cymru gymryd camau arno i fynd i'r afael â rhai o'r bylchau yn y gweithlu yn y GIG yma, ac fe fyddwn i'n ddiolchgar am gael datganiad.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778463
125
En
2026-10-13T14:40:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4209&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4209&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778467
126
Cy
2026-10-13T14:41:08
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4277&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4277&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch. Mae'r Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yma yn y Siambr. Yr hyn byddwn i'n gofyn i chi ei wneud o ran yr A55 ydy ysgrifennu ato fo, a dwi'n siŵr bydd diweddariad i chi o ran hynny.</p>
<p>O ran yr ail ddatganiad rydych chi'n gofyn amdano fo, mi wnaf i godi hyn efo'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal. Gan eich bod chi wedi cwrdd yn benodol gydag aelodau'r gweithlu, dwi yn meddwl byddai fo'n syniad pe byddech chi'n gallu ysgrifennu ato fo hefyd, oherwydd mae'n bwysig eu bod nhw'n cael yr ymateb hwnnw. Dwi'n deall, o'r hyn rydych chi'n ei ddweud, eich bod chi wedi ysgrifennu, felly mi fyddaf i yn gofyn iddo fo sicrhau ei fod o yn ysgrifennu nôl atoch chi.</p>
<p>Thank you. The Deputy Minister for Transport is here in the Chamber. What I would ask you to do in terms of the A55 is to write to him, and I'm sure that there will be an update for you on that.</p>
<p>In terms of the second statement that you request, I will raise this with the Cabinet Minister for Health and Care. Since you have met specifically with members of the workforce, then I think it would be a good idea for you to write to him as well, because it is important that they get that response. I understand, from what you say, that you have written, so I will ask him to ensure that he writes back to you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778471
127
Cy
2026-10-13T14:41:50
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4319&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4319&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
5084
5084
Mair Rowlands AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5084
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5084
Rowlands, Mair
<p>Gaf i ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth ar gynlluniau Network Rail i gau'r rheilffordd rhwng Caergybi a Chaer am bedair wythnos ym mis Ionawr er mwyn cynnal gwaith atgyweirio ar hyd y llinell? Mae hwn yn rheilffordd y mae miloedd o bobl yn ddibynnol arno, ac felly bydd yr effaith y bydd hyn yn ei chael ar deithwyr ym Mangor Conwy Môn a gogledd Cymru yn sylweddol. Serch hynny, mae nifer fawr o bobl sy'n defnyddio'r gwasanaethau yma yn rheolaidd yn parhau yn anymwybodol o'r tarfu sydd o'u blaenau. Dwi'n falch o weld bod Network Rail erbyn hyn wedi cyhoeddi rhagor o ddeunydd gwybodaeth am y gwaith, ond hoffwn ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog sy'n gosod allan y gefnogaeth y gall Llywodraeth Cymru ei rhoi rhwng rŵan a mis Ionawr i ledaenu'r gair, fel bod trigolion lleol yn ymwybodol o'r sefyllfa ac yn cael cyfle i baratoi cynlluniau teithio amgen. Diolch.</p>
<p>Can I ask for a statement from the Deputy Minister for Transport on Network Rail's plans to close the railway between Holyhead and Chester for four weeks in January to carry out repair works along the line? This is a line that thousands of people rely on, and therefore the impact that this will have on passengers in Bangor Conwy Môn and north Wales will be significant. However, many people who use these services regularly remain unaware of the disruption that lies ahead. I'm pleased to see that Network Rail has now published further information about the work, but I would like to request a statement from the Deputy Minister outlining the support that the Welsh Government can provide between now and January to spread the word, ensuring that local residents are aware of the situation and have the opportunity to make alternative travel arrangements. Thank you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778473
128
Cy
2026-10-13T14:42:45
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4374&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4374&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwn. Rwy'n gwerthfawrogi y bydd hyn yn creu aflonyddwch o ran y gwasanaeth dros dro i deithwyr tra bydd y rheilffordd ar gau. Mae'r Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth eisoes wedi cyhoeddi datganiad ysgrifenedig. Os oes yna unrhyw bryderon ychwanegol, mi fyddwn i'n eich annog chi i ysgrifennu at yr Aelod. Mae o yma, wrth gwrs, ac wedi clywed yr hyn rydych chi wedi'i godi. Ond, i'ch sicrhau chi, mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu gyda Network Rail ac Avanti a Trafnidiaeth Cymru trwy gyfarfodydd rhwydwaith gogledd Cymru, ac mae Trafnidiaeth Cymru ac Avanti yn cwblhau cynlluniau manwl ar gyfer gwasanaethau bysiau yn lle trenau yn ystod y cyfnod cau hefyd.</p>
<p>I thank the Member for raising this issue. I appreciate that this will cause temporary disruption in terms of the service for travellers while the railway is closed. The Deputy Minister for Transport has already published a written statement. If there are any additional concerns, then I would encourage you to write to the Member. He is here, of course, and he will have heard what you've raised. But, just to reassure you, the Welsh Government is engaging with Network Rail and Avanti and Transport for Wales through network north Wales meetings, and Transport for Wales and Avanti are completing detailed plans for bus replacement services during that closure period as well.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778476
129
En
2026-10-13T14:43:35
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4424&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4424&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12159
12159
David Hughes AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12159
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12159
Hughes, David
<p>Business Manager, can I ask for a joint statement from the Deputy Minister for social care, the Minister for local government and the Minister for education on the pupil development grant for children looked after? The issue I raise is complicated and cuts across multiple portfolios. A recent Estyn report highlighted concerns about the current PDG-CLA funding arrangements. Corporate parenting responsibility remains with the placing authority, but the receiving authorities are required to provide support from their own PDG-CLA allocation. Estyn also reported existing arrangements did not always operate effectively, including inconsistent information sharing and joint working, particularly when learners move between settings, services and local authorities. So, can I have a statement on how the Welsh Government intends to address these issues highlighted in Estyn's report? Diolch.</p>
<p>Reolwr Busnes, a gaf i ofyn am ddatganiad ar y cyd gan y Dirprwy Weinidog dros ofal cymdeithasol, y Gweinidog dros lywodraeth leol a'r Gweinidog dros addysg ar y grant datblygu disgyblion i blant sy'n derbyn gofal? Mae'r mater yr wyf i'n ei godi yn un cymhleth ac yn torri ar draws nifer o bortffolios. Roedd adroddiad diweddar gan Estyn yn tynnu sylw at bryderon am y trefniadau cyllido grant datblygu disgyblion ar gyfer plant sy’n derbyn gofal presennol. Mae cyfrifoldeb rhianta corfforaethol yn dal i aros gyda'r awdurdod lleoli, ond mae hi'n ofynnol i'r awdurdodau sy'n derbyn ddarparu cymorth o'u dyraniad grant datblygu disgyblion ar gyfer plant sy’n derbyn gofal eu hunain. Roedd Estyn yn adrodd hefyd nad oedd y trefniadau presennol yn gweithredu yn effeithiol bob amser, ac yn cynnwys anghysondebau o ran rhannu gwybodaeth a chydweithio, yn enwedig pan fydd dysgwyr yn symud rhwng lleoliadau, gwasanaethau ac awdurdodau lleol. Felly, a gaf i ddatganiad ar sut mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu mynd i'r afael â'r materion hyn sydd wedi dod i'r amlwg yn adroddiad Estyn? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778483
130
Cy
2026-10-13T14:44:56
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4505&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4505&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch i'r Aelod am y cwestiwn hwnnw. O ran y datganiad, dydy o ddim yn arferol i gael datganiad ar y cyd yn y modd hwnnw. Mi ydyn ni'n gweithio'n drawslywodraethol ac, yn sicr, pe byddech chi'n ysgrifennu at y Gweinidogion efo'ch cwestiynau penodol, mi fyddech chi'n cael yr ymateb hwnnw. Ond, yn amlwg, y Gweinidog Cabinet dros addysg sy'n arwain o ran y <em>pupil development grant, </em>ond mae cydweithio agos rhwng Gweinidogion lle mae gorgyffwrdd. Yr hyn sy'n bwysig ydy ein bod ni'n cael y cydweithio hwnnw ac mai'r hyn rydyn ni'n ceisio ei gyflawni ydy ymateb bob tro i argymhellion Estyn. Mae yna waith, wrth gwrs, i'r pwyllgorau craffu priodol yn y Senedd hon a grŵp trawsbleidiol i fod yn edrych ar faterion o'r fath, a sicrhau bod y gweithrediad fel y dylai fod a bod argymhellion sy'n cael eu gwneud gan Estyn yn mynd rhagddynt. </p>
<p>I thank the Member for that question. In terms of a statement, it's not the norm to have a joint statement in that way. We do work across Government, of course, and certainly, if you were to write to the Ministers with specific questions, then you would receive that response. But, clearly, the Cabinet Minister for education leads on the pupil development grant, but there is close collaboration between Ministers where there is that overlap. What is important is that we do have that co-operation, because what we're trying to do is to always respond to Estyn recommendations. There is work, of course, for the relevant scrutiny committees in this Senedd and the cross-party group to be looking at such issues, to ensure that implementation is as it should be and that recommendations made by Estyn are progressed.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778460
131
Cy
2026-10-13T14:45:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4509&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4509&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778497
132
En
2026-10-13T14:45:55
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4564&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4564&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Prynhawn da, Drefnydd. I want a statement, please, on the services for women, in particular in rural areas, when they face domestic violence. Last week, two cases in Wales were in our media. In Carmarthen, James McKenna was jailed for 24 years for the attempted murder of his ex-partner, whom he stalked and stabbed repeatedly as she walked her dog. And secondly, there's the really tragic case in Prestatyn, of mother of four Samantha Phythian, who was pregnant and found dead in a burning van. All of these cases, along with the cases of women who are living in rural areas that I represent, show how hard it is for those women to get the services and the responses they need. Could you please give us an update and a statement, and perhaps from the Minister as well, on services for women who face domestic violence and what you're doing to develop these and ensure that they reach everybody? Diolch yn fawr iawn.</p>
<p>Prynhawn da, Drefnydd. Fe hoffwn i gael datganiad, os gwelwch chi'n dda, ar y gwasanaethau i fenywod, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig, wrth iddyn nhw wynebu trais domestig. Yr wythnos diwethaf, roedd sôn yn y cyfryngau am ddau achos yng Nghymru. Yng Nghaerfyrddin, fe gafodd James McKenna ei garcharu am 24 mlynedd am geisio llofruddio ei gyn-bartner, y gwnaeth ei stelcio a'i thrywanu droeon wrth iddi fynd â'r ci am dro. Ac yn ail, roedd yna achos trist iawn ym Mhrestatyn, pan gafodd Samantha Phythian, mam i bedwar o blant, ac a oedd yn feichiog, ei darganfod yn gelain mewn fan a oedd ar dân. Mae'r achosion hyn i gyd, ynghyd ag achosion menywod sy'n byw mewn ardaloedd yng nghefn gwlad yr wyf i'n eu cynrychioli, yn dangos pa mor anodd yw hi i'r menywod hynny gael gafael ar y gwasanaethau a'r ymatebiadau y mae eu hangen arnyn nhw. A wnewch chi roi diweddariad a datganiad i ni, ac efallai gan y Gweinidog hefyd, ar wasanaethau i fenywod sy'n wynebu trais domestig a'r hyn yr ydych chi'n ei wneud i ddatblygu'r pethau hyn a sicrhau bod pawb yn gallu cael gafael arnyn nhw? Diolch yn fawr iawn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778500
133
Cy
2026-10-13T14:46:54
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4623&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4623&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch i'r Aelod am godi mater, yn amlwg, a gafodd gryn sylw yn y wasg yr wythnos diwethaf, a byddwn i'n hoffi dweud pa mor ddewr ydy pobl sydd yn siarad allan am hyn, ac mae'n erchyll clywed am y dioddefaint hwnnw. Mae'r Dirprwy Brif Weinidog yma ac wedi clywed yr hyn rydych chi wedi ei godi, ond mi fyddwn ni'n hoffi rhoi'r sicrwydd hwnna i chi ein bod ni'n cydnabod hyn, bod yr adolygiad diweddar o'r strategaeth genedlaethol o ran VAWDASV wedi nodi anghydraddoldeb gwledig fel thema allweddol o ran y gwaith hwn. Rŵan, wrth i'r strategaeth genedlaethol newydd gael ei datblygu, dwi'n gobeithio bod y ffaith ein bod ni wedi adnabod hwn fel rhywbeth sydd ei angen ac sy'n haeddu sylw pellach—. Ac wrth gwrs, wrth i'r gwaith adolygu yna fynd rhagddo, gyda'r adborth rydyn ni wedi ei dderbyn, mi fydd yna gyfle i chi ac eraill graffu ar y Dirprwy Brif Weinidog o ran y gwaith hwnnw ac i fewnbynnu.</p>
<p>I thank the Member for raising this issue, which received a lot of attention in the press last week, and I would like to say how brave those people who are speaking out about these things are, and it is terrible to hear about that suffering. The Deputy First Minister is here and will have heard what you've raised, and I would like to give you that assurance that we do acknowledge this, that the recent review of the national VAWDASV strategy has noted rural inequality as a key theme in terms of this work. Now, as the new national strategy is developed, I hope that the fact that we have identified this as something that is needed and deserves further attention—. As that review work continues, along with the feedback received, you will have an opportunity, as will others, to scrutinise the Deputy First Minister in relation to that work and to input as well.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778503
134
En
2026-10-13T14:48:03
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4692&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4692&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12161
12161
Sarah Edwards AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12161
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12161
Edwards, Sarah
<p>Trefnydd, I would like a statement from the Government regarding the threat to our most valuable industry, tourism. In Carmarthenshire, tourism earned, in 2024-25, £724 million, employing over 6,600 full-time employees. This is vital to Wales's economy, and we need to listen to the challenge it is facing. I believe this Government doesn't appear to be listening. A whole raft of taxation and regulation is having a serious impact on these businesses. Let's talk about the visitor levy, a tourist tax that is placing another burden on the industry. We are now faced with plans to turn Wales into a giant energy park, with hundreds of enormous wind turbines and pylons in our most beautiful countryside that attracts millions of visitors. Are you aware of the impact? Are you listening to the tourism industry? And what action are you taking to protect it? Diolch.</p>
<p>Drefnydd, fe hoffwn i gael datganiad gan y Llywodraeth ynglŷn â'r bygythiad i'n diwydiant mwyaf gwerthfawr, sef twristiaeth. Yn sir Gaerfyrddin, cyfrannodd twristiaeth £724 miliwn yn 2024-25, gan gyflogi dros 6,600 o weithwyr amser llawn. Mae hyn yn hanfodol i economi Cymru, ac mae angen i ni wrando ar yr her mae'r diwydiant yn ei hwynebu. Rwyf i o'r farn nad yw'r Llywodraeth hon yn gwrando, i bob golwg. Mae lliaws o drethiant a rheoleiddio yn cael effaith ddifrifol ar y busnesau hyn. Gadewch i ni siarad am yr ardoll ymwelwyr, treth ar dwristiaeth sy'n rhoi baich arall ar y diwydiant. Rydym ni'n wynebu cynlluniau i droi Cymru yn barc ynni enfawr erbyn hyn, gyda channoedd o dyrbinau gwynt a pheilonau enfawr yn y wlad harddaf sydd gennym ac sy'n denu miliynau o ymwelwyr. A ydych chi'n ymwybodol o'r effaith? A ydych chi'n gwrando ar y diwydiant twristiaeth? A pha gamau ydych chi'n eu cymryd i'w amddiffyn? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778504
135
Cy
2026-10-13T14:49:05
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4754&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4754&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Wel, mae twristiaeth yn bwysig ofnadwy o ran economi Cymru, ac mi fydd yr Aelod, dwi'n siŵr, yn gwybod bod yna nifer fawr o heriau sydd wedi wynebu'r sector hwnnw, gan gynnwys yr argyfwng costau byw. Mae gan bobl lai o arian yn eu pocedi. Mae Brexit hefyd, er enghraifft, wedi cael effaith ar nifer y bobl sy'n dod i Gymru a'n cymunedau ni. Rydych chi'n cyfeirio at ardal sydd ddim yn mynd rhagddo efo'r lefi twristiaeth ar y funud, gan nodi hwnna fel rhwystr, a dwi ddim yn deall hynny. Mae'n rhaid i ni edrych ar y ffeithiau. Mi fydd pob ardal efo'i heriau gwahanol. Rydyn ni hefyd yn gwybod bod yna gyfleon yn dod efo rhai o'r pethau sydd mewn grym. Ond yr hyn rydyn ni wedi ymrwymo iddo fo ydy sicrhau ein bod ni'n gweithio gyda Chroeso Cymru i werthu Cymru i'r byd, ein bod ni eisiau sicrhau bod twristiaeth yn gallu ffynnu a'n bod ni'n cefnogi'r busnesau hynny. Mae o'n ganolog o ran yr hyn rydyn ni wedi ei roi yn ein maniffesto ni a'r gwaith rydyn ni'n edrych yn drawsweinidigol arno fo. Dwi, fel Gweinidog efo cyfrifoldeb dros ddiwylliant a chwaraeon, hefyd yn credu nad ydyn ni'n manteisio i'r eithaf o ran y dwristiaeth sy'n gysylltiedig efo'n hanes ni, efo'n diwylliant ni, a'r cyfleoedd sydd yn dod efo digwyddiadau mawr, fel y Tour de France, fel yr Ewros yn dod yn 2028. Felly, mae twristiaeth yn bwysig iawn i'r Llywodraeth hon ac rydyn ni'n gweithio'n drawsweinidogol ar hynny. </p>
<p>Well, tourism is hugely important for the Welsh economy, and the Member, I'm sure, will be aware that there are a number of challenges that have been faced by that sector, including the cost-of-living crisis. People have less money in their pockets. There is also the impact of Brexit, which has had an impact on the number of visitors to Wales and to our communities. You're referring to an area that is not implementing the tourism levy at the moment and referring to that as a barrier, and I don't really understand that. We have to look at the facts as they are. Every area will have its own challenges. We also know that there are opportunities that come with some of the things that are in train. But what we are committed to is ensuring that we work with Visit Wales to sell Wales to the world, that we want to ensure that tourism can prosper and that we support those businesses. It is central as regards what was in our manifesto and to the work that we are looking at on a cross-ministerial basis. As a Government, I, as Minister with responsibility for culture and sport, also believe that we're not taking full advantage of the tourism related to our history, our culture, and the opportunities that comes with major events such as the Tour de France and the Euros in 2028. Therefore, tourism is hugely important to this Government and we are working on a cross-ministerial basis on it.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778461
136
Cy
2026-10-13T14:50:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4809&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4809&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778475
137
En
2026-10-13T14:50:35
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4844&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4844&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8734
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Trefnydd, I'd like to request a statement on transport accessibility for blind and partially sighted people from the Deputy Minister for Transport to understand what more can be done to ensure everyone can travel safely, confidently and independently. Last week, I had the privilege of spending the morning with Rachel from the Royal National Institute of Blind People and her guide dog, Flick, as we attempted to walk from the bus station in Wrexham to the train station. I was provided a pair of goggles to help me understand Rachel's visual impairment. What struck me was the daily challenges facing people with sight loss in navigating their surroundings and accessing public transport. Access to public transport is essential for people to maintain their independence, access healthcare and stay connected to their communities. It's important that buses, trains and transport infrastructure are accessible, and that people with sight loss feel safe when travelling, certainly to avoid any risk of isolation. So, I'd be grateful for a statement from the Deputy Minister to highlight the work undertaken by the Welsh Government to ensure that blind and partially sighted people can access this transport as easily as possible. Thank you.</p>
<p>Drefnydd, fe hoffwn i ofyn am ddatganiad ar hygyrchedd trafnidiaeth i bobl ddall a phobl sy'n gweld yn rhannol gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth i gael deall yr hyn y gellir ei wneud eto i sicrhau bod pawb yn gallu teithio yn ddiogel, yn hyderus ac yn annibynnol. Yr wythnos diwethaf, fe gefais i'r fraint o dreulio'r bore gyda Rachel o'r RNIB a Flick, ei chi tywys, wrth i ni geisio cerdded o'r orsaf fysiau yn Wrecsam i'r orsaf drenau. Roeddwn i'n gwisgo goglau i'm helpu i ddeall y nam sydd ar olwg Rachel. Yr hyn oedd yn fy nharo i oedd yr heriau sy'n wynebu pobl sydd wedi colli eu golwg bob dydd wrth iddyn nhw lywio drwy eu hamgylcheddau a defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Mae gallu defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus yn hanfodol er mwyn i bobl aros yn annibynnol, i gael mynediad at ofal iechyd a chadw mewn cysylltiad â'u cymunedau. Mae hi'n bwysig bod bysiau, trenau a seilwaith trafnidiaeth yn hygyrch, a bod pobl sy'n colli eu golwg yn teimlo yn ddiogel wrth deithio, yn sicr i osgoi unrhyw berygl o'u hynysu. Felly, fe fyddwn i'n ddiolchgar am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog i dynnu sylw at y gwaith sydd wedi cael ei wneud gan Lywodraeth Cymru i sicrhau bod pobl ddall a phobl sy'n gweld yn rhannol yn gallu defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus mor rhwydd â phosibl. Diolch i chi.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778485
138
Cy
2026-10-13T14:51:39
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4908&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4908&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch. Mae'r Aelod yn berffaith iawn, mae hwn yn fater pwysig dros ben. Dwi'n siŵr bod pob un ohonon ni wedi cael etholwyr yn cysylltu efo pryderon neu sy'n methu â defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus ar y funud oherwydd nad ydyn nhw'n teimlo'n ddiogel ac nad ydyn nhw'n gallu cael y gwasanaethau sydd yn gweddu iddyn nhw. Yn sicr, mae'r Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth yma ac wedi clywed yr hyn rydych chi wedi ei godi, ac wedi mynegi i fi ei fod o'n fodlon dod â diweddariad i Aelodau drwy ddatganiad ysgrifenedig.</p>
<p>Thank you. The Member is quite right, this is a very important issue. I'm sure that all of us have had constituents getting in touch with concerns or who haven't been able to use public transport because they don't feel safe and don't feel that they can access services that are appropriate for them. Certainly, the Deputy Minister for Transport is present and has heard what you've raised, and he has expressed to me that he's willing to bring an update to Members through a written statement.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778491
139
En
2026-10-13T14:52:15
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=4944&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=4944&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12148
12148
Gareth Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12148
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148
Thomas, Gaz
<p>Trefnydd, I would like to request an urgent Government statement on the independence, accountability and powers of Care Inspectorate Wales. When social services fail, accountability cannot be optional. Section 150 of Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 sets out clear statutory grounds for intervention where a local authority fails, or is likely to fail, in the exercise of its social services functions. Section 152 then gives Welsh Ministers the power to intervene where statutory conditions aren't met. Yet, Care Inspectorate Wales exercises its functions on behalf of Welsh Ministers. That raises a serious question about whether professional independence goes far enough. Families affected by serious failures deserve a regulator whose structural independence is beyond question, with powers necessary to expose systematic problems and ensure they are acted upon. Will the Government, therefore, bring forward an urgent statement setting out precisely how it will ensure that Care Inspectorate Wales can make decisions independently of Welsh Ministers, while remaining fully transparent and accountable to the people of Wales and the Senedd? Diolch.</p>
<p>Drefnydd, fe hoffwn i ofyn am ddatganiad brys gan y Llywodraeth ar annibyniaeth, atebolrwydd a phwerau Arolygiaeth Gofal Cymru. Pan fydd gwasanaethau cymdeithasol yn pallu, ni all atebolrwydd fod yn ddewisol. Mae adran 150 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn nodi seiliau statudol pendant dros ymyrryd pan fo awdurdod lleol yn pallu, neu'n debygol o ballu, wrth ymarfer ei swyddogaethau o ran gwasanaethau cymdeithasol. Yna mae adran 152 yn rhoi'r pŵer i Weinidogion Cymru ymyrryd lle nad yw amodau statudol yn cael eu bodloni. Ac eto, ar ran Gweinidogion Cymru y mae Arolygiaeth Gofal Cymru yn ymarfer ei swyddogaethau. Mae hynny'n codi cwestiwn difrifol ynghylch pa mor bell y mae annibyniaeth broffesiynol yn mynd. Mae teuluoedd yr effeithir arnyn nhw gan fethiannau difrifol yn haeddu rheoleiddiwr y mae ei annibyniaeth strwythurol y tu hwnt i unrhyw amheuaeth, gyda phwerau angenrheidiol i ddatgelu problemau cyfundrefnol a sicrhau eu bod nhw'n cael eu rhoi ar waith. A wnaiff y Llywodraeth, felly, gyflwyno datganiad brys yn nodi yn union sut y bydd hi'n sicrhau y gall Arolygiaeth Gofal Cymru wneud penderfyniadau yn annibynnol ar Weinidogion Cymru, wrth barhau i fod yn gwbl dryloyw ac yn atebol i bobl Cymru a'r Senedd? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778495
140
Cy
2026-10-13T14:53:31
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5020&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5020&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch i'r Aelod am godi'r pryderon hynny. Dwi ddim yn gwybod os ydych chi wedi ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet gyda'r pryderon penodol—yn amlwg, mewn munud, mae'n anodd i chi roi'r holl wybodaeth hynny. Ond, yn sicr, os oes yna bryderon y mae angen i ni eu hystyried, wrth gwrs y gwnawn ni hynny fel Llywodraeth. Felly, byddwn ni yn gofyn i chi wneud hynny.</p>
<p>I thank the Member for raising those concerns. I don't know if you have written to the Cabinet Minister expressing those concerns—it's difficult for you to provide all of those details when you only have a minute to speak. But if there are concerns that we need to take into account, then of course we as a Government will do that. So, I would ask you to write to the Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778498
141
En
2026-10-13T14:53:56
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5045&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5045&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
336
336
Natasha Asghar AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336
Asghar, Natasha
<p>Business Minister, can I please request an urgent statement from the Welsh Government about the proposed closure of the three junctions alongside the M4 in Newport? All residents know that shutting down junctions 27, 26 and 25 on the M4 would be disastrous and cause nothing but chaos and mayhem across the city, with traffic being pushed into already congested routes. Now, news of the Government's junction closure plans has sparked anger and uproar in Newport, with constituents inundating me and other MSs with e-mails, calls and also letters. The message is clear: they want the Government to keep their hands off our motorway junctions. And I've spoken to numerous constituents living near junction 27 who've told me that they're seriously considering moving and selling up because they just can't handle what's going to be coming their way. And it's not just residents and businesses who have serious concerns over the Government plans. Gwent police and crime commissioner has warned that these closures could pose a serious risk to our emergency service response times, going forward. The Government has insisted that it will listen to the concerns and voice of those directly impacted by these plans, but we haven't heard how exactly this is going to be achieved. So, an urgent statement from the Government outlining its plans, how it's going to be consulting with residents, businesses and emergency services, as well as others, and when this work will start, is urgently needed by us all. Thank you.</p>
<p>Weinidog dros fusnes, a gaf i ofyn am ddatganiad brys gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â'r bwriad i gau'r tair cyffordd wrth ymyl yr M4 yng Nghasnewydd? Mae'r trigolion i gyd yn gwybod y byddai cau cyffyrdd 27, 26 a 25 ar yr M4 yn drychinebus ac yn achosi dim ond anhrefn a thryblith ar draws y ddinas, gyda thraffig yn cael ei wthio ar lwybrau sydd eisoes yn gweld tagfeydd. Nawr, mae'r newyddion am gynlluniau'r Llywodraeth i gau'r cyffyrdd wedi ennyn dicter a chynnwrf yng Nghasnewydd, gydag etholwyr yn anfon llif mawr o e-byst, galwadau ffôn, a llythyrau at ASau eraill a minnau. Mae'r neges yn amlwg: maen nhw'n awyddus i'r Llywodraeth hon gadw ei bachau oddi ar gyffyrdd ein traffyrdd. Ac rwyf i wedi siarad â nifer o etholwyr sy'n byw ar bwys cyffordd 27 sydd wedi dweud wrthyf i eu bod nhw'n wirioneddol yn ystyried symud i ffwrdd a gwerthu am na fyddan nhw'n gallu byw gyda'r hyn sydd ar ddod. Ac nid yn unig y trigolion a'r busnesau sydd â phryderon difrifol am gynlluniau'r Llywodraeth. Mae comisiynydd heddlu a throseddu Gwent wedi rhybuddio y gallai cau y rhain achosi perygl difrifol o ran amseroedd ymateb ein gwasanaethau brys, yn y dyfodol. Mae'r Llywodraeth wedi mynnu y bydd hi'n gwrando ar y pryderon a lleisiau'r rhai yr effeithir arnynt yn uniongyrchol gan y cynlluniau hyn, ond nid ydym ni wedi cael clywed sut yn union y bydd hynny'n cael ei gyflawni. Felly, mae angen datganiad brys gan y Llywodraeth yn amlinellu ei chynlluniau, sut y bydd hi'n ymgynghori â thrigolion, busnesau a'r gwasanaethau brys, yn ogystal ag eraill, ac yn dweud pa bryd y bydd y gwaith hwn yn dechrau, a hynny ar frys er mwyn pawb ohonom ni. Diolch i chi.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778468
142
En
2026-10-13T14:55:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5109&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5109&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778470
143
Cy
2026-10-13T14:55:01
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5110&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5110&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Dwi'n gobeithio bod yr Aelod wedi clywed y datganiad llafar yr wythnos diwethaf. Dwi ddim yn meddwl bod yna ddiffyg cyfle wedi bod i graffu a holi'r Gweinidog. Felly, dwi ddim yn meddwl bod datganiad mor fuan wedi hynny yn briodol, yn arbennig oherwydd, beth am inni gofio, beth oedd yr hyn a nodwyd, sef ein bod ni rŵan yn mynd i fod yn edrych ar ystyried y dystiolaeth, deall y ffeithiau a'r gwahanol opsiynau, a gweithio tuag at ddatrysiadau sy'n gwella teithiau wrth gefnogi cymunedau, busnesau a'r economi ehangach. Felly, o ran yr holl bryderon rydych chi wedi'u nodi, dyna'n union beth fydd yn digwydd rŵan: gwrando.</p>
<p>Dwi'n siŵr hefyd fod yr Aelod—fel pob Aelod yma, gobeithio—eisiau gweld y Llywodraeth hon yn gweithredu. Rydyn ni wedi gweld 27 mlynedd o beidio â gweithredu a chael datrysiadau, felly mae'n rhaid inni symud ymlaen efo'r gwaith hwn. Mae'r gwaith ymgysylltu yn mynd rhagddo. Mae yna gyfle i bawb sydd efo pryderon i fod yn rhan o hyn. Mi gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf y bydd yna ragor o ddiweddariadau ac mi fydd yna gyfle i bobl ymgysylltu. Felly, dwi'n gobeithio ein bod ni'n gallu uno yn y ffaith bod y Gweinidog wedi amlinellu ffordd ymlaen o'r diwedd, a bydd yna gyfle i'r rheini sydd efo pryderon i fynegi'r rheini. Ond mae'n rhaid inni weld datrysiad. Dwi'n siŵr bod yr Aelod yn gytûn ar hynny.</p>
<p>I hope that the Member heard the oral statement last week. I don't think there has been a lack of opportunity to scrutinise and to ask the Minister questions. So, I don't think that a statement so soon after that is appropriate, in particular because, let's bear in mind, of what was noted, which was that we're now going to be looking at considering the evidence, understanding the different facts and options, and working towards solutions that improve journeys whilst supporting communities, businesses and the broader economy. So, as to all of the concerns that you have set out, that's exactly what will be happening now: listening.</p>
<p>I'm sure as well that the Member—like all Members here, I hope—wants to see this Government taking action. We have seen 27 years of a lack of action and a lack of solutions, so we have to move forward with this work. The engagement work is happening at the moment, and everyone with concerns has an opportunity to be part of this. It was announced last week that there would be more updates and opportunities for people to be engaging. So, I hope that we will be able to unite behind the fact that the Minister has outlined a way forward finally, and there will be an opportunity for those who have concerns to express those. But we do have to see a solution. I'm sure the Member agrees with me on that. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778480
144
En
2026-10-13T14:56:28
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5197&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5197&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
4562
4562
Laura Anne Jones AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4562
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562
Jones, Laura Anne
<p>Good afternoon, Trefnydd. Since questioning the First Minister on NHS dental care last week, I have had countless constituents and people across Wales get in contact. One said that they have waited unsuccessfully since 2019 to get back on an NHS list, now facing £800-plus for root canal treatment. Another says they finally secured NHS care, only to be restricted to emergency treatment due to the new dental contract. Another says their practice has gone private, demanding £264 a year just for membership fees. This is the reality of your fundamentally flawed dental contract. A new dental school is welcome, of course it is, but it is the contract that needs reworking, and this Government needs to listen, as I said last week, to practising dentists to make the contract fit for purpose. A lack of NHS dental care is now a national emergency, and I believe this requires an urgent statement on the floor of this Senedd or a debate to address this. Diolch.</p>
<p>Prynhawn da, Drefnydd. Ers i mi ofyn cwestiynau i'r Prif Weinidog ar ofal deintyddol y GIG yr wythnos diwethaf, mae nifer o etholwyr a phobl ledled Cymru wedi cysylltu â mi. Roedd un yn dweud ei fod wedi aros ers 2019 i fynd yn ôl ar restr y GIG heb unrhyw lwyddiant ac sy'n wynebu costau o fwy na £800 erbyn hyn am driniaeth i sianel y gwreiddyn. Mae un arall yn dweud ei fod wedi sicrhau gofal gan y GIG o'r diwedd, dim ond i gael hwnnw wedi ei gyfyngu i driniaethau brys oherwydd y contract deintyddol newydd. Roedd rhywun arall yn dweud bod ei bractis wedi mynd yn breifat, gan wneud ffi aelodaeth o £264 y flwyddyn yn ofynnol. Dyma sefyllfa wirioneddol eich contract deintyddol chi sy'n hanfodol ddiffygiol. Mae yna groeso i ysgol ddeintyddol newydd, wrth gwrs, ond y contract sydd angen ei ailwampio, ac mae angen i'r Llywodraeth hon wrando, fel dywedais i'r wythnos diwethaf, ar ddeintyddion sy'n ymarfer i wneud y contract yn addas i'r diben. Mae diffyg gofal deintyddol y GIG yn argyfwng cenedlaethol erbyn hyn, ac rwy'n credu bod angen datganiad brys ar lawr y Senedd hon neu ddadl i fynd i'r afael â hyn. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778484
145
Cy
2026-10-13T14:57:28
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5257&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5257&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch i'r Aelod am godi'r materion hyn. Byddwch chi wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yr wythnos diwethaf, oedd hefyd yn cydnabod pryderon roedd o wedi'u derbyn gan etholwyr—rhai y byddwn ni i gyd wedi'u derbyn. Mi wnaeth y Prif Weinidog hefyd amlinellu'r adolygiad o'r contract hwnnw, sef yr union hyn mae'r Aelod wedi'i godi. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal gwestiynau yr wythnos nesaf. Bydd yna gyfle i'w holi fo ymhellach am hyn, ac yn sicr mi wnaf i o'n ymwybodol eich bod wedi codi'r mater hwn yr wythnos yma.</p>
<p>I thank the Member for raising these issues. You will have heard the First Minister's response last week, who also recognised the concerns expressed to him by constituents, and I'm sure we will all have received similar comments. The First Minister also outlined the review of the contract, which is exactly the issue the Member raised. You will be aware that the Cabinet Minister for Health and Care has questions next week. So, there will be an opportunity to question him further on this issue then, and I will make him aware that you have raised the issue today.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778488
146
Cy
2026-10-13T14:58:02
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5291&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5291&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Yn olaf, Drefnydd, Janet Finch-Saunders.</p>
<p>Finally, Trefnydd, Janet Finch-Saunders.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778489
147
Cy
2026-10-13T14:58:05
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5294&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5294&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Diolch, Lywydd. Hoffwn i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal am sut maen nhw'n gweithio i ddileu sgabies yng Nghymru. Dros y mis diwethaf, rydyn ni wedi gweld dau ysbyty yn cau wardiau achos presenoldeb sgabies Norwyaidd. Mae nifer yr achosion o sgabies yng Nghymru wedi cynyddu o 1,300 yn 2018-19 i dros 12,000 o achosion yn 2023-24. Mae hyn yn bryderus iawn ac yn achosi anghysur sylweddol i gleifion ac yn gwneud i bobl feddwl ddwywaith cyn mynd i'r ysbyty. Mae angen cymryd camau brys i ddelio â'r clefyd erchyll hwn.</p>
<p>Thank you, Llywydd. I would like to request a statement from the Cabinet Minister for Health and Care on how they are working to eradicate scabies in Wales. Over the last month, we have seen two hospitals close wards due to the presence of Norwegian scabies. The number of cases of scabies in Wales has increased from 1,300 in 2018-19 to over 12,000 cases in 2023-24. This is deeply concerning and is causing patients significant discomfort and making people think twice before going to hospital. Urgent action needs to be taken to eradicate this horrific disease.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778566
148
Cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
I
<p>Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair.</p>
<p>The Deputy Presiding Officer (Kerry Ferguson) took the Chair.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778493
149
En
2026-10-13T14:59:41
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5390&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5390&l=cy
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Bit of a long one that one, sorry.</p>
<p>Roedd hwnnw ychydig yn faith, mae'n ddrwg gen i.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778494
150
Cy
2026-10-13T14:59:42
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5391&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5391&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
426
426
Heledd Fychan AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426
Fychan, Heledd
<p>Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y cwestiwn, a'i Chymraeg gwych, os caf i ddweud. O ran y mater rydych chi'n ei godi, yn amlwg mae hwn yn bryder. Mi godwyd y mater o sgabies gyda ni yr wythnos diwethaf hefyd. Byddwn ni i gyd wedi gweld yn y wasg hefyd y pryderon hynny. Yn sicr, mi wnes i roi'r sicrwydd yr wythnos diwethaf o ran y camau a'r disgwyliadau sydd gennym ni o fyrddau iechyd, o ran rheoli haint. Yn sicr, mi wnaf i hefyd sicrhau bod y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal yn gwybod bod yna ail gais wedi dod ynglŷn â diweddariad o ran y gwaith hwn. Mi fydd o'n ateb cwestiynau yr wythnos nesaf, ond mi wnaf i weld a ydy o'n meddwl ei fod o'n briodol i roi datganiad ysgrifenedig pellach ar hyn.</p>
<p>Thank you very much to the Member for that question, and her wonderful Welsh, if I may say so. In terms of the issue that you raised, clearly this is a concern. And the issue of scabies was raised with me last week too. We will all have seen in the press and media those concerns expressed. I gave an assurance last week in terms of the steps that we are taking and our expectations of health boards in terms of disease control. Certainly, I will also ensure that the Cabinet Minister for Health and Care is aware that a second request has been made for an update on that work. He will be answering questions next week, but I will see whether he thinks it's appropriate that there should be a further written statement on this issue.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778472
151
Cy
2026-10-13T15:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5409&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5409&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778479
152
Cy
2026-10-13T15:00:31
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5440&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5440&l=en
261013-2
2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
2. Business Statement and Announcement
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn, Drefnydd.</p>
<p>Thank you very much, Trefnydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778482
153
Cy
2026-10-13T15:00:33
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5442&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5442&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen i eitem 3, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad, y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad, Dafydd Trystan Davies.</p>
<p>We'll move on to item 3, a statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution, the next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order. I call on the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution, Dafydd Trystan Davies.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778490
154
En
2026-10-13T15:00:52
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5461&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5461&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution
Y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad
Trystan Davies, Dafydd
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Today, I am updating Members on the next steps regarding the Glyndŵr National Park (Designation) Order submitted to Welsh Ministers by Natural Resources Wales in January of this year.</p>
<p>Following careful consideration of the designation Order, the evidence assembled by Natural Resources Wales, the representations and objections received during the designation process, and the associated impact assessments, I have reached a provisional view in respect of the question of whether to confirm, confirm with modifications or to reject the designation Order. I am currently minded not to confirm the designation Order, and consequently minded not to proceed with a public local inquiry at this stage. Not confirming the designation Order and not proceeding with a public local inquiry will mean that no new national park is established at this time.</p>
<p>I do want to be clear with Members that this is not a final decision. Before reaching a final decision, I intend to provide a short opportunity for everyone with an interest in this proposal to make further representations in respect of the provisional view that I have reached.</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, rwy'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y camau nesaf ynglŷn â Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr a gyflwynwyd i Weinidogion Cymru gan Cyfoeth Naturiol Cymru ym mis Ionawr eleni.</p>
<p>Ar ôl ystyried y Gorchymyn dynodi'n ofalus, y dystiolaeth a gasglwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru, y sylwadau a'r gwrthwynebiadau a dderbyniwyd yn ystod y broses ddynodi, a'r asesiadau effaith cysylltiedig, rwyf wedi dod i farn dros dro ynghylch y cwestiwn a ddylid cadarnhau, cadarnhau gydag addasiadau neu wrthod y gorchymyn dynodi. Ar hyn o bryd rwy'n bwriadu peidio â chadarnhau'r Gorchymyn dynodi, ac o ganlyniad rwy'n bwriadu peidio â bwrw ymlaen ag ymchwiliad lleol cyhoeddus ar hyn o bryd. Bydd peidio â chadarnhau'r Gorchymyn dynodi a pheidio â bwrw ymlaen ag ymchwiliad lleol cyhoeddus yn golygu nad oes parc cenedlaethol newydd wedi'i sefydlu ar hyn o bryd.</p>
<p>Rwyf eisiau bod yn glir gyda'r Aelodau nad yw hwn yn benderfyniad terfynol. Cyn dod i benderfyniad terfynol, rwy'n bwriadu rhoi cyfle byr i bawb sydd â buddiant o ran y cynnig hwn wneud sylwadau pellach mewn perthynas â'r farn dros dro yr wyf wedi'i chyrraedd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778492
155
Cy
2026-10-13T15:02:25
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5554&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5554&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Bydd Aelodau'n cofio bod y weinyddiaeth flaenorol wedi gofyn i Gyfoeth Naturiol Cymru i asesu'r achos o blaid parc cenedlaethol newydd. Yn dilyn rhaglen drwyadl o gasglu tystiolaeth, trafod ac ymgynghori, daeth Cyfoeth Naturiol Cymru i'r casgliad bod ardal y parc cenedlaethol Glyndŵr arfaethedig yn bodloni'r profion statudol ar gyfer ei dynodi, a chyflwynodd Orchymyn dynodi i Weinidogion Cymru.</p>
<p>Ers hynny, mae llwyth o dystiolaeth wedi'i chasglu. Daeth dros 400 o ymatebion i law yn ystod y cyfnod hysbysu. Roedd y rhain yn adlewyrchu amrywiaeth o safbwyntiau, gyda llawer o ymatebwyr yn cefnogi a llawer yn gwrthwynebu. Cyflwynwyd gwrthwynebiadau sylweddol hefyd, gan gynnwys gwrthwynebiadau gan bob un o'r pum awdurdod lleol yn yr ardal berthnasol. Teimladau cryf o blaid a theimladau cryf yn erbyn. Mae llawer wedi tynnu sylw at y manteision posibl: cyfleoedd i adfer natur, gwrthsefyll newid hinsawdd yn well, rhoi arweiniad strategol ar gyfer rheoli'r dirwedd, cefnogi hamddena a thwristiaeth gynaliadwy. Mae'r dystiolaeth gan Gyfoeth Naturiol Cymru yn nodi nifer o gyfleoedd yn y meysydd hyn.</p>
<p>Ar yr un pryd, mae cwestiynau pwysig wedi'u codi ar hyd y broses yn ymwneud â fforddiadwyedd, gofynion cyllidol y dyfodol, gwerth am arian, trefniadau llywodraethu ac effeithiau posibl ar gymunedau lleol, seilwaith, datblygiadau ynni, tai a'r iaith Gymraeg. Mae'r pryderon yma wedi'u codi gan awdurdodau lleol a chynrychiolwyr y sectorau busnes a rheoli tir.</p>
<p>Wrth i fi ddod i gasgliad dros dro, dwi wedi ystyried y materion yma'n fanwl. Dwi wedi ystyried canlyniadau'r asesiad effaith rheoleiddiol a'r asesiad effaith integredig gafodd eu paratoi gan swyddogion. Mae'r dadansoddiad yn nodi manteision posibl ynghyd ag ansicrwydd sylweddol. Mae'r asesiad effaith rheoleiddiol yn amcangyfrif costau sefydlu o dros £11 miliwn ac yn nodi'r costau wedi hynny sy'n gysylltiedig â sefydlu a gweithredu awdurdod parc cenedlaethol newydd. Mae hefyd yn nodi ansicrwydd yn y sylfaen dystiolaeth.</p>
<p>Members will be aware that the previous administration asked Natural Resources Wales to assess the case for a new national park. Following an extensive programme of evidence gathering, engagement and consultation, NRW concluded that the area comprising the proposed Glyndŵr national park did meet the statutory tests for designation, and submitted the designation Order to Welsh Ministers.</p>
<p>Since then, a significant volume of evidence has been gathered. Over 400 responses were received during the notification period. These reflected a variety of views, with many respondents supporting the proposal and many opposing it. Significant objections were also submitted, including objections from every one of the five local authorities in the area. There were strong feelings in favour and strong feelings against. Many have highlighted the potential benefits: these include opportunities to enhance nature recovery, strengthen climate resilience, provide strategic leadership for landscape management, and support recreation and sustainable tourism. The evidence presented by NRW identifies a number of opportunities in these areas.</p>
<p>At the same time, important questions have been raised throughout the process relating to affordability, funding requirements in the future, value for money, governance arrangements and potential impacts on local communities, infrastructure, energy developments, housing and the Welsh language. These concerns have been raised by local authorities, businesses and land managers.</p>
<p>In reaching my provisional view, I have carefully considered these issues. I have considered the findings of the regulatory impact assessment and integrated impact assessment prepared by officials. That analysis highlights both possible benefits and significant uncertainties. The regulatory impact assessment estimates establishment costs of over £11 million and identifies ongoing costs associated with establishing and operating a new national park authority. It also notes uncertainty in the evidence base.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778477
156
Cy
2026-10-13T15:05:12
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=5721&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=5721&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Fel dwi eisoes wedi'i nodi, gwnaeth y pum awdurdod lleol yn yr ardal wrthwynebu'r dynodiad. Er fy mod wedi ystyried yn ofalus yr holl sylwadau sydd wedi dod i law, dwi'n cydnabod ei bod yn bwysig iawn deall barn yr awdurdodau lleol yma, sydd eisoes yn chwarae rhan wrth gyflawni llawer o’r canlyniadau a geisir trwy ddynodi ac a fyddai’n bartneriaid pwysig pe bai parc cenedlaethol yn cael ei sefydlu yn y pen draw.</p>
<p>Dwi'n ystyried felly fod gwerth mawr mewn parhau i gadw ffocws cryf ar alluogi'r dynodiadau a'r partneriaethau presennol yma i gyflawni ar gyfer natur, hinsawdd, treftadaeth ddiwylliannol, hamdden a chymunedau lleol, tra'n parhau i fynd ar drywydd yr amcanion a nodwyd drwy broses ddynodi parc Glyndŵr drwy fecanweithiau eraill. Er enghraifft, rŷn ni'n cymryd camau ymarferol i adfer natur ac adeiladu gwydnwch hinsawdd ar draws y gogledd-ddwyrain. Drwy raglen genedlaethol mawndir Llywodraeth Cymru, cyflawnwyd gwaith adfer sylweddol o fewn tirwedd genedlaethol bryniau Clwyd a dyffryn Dyfrdwy, gan gynnwys safle rhostir Llandegla sydd o ddiddordeb gwyddonol arbennig, gan ddod â thua 120 hectar o fawndir i gyflwr gwell.</p>
<p>Mae'r dystiolaeth yn dangos bod llawer o'r heriau a nodwyd gan Gyfoeth Naturiol Cymru eisoes dan ystyriaeth gan raglenni presennol y Llywodraeth hon. Yn eu plith mae ein gwaith ar adfer bioamrywiaeth, adfer mawndiroedd, rhwydweithiau natur, y cynllun ffermio cynaliadwy, gan gynnwys Ffermio Bro, gweithredu ar hinsawdd a natur, twristiaeth gynaliadwy a buddsoddi ehangach yng nghefn gwlad.</p>
<p>Yn bwysig, mae'r polisïau yma eisoes yn cyflawni canlyniadau gwirioneddol i gymunedau, ffermwyr a'r amgylchedd. Mae Ffermio Bro, ein cynllun ffermio cynaliadwy pwrpasol ar gyfer tirweddau dynodedig, yn cefnogi ffermwyr i weithredu’n ymarferol ar gyfer adferiad natur, gwydnwch hinsawdd a rheoli tir cynaliadwy. Mae ffermwyr yn fferm Llangwyfan yn adfer gwrychoedd i ailgysylltu coetir hynafol a gwella rheoli coetiroedd i gryfhau cynefinoedd ar gyfer fflora a ffawna brodorol. Mae hyn yn helpu i greu tirwedd fwy cysylltiedig a gwydn. Mae'n ymddangos i mi, felly, y gellir cyflawni'r amcanion a gafodd eu nodi gan y broses ddynodi trwy fecanweithiau amgen, heb sefydlu awdurdod parc cenedlaethol newydd a heb ysgwyddo'r ymrwymiadau ariannol y byddai ar y dynodiad eu hangen wedi hynny.</p>
<p>Wrth edrych ymlaen, dwi'n credu bydd yna gyfleoedd pellach i sicrhau'r canlyniadau hyn drwy waith y Llywodraeth, drwy ein cynllun gweithredu hinsawdd a natur sydd ar ein gweill, ein strategaeth ddiwylliant, ein dyletswydd diogelu gwledig a chynaliadwyedd amgylcheddol arfaethedig, a fydd yn cryfhau'r ystyriaeth o gynaliadwyedd amgylcheddol, gwydnwch hinsawdd ac effeithiau gwledig ar draws penderfyniadau'r sector cyhoeddus. Dwi hefyd am ystyried a ellir cryfhau'r trefniadau presennol ar gyfer tirweddau cenedlaethol, ochr yn ochr â dulliau integredig eraill sy'n cefnogi adferiad natur, rheoli tir cynaliadwy a chymunedau gwledig ffyniannus.</p>
<p>Wedi dweud hynny i gyd, dwi'n cydnabod arwyddocâd y cynnig hwn sydd o'n blaenau heddiw a'r diddordeb mawr sydd ynddo. Fy nghyfrifoldeb i yw dod i gasgliad rhesymol ar sail yr holl wybodaeth berthnasol. Am y rheswm hwnnw, dwi ddim am wneud penderfyniad terfynol heddiw. Yn hytrach, dwi’n gwahodd unrhyw barti i gyflwyno sylwadau pellach cyn inni wneud penderfyniad terfynol.</p>
<p>Dyma gyfle felly i awdurdodau lleol, sefydliadau cynrychioladol, busnesau, grwpiau cymunedol ac aelodau o'r cyhoedd gyflwyno unrhyw dystiolaeth, dadleuon neu ystyriaethau materol ychwanegol y credant y dylai Gweinidogion Cymru eu hystyried. Gall pobl a sefydliadau gyflwyno'u barn drwy e-bost neu drwy'r post, a bydd y manylion ar wefan Llywodraeth Cymru wrth i ni ddod i ddiwedd y datganiad hwn yn y Senedd heddiw. Byddaf hefyd yn cyhoeddi dolenni i ystod o'r dystiolaeth sydd wedi'i ddatblygu yn ystod y broses hyd yma i lywio'r ystyriaethau ymhellach. Byddwn i'n annog pobl i gyflwyno sylwadau yn benodol sy'n darparu tystiolaeth neu wybodaeth newydd nad ydynt eisoes wedi eu hystyried drwy'r gwaith helaeth a wnaed hyd yn hyn.</p>
<p>Nid bwriad y camau hyn yw ailadrodd ymarferion ymgynghori cynharach; yn hytrach, mae'n bwriadu sicrhau bod yr holl dystiolaeth berthnasol wedi ei hystyried yn briodol ac yn rhesymol cyn gwneud penderfyniad terfynol. Ar ôl i'r cyfnod hwn ddod i ben, mewn pedair wythnos, bydd swyddogion yn dadansoddi'r sylwadau a dderbyniwyd ac yn rhoi cyngor pellach i mi. Yna byddaf yn ystyried yr holl gyflwyniadau yn ofalus cyn dod i benderfyniad terfynol, ynghyd â chyhoeddi fy rhesymau.</p>
<p>Mae tirweddau cymunedau a threftadaeth ddiwylliannol y gogledd-ddwyrain yn bwysig yn genedlaethol. Beth bynnag yw'r canlyniad terfynol, mae'r dystiolaeth a gasglwyd dros y blynyddoedd diwethaf wedi tynnu sylw at eu rhinweddau arbennig a'r heriau maen nhw'n eu hwynebu. Dwi'n parhau i ymrwymo i weithio gyda phartneriaid i sicrhau canlyniadau cadarnhaol i'r tirweddau, i'r cymunedau a chenedlaethau'r dyfodol. Nodwch eto: mae'r cyhoeddiad hwn yn cynrychioli barn dros dro yn unig. Dwi'n annog pawb sydd â diddordeb i ymgysylltu'n adeiladol ar y camau nesaf, fel bod unrhyw benderfyniad terfynol yn cael ei lywio gan yr ystyriaeth lawnaf bosib o'r dystiolaeth sydd o'n blaenau. Diolch yn fawr.</p>
<p>As I have already noted, all five local authorities in the area objected to the designation. While I have carefully considered all representations received, I do recognise the importance of understanding the views of these local authorities, which already play a role in delivering many of the outcomes that are sought through designation and which would be important partners should a national park ultimately be established.</p>
<p>I therefore consider that there is great value in continuing to maintain a strong focus on enabling those existing designations and partnerships to deliver for nature, climate, cultural heritage, recreation and local communities, while continuing to pursue the objectives identified through the Glyndŵr park designation process through other mechanisms. For example, we are taking practical action to restore nature and build climate resilience across the north-east. Through the Welsh Government’s national peatland programme, significant restoration work has been delivered within the Clwydian range and Dee valley national landscape, including at Llandegla moor site, which is of special scientific interest, bringing around 120 hectares of peatland into a more favourable condition.</p>
<p>The evidence demonstrates that many of the challenges identified by Natural Resources Wales are already being addressed through this Welsh Government's current programmes. These include our work on biodiversity recovery, peatland restoration, nature networks, the sustainable farming scheme, including Ffermio Bro, climate and nature action, sustainable tourism and wider rural investment.</p>
<p>Importantly, these policies are already delivering real outcomes for communities, farmers and the environment. Ffermio Bro, our bespoke sustainable farming scheme for designated landscapes, is supporting farmers to deliver practical action for nature recovery, climate resilience and sustainable land management. Farmers at Llangwyfan farm are restoring hedgerows to reconnect ancient woodland and improve woodland management to strengthen habitats for native flora and fauna. This is helping to create a more connected and resilient landscape. It therefore appears to me that the objectives identified through the designation process may be delivered through alternative mechanisms, without establishing a new national park authority and without incurring the ongoing financial commitments that the designation would require.</p>
<p>Looking ahead, I believe there will be further opportunities to secure these outcomes through the Welsh Government's work, through our climate and nature action plan, our culture strategy, our proposed rural-proofing and environmental sustainability duty, which will strengthen the consideration of environmental sustainability, climate resilience and rural impacts across public sector decision making. I will also consider whether existing arrangements for national landscapes can be further strengthened, alongside other integrated approaches that support nature recovery, sustainable land management and thriving rural communities.</p>
<p>Having said all that, I do recognise the significance of this proposal in front of us today and the strong interest it continues to generate. My responsibility is to reach a reasonable conclusion on the basis of all the relevant information. It's for that reason that I am not making a final decision today. Instead, I invite any party to submit further representations before reaching a final decision.</p>
<p>This is therefore an opportunity for local authorities, representative organisations, businesses, community groups and members of the public to present any additional evidence, arguments or material considerations that they believe Welsh Ministers should take into account. People and organisations can submit their views via e-mail or through the post, the details of which will be on the Welsh Government's website as we bring the statement in the Senedd today to a close. I will also be publishing links to a range of evidence that has been developed during the process so far to further inform these considerations. I would encourage people to provide new evidence, in particular, or information that has not already been considered through the extensive work carried out to date.</p>
<p>The intention of these steps is not to repeat earlier consultation exercises; rather, it is intended to ensure that all relevant evidence has been properly considered and in a reasonable manner before a final decision is made. Once this period has concluded, in four weeks' time, officials will analyse the representations received and provide further advice to me. Then I will consider all submissions carefully before coming to a final decision, as well as publishing my reasons.</p>
<p>The landscapes, communities and cultural heritage of the north-east are nationally important. Whatever the final outcome, the evidence assembled over recent years has highlighted both their special qualities and the challenges they face. I remain committed to working with partners to secure positive outcomes for those landscapes, communities and future generations. Note again that this announcement represents a provisional view only. I encourage all interested parties to engage constructively with the next steps so that any final decision is informed by the fullest possible consideration of the evidence before us. Thank you very much. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778496
157
Cy
2026-10-13T15:10:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6009&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6009&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778513
158
En
2026-10-13T15:12:15
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6144&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6144&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778507
159
Cy
2026-10-13T15:12:14
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6143&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6143&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn, Weinidog. Adrian Mason.</p>
<p>Thank you very much, Minister. Adrian Mason.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778508
160
En
2026-10-13T15:12:20
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6149&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6149&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12181
12181
Adrian Mason AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12181
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181
Mason, Adrian
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Cabinet Minister, we've only known each other for a few months, but during that time I've found you to be a reasonable man, and quite frankly, we have political differences, but I know that, as I do, you have the best interests of the people of Wales. So, as such, your statement on a proposed new national park for Wales is welcome. In this instance, nobody in this Chamber needs convincing that the Clwydian range, the Dee valley and the wider area covered by the proposal contain some of the finest landscapes in Wales; they're absolutely fantastic. However, that is not the issue; the issue is determining whether a new national park with associated new powers and costs is the right answer. </p>
<p>Cabinet Minister, I applaud your recognition that there remain too many unanswered questions to confirm the designation Order or to conduct a public inquiry at the moment. We know that Natural Resources Wales believes the area meets the statutory test for designation. However, we also know that serious concerns remain. Numerous opposition points have been raised by stakeholders. Denbighshire has maintained its objection. Flintshire has raised concerns surrounding costs, duplication of planning, amongst others. These concerns matter because this isn't simply about drawing a line on a map, is it? People live within these lines. They farm, they run businesses, they raise families, and basically they're entitled to know what this proposal will actually mean for their lives and livelihoods. That's paramount. They deserve absolute transparency.</p>
<p>So, Cabinet Minister, I appreciate your commitment to pausing proposals in light of the continued uncertainty. Your recognition of the affordability question and what makes commercial common sense for Wales is welcome. These proposals intersect with Wales's best financial interests and the heart of Welsh communities. The important question now is what will happen afterwards or to these proposals.</p>
<p>You've made it clear that your statement today is not a final decision, and have committed to giving an opportunity to those with an interest in these proposals to make further representations. But after the four weeks' extended consultation period, what will happen next? You have committed to ensuring officials will analyse the representations and provide further advice; however, the representations of the interested parties must be listened to—not simply heard, but listened to. Because if local government, communities and other interested parties are to feel confident in the proposals, they must be confident that their views have been listened to and are capable of influencing the final decision.</p>
<p>When looking at the area in question, it's clear that statistics on tourist footfall are positive. In the 2025 statutory consultation report, Natural Resources Wales found that the area already draws 3.3 million visitors annually. Cabinet Minister, it is the right decision not to push forward with the proposals with an incomplete evidence base when it cannot be guaranteed that councils such as Denbighshire, Flintshire, Wrexham and others will not end up carrying additional costs, whether directly or indirectly.</p>
<p>Then there's the effect on local communities, of course. A national park is not simply scenery. There are legitimate concerns about housing development, tourism, traffic and the ability of younger people to remain in the communities where they grew up, with implications for the Welsh language, of course. These concerns should not be dismissed as hostility to environmental protection. They are practical questions about how this proposal will work in the real world.</p>
<p>And finally, Cabinet Minister, there is a question of trust, isn't there? The law provides for objections to be heard for a jolly good reason. Affected county councils and communities have already raised serious issues. Basically, they need to discuss these matters further. I applaud your commitment to exploring how the objectives of the designating process can be delivered under alternative arrangements, and without the £11.6 million estimated establishment cost. We need to understand the fundamentals before prioritising designation: what issues does a new national park solve, why is this particular structure the right solution, how will it work, how will it be funded, and who will be accountable when decisions go wrong.</p>
<p>Cabinet Minister, in light of persistent unanswered questions, the decision not to pursue these proposals before further representations are made across the board is absolutely the right one. Should your Government answer these questions in the affirmative and make a clear financial and local case for proposals, we in Reform will look positively upon the proposals and we will support it, but only if it reflects the wishes of the people of the communities most directly affected. Before another layer of Government is created in north-east Wales, those questions deserve clear answers. The purpose of this Chamber is to represent the interests of the Welsh people—</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog Cabinet, dim ond ers ychydig fisoedd yr ydym wedi adnabod ein gilydd, ond yn ystod y cyfnod hwnnw rydw i wedi gweld eich bod chi'n ddyn rhesymol, ac yn hollol onest, mae gennym wahaniaethau gwleidyddol, ond rwy'n gwybod eich bod yn ystyried buddiannau gorau pobl Cymru. Felly mae croeso i'ch datganiad ar barc cenedlaethol newydd arfaethedig i Gymru. Yn yr achos hwn, does neb yn y Siambr hon angen ei argyhoeddi bod bryniau Clwyd, dyffryn Dyfrdwy a'r ardal ehangach a gwmpesir gan y cynnig yn cynnwys rhai o'r tirweddau gorau yng Nghymru; maen nhw'n hollol wych. Fodd bynnag, nid dyna'r mater; y mater yw penderfynu ai parc cenedlaethol newydd gyda phwerau a chostau newydd cysylltiedig yw'r ateb cywir.</p>
<p>Weinidog Cabinet, rwy'n cymeradwyo eich cydnabyddiaeth bod gormod o gwestiynau heb eu hateb i gadarnhau'r Gorchymyn dynodi neu i gynnal ymchwiliad cyhoeddus ar hyn o bryd. Gwyddom fod Cyfoeth Naturiol Cymru yn credu bod yr ardal yn bodloni'r prawf statudol ar gyfer dynodi. Fodd bynnag, gwyddom hefyd fod pryderon difrifol yn parhau. Mae nifer o bwyntiau sy'n gwrthwynebu wedi'u codi gan randdeiliaid. Mae sir Ddinbych wedi cadw at ei gwrthwynebiad. Mae sir y Fflint wedi codi pryderon ynglŷn â chostau, dyblygu cynllunio, ymhlith eraill. Mae'r pryderon hyn yn bwysig oherwydd nid yw hyn yn ymwneud â thynnu llinell ar fap yn unig, nac ydyw? Mae pobl yn byw o fewn y llinellau hyn. Maen nhw'n ffermio, maen nhw'n rhedeg busnesau, maen nhw'n magu teuluoedd, ac yn y bôn mae ganddyn nhw hawl i wybod beth fydd y cynnig hwn yn ei olygu i'w bywydau a'u bywoliaethau. Mae hynny'n hollbwysig. Maent yn haeddu tryloywder llwyr.</p>
<p>Felly, Weinidog Cabinet, rwy'n gwerthfawrogi eich ymrwymiad i oedi cynigion yng ngoleuni'r ansicrwydd parhaus. Croesewir eich cydnabyddiaeth o'r cwestiwn fforddiadwyedd a'r hyn sy'n gwneud synnwyr cyffredin masnachol i Gymru. Mae'r cynigion hyn yn croestorri â buddiannau ariannol gorau Cymru a chalon cymunedau Cymru. Y cwestiwn pwysig nawr yw beth fydd yn digwydd wedyn neu i'r cynigion hyn.</p>
<p>Rydych wedi ei gwneud yn glir nad yw eich datganiad heddiw yn benderfyniad terfynol, ac wedi ymrwymo i roi cyfle i'r rhai sydd â buddiant o ran y cynigion hyn wneud sylwadau pellach. Ond ar ôl y cyfnod ymgynghori estynedig o bedair wythnos, beth fydd yn digwydd nesaf? Rydych wedi ymrwymo i sicrhau y bydd swyddogion yn dadansoddi'r sylwadau ac yn darparu cyngor pellach; fodd bynnag, rhaid gwrando ar sylwadau'r partïon â buddiant—nid yn unig eu clywed, ond gwrando arnynt. Oherwydd os yw llywodraeth leol, cymunedau a phartïon eraill â buddiant i deimlo'n hyderus o ran y cynigion, rhaid iddynt fod yn hyderus y gwrandewir ar eu barn ac y gallant ddylanwadu ar y penderfyniad terfynol.</p>
<p>Wrth edrych ar yr ardal dan sylw, mae'n amlwg bod ystadegau ar dwristiaid yn gadarnhaol. Yn adroddiad ymgynghori statudol 2025, canfu Cyfoeth Naturiol Cymru fod yr ardal eisoes yn denu 3.3 miliwn o ymwelwyr bob blwyddyn. Weinidog Cabinet, mae'n benderfyniad cywir i beidio â bwrw ymlaen â'r cynigion gyda sylfaen dystiolaeth anghyflawn pan na ellir gwarantu na fydd cynghorau fel sir Ddinbych, sir y Fflint, Wrecsam ac eraill yn y pen draw yn ysgwyddo costau ychwanegol, boed yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol.</p>
<p>Yna mae'r effaith ar gymunedau lleol, wrth gwrs. Nid golygfeydd yn unig yw parc cenedlaethol. Mae pryderon cyfiawn ynglŷn â datblygu tai, twristiaeth, traffig a gallu pobl ifanc i aros yn y cymunedau lle cawsant eu magu, gyda goblygiadau i'r Gymraeg, wrth gwrs. Ni ddylid diystyru'r pryderon hyn fel pethau gelyniaethus o ran diogelu'r amgylchedd. Maen nhw'n gwestiynau ymarferol ynglŷn â sut y bydd y cynnig hwn yn gweithio yn y byd go iawn.</p>
<p>Ac yn olaf, Weinidog Cabinet, mae yna gwestiwn o ymddiriedaeth, onid oes? Mae'r gyfraith yn darparu ar gyfer clywed gwrthwynebiadau am reswm da iawn. Mae cynghorau sir a chymunedau yr effeithir arnynt eisoes wedi codi materion difrifol. Yn y bôn, mae angen iddynt drafod y materion hyn ymhellach. Cymeradwyaf eich ymrwymiad i archwilio sut y gellir cyflawni amcanion y broses ddynodi o dan drefniadau amgen, a heb y gost sefydlu amcangyfrifedig o £11.6 miliwn. Mae angen i ni ddeall y pethau sylfaenol cyn blaenoriaethu dynodiad: pa broblemau y mae parc cenedlaethol newydd yn eu datrys, pam mai'r strwythur penodol hwn yw'r ateb cywir, sut y bydd yn gweithio, sut y bydd yn cael ei ariannu, a phwy fydd yn atebol pan fydd penderfyniadau'n mynd o chwith.</p>
<p>Weinidog Cabinet, yng ngoleuni cwestiynau parhaus heb eu hateb, mae'r penderfyniad i beidio â mynd ar drywydd y cynigion hyn cyn i sylwadau pellach gael eu gwneud ar draws y bwrdd yn hollol gywir. Os bydd eich Llywodraeth yn ateb y cwestiynau hyn yn gadarnhaol ac yn gwneud achos ariannol a lleol clir dros gynigion, byddwn ni yn Reform yn edrych yn gadarnhaol ar y cynigion a byddwn yn ei gefnogi, ond dim ond os yw'n adlewyrchu dymuniadau pobl y cymunedau yr effeithir arnynt fwyaf uniongyrchol. Cyn creu haen arall o Lywodraeth yn y gogledd-ddwyrain, mae'r cwestiynau hynny'n haeddu atebion clir. Pwrpas y Siambr hon yw cynrychioli buddiannau pobl Cymru—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778501
161
En
2026-10-13T15:15:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6309&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6309&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778509
162
En
2026-10-13T15:17:26
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6455&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6455&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Can I ask you to conclude, please?</p>
<p>A gaf i ofyn i chi ddod i ben, os gwelwch yn dda?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778510
163
En
2026-10-13T15:17:27
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6456&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6456&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12181
12181
Adrian Mason AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12181
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181
Mason, Adrian
<p>Indeed you can. In light of today's statement, Cabinet Minister, I am confident that the correct steps have been taken to ensure Welsh voices have not just been acknowledged but been listened to. Thank you.</p>
<p>Yn wir, cewch. Yng ngoleuni'r datganiad heddiw, Weinidog Cabinet, rwy'n hyderus bod y camau cywir wedi'u cymryd i sicrhau bod lleisiau pobl Cymru nid yn unig wedi cael eu cydnabod ond y gwrandawyd arnynt. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778515
164
En
2026-10-13T15:17:40
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6469&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6469&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Thank you to the opposition spokesperson for his comments. My intention, Dirprwy Lywydd, is not to get into immense detail in my responses, because we are now in a phase of listening. I have set out the rationale for why I will be listening over the next four weeks before I make my final decision. But the points are clearly well made by the opposition spokesperson, and I thank him for those comments.</p>
<p>Diolch i lefarydd yr wrthblaid am ei sylwadau. Fy mwriad i, Ddirprwy Lywydd, yw peidio â mynd i fanylion enfawr yn fy ymatebion, oherwydd rydym bellach mewn cyfnod o wrando. Rwyf wedi nodi'r sail resymegol ynghylch pam y byddaf yn gwrando dros y pedair wythnos nesaf cyn i mi wneud fy mhenderfyniad terfynol. Ond mae'r pwyntiau yn amlwg wedi'u gwneud yn dda gan lefarydd yr wrthblaid, ac rwy'n diolch iddo am y sylwadau hynny.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778516
165
En
2026-10-13T15:18:12
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6501&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6501&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
5107
5107
Vikki Howells AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5107
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107
Howells, Vikki
<p>I thank the Cabinet Minister for his statement, but this is a disappointing and, I would add, weak statement from the Minister that demonstrates two things: firstly, a lack of ambition from this Plaid Cymru Government and, secondly, a divide on the Government side when it comes to environmental issues. I think people watching will be surprised to learn that Plaid Cymru, a party that says it wants to tackle the nature emergency, is not progressive when it comes to the environment or on improving access to nature, and surprised that, rather than taking steps to consult the public and get Glyndŵr over the finishing line, the Cabinet Minister has instead chosen to duck his responsibility with what is effectively half a decision.</p>
<p>We are fortunate in Wales that we have beautiful natural environments, and national parks are a great way of opening up our natural environment so more people can enjoy the beautiful places we have in Wales. In Government, Welsh Labour cherished and protected our natural environment and we recognised the huge potential of a new national park. We were ambitious to press ahead. It was a firm manifesto commitment from us. We launched that public inquiry to take the final steps towards establishing Glyndŵr, which would be Wales's first new national park in almost 70 years. The Campaign for National Parks has said that to not go ahead with a public inquiry, as the Cabinet Minister has laid out, would be a bitterly disappointing retreat from this Government, especially from one that has supposedly committed to the protection and restoration of nature-rich landscapes. So, does the Minister agree that this is a retreat?</p>
<p>In your statement, Minister, you said that many respondents supported the proposal and many opposed it. But can you confirm that a majority of respondents were actually in favour of a new national park? Minister, you also said there's now a short opportunity for interested parties to try to change the Government's position. Can you set out the time frame for people to make representations to the Government about this? What advice do you give to those interested about the most effective way of making their case heard? When can we expect you, Minister, to reach a final decision, rather than today's part decision? And why, Minister, do you now think that a 'short opportunity' is preferable to a proper public inquiry, which would have looked in more detail at the evidence and the arguments for and against Glyndŵr? </p>
<p>Lastly, people will rightly ask why a Government that across every other aspect of public policy is so in favour of reviews and inquiries has decided not to have a public inquiry on this occasion. Can I ask the Minister whether there was any new evidence that prompted his statement today, or was it always the Government's intention to cancel a public inquiry and stop Glyndŵr from progressing? Diolch.</p>
<p>Diolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad, ond mae hwn yn ddatganiad siomedig a byddwn yn ychwanegu, un gwan gan y Gweinidog sy'n dangos dau beth: yn gyntaf, diffyg uchelgais gan Lywodraeth Plaid Cymru ac, yn ail, rhaniad ar ochr y Llywodraeth o ran materion amgylcheddol. Rwy'n credu y bydd pobl sy'n gwylio yn synnu wrth glywed nad yw Plaid Cymru, plaid sy'n dweud ei bod eisiau mynd i'r afael â'r argyfwng natur, yn flaengar o ran yr amgylchedd neu o ran gwella mynediad at natur, ac yn synnu oherwydd yn hytrach na chymryd camau i ymgynghori â'r cyhoedd a chael Glyndŵr dros y llinell derfyn, mae'r Gweinidog Cabinet wedi dewis osgoi ei gyfrifoldeb gyda'r hyn sy'n hanner penderfyniad i bob pwrpas.</p>
<p>Rydym yn ffodus yng Nghymru bod gennym amgylcheddau naturiol hardd, ac mae parciau cenedlaethol yn ffordd wych o agor ein hamgylchedd naturiol fel y gall mwy o bobl fwynhau'r lleoedd hardd sydd gennym yng Nghymru. Yn y Llywodraeth, roedd Llafur Cymru yn gwerthfawrogi ac yn gwarchod ein hamgylchedd naturiol ac fe wnaethom gydnabod potensial enfawr parc cenedlaethol newydd. Roedden ni'n awyddus i fwrw ymlaen. Roedd yn ymrwymiad maniffesto cadarn gennym ni. Fe wnaethom lansio'r ymchwiliad cyhoeddus hwnnw i gymryd y camau olaf tuag at sefydlu Glyndŵr, sef parc cenedlaethol newydd cyntaf Cymru ers bron i 70 mlynedd. Mae'r Ymgyrch dros Barciau Cenedlaethol wedi dweud y byddai peidio â bwrw ymlaen ag ymchwiliad cyhoeddus, fel y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i nodi, yn enciliad siomedig iawn gan y Llywodraeth hon, yn enwedig gan un sydd wedi ymrwymo i amddiffyn ac adfer tirweddau sy'n gyfoethog o ran natur. Felly, a yw'r Gweinidog yn cytuno bod hwn yn enciliad?</p>
<p>Yn eich datganiad, Weinidog, dywedoch chi fod llawer o ymatebwyr yn cefnogi'r cynnig a llawer yn ei wrthwynebu. Ond a allwch chi gadarnhau bod mwyafrif yr ymatebwyr mewn gwirionedd o blaid parc cenedlaethol newydd? Weinidog, dywedoch hefyd fod cyfle byr i bartïon â buddiant geisio newid safbwynt y Llywodraeth. A allwch chi nodi'r amserlen i bobl gyflwyno sylwadau i'r Llywodraeth ynghylch hyn? Pa gyngor ydych chi'n ei roi i'r rhai sydd â buddiant o ran y ffordd fwyaf effeithiol o sicrhau y clywir eu hachos? Pryd allwn ddisgwyl i chi, Weinidog, ddod i benderfyniad terfynol, yn hytrach na phenderfyniad rhannol heddiw? A pham, Weinidog, ydych yn awr yn meddwl bod 'cyfle byr' yn well nag ymchwiliad cyhoeddus priodol, a fyddai wedi edrych yn fanylach ar y dystiolaeth a'r dadleuon o blaid ac yn erbyn Glyndŵr?</p>
<p>Yn olaf, bydd pobl, yn briodol, yn gofyn pam y mae Llywodraeth sydd ar draws pob agwedd arall ar bolisi cyhoeddus gymaint o blaid adolygiadau ac ymchwiliadau wedi penderfynu peidio â chael ymchwiliad cyhoeddus ar yr achlysur hwn. A gaf ofyn i'r Gweinidog a oedd unrhyw dystiolaeth newydd a ysgogodd ei ddatganiad heddiw, neu a oedd bob amser yn fwriad gan y Llywodraeth i ganslo ymchwiliad cyhoeddus ac atal Glyndŵr rhag symud ymlaen? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778502
166
En
2026-10-13T15:20:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6609&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6609&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778511
167
En
2026-10-13T15:22:34
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6763&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6763&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778512
168
En
2026-10-13T15:22:36
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6765&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6765&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778505
169
En
2026-10-13T15:21:21
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6690&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6690&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Thank you to the opposition spokesperson for those questions. There are some points of substance there. I've heard the view expressed clearly, which I will obviously take into account, and I will reiterate my request to anyone who has an interest in these matters to write to the Government through the Welsh Government website or through the Royal Mail to offer us their views. I will welcome those views, and I will consider them carefully and reasonably.</p>
<p>It is a period of four weeks, and that is the timetable. It would be my intention, and I have asked my officials, to assess and analyse those representations in short order, because I do not believe that uncertainty helps anyone. I would hope to be in a position to update this Senedd either by Christmas or early in the new year as to the next steps—the next step either being the commissioning of a public inquiry or a rejection of the designation Order.</p>
<p>There is a point raised here about whether we should always turn to a public inquiry or to a 54:46 result on a consultation to guide us as a Government. Fundamentally, it is my belief that Government Ministers must make political judgments. At times, those judgments will be balanced, and there will be people who are proponents of one side or the other, but we have to consider the evidence carefully and come to a conclusion. That is what I have sought to do here, and I have set out a follow-on process that will allow people to make further representations. Diolch.</p>
<p>Diolch i lefarydd yr wrthblaid am y cwestiynau yna. Mae rhai pwyntiau o sylwedd yna. Rwyf wedi clywed y farn wedi'i mynegi'n glir, y byddaf yn amlwg yn ei hystyried, a byddaf yn ailadrodd fy nghais i unrhyw un sydd â buddiant o ran y materion hyn ysgrifennu at y Llywodraeth drwy wefan Llywodraeth Cymru neu drwy'r Post Brenhinol i gynnig eu barn i ni. Byddaf yn croesawu'r safbwyntiau hynny, a byddaf yn eu hystyried yn ofalus ac yn rhesymol.</p>
<p>Mae'n gyfnod o bedair wythnos, a dyna'r amserlen. Fy mwriad i, ac rwyf wedi gofyn i'm swyddogion, yw asesu a dadansoddi'r sylwadau hynny yn fyr, oherwydd nid wyf yn credu bod ansicrwydd yn helpu unrhyw un. Byddwn yn gobeithio bod mewn sefyllfa i ddiweddaru'r Senedd hon naill ai erbyn y Nadolig neu ddechrau'r flwyddyn newydd ynglŷn â'r camau nesaf—y cam nesaf yw naill ai comisiynu ymchwiliad cyhoeddus neu wrthod y Gorchymyn dynodi.</p>
<p>Mae pwynt wedi'i godi yma ynghylch pa un a ddylem bob amser droi at ymchwiliad cyhoeddus neu at ganlyniad 54:46 o ymgynghoriad i'n harwain ni fel Llywodraeth. Yn y bôn, rwy'n credu bod yn rhaid i Weinidogion y Llywodraeth roi barn wleidyddol. Ar adegau, bydd y dyfarniadau hynny'n gytbwys, a bydd yna bobl sy'n cefnogi'r naill ochr neu'r llall, ond mae'n rhaid i ni ystyried y dystiolaeth yn ofalus a dod i gasgliad. Dyna beth rydw i wedi ceisio ei wneud yma, ac rwyf wedi creu proses ddilynol a fydd yn caniatáu i bobl wneud sylwadau pellach. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778514
170
En
2026-10-13T15:23:33
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6822&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6822&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
171
171
Darren Millar AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>Well, you have parked the national park. I want to welcome that announcement. It's absolutely necessary, because whilst I support the principle of a national park in north-east Wales, I was not impressed with the proposals that were put forward by Natural Resources Wales, which seem to have gone bonkers with the felt-tip pen, drawing a huge area into the new proposed national park. I did not believe that that represented the opportunity for north-east Wales that it ought to have done. I have always believed that, had a national park been able to be established, it should have been established along the borders of the existing area of outstanding natural beauty in the Clwydian range and the Dee valley. Nor was I supportive of the establishment of a new national park authority, because we all know the democratic deficit that exists in national park authorities, with people who are appointed to them rather than people who are directly accountable to members of the public in those national park areas. That is something that I would hope the Government could reflect on for other national parks in Wales, and whether there may be an opportunity to undertake a piece of work on reform for national parks.</p>
<p>I have to say, I heard the bleating from the Labour Party about this. They had five years to deliver a national park. It was one of the key commitments that they say their party made in advance of the Senedd elections in 2021. We know that they failed to fulfil many of their promises; this was on that long list of promises that they failed to fulfil. And if it was so important to them, perhaps you could have asked for this as part of the budget deal that you've just given to the Plaid Cymru Government. Because you could have extracted a much higher price, frankly, than the peanuts that you seem to have accepted in return for your votes on the supplementary budget when it comes in a few weeks' time.</p>
<p>You've identified the timetable, which is good, because I don't think the uncertainty helps anybody in north Wales, particularly those who were fearful about the implications of a national park. Can you tell me this, though, Minister? You mentioned the cost of the establishment of the national park, the £11.6 million. That money has been provided for, if you like, within the budget, I would assume, over the next few years, has it not? [<em>Interruption</em>.] No. Okay. So, it's not in your thinking, not in your psyche, which seems a bit odd. [<em>Interruption</em>.] The reason I'm asking is because I would still like that investment to flow into the existing AONB, because I do think that protecting our designated landscapes is important. We know that there are issues with the capacity of car parks, the maintenance of footpaths, the need for rangers, if you like, to make sure that our designated landscapes, including AONBs, are properly managed. I do think that there is a need for further resources to be invested in north-east Wales in the Clwydian range and Dee valley AONB. Of course, you would expect me to argue that, as a person who represents that neck of the woods.</p>
<p>But I do urge you, in making your final determination on this: don't shy away from making a brave decision to abandon the project altogether if necessary, because we've got to do what's right for the people in those communities that are affected by this. I heard the comments about impact on the Welsh language, and impact on house prices as well, of course, which has been raised by many people in response to the consultation. But what we've really got to do is make sure that the beauty that we're all able to enjoy in north-east Wales is something that we can continue to offer to people, to visitors, to take advantage of the economic benefits that those visitors can bring to our communities, but in a way that is well managed, in a way that supports appropriate development, that doesn't hinder responsible landowners from continuing to be able to manage their land in a way that protects the environment, and also in a way that is efficient for the taxpayer.</p>
<p>That's why I would urge you, please, to consider looking at the reform of national parks to see whether there's a different way forward, and whether designated landscapes can be managed in a different way—rather than by national park authorities, whether they can be managed by local authorities in those areas, in the same way that the AONB is successfully managed in north Wales. Because I do think that's a more efficient way for the taxpayer to still get the benefits that these designations bring.</p>
<p>Wel, rydych chi wedi parcio'r parc cenedlaethol. Rwyf am groesawu'r cyhoeddiad hwnnw. Mae'n gwbl angenrheidiol, oherwydd er fy mod yn cefnogi'r egwyddor o barc cenedlaethol yn y gogledd-ddwyrain, nid oedd y cynigion a gyflwynwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru wedi creu argraff arnaf, sy'n ymddangos eu bod wedi mynd yn orffwyll gyda'r pen blaen ffelt, gan dynnu llun ardal enfawr o fewn y parc cenedlaethol arfaethedig newydd. Nid oeddwn yn credu bod hynny'n cynrychioli'r cyfle i'r gogledd-ddwyrain y dylai fod wedi ei wneud. Rwyf bob amser wedi credu, pe bai parc cenedlaethol wedi ei sefydlu, y dylai fod wedi ei sefydlu ar hyd ffiniau'r ardal bresennol o harddwch naturiol eithriadol ym mryniau Clwyd a dyffryn Dyfrdwy. Nid oeddwn ychwaith yn gefnogol i sefydlu awdurdod parc cenedlaethol newydd, oherwydd rydym i gyd yn ymwybodol o'r diffyg democrataidd sy'n bodoli mewn awdurdodau parciau cenedlaethol, gyda phobl sy'n cael eu penodi iddynt yn hytrach na phobl sy'n uniongyrchol atebol i aelodau o'r cyhoedd yn ardaloedd y parciau cenedlaethol hynny. Mae hynny'n rhywbeth y byddwn yn gobeithio y gallai'r Llywodraeth fyfyrio arno ar gyfer parciau cenedlaethol eraill yng Nghymru, a pha un a allai fod cyfle i ymgymryd â darn o waith ar ddiwygio parciau cenedlaethol.</p>
<p>Mae'n rhaid i mi ddweud, clywais sŵn brefu gan y Blaid Lafur ynghylch hyn. Roedd ganddynt bum mlynedd i gyflwyno parc cenedlaethol. Roedd yn un o'r ymrwymiadau allweddol y maen nhw'n dweud bod eu plaid wedi eu gwneud cyn etholiadau'r Senedd yn 2021. Gwyddom eu bod wedi methu â chyflawni llawer o'u haddewidion; roedd hyn ar y rhestr hir honno o addewidion y gwnaethant fethu â'u cyflawni. Ac os oedd mor bwysig iddyn nhw, efallai y gallech fod wedi gofyn am hyn fel rhan o'r cytundeb cyllideb rydych chi newydd ei roi i Lywodraeth Plaid Cymru. Oherwydd gallech fod wedi cael pris llawer uwch, i fod yn onest, na'r cnau mwnci yr ymddengys eich bod wedi derbyn yn gyfnewid am eich pleidleisiau ar y gyllideb atodol pan ddaw mewn ychydig wythnosau.</p>
<p>Rydych chi wedi nodi'r amserlen, sy'n dda, oherwydd nid wyf yn credu bod yr ansicrwydd yn helpu unrhyw un yn y gogledd, yn enwedig y rhai a oedd yn ofni ynghylch goblygiadau parc cenedlaethol. Allwch chi ddweud hyn wrthyf, fodd bynnag, Weinidog? Fe wnaethoch chi sôn am y gost o sefydlu'r parc cenedlaethol, sef y £11.6 miliwn. Mae'r arian hwnnw wedi'i ddarparu, os mynnwch, o fewn y gyllideb, byddwn yn tybio, dros y blynyddoedd nesaf, onid yw? [<em>Torri ar draws.</em>] Na. Iawn. Felly, nid yw yn eich meddwl, nid yn eich enaid, sy'n ymddangos ychydig yn od. [<em>Torri ar draws.</em>] Y rheswm pam rydw i'n gofyn yw oherwydd hoffwn i'r buddsoddiad hwnnw lifo i'r AHNE bresennol, oherwydd rwy'n credu bod amddiffyn ein tirweddau dynodedig yn bwysig. Gwyddom fod problemau gyda chapasiti meysydd parcio, cynnal a chadw llwybrau troed, yr angen am geidwaid, os dymunwch, i wneud yn siŵr bod ein tirweddau dynodedig, gan gynnwys AHNEau, yn cael eu rheoli'n iawn. Credaf fod angen buddsoddi adnoddau pellach yn y gogledd-ddwyrain yn AHNE bryniau Clwyd a dyffryn Dyfrdwy. Wrth gwrs, byddech chi'n disgwyl i mi ddadlau hynny, fel person sy'n cynrychioli'r ardal honno.</p>
<p>Ond rwy'n eich annog chi, wrth wneud eich penderfyniad terfynol ar hyn: peidiwch â bod ofn gwneud penderfyniad dewr i roi'r gorau i'r prosiect yn gyfan gwbl os oes angen, oherwydd mae'n rhaid i ni wneud yr hyn sy'n iawn i'r bobl yn y cymunedau hynny yr effeithir arnynt gan hyn. Clywais y sylwadau am yr effaith ar y Gymraeg, a'r effaith ar brisiau tai hefyd, wrth gwrs, sydd wedi cael eu codi gan lawer o bobl mewn ymateb i'r ymgynghoriad. Ond yr hyn sy'n rhaid i ni ei wneud mewn gwirionedd yw sicrhau bod yr harddwch yr ydym i gyd yn gallu ei fwynhau yn y gogledd-ddwyrain yn rhywbeth y gallwn barhau i'w gynnig i bobl, i ymwelwyr, i fanteisio ar y buddion economaidd y gall yr ymwelwyr hynny eu cynnig i'n cymunedau, ond mewn ffordd sy'n cael ei reoli'n dda, mewn ffordd sy'n cefnogi datblygiad priodol, nad yw'n rhwystro tirfeddianwyr cyfrifol rhag parhau i allu rheoli eu tir mewn ffordd sy'n diogelu'r amgylchedd, a hefyd mewn ffordd sy'n effeithlon i'r trethdalwr.</p>
<p>Dyna pam y byddwn yn eich annog i ystyried diwygio parciau cenedlaethol i weld a oes ffordd wahanol ymlaen, ac a ellir rheoli tirweddau dynodedig mewn ffordd wahanol—yn hytrach na gan awdurdodau parciau cenedlaethol, pa un a ellir eu rheoli gan awdurdodau lleol yn yr ardaloedd hynny, yn yr un modd ag y mae'r AHNE yn cael ei rheoli'n llwyddiannus yn y gogledd. Oherwydd rwy'n credu bod hynny'n ffordd fwy effeithlon i'r trethdalwr barhau i gael y buddion y mae'r dynodiadau hyn yn eu cynnig.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778499
171
Cy
2026-10-13T15:25:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=6909&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=6909&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778518
172
En
2026-10-13T15:28:40
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7129&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7129&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>I thank the Member for those generally positive comments. As my colleague has highlighted, there was no money allocated in the previous Government's budget for this purpose, which I think is interesting, shall we say. You make some interesting points more broadly about the governance of national parks. It is something that I shall certainly be considering and my colleagues will certainly be considering. The landscape of governance in Wales is potentially more complicated than it needs to be. How we move from here to where we would like to be is another question and I'm sure we will have lively debates in this Senedd around some of those issues. But it is a point well made.</p>
<p>Diolchaf i'r Aelod am y sylwadau cadarnhaol yna yn gyffredinol. Fel y mae fy nghyd-Aelod wedi'i amlygu, nid oedd unrhyw arian wedi'i ddyrannu yng nghyllideb y Llywodraeth flaenorol at y diben hwn, sydd yn fy marn i'n ddiddorol, a ddywedwn ni. Rydych chi'n gwneud rhai pwyntiau diddorol yn ehangach am lywodraethu parciau cenedlaethol. Mae'n rhywbeth y byddaf yn sicr yn ei ystyried a bydd fy nghyd-Aelodau yn sicr yn ei ystyried. Mae'r dirwedd lywodraethu yng Nghymru o bosibl yn fwy cymhleth nag sydd angen iddi fod. Mae ffordd yr ydym ni'n symud oddi yma i ble yr hoffem fod yn gwestiwn arall ac rwy'n siŵr y byddwn yn cael dadleuon bywiog yn y Senedd hon ynghylch rhai o'r materion hynny. Ond mae'n bwynt sydd wedi'i wneud yn dda.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778521
173
Cy
2026-10-13T15:29:26
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7175&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7175&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
8371
8371
Elwyn Vaughan
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8371
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8371
Vaughan, Elwyn
<p>Diolch, Weinidog. Dyma chi'r realiti y byddai parc cenedlaethol newydd yn ei olygu: uno'r ardal o Langadfan ym Mhowys i Brestatyn ynghyd, sydd â dim byd yn gyffredin â'i gilydd. Cynyddu prisiau tai 25 y cant yn uwch na'r cyfartaledd yn ôl cymdeithas dai y Nationwide, gan wneud pethau hyd yn oed yn waeth i'n pobl ifanc. Cynyddu pwysau trafnidiaeth yn sgil delwedd hud a lledrith statws parc cenedlaethol ar lefydd fel Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanwddyn, tra'n gwneud dim gwahaniaeth i fioamrywiaeth, yn ôl astudiaethau diweddar, o gymharu â thu allan i barciau cenedlaethol, tra’n costio tua £6 miliwn y flwyddyn ar adeg pan fo parciau sydd eisoes yn bodoli wedi cael toriadau cyllidol o 41 y cant, ac o dan bwysau dybryd, a thra bod ein gwasanaethau gwledig yn cael eu torri o hyd. Dyw cael awdurdod newydd ddim yn gynaliadwy nac yn briodol, a gwastraffwyd £2.1 miliwn eisoes gan y Llywodraeth flaenorol ar hyn. Digon yw digon. A ellir cael cadarnhad na fydd y Llywodraeth yma yn gwario ffortiwn ar y cam nesaf hyn?</p>
<p>Thank you, Minister. This is the reality of what a new national park would mean: joining together the area from Llangadfan in Powys to Prestatyn, areas that have nothing whatsoever in common. Increasing house prices 25 per cent above the average, according to Nationwide building society, making the situation even worse for our young people. Increasing transport pressures as a result of the enchanting make-believe image of national parks in areas like Llanrhaeadr-ym-Mochnant and Llanddwyn, while doing nothing to improve biodiversity, according to recent studies, compared to areas outside of the park, while costing approximately £6 million per annum, at a time when existing parks have faced funding cuts of 41 per cent, and are under huge pressure, and while our rural services also face constant cuts. Creating a new authority is neither sustainable nor appropriate, and £2.1 million has already been wasted on this by the previous Government. Enough is enough. Could I have confirmation that this Government will not spend a fortune on the next phase of this process?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778519
174
Cy
2026-10-13T15:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7209&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7209&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778525
175
Cy
2026-10-13T15:30:32
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7241&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7241&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778537
176
Cy
2026-10-13T15:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7509&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7509&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778526
177
Cy
2026-10-13T15:30:32
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7241&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7241&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Diolch i’r Aelod. Mi allaf i gadarnhau na fyddwn ni'n gwario ffortiwn, ond yn argymell pobl i hala e-bost atom ni gyda’u sylwadau nhw yn y cam nesaf—nag ar y dadansoddi chwaith. Hynny yw, mae angen i ni symud ymlaen i ddod i benderfyniad rhesymol a chall ar y materion yma rhag blaen.</p>
<p>I thank the Member. I can confirm that we won't be spending a fortune, but recommending that people send their comments via e-mail in the next phase. We won't be spending a great amount of money on the analysis either. That is, we need to make a wise decision on these issues as a matter of urgency. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778528
178
En
2026-10-13T15:30:55
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7264&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7264&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12170
12170
Iain McIntosh AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12170
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170
McIntosh, Iain
<p>Cabinet Minister, I really do welcome the decision, actually—although it's only provisional so far—not to proceed with yet another publicly funded authority. Now, you've also acknowledged that existing organisations and bodies can already deliver the same objectives that a national park would do if it was to be introduced, and I'll come to that at the end. But, surely, the evidence in front of us now raises a bigger question, and that is: why was this proposal allowed to progress this far in the first place? </p>
<p>If this does ever proceed, obviously, as was alluded to earlier, it's going to cost £11.6 million just to establish it, plus further ongoing costs, despite objections from every single one of the other affected local authorities. So, I'd like to know, really: how much taxpayers' money has already been spent pursuing this proposal? Also, will you now commit to rejecting it permanently, please, rather than leaving the door open to yet another expensive layer of bureaucracy that local communities neither need nor want?</p>
<p>Now, finally, as I've alluded to just now, you've confirmed that the work of all local authorities can be carried out without them—</p>
<p>Weinidog Cabinet, rwy'n croesawu'r penderfyniad mewn gwirionedd—er mai dim ond dros dro yw hyd yn hyn—i beidio â bwrw ymlaen ag awdurdod arall a ariennir gan y cyhoedd. Nawr, rydych chi hefyd wedi cydnabod y gall sefydliadau a chyrff presennol eisoes gyflawni'r un amcanion ag y byddai parc cenedlaethol yn ei wneud pe bai'n cael ei gyflwyno, ac fe ddof at hynny ar y diwedd. Ond, yn sicr, mae'r dystiolaeth sydd ger ein bron bellach yn codi cwestiwn mwy, a hynny yw: pam y caniatawyd i'r cynnig hwn symud ymlaen mor bell yn y lle cyntaf?</p>
<p>Os bydd hwn byth yn mynd rhagddo, yn amlwg, fel y soniwyd amdano yn gynharach, bydd yn costio £11.6 miliwn dim ond i'w sefydlu yn unig, ynghyd â chostau parhaus pellach, er gwaethaf gwrthwynebiadau gan bob un o'r awdurdodau lleol eraill yr effeithir arnynt. Felly, hoffwn wybod, mewn gwirionedd: faint o arian trethdalwyr sydd eisoes wedi'i wario wrth ymdrin a'r cynnig hwn? Hefyd, a fyddwch yn awr yn ymrwymo i'w wrthod yn barhaol, os gwelwch yn dda, yn hytrach na gadael y drws ar agor i haen ddrud arall o fiwrocratiaeth nad oes ei hangen na'i heisiau ar gymunedau lleol?</p>
<p>Nawr, yn olaf, fel y cyfeiriais ato gynnau, rydych wedi cadarnhau y gellir gwneud gwaith yr holl awdurdodau lleol hebddynt—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778530
179
En
2026-10-13T15:32:05
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7334&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7334&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Can you conclude, please?</p>
<p>Allwch chi ddod i ben, os gwelwch yn dda?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778531
180
En
2026-10-13T15:32:06
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7335&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7335&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12170
12170
Iain McIntosh AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12170
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170
McIntosh, Iain
<p>So, I'd just like to sort of echo the comment that was made over there, but go further than that, and that is to confirm that, if we don't need these other national park authorities, we should get rid of them all in the first place. Thank you. </p>
<p>Felly, hoffwn adleisio'r sylw a wnaed yna, ond mynd ymhellach na hynny, sef cadarnhau, os nad oes angen yr awdurdodau parc cenedlaethol eraill hyn, dylem gael gwared arnyn nhw i gyd yn y lle cyntaf. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778533
181
En
2026-10-13T15:32:19
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7348&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7348&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>I thank the Member for the question. I think allusion has been made to the sum spent by a previous Government on this programme, and I've given a commitment to the Senedd that, over this next period, we will be spending very little indeed in simply assessing the information we get in, and affording an opportunity for people to e-mail us. </p>
<p>I understand the point made that it should be rejected permanently today. I am minded towards that point of view, but, for the reasons I've outlined, I have set out that extra short process, so that interested parties—. Because it is not a matter of consensus, even across this Chamber, but I am minded to make that decision. I have set out the reasons why I am minded to make that decision, but I have also set out a short timescale for reaching that decision. </p>
<p>You raise an interesting point, and maybe I may make some positive points about the previous Government here. The financial context that we face is clearly an issue. I think, if we were in a position, if we were back in the halcyon dates of public sector growth in spending between 1997 and 2005, we might be having a different discussion here. I'm sceptical about layers of bureaucracy generally, but if the financial position was different—. I think that is an issue. </p>
<p>I also think—and it is something that I'm hoping to bring to my role, and colleagues are hoping to bring to their role—that we have, as a Senedd, and as a Government in past years, sought out major pieces of legislation, major new initiatives, without following through every time on working out what the outcomes will be for people in communities right across Wales. And if we can bring that focus back to outcomes and to making an improvement to people's lives, we can improve housing, the Welsh language, businesses, tourism, sustainability, in a more integrated way. So, I think there is an opportunity there to bring things together across Government.</p>
<p>As I've set out, I am not persuaded that that requires a new national park in the Glyndŵr area, as of today. I've offered that opportunity for people to make further representations, and I welcome all comments on that point. Diolch yn fawr. </p>
<p>Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn. Rwy'n credu bod cyfeiriad wedi'i wneud at y swm a wariwyd gan Lywodraeth flaenorol ar y rhaglen hon, ac rwyf wedi rhoi ymrwymiad i'r Senedd y byddwn yn gwario ychydig iawn mewn gwirionedd ar asesu'r wybodaeth a gawn, a rhoi cyfle i bobl anfon e-bost atom.</p>
<p>Rwy'n deall y pwynt a wnaed y dylid ei wrthod yn barhaol heddiw. Mae gennyf ogwydd tuag at y safbwynt hwnnw, ond, am y rhesymau rydw i wedi'u hamlinellu, rwyf wedi cyflwyno'r broses fer ychwanegol honno, fel bod partïon â buddiant—. Oherwydd nid mater o gonsensws ydyw, hyd yn oed ar draws y Siambr hon, ond rwy'n bwriadu gwneud y penderfyniad hwnnw. Rwyf wedi nodi'r rhesymau pam rydw i'n meddwl gwneud y penderfyniad hwnnw, ond rwyf hefyd wedi nodi amserlen fer ar gyfer cyrraedd y penderfyniad hwnnw.</p>
<p>Rydych chi'n codi pwynt diddorol, ac efallai y byddaf yn gwneud rhai pwyntiau cadarnhaol am y Llywodraeth flaenorol yma. Mae'r cyd-destun ariannol yr ydym yn ei wynebu yn amlwg yn broblem. Rwy'n credu, pe baem mewn sefyllfa, pe baem yn ôl yn yr oes aur o dwf y sector cyhoeddus o ran gwariant rhwng 1997 a 2005, efallai y byddem yn cael trafodaeth wahanol yma. Rwy'n amheus ynglŷn â haenau o fiwrocratiaeth yn gyffredinol, ond pe bai'r sefyllfa ariannol yn wahanol—. Rwy'n credu bod hynny'n broblem.</p>
<p>Rwy'n meddwl hefyd—ac mae'n rhywbeth yr wyf yn gobeithio ei gyflwyno i'm rôl, ac mae cyd-Aelodau yn gobeithio ei gyflwyno i'w rôl—ein bod ni, fel Senedd, ac fel Llywodraeth yn y blynyddoedd diwethaf, wedi chwilio am ddarnau mawr o ddeddfwriaeth, mentrau newydd mawr, heb lwyddo bob tro i weithio allan beth fydd y canlyniadau i bobl mewn cymunedau ledled Cymru. Ac os gallwn ddod â'r ffocws hwnnw yn ôl at ganlyniadau ac i wella bywydau pobl, gallwn wella tai, y Gymraeg, busnesau, twristiaeth, cynaliadwyedd, mewn ffordd fwy integredig. Felly, rwy'n credu bod cyfle yna i ddod â phethau at ei gilydd ar draws y Llywodraeth.</p>
<p>Fel yr wyf wedi sôn, nid wyf yn argyhoeddedig bod angen parc cenedlaethol newydd yn ardal Glyndŵr heddiw. Rwyf wedi cynnig y cyfle hwnnw i bobl wneud sylwadau pellach, ac rwy'n croesawu pob sylw ar y pwynt hwnnw. Diolch yn fawr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778517
182
Cy
2026-10-13T15:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7509&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7509&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>Wel, am ddatganiad siomedig. Bydd unrhyw un sydd wedi cerdded ar hyd mynyddoedd y Berwyn, fel dwi wedi gwneud, yn gwybod amgylchedd mor unigryw ac arbennig ydy e: Cadair Berwyn, Llyn Lluncaws, Pistyll Rhaeadr, Cyrniau Nod, i enwi ond rhai mannau. Dyma leoliadau gwyllt, anghysbell, sy'n haeddu cael eu hadnabod yn well gan drwch poblogaeth Cymru a thu hwnt.</p>
<p>Well, what a disappointing statement. Anyone who has walked along the Berwyn mountains, as I have done, will know how unique and special an environment it is: Cadair Berwyn, Llyn Lluncaws, Pistyll Rhaeadr, Cyrniau Nod, to name just a few places. These are wild, remote areas, which deserve to be known better amongst the people of Wales and beyond.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778523
183
En
2026-10-13T15:35:23
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7532&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7532&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>Just yesterday I chaired the cross-party group on outdoor activities, where there was a unanimous view around the table on how vital and underappreciated access to the countryside is. We know what the RSPB have said about Wales being one of the most nature-deprived countries in the western world, and we heard earlier, even from the Reform Member, about the importance of tourism to our economy. So, why take this decision? There is no mention of doing this in your manifesto. I don't wish to downplay the real concerns that exist around these proposals, but the place to explore them, surely, is through a public inquiry. I'd like the Minister to explain why he doesn't believe that a public inquiry is the right format for this, because it looks to me that, at this Government's first test on its ability to protect nature, it fails spectacularly, and has instead entered into some sort of unholy trinity with the Tories and Reform. Your progressive credentials look failing to me, Minister.</p>
<p>Dim ond ddoe cadeiriais y grŵp trawsbleidiol ar weithgareddau awyr agored, lle roedd barn unfrydol o amgylch y bwrdd ar ba mor hanfodol yw mynediad at gefn gwlad a nas gwerthfawrogir ddigon. Gwyddom beth mae'r RSPB wedi'i ddweud am Gymru sef ei bod yn un o'r gwledydd mwyaf difreintiedig o ran natur yn y byd gorllewinol, ac fe glywsom yn gynharach, hyd yn oed gan Aelod Reform, am bwysigrwydd twristiaeth i'n heconomi. Felly, pam cymryd y penderfyniad hwn? Does dim sôn am wneud hyn yn eich maniffesto. Nid wyf eisiau bychanu'r pryderon gwirioneddol sy'n bodoli ynglŷn â'r cynigion hyn, ond y lle ar gyfer eu harchwilio, yn sicr, yw trwy ymchwiliad cyhoeddus. Hoffwn i'r Gweinidog esbonio pam nad yw'n credu mai ymchwiliad cyhoeddus yw'r fformat cywir ar gyfer hyn, oherwydd mae'n ymddangos i mi, ar brawf cyntaf y Llywodraeth hon ar ei gallu i warchod natur, ei bod yn methu'n llwyr, ac yn hytrach mae wedi ymuno â rhyw fath o drindod anfad gyda'r Torïaid a Reform. Mae'n ymddangos i mi fod eich cymwysterau blaengar yn methu, Weinidog.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778529
184
Cy
2026-10-13T15:36:19
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7588&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7588&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Mae'n rhaid cyfaddef fy mod i fymryn yn siomedig â sylwadau fy nghyfaill o'r cefn yn fanna. Dwi'n un sydd wedi mwynhau mynyddoedd y Berwyn—dwi wedi rhedeg mynyddoedd y Berwyn ar adegau. Dwi'n cydnabod ac yn cytuno â'r Aelod ar ei bwyntiau ar bwysigrwydd ein hardaloedd naturiol a'r cyfle sydd gyda ni fel Llywodraeth i wella hynny. Mae yna sawl strategaeth dwi wedi eu hamlygu yn fy natganiad heddiw a fydd yn gwneud yn union hynny: twristiaeth gynaliadwy, cymunedau gwledig cynaliadwy, cymunedau gwledig ffyniannus. Dyna'r cyfle sydd gyda ni wrth gymryd camau reit ar draws y Llywodraeth i wella pethau. Dyna dwi am ei wneud, a dyna sydd yn pwyso ar fy meddwl i wrth symud tuag at benderfyniad ar y materion hyn.</p>
<p>I have to admit that I'm slightly disappointed by the comments made by my colleague behind me there. I am one who has enjoyed the Berwyn range—I've run in the Berwyn mountains on occasion. I do acknowledge and agree with the Member on the points that he's made on the importance of our natural areas and the opportunity that we have as a Government to improve that. There are a number of strategies that I've highlighted in my statement today that will do exactly that: sustainable tourism, sustainable rural communities, prosperous rural communities. Those are the opportunities that we have in taking steps across Government to make improvements. That's what I want to do, and that's what's at the forefront of my mind as I move towards a decision on these issues.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778543
185
Cy
2026-10-13T15:37:16
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7645&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7645&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch. Ac yn olaf, Weinidog, Andrew Griffin.</p>
<p>Thank you. And finally, Minister, Andrew Griffin.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778544
186
En
2026-10-13T15:37:20
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7649&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7649&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12187
12187
Andrew Griffin AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12187
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12187
Griffin, Andrew
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. As a north Powys resident, I welcome the Minister's announcement today. I think he's reached a sensible conclusion, albeit provisionally, and I'm sure my constituents in the affected area will also welcome this announcement. All five local authorities, remember—all five local authorities—objected to this proposal, and there have been very real concerns from farmers, businesses and local communities.</p>
<p>In my role as Chair of the Public Accounts and Public Administration Committee, I'm particularly conscious of the financial pressures facing public services. Indeed, only yesterday we were examining the serious financial difficulties facing the NHS in Wales. At £11.6 million, just to establish another national park authority, before we even consider the ongoing costs, we have to question whether that's the best use of public money. Nobody's suggesting we shouldn't protect our countryside, but, surely, we should make better use of the arrangements we already have, rather than creating another layer of bureaucracy. So, Minister, can you reassure those communities that their concerns will be properly reflected in the final decision, and tell us how quickly that decision will be made once the four weeks are up? Diolch.</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Fel un o drigolion gogledd Powys, rwy'n croesawu cyhoeddiad y Gweinidog heddiw. Rwy'n credu ei fod wedi dod i gasgliad synhwyrol, er mai dros dro yw e', ac rwy'n siŵr y bydd fy etholwyr yn yr ardal yr effeithir arni hefyd yn croesawu'r cyhoeddiad hwn. Roedd pob un o'r pum awdurdod lleol yn gwrthwynebu'r cynnig hwn, ac mae pryderon gwirioneddol wedi bod gan ffermwyr, busnesau a chymunedau lleol.</p>
<p>Yn fy rôl fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus, rwy'n arbennig o ymwybodol o'r pwysau ariannol y mae gwasanaethau cyhoeddus yn eu hwynebu. Yn wir, dim ond ddoe yr oeddem yn archwilio'r anawsterau ariannol difrifol y mae'r GIG yn eu hwynebu yng Nghymru. Ar £11.6 miliwn, dim ond i sefydlu awdurdod parc cenedlaethol arall, cyn i ni hyd yn oed ystyried y costau parhaus, mae'n rhaid i ni gwestiynu ai dyna'r defnydd gorau o arian cyhoeddus. Nid oes neb yn awgrymu na ddylem amddiffyn ein cefn gwlad, ond, yn sicr, dylem wneud gwell defnydd o'r trefniadau sydd gennym eisoes, yn hytrach na chreu haen arall o fiwrocratiaeth. Felly, Weinidog, a allwch chi dawelu meddwl y cymunedau hynny y bydd eu pryderon yn cael eu hadlewyrchu'n briodol yn y penderfyniad terfynol, a dweud wrthym ni pa mor gyflym y bydd y penderfyniad hwnnw'n cael ei wneud unwaith y bydd y pedair wythnos wedi dod i ben? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778545
187
En
2026-10-13T15:38:29
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7718&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7718&l=cy
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>I thank the Member. I can give that reassurance to communities. I can give that reassurance to everyone who will be submitting comments during that four-week period. I have committed to the Senedd to aim to give a final decision by Christmas, and that is my commitment to the Senedd. I believe that minimises the risk of uncertainty and disruption that these proposals have created to communities right across the area affected.</p>
<p>Diolchaf i'r Aelod. Gallaf roi'r sicrwydd hwnnw i gymunedau. Gallaf roi'r sicrwydd hwnnw i bawb a fydd yn cyflwyno sylwadau yn ystod y cyfnod o bedair wythnos hwnnw. Rwyf wedi ymrwymo i'r Senedd mai fy mwriad yw rhoi penderfyniad terfynol erbyn y Nadolig, a dyna fy ymrwymiad i'r Senedd. Rwy'n credu bod hynny'n lleihau'r risg o ansicrwydd a tharfu y mae'r cynigion hyn wedi'u creu i gymunedau ledled yr ardal yr effeithir arni.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778547
188
Cy
2026-10-13T15:38:59
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7748&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7748&l=en
261013-3
3. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad: Y camau nesaf ar gyfer Gorchymyn (Dynodi) Parc Cenedlaethol Glyndŵr
3. Statement by the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution: The next steps for the Glyndŵr National Park (Designation) Order
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn, Weinidog Cabinet.</p>
<p>Thank you very much, Cabinet Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778550
189
Cy
2026-10-13T15:39:01
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7750&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7750&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen at ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: parodrwydd ar gyfer y gaeaf—barod am lifogydd. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd, Llyr Gruffydd.</p>
<p>We'll move now to a statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: winter preparedness—be flood ready. I call on the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability, Llyr Gruffydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778551
190
Cy
2026-10-13T15:39:16
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7765&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7765&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability
Y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd
Gruffydd, Llyr
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd. Haf 2026, fel rŷn ni'n ei wybod, oedd y cynhesaf erioed yng Nghymru, ac fe effeithiodd y sychder ar rannau helaeth o'r wlad. Ond nawr mae'r gaeaf yn agosáu, ac mi fydd newid hinsawdd yn arwain at aeafau gwlypach a glaw trymach, ac rŷn ni'n gweithio mewn amgylchedd sy'n mynd yn fwy ac yn fwy cymhleth. Ac felly rŷn ni'n gweithio'n agos â phartneriaid i baratoi ar gyfer y misoedd sydd i ddod.</p>
<p>Mae newid hinsawdd yn cynyddu tebygolrwydd ac yn cynyddu difrifoldeb argyfyngau. Mae hyn yn rhoi pwysau cynyddol ar ein hymatebwyr brys a'n hawdurdodau rheoli risg. Mi hoffwn i ddiolch i'r gwasanaethau brys, Cyfoeth Naturiol Cymru, yr awdurdodau lleol ac eraill am eu hymdrechion ymroddedig i helpu i gadw ein cymunedau ni'n ddiogel drwy gydol y flwyddyn. </p>
<p>Thank you very much, Dirprwy Lywydd. The summer of 2026, as we all know, was the warmest on record in Wales, and the drought conditions affected large parts of the country. But now we are entering the winter period, and climate change will bring wetter winters and heavier rainfall, and we are operating in an increasingly complex environment. And so we are working closely with partners to prepare for the months ahead.</p>
<p>Climate change is increasing both the likelihood and the severity of emergencies. This places growing pressure on our emergency responders and our risk management authorities. I'd like to thank those emergency services, Natural Resources Wales, the local authorities and others for their dedicated efforts to help keep our communities safe throughout the year. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778524
191
Cy
2026-10-13T15:40:09
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=7818&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=7818&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Er enghraifft, eleni fe ddiweddarodd Cyfoeth Naturiol Cymru fapiau perygl llifogydd mewn wyth lleoliad afonydd ledled y wlad. Fe wnaethon nhw hefyd gyflwyno gwelliannau i'w gwasanaeth rhybuddio byw am lifogydd. Mae rhybuddion llifogydd Cyfoeth Naturiol Cymru a rhybuddion tywydd garw bellach ar gael ar fwy o lwyfannau digidol trydydd parti. Mi fydd hyn felly, wrth gwrs, yn cynyddu gwelededd rhybuddion llifogydd Cyfoeth Naturiol Cymru, gan gefnogi ymwybyddiaeth y cyhoedd.</p>
<p>Fel Llywodraeth, rŷn ni wedi sicrhau bod £5 miliwn o gyllid refeniw ar gael i awdurdodau lleol ar gyfer gweithgareddau perygl llifogydd. Ledled Cymru, maen nhw'n paratoi ar gyfer misoedd y gaeaf. Mae hyn yn cynnwys asesu asedau allweddol, jetio draeniau a rheoli llystyfiant i leihau'r risg bod draeniau'n cael eu blocio. Maen nhw hefyd yn adolygu trefniadau ymateb brys i sicrhau eu bod nhw'n parhau i fod yn effeithiol.</p>
<p>Mae ein tîm diogelwch a gwydnwch cenedlaethol yn parhau i fonitro ac asesu'r holl risgiau dros y gaeaf, gan gynnwys tywydd y gaeaf. Mae'n gweithio gyda phartneriaid gwydnwch i sicrhau bod dealltwriaeth gyffredin i gefnogi cynllunio gwybodus i wella gwydnwch ledled Cymru.</p>
<p>Eleni, fel bob amser, mae ein paratoadau ni wedi'u seilio ar y gwersi a ddysgwyd o stormydd blaenorol. Fis Tachwedd diwethaf, daeth storm Claudia â glawiad sylweddol ledled Cymru. Fe wnaeth y storm effeithio ar ryw 400 eiddo yn sir Fynwy yn unig. Gwelodd rai lleoliadau ddyfnderoedd llifogydd o fwy na 1.5m. Bu tarfu ar gymunedau, seilwaith a gwasanaethau hanfodol.</p>
<p>Dwi'n deall pa mor ddinistriol y gall llifogydd fod i aelwydydd a busnesau. Ym mis Awst eleni, fe ymwelais i ag Aberdaugleddau, lle clywais yn uniongyrchol gan drigolion yr oedd y llifogydd wedi effeithio arnyn hwy nhw a thrafod cynlluniau ar gyfer cynllun llifogydd newydd i ddiogelu eu heiddo nhw yn well. Roedd yn atgofiad pwerus o pam mae'r gwaith yma yn bwysig.</p>
<p>Felly, gadewch i fi dynnu sylw at rai o'r ffyrdd y byddwn ni fel Llywodraeth yn cefnogi ein cymunedau a'n partneriaid. Rŷn ni'n helpu cymunedau sydd wedi dioddef llifogydd i gael llais cryfach drwy fforwm llifogydd annibynnol newydd yma yng Nghymru. Mi fydd y fforwm newydd yn cefnogi cymunedau sy'n gwella o lifogydd ac yn cryfhau parodrwydd a gwydnwch ar gyfer digwyddiadau yn y dyfodol. Mi fydd yn seiliedig ar y model llwyddiannus a weithredwyd yn yr Alban, ac mi allaf gadarnhau bod y grŵp llywio ar gyfer y fforwm wedi cyfarfod am y tro cyntaf yr wythnos diwethaf. Mi ddaeth â phobl sydd â phrofiad bywyd o lifogydd a sefydliadau partner ynghyd. Gyda'i gilydd, mi fyddan nhw'n helpu i lunio rhwydwaith cymorth cenedlaethol newydd ar gyfer cymunedau y mae llifogydd wedi effeithio arnyn nhw.</p>
<p>Mi fyddwn ni hefyd yn penodi aelodau ychwanegol i'r pwyllgor llifogydd ac erydu arfordirol cyn bo hir, gan sicrhau y gall barhau i roi cyngor annibynnol i Weinidogion Cymru a, thrwy wneud hynny, ein helpu ni i lunio polisi yn y dyfodol.</p>
<p>Mae'r Llywodraeth hon yn deall pwysigrwydd buddsoddiad parhaus yn ein seilwaith rheoli perygl llifogydd, gan sicrhau bod dros £85 miliwn ar gael eleni yn unig. Bydd y cynllun yn cefnogi cymunedau drwy gyflwyno ymyriadau sy'n amrywio o amddiffynfeydd rhag llifogydd i weithgareddau ymgysylltu â'r gymuned. Mi fydd yn darparu amddiffyniad rhag llifogydd hirdymor ac, wrth gwrs, yn gwella ein gallu i wrthsefyll newid hinsawdd. Mae enghreifftiau'n cynnwys cynlluniau yn Edward Street yn Ystrad Mynach; Maesyffynnon Lane yn Rhondda Cynon Taf; Llandysul a Phont Tyweli yn sir Gaerfyrddin; School Bank Road yn Llanrwst; a'r Bontnewydd yng Ngwynedd.</p>
<p>Lle bynnag y bo'n bosibl, rŷn ni'n annog awdurdodau rheoli risg i ystyried buddsoddi mewn ymyriadau rheoli llifogydd naturiol. Mae'r ymyriadau hyn yn ategu'r amgylchedd naturiol ac yn helpu i arafu symudiad dŵr trwy ddalgylchoedd, neu <em>catchments</em>, gan wella ansawdd dŵr ar yr un pryd a chryfhau bioamrywiaeth hefyd. Mae modd targedu ymyriadau lle maen nhw'n fwyaf effeithiol, nid yn unig i'r gymuned ond hefyd i'r amgylchedd.</p>
<p>Ond dim ond trwy weithio mewn partneriaeth gref gyda ffermwyr a thirfeddianwyr y gall dulliau naturiol o reoli llifogydd fel hyn lwyddo ar eu gorau. Mi fydd y cynllun ffermio cynaliadwy yn rhan bwysig o hyn. Mi fydd yn helpu rheolwyr tir i fabwysiadu atebion sy'n seiliedig ar natur, sy'n lleihau'r perygl o lifogydd ac yn cefnogi canlyniadau ehangach o wydnwch amgylcheddol a hinsawdd. Fodd bynnag, er gwaethaf y buddsoddiad parhaus yma i gyd, mae'n hanfodol bod cymunedau'n parhau i fod yn wyliadwrus i'r risg o lifogydd ac, wrth gwrs, i fod yn barod ar gyfer pob posibilrwydd. Mae un o bob saith eiddo yng Nghymru mewn perygl o lifogydd, a dim ond 27 y cant o'r deiliaid tai hynny sydd wedi'u cofrestru i dderbyn rhybuddion llifogydd gan Cyfoeth Naturiol Cymru.</p>
<p>Yr wythnos hon, mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn cynnal ei ymgyrch flynyddol Barod am Lifogydd. Mae'n bosib bod nifer ohonoch chi wedi gweld hynny ar y cyfryngau yn y dyddiau diwethaf. Mae'r ymgyrch yn tynnu sylw at dri cham syml y gall pawb eu cymryd i baratoi'n well ar gyfer llifogydd. Yn gyntaf, mi ddylech chi wirio risg llifogydd eich eiddo, ac fe allwch chi wneud hynny ar-lein. Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn caniatáu i bobl wirio gwybodaeth am risg llifogydd gan ddefnyddio eu cod post a map rhyngweithiol. Yn ail wedyn, cofrestrwch i gael rhybuddion am ddim o lifogydd o afonydd a'r môr. Mae modd cael rhybuddion trwy neges destun, trwy e-bost neu neges llais, ac mi all pobl gofrestru drwy wefan Cyfoeth Naturiol Cymru neu drwy gysylltu â Floodline, ac mi wnaf ddweud y rhif: 0345 988 1188. Ac yn olaf wedyn, byddwch yn barod pan fo rhagolygon o lifogydd. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn darparu cymorth ymarferol ar-lein i helpu pobl i baratoi ar gyfer llifogydd, ond hefyd i ymateb iddyn nhw, ac wedyn, wrth gwrs, i adfer ar eu hôl nhw. Dwi'n annog pawb i ddefnyddio'r adnoddau yma sy'n rhad ac am ddim i bob un. Gwiriwch a ydych chi neu'ch teulu mewn perygl o lifogydd, ac, os ydych chi, sicrhewch eich bod chi'n cael mynediad at yr holl gymorth sydd ar gael.</p>
<p>Dwi hefyd yn annog pawb i adolygu eu trefniadau yswiriant. Dyw yswiriant llifogydd ddim bob amser wedi'i gynnwys mewn polisïau yswiriant cartref safonol. Felly, mae'n bwysig gwirio manylion eich yswiriant. Efallai na fydd rhai polisïau newydd yn dod i rym ar unwaith, felly gall gweithredu'n gynnar fod yn hanfodol yn hynny o beth hefyd. Ac i'r rhai sy'n ei chael hi'n anodd cael yswiriant, wel, mi hoffwn i dynnu sylw at ddau gynllun penodol. Y cyntaf yw Flood Re. Mae'r cynllun hwn, sy'n gweithredu ledled y Deyrnas Unedig, yn helpu aelwydydd i gael mynediad at yswiriant llifogydd fforddiadwy, ac mi all hyn fod yn arbennig o berthnasol, wrth gwrs, i bobl sydd wedi profi llifogydd o'r blaen neu wedi cael trafferth cael yswiriant. Mae gwefan Flood Re yn darparu manylion yswirwyr sy'n cymryd rhan yn y cynllun, ond dwi'n annog pobl i ystyried eu dewisiadau yn ofalus. A'r ail wedyn yw'r cynllun ailgodi'n gryfach. Nawr, mae hyn yn caniatáu i ddeiliaid tai sy'n adfer ar ôl llifogydd i osod mesurau gwydnwch llifogydd yn eu heiddo yn ystod y broses o atgyweirio, ac efallai y bydd hyd at £10,000 ar gael gan yswirwyr i gefnogi'r gwelliannau hyn.</p>
<p>Ond wrth edrych ymlaen, Ddirprwy Lywydd, paratoi yw'r ffordd orau o amddiffyn ein hunain rhag llifogydd a thywydd eithafol. Mi fydd Llywodraeth Cymru'n parhau i weithio'n agos â phartneriaid i'n gwneud ni'n fwy gwydn, i ddysgu, wrth gwrs, o ddigwyddiadau blaenorol a hefyd i gefnogi ein cymunedau, ac mi hoffwn i ddiolch i bawb sy'n rhan o'r gwaith hwnnw. Drwy gydweithio, fe allwn ni helpu i sicrhau bod Cymru'n barod ar gyfer yr heriau y gallem ni eu hwynebu'r gaeaf hwn. Diolch yn fawr.</p>
<p>For example, this year Natural Resources Wales updated flood risk mapping at eight river locations across Wales. They also delivered improvements to their live flood warning service. NRW flood warnings and severe weather warnings are now available on a greater number of third-party digital platforms. This will therefore, of course, increase the visibility of NRW flood warnings, supporting public awareness.</p>
<p>As a Government, we have made almost £5 million of revenue funding available to local authorities for flood risk activities. Across Wales, they are preparing for the winter months. This includes assessing key assets, jetting drains and managing vegetation to reduce blockage risks. They are also reviewing emergency response arrangements to ensure that they remain effective.</p>
<p>Our national security and resilience team continues to monitor and assess all risks over the winter, including winter weather. It works with resilience partners to ensure that there's a shared understanding to support informed resilience planning across Wales.</p>
<p>This year, as always, our preparations are grounded in the lessons learned from previous storms. Last November, storm Claudia brought significant rainfall across Wales. The storm impacted almost 400 properties in Monmouthshire alone. Some locations saw flood depths of more than 1.5m. Communities, infrastructure and essential services were disrupted.</p>
<p>I understand how devastating flooding can be for households and businesses. In August of this year, I visited Milford Haven, where I heard first-hand from residents affected by flooding and discussed plans for a new flood scheme to better protect their properties. It was a powerful reminder of why this work matters.</p>
<p>So, let me highlight some of the ways in which we will, as a Government, support our communities and partners. We are giving flood-affected communities a stronger voice through a new independent Welsh flood forum. The new forum will support communities recovering from flooding and will strengthen preparedness and resilience for future events. It will be based on the successful model implemented in Scotland, and I can confirm that the forum’s steering group met for the first time last week. It brought together people with lived experience of flooding and partner organisations. Collectively, they will help shape a new national support network for flood-affected communities. </p>
<p>We will also shortly appoint additional members to the flood and coastal erosion committee, ensuring it can continue to provide independent advice to Welsh Ministers and, in so doing, help us to shape future policy.</p>
<p>This Government understands the importance of continued investment in our flood risk management infrastructure, making over £85 million available in this year alone. This funding will support communities by delivering interventions ranging from flood defences to community engagement activities. It will also provide long-term flood protection and support increased resilience to climate change. Examples include schemes at Edward Street in Ystrad Mynach; Maesyffynnon Lane in Rhondda Cynon Taf; Llandysul and Pont Tyweli in Carmarthenshire; School Bank Road in Llanrwst; and Bontnewydd in Gwynedd.</p>
<p>Wherever possible, we encourage risk management authorities to consider investment in natural flood management interventions. These interventions complement the natural environment and help slow the movement of water through catchments, whilst improving water quality and strengthening biodiversity. Interventions can then be targeted where they are most effective, not only for communities but also for the environment.</p>
<p>But natural flood management can only succeed through strong partnership working with farmers and landowners. The sustainable farming scheme will be an important part of this. It will help land managers to adopt nature-based solutions, which reduce flood risk and support wider environmental and climate resilience outcomes. However, despite this continued investment, it is essential that communities remain vigilant to the risk of flooding and are prepared for all eventualities. One in seven properties in Wales is at risk of flooding, but only 27 per cent of those householders are registered to receive NRW's flood warnings.</p>
<p>This week, NRW is running its annual Be Flood Ready campaign. Many of you will perhaps have seen that on social media in recent days. The campaign highlights three simple steps that everyone can take to be better prepared for flooding. Firstly, you should check your property's flood risk, and you can do that online. NRW's website allows people to check flood-risk information using their postcode and an interactive map. Secondly, then sign up for free flood warnings, from both rivers and the sea. Warnings can be received via text messages, e-mail or voicemail messages, and people can register through NRW's website or by contacting Floodline, and I will share the number: it's 0345 988 1188. And finally, be prepared when flooding is forecast. NRW provides practical online advice to help people prepare for, to respond to, and then, of course, to recover from flooding. And I encourage everyone to make use of these free resources. Please do check if you or your family are at risk of flooding, and, if you are, please then access all the support available to you.</p>
<p>I also encourage everyone to review their insurance arrangements. Flood cover is not always included in standard household insurance policies. It is therefore important to check the details of your cover. Some new policies may not take effect immediately, so acting early can be crucial in that regard. And for those who find it difficult to obtain cover, I would like to highlight two specific schemes. The first is Flood Re. This UK-wide scheme helps households access affordable flood insurance, and it may be particularly relevant, of course, to people who have previously experienced flooding or who have struggled to obtain insurance cover. The Flood Re website provides details of participating insurers, but I encourage people to consider their options carefully. And the second is the build back better scheme. This allows householders recovering from flooding to install flood resilience measures in their property during the repair process, and up to £10,000 may be available from insurers to support these improvements.</p>
<p>But in looking ahead, Dirprwy Lywydd, preparation remains our strongest defence against flooding and severe weather. The Welsh Government will continue to work closely with partners to strengthen resilience, to learn, of course, from past events, and to support our communities, and I want to thank everyone involved in that work. By working together, we can help ensure that Wales is ready for the challenges this winter may bring. Thank you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778520
192
Cy
2026-10-13T15:45:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8109&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8109&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778538
193
Cy
2026-10-13T15:48:42
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8331&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8331&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778539
194
En
2026-10-13T15:48:44
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8333&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8333&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
4562
4562
Laura Anne Jones AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4562
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562
Jones, Laura Anne
<p>Thank you for your statement, Minister. Natural Resources Wales has warned of a higher risk of flooding this year than last year, with one in seven homes and businesses in Wales at risk. People are being told to prepare, but what your Government has outlined today just doesn't cut it, sadly, and fails to reassure those affected by flooding year on year. We already know where the flooding will be. Communities are already doing everything they can to prepare, but I do agree that there does need to be greater awareness of tools that are available to alert to flood warnings. But, across the border, the Government has set out £4.2 billion for flood defences and also set out what emergency resources they will provide, including 260 mobile pumps, 250 km of temporary barriers and so on. Welsh communities deserve that level of clarity. So, my first question is: where is the detail in the statement, Minister?</p>
<p>At the end of the day, it'll be no surprise to anyone here that there will be a lot of rain in Wales this winter. Call it what you like: El Niño, the end of the world, whatever, but what we do know is that there will be weather that will cause floods this year. What we're trying to establish in Wales is how prepared are we for storms like this, like the devastating storm Claudia. Why is it that communities such as Skenfrith that have been severely flooded four times in six years still don't qualify for urgent funding, when there's a clear need for it? Why is it that our precious rural villages across Wales have to build, for example, an extra 20 to 200 houses to satisfy the Government's criteria to get the urgent help that they need and deserve? I've stood in my wellies with residents time and time again, year after year, who've had their businesses or family homes destroyed over and over again. Why is it that they lose out?</p>
<p>Reform will protect rural Wales and ensure that communities like Skenfrith won't be expected to shoulder the burden of repeated flooding in areas where successive Governments have failed to invest in proper flood defences. And to that end, Minister, can you make your position clear now on how funding will be allocated for flood defences, please?</p>
<p>Minister, do you know what's missing from this statement? And I'm genuinely shocked that it's missing from the statement. There's no mention of flood risks that now have been created from the recent wildfires. Trenches were built, landscape was disrupted on the mountains, and now, that, potentially, will channel water downhill towards urban areas, affecting homes and businesses, for example, in Blaenavon. Yet, in Blaenavon, the commoners there have not seen a penny from Welsh Government to reduce the flood risk—no funding, no practical guidance. So, you say in your statement that</p>
<p>'natural flood management can only succeed through strong partnership working with farmers and landowners',</p>
<p>but where is that partnership now? Where is the financial help here? Farmers do need your help on this now, and I urge you to be proactive, Minister, on this now, and not follow in the footsteps of past Governments that have been more reactive. Diolch.</p>
<p>Diolch am eich datganiad, Weinidog. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi rhybuddio ynghylch risg uwch o lifogydd eleni na'r llynedd, gydag un o bob saith cartref a busnes yng Nghymru mewn perygl. Cynghorir pobl i baratoi, ond nid yw'r hyn y mae eich Llywodraeth wedi'i amlinellu heddiw yn ddigonol, yn anffodus, ac yn methu â thawelu meddwl y rhai y mae llifogydd yn effeithio arnynt flwyddyn ar ôl blwyddyn. Rydym eisoes yn gwybod ble fydd y llifogydd. Mae cymunedau eisoes yn gwneud popeth y gallant i baratoi, ond rwy'n cytuno bod angen mwy o ymwybyddiaeth o offer sydd ar gael i rybuddio am lifogydd. Ond, ar draws y ffin, mae'r Llywodraeth wedi nodi £4.2 biliwn ar gyfer amddiffynfeydd rhag llifogydd a hefyd wedi nodi pa adnoddau brys y byddan nhw'n eu darparu, gan gynnwys 260 o bympiau symudol, 250 km o rwystrau dros dro ac ati. Mae cymunedau yng Nghymru yn haeddu'r lefel honno o eglurder. Felly, fy nghwestiwn cyntaf yw: ble mae'r manylion yn y datganiad, Weinidog?</p>
<p>Yn y pen draw, ni fydd yn syndod i unrhyw un yma y bydd llawer o law yng Nghymru y gaeaf hwn. Galwch ef beth bynnag yr ydych yn ei ddymuno: El Niño, diwedd y byd, beth bynnag, ond yr hyn rydyn ni'n ei wybod yw y bydd tywydd a fydd yn achosi llifogydd eleni. Yr hyn rydyn ni'n ceisio ei sefydlu yng Nghymru yw pa mor barod ydyn ni ar gyfer stormydd fel hyn, fel storm ddinistriol Claudia. Pam nad yw cymunedau fel Ynysgynwraidd sydd wedi cael llifogydd difrifol bedair gwaith mewn chwe blynedd yn dal i fod yn gymwys i gael cyllid brys, pan fo angen amlwg amdano? Pam mae'n rhaid i'n pentrefi gwledig gwerthfawr ledled Cymru adeiladu, er enghraifft, 20 i 200 o dai ychwanegol i fodloni meini prawf y Llywodraeth i gael y cymorth brys sydd ei angen arnyn nhw ac y maen nhw'n ei haeddu? Rydw i wedi sefyll yn fy welingtons gyda thrigolion dro ar ôl tro, flwyddyn ar ôl blwyddyn, sydd wedi gweld eu busnesau neu eu cartrefi teuluol yn cael eu dinistrio dro ar ôl tro. Pam maen nhw ar eu colled?</p>
<p>Bydd Reform yn amddiffyn Cymru wledig ac yn sicrhau na fydd disgwyl i gymunedau fel Ynysgynwraidd ysgwyddo baich llifogydd dro ar ôl tro mewn ardaloedd lle mae Llywodraethau olynol wedi methu â buddsoddi mewn amddiffynfeydd priodol rhag llifogydd. Ac i'r perwyl hwnnw, Weinidog, a allwch chi wneud eich safbwynt yn glir nawr ynghylch sut y bydd cyllid yn cael ei ddyrannu ar gyfer amddiffynfeydd rhag llifogydd, os gwelwch yn dda?</p>
<p>Weinidog, ydych chi'n gwybod beth sydd ar goll yn y datganiad hwn? Ac rwyf wedi fy syfrdanu'n wirioneddol oherwydd ei fod ar goll. Does dim sôn am risgiau llifogydd sydd bellach wedi'u creu yn sgil y tanau gwyllt diweddar. Adeiladwyd ffosydd, amharwyd ar y dirwedd ar y mynyddoedd, a nawr, bydd hynny, o bosibl, yn sianelu dŵr i lawr yr allt tuag at ardaloedd trefol, gan effeithio ar gartrefi a busnesau, er enghraifft, ym Mlaenafon. Eto, ym Mlaenafon, nid yw'r bobl gyffredin yno wedi gweld ceiniog gan Lywodraeth Cymru ar gyfer lleihau'r perygl o lifogydd—dim cyllid, dim canllawiau ymarferol. Felly, rydych chi'n dweud yn eich datganiad, </p>
<p>dim ond trwy weithio mewn partneriaeth gref gyda ffermwyr a thirfeddianwyr y gall dulliau naturiol o reoli llifogydd…lwyddo’,</p>
<p>ond ble mae'r bartneriaeth honno nawr? Ble mae'r cymorth ariannol yma? Mae angen eich help ar ffermwyr ar gyfer hyn nawr, ac rwy'n eich annog i fod yn rhagweithiol, Weinidog, ar hyn nawr, a pheidio â dilyn yn ôl troed Llywodraethau'r gorffennol sydd wedi bod yn fwy adweithiol. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778522
195
En
2026-10-13T15:50:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8409&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8409&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778535
196
En
2026-10-13T15:51:45
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8514&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8514&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Well, I was minded to thank the spokesperson for her response, but I do rather feel that it doesn't appreciate what is already happening. You know, £85 million is a significant chunk of Welsh Government funding towards flood schemes. We know that there are 273,000 properties at risk of flooding, and we know as well that 270 separate locations will benefit from capital investment through the schemes that are being proposed. There's a current window open for those local authorities to bring forward schemes that they wish to pursue in the next financial year—that window closes at the end of this year—whilst, at the same time, there are schemes there to support communities in the interim, whilst those schemes are being developed. So, the lead flood authorities will know this, and we are working closely with many of them.</p>
<p>You referenced Monmouthshire. I have met with the leader of the council and officials at Monmouthshire, and we know that £445,000 is being provided for the Woodside scheme in Usk, a further £178,000 for works on four local flood management interventions, alongside £389,000 for further projects as well. But we know that there's more to do, and we are pursuing options, working with other partners, Natural Resources Wales, and others as well.</p>
<p>Schemes such as the sustainable farming scheme will play their part. You will be familiar with the fact that there is over £100 million allocated for the optional and collaborative tiers of that scheme. The collaboration at that landscape scale, catchment scale, is exactly the kind of intervention that we want to encourage and that we will hope to invest in, through this scheme. And you mentioned wildfires—I'm glad you did, because it is a consequence of climate change, something that you don't recognise—and there is a summit, as you well know, happening on 27 October, to consider, discuss, reflect and pursue these exact schemes moving forward to the future.</p>
<p>Wel, roeddwn i'n bwriadu diolch i'r llefarydd am ei hymateb, ond rwy'n teimlo nad yw'n gwerthfawrogi'r hyn sy'n digwydd eisoes. Wyddoch chi, mae £85 miliwn yn ddarn sylweddol o gyllid Llywodraeth Cymru tuag at gynlluniau llifogydd. Gwyddom fod 273,000 o eiddo mewn perygl o lifogydd, ac rydym yn gwybod hefyd y bydd 270 o leoliadau gwahanol yn elwa ar fuddsoddiad cyfalaf trwy'r cynlluniau sy'n cael eu cynnig. Mae ffenestr ar agor ar hyn o bryd i'r awdurdodau lleol hynny gyflwyno cynlluniau y maen nhw eisiau eu dilyn yn y flwyddyn ariannol nesaf—mae'r ffenestr honno'n cau ar ddiwedd eleni—yn y cyfamser mae yna gynlluniau yno i gefnogi cymunedau, tra bod y cynlluniau hynny'n cael eu datblygu. Felly, bydd yr awdurdodau llifogydd arweiniol yn gwybod hyn, ac rydym yn gweithio'n agos gyda llawer ohonynt.</p>
<p>Fe wnaethoch chi gyfeirio at sir Fynwy. Rwyf wedi cwrdd ag arweinydd y cyngor a swyddogion yn sir Fynwy, ac rydym yn gwybod bod £445,000 yn cael ei ddarparu ar gyfer cynllun Woodside ym Mrynbuga, £178,000 arall ar gyfer gwaith ar bedwar cynllun ymyrraeth i reoli llifogydd lleol, ynghyd â £389,000 ar gyfer prosiectau pellach hefyd. Ond rydym yn gwybod bod mwy i'w wneud, ac rydym yn mynd ar drywydd opsiynau, gan weithio gyda phartneriaid eraill, Cyfoeth Naturiol Cymru, ac eraill hefyd.</p>
<p>Bydd cynlluniau fel y cynllun ffermio cynaliadwy yn chwarae eu rhan. Byddwch yn gyfarwydd â'r ffaith bod dros £100 miliwn wedi'i ddyrannu ar gyfer haenau dewisol a chydweithredol y cynllun hwnnw. Y cydweithrediad ar y raddfa dirwedd honno, ar raddfa dalgylch, yw'r union fath o ymyrraeth yr ydym eisiau ei hannog ac y byddwn yn gobeithio buddsoddi ynddi, trwy'r cynllun hwn. Ac fe wnaethoch chi sôn am danau gwyllt—rwy'n falch eich bod wedi gwneud hynny, oherwydd mae'n ganlyniad i newid hinsawdd, rhywbeth nad ydych chi'n ei gydnabod—ac mae uwchgynhadledd, fel y gwyddoch yn iawn, yn digwydd ar 27 Hydref, i ystyried, trafod, myfyrio a dilyn yr union gynlluniau hyn gan symud ymlaen i'r dyfodol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778541
197
En
2026-10-13T15:54:19
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8668&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8668&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
5107
5107
Vikki Howells AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5107
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107
Howells, Vikki
<p>Thank you, Cabinet Minister, for your statement here today. We all know it's devastating when a home or business is flooded and that, because of climate change, far too many people across Wales, including in my constituency of Pontypridd Cynon Merthyr, have been hit hard by flooding over recent years.</p>
<p>I recently met with Natural Resources Wales to discuss flooding and what more can be done to keep our communities safe. Their warning yesterday of intense weather this winter will cause real concern for families who are at risk from flooding, especially those who've seen their homes destroyed in the past. NRW also warned that one in seven homes and businesses are at risk from flooding, and, of these, just 27 per cent are signed up for flood alerts. So, it's right that the Government tries to get ahead of this winter's wet weather and helps ensure that families are as prepared as they can be. So, I want to start by asking you, Cabinet Minister, about what the Government is doing to inform households about the practical steps that they can take to prepare for flooding. As residents in my constituency have seen first-hand over recent years, flooding can happen very quickly and leave families with little time to react. So, having these plans in place is crucial. So, what are you doing, Minister, to increase that 27 per cent figure from Natural Resources Wales, so more people are alerted as soon as their home is at risk? And what arrangements are in place to ensure that local authorities, NRW and the emergency services are working together to identify the communities that are most at risk of flooding?</p>
<p>I also want to ask about funding for flood defences. In Government, Welsh Labour delivered the highest-ever level of investment in flooding, with more than £377 million committed to flood risk management over the last Senedd term. That investment meant that 52,000 properties were protected from flooding, helping to safeguard homes, businesses and communities across Wales. For this last financial year, we invested that extra £85 million, including almost £43 million in capital funding for new schemes across Wales.</p>
<p>There's a great example of this in my constituency that was referred to in your statement, where Rhondda Cynon Taf County Borough Council is carrying out a major flood alleviation scheme in the Maesyffynnon Lane area of Aberaman and Aberdare, using funding from the previous Welsh Labour Government. I noticed you were a bit naughty, Minister, and you didn't mention that fact in your statement.</p>
<p>That funding that my party provided will see a range of improvements being delivered there that could be replicated in other areas across Wales, including changes to watercourses, installation of remote telemetry equipment, and the creation of a new attenuation basin that's capable of storing the equivalent of two Olympic swimming pools during storm events. The result from that will be flood risk being reduced for 56 residential properties and three commercial properties, something that I myself and those residents really welcome. So, Minister, are you committed to maintaining and building on that record investment in future years? And what is the Government doing to provide greater certainty over investment in flood defences for future years, especially for local authorities?</p>
<p>Similarly, previous Welsh Labour Governments have invested in nature-based interventions to tackle flooding. I can think in my constituency of an attenuation basin in Trecynon, and the really impressive network of attenuation basins along the A465 Heads of the Valleys road between Dowlais and Hirwaun. So, will you commit to further exploring this type of solution?</p>
<p>You'll also be aware, Cabinet Minister, of calls for an extreme weather resilience fund to help Wales prepare for increasingly severe weather, including through greater investment in flood management. So, what conversations have you had about the benefits of Wales having an extreme weather resilience fund, and can you tell us if this is something that the Government is considering?</p>
<p>And finally, the fire and rescue service hasn't been mentioned in your statement today, but we know they're frequently called upon to assist in flooding events. So, what additional support and funding will you consider for them? Diolch.</p>
<p>Diolch, Weinidog Cabinet, am eich datganiad yma heddiw. Rydyn ni i gyd yn gwybod ei bod yn ddinistriol pan fo llifogydd yn effeithio ar gartref neu fusnes ac oherwydd newid hinsawdd, fod gormod o bobl ledled Cymru, gan gynnwys yn fy etholaeth i, ym Mhontypridd Cynon Merthyr, wedi cael eu taro'n galed gan lifogydd dros y blynyddoedd diwethaf.</p>
<p>Yn ddiweddar, cyfarfûm â Cyfoeth Naturiol Cymru i drafod llifogydd a beth mwy y gellir ei wneud i gadw ein cymunedau'n ddiogel. Bydd eu rhybudd ddoe o dywydd mawr y gaeaf hwn yn achosi pryder gwirioneddol i deuluoedd sydd mewn perygl o lifogydd, yn enwedig y rhai sydd wedi gweld eu cartrefi wedi'u dinistrio yn y gorffennol. Rhybuddiodd CNC hefyd fod un o bob saith cartref a busnes mewn perygl o lifogydd, ac, o'r rhain, dim ond 27 y cant sydd wedi cofrestru ar gyfer rhybuddion llifogydd. Felly, mae'n iawn fod y Llywodraeth yn ceisio achub y blaen ar y tywydd gwlyb y gaeaf hwn ac yn helpu i sicrhau bod teuluoedd mor barod ag y gallant fod. Felly, rwyf eisiau dechrau trwy ofyn i chi, Weinidog Cabinet, am yr hyn y mae'r Llywodraeth yn ei wneud i hysbysu aelwydydd am y camau ymarferol y gallant eu cymryd i baratoi ar gyfer llifogydd. Fel y mae trigolion yn fy etholaeth i wedi gweld yn uniongyrchol dros y blynyddoedd diwethaf, gall llifogydd ddigwydd yn gyflym iawn a gadael teuluoedd heb fawr o amser i ymateb. Felly, mae cael y cynlluniau hyn ar waith yn hanfodol. Felly, beth ydych chi'n ei wneud, Weinidog, i gynyddu'r ffigur hwnnw o 27 y cant gan Cyfoeth Naturiol Cymru, fel bod mwy o bobl yn cael eu rhybuddio cyn gynted ag y bydd eu cartref mewn perygl? A pha drefniadau sydd ar waith i sicrhau bod awdurdodau lleol, CNC a'r gwasanaethau brys yn gweithio gyda'i gilydd i nodi'r cymunedau sydd fwyaf mewn perygl o lifogydd?</p>
<p>Rwyf hefyd eisiau gofyn am gyllid ar gyfer amddiffynfeydd rhag llifogydd. Mewn Llywodraeth, Llafur Cymru gyflawnodd y lefel uchaf erioed o fuddsoddiad mewn llifogydd, gyda mwy na £377 miliwn wedi'i ymrwymo i reoli perygl llifogydd dros dymor y Senedd ddiwethaf. Roedd y buddsoddiad hwnnw'n golygu bod 52,000 o eiddo wedi'u hamddiffyn rhag llifogydd, gan helpu i ddiogelu cartrefi, busnesau a chymunedau ledled Cymru. Ar gyfer y flwyddyn ariannol ddiwethaf hon, gwnaethom fuddsoddi'r £85 miliwn ychwanegol hwnnw, gan gynnwys bron i £43 miliwn mewn cyllid cyfalaf ar gyfer cynlluniau newydd ledled Cymru.</p>
<p>Mae enghraifft wych o hyn yn fy etholaeth i y cyfeiriwyd ato yn eich datganiad, lle mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf yn cynnal cynllun lliniaru llifogydd mawr yn ardal Lôn Maesyffynnon yn Aberaman ac Aberdâr, gan ddefnyddio cyllid gan Lywodraeth Lafur flaenorol Cymru. Sylwais eich bod ychydig yn ddrygionus, Weinidog, ni sonioch chi am y ffaith honno yn eich datganiad.</p>
<p>Bydd y cyllid hwnnw a ddarparwyd gan fy mhlaid yn gweld amrywiaeth o welliannau yn cael eu cyflawni yno y gellid eu hailadrodd mewn ardaloedd eraill ledled Cymru, gan gynnwys newidiadau i gyrsiau dŵr, gosod offer telemetreg o bell, a chreu basn gwanhau newydd sy'n gallu storio'r hyn sy'n cyfateb i ddau bwll nofio Olympaidd yn ystod stormydd. Canlyniad hynny fydd lleihau perygl llifogydd ar gyfer 56 eiddo preswyl a thri eiddo masnachol, rhywbeth yr wyf fy hun a'r trigolion hynny yn croesawu'n fawr. Felly, Weinidog, ydych chi wedi ymrwymo i gynnal ac adeiladu ar y buddsoddiad hanesyddol hwnnw yn y blynyddoedd i ddod? A beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud i ddarparu mwy o sicrwydd dros fuddsoddi mewn amddiffynfeydd rhag llifogydd ar gyfer blynyddoedd i ddod, yn enwedig i awdurdodau lleol?</p>
<p>Yn yr un modd, mae Llywodraethau Llafur blaenorol Cymru wedi buddsoddi mewn ymyraethau sy'n seiliedig ar natur i fynd i'r afael â llifogydd. Gallaf feddwl yn fy etholaeth am fasn gwanhau yn Nhrecynon, a'r rhwydwaith trawiadol iawn o fasnau gwanhau ar hyd ffordd Blaenau'r Cymoedd yr A465 rhwng Dowlais a Hirwaun. Felly, a fyddwch chi'n ymrwymo i archwilio'r math hwn o ateb ymhellach?</p>
<p>Byddwch hefyd yn ymwybodol, Weinidog Cabinet, o alwadau am gronfa gwydnwch tywydd eithafol i helpu Cymru i baratoi ar gyfer tywydd garw sydd ar gynnydd, gan gynnwys drwy fwy o fuddsoddiad mewn rheoli llifogydd. Felly, pa sgyrsiau ydych chi wedi'u cael am fanteision i Gymru yn sgil cael cronfa gwydnwch tywydd eithafol, a allwch chi ddweud wrthym a yw hyn yn rhywbeth y mae'r Llywodraeth yn ei ystyried?</p>
<p>Ac yn olaf, nid yw'r gwasanaeth tân ac achub wedi'i grybwyll yn eich datganiad heddiw, ond gwyddom eu bod yn cael eu galw'n aml i gynorthwyo mewn digwyddiadau llifogydd. Felly, pa gefnogaeth a chyllid ychwanegol fyddwch chi'n ei ystyried ar eu cyfer nhw? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778534
198
En
2026-10-13T15:55:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8709&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8709&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778546
199
En
2026-10-13T15:58:55
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=8944&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=8944&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Diolch yn fawr. There's a lot there. Certainly, in terms of informing people about the risks and actions they can take, I hope that this statement today will contribute to that. Clearly, Natural Resources Wales were across the media earlier this week promoting the support that they can provide that I referred to in my statement.</p>
<p>You mentioned specifically around vulnerable people as well. We do have JIGSO, which is a secure mapping capability within DataMapWales, and that brings together information to help emergency responders build situational awareness and identify where vulnerable people are during incidents, and I think that's important. It combines Dŵr Cymru priority services register data with information such as flood alerts, weather warnings and power outage data et cetera. So, we will need to continue to build on that.</p>
<p>You are right; we are building on investments and commitments made by the previous Government. And the challenge back to you is that, with your support, we might be able to continue with that very good work. Clearly, that's something that we need to discuss, but I'm sure that everyone who gets up in the Chamber today and encourages this Government to consider giving this budget the rightful quantum of funding will consider that when they cast their vote, when it's time to decide whether we have a budget or not.</p>
<p>I would agree with the points you were making about embedding flood action across Government, actually. Transport, certainly, has a big role to play, because we know that water run-off very often is a big contributor to some of the challenges that we face. I referenced the sustainable farming scheme, but there are wider considerations around the wider economy and enterprise portfolio as well. And similarly, on your reference to the fire and rescue authorities, I did reference the emergency services, which, of course, goes beyond just those. But the relevant Minister as well has a role to play in that. Much of this—again, I would reiterate—will come together in the summit that's being held next week, but that is only very much a moment in this ongoing discussion and one that we appreciate needs to continue, intensify and accelerate.</p>
<p>Diolch yn fawr. Mae yna lawer yna. Yn sicr, o ran hysbysu pobl am y risgiau a'r camau y gallan nhw eu cymryd, rwy'n gobeithio y bydd y datganiad hwn heddiw yn cyfrannu at hynny. Yn amlwg, roedd Cyfoeth Naturiol Cymru ar draws y cyfryngau yn gynharach yr wythnos hon yn hyrwyddo'r gefnogaeth y gallant ei darparu y cyfeiriais ati yn fy natganiad.</p>
<p>Fe wnaethoch chi sôn yn benodol am bobl agored i niwed hefyd. Mae gennym JIGSO, sy'n allu mapio diogel o fewn MapDataCymru, ac sy'n dwyn ynghyd wybodaeth i helpu ymatebwyr brys i feithrin ymwybyddiaeth sefyllfaol a nodi ble mae pobl agored i niwed yn ystod digwyddiadau, ac rwy'n credu bod hynny'n bwysig. Mae'n cyfuno data cofrestru gwasanaethau blaenoriaeth Dŵr Cymru gyda gwybodaeth fel rhybuddion llifogydd, rhybuddion tywydd a data toriad pŵer ac ati. Felly, bydd angen i ni barhau i adeiladu ar hynny.</p>
<p>Rydych chi'n iawn; rydym yn adeiladu ar fuddsoddiadau ac ymrwymiadau a wnaed gan y Llywodraeth flaenorol. A'r her i chi yw y gallwn barhau â'r gwaith da iawn hwnnw, gyda'ch cefnogaeth chi. Yn amlwg, mae hynny'n rhywbeth y mae angen i ni ei drafod, ond rwy'n siŵr y bydd pawb sy'n codi yn y Siambr heddiw ac yn annog y Llywodraeth hon i ystyried rhoi'r swm cywir o gyllid yn y gyllideb hon yn ystyried hynny pan fyddant yn bwrw eu pleidlais, pan fydd hi'n bryd penderfynu a oes gennym gyllideb ai peidio.</p>
<p>Byddwn yn cytuno â'r pwyntiau yr oeddech chi'n eu gwneud ynglŷn ag ymgorffori gweithredu ar lifogydd ar draws y Llywodraeth, mewn gwirionedd. Mae gan drafnidiaeth, yn sicr, rôl fawr i'w chwarae, oherwydd rydym yn gwybod bod dŵr ffo yn aml iawn yn cyfrannu'n fawr at rai o'r heriau sy'n ein hwynebu. Cyfeiriais at y cynllun ffermio cynaliadwy, ond mae ystyriaethau ehangach ynghylch yr economi ehangach a'r portffolio menter hefyd. Ac yn yr un modd, o ran eich cyfeiriad at yr awdurdodau tân ac achub, cyfeiriais at y gwasanaethau brys, sydd, wrth gwrs, yn cynnwys mwy na'r rheini yn unig. Ond mae gan y Gweinidog perthnasol rôl i'w chwarae yn hynny hefyd. Bydd llawer o hyn—eto, byddwn yn ailadrodd—yn dod ynghyd yn yr uwchgynhadledd sy'n cael ei chynnal yr wythnos nesaf, ond dim ond eiliad yn y drafodaeth barhaus hon yw hynny ac un yr ydym yn gwerthfawrogi bod angen iddi barhau, dwysáu a chyflymu.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778532
200
En
2026-10-13T16:00:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9009&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9009&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778542
201
En
2026-10-13T16:01:17
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9086&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9086&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=143
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Thank you, Minister, for your statement this afternoon. When I first got elected to this Chamber, I didn't think that one of the big things that I'd be dealing with right the way through the 19 years I've been a Member is flooding, to be honest with you, across the old South Wales Central region, from Merthyr Dyfan in Barry to Llantwit Major, to Pontypridd, to the Rhondda and the Cynon valley, as Vikki highlighted in her own constituency, and the devastating impact it has on households, but businesses as well, and the wider community, and the fear that it puts in people's minds that, when the next heavy rain comes, it could be them. That stench of sewage and foul water, as well as the personal items that sadly have to get discarded and left as rubbish on the side of the street, but are very personal and irreplaceable to the households who have lost them, is something that I, certainly as an elected Member, will never forget from the incidents that I've attended during my time as an elected Member.</p>
<p>That's why this statement is so important this afternoon about being prepared for the winter and what actions the new Government, in fairness, is taking and what assessments you, as a new Government, have taken of the previous Government's actions in this particular area. Because flood defences don't happen overnight. They are long-term projects that need to be planned, worked up and built. The first point I'd like to ask you, Minister, is this: you highlight £85 million is going into flood prevention measures, but what sort of scale are we talking about? What assessment have you made of the moneys that are needed to make a dent in the massive backlog of projects that are available to be built across Wales, to move more houses into flood-safe zones rather than remaining in flood-risk zones? Because £85 million, I accept, is a lot of money, but it is my understanding that a considerable amount more money is required for that, and we all know the difficulties that the finance Minister is finding in reconciling the figures that all departments are demanding at the moment.</p>
<p>We've also had the wildfires that struck in the summer, and many of the services that will be called on to deal with flooding incidents, should we see them in the winter, are the same organisations that have had their services called upon right the way through the summer. So, what assessment have you made as Minister of the resilience of those services to deal with the risk of floods going through the winter months, and, in particular, the working roles that they play working together, from the local authorities to the fire service to NRW, in making sure that they are in a position to respond accordingly? That is important as well from a Government point of view, because a lot of these responsibilities, such as the fire service, sit with the local government Minister, NRW sits with you, and then the finance Minister, who undoubtedly gets called for more resources on a financial footing, obviously has to make a call in that respect. How does the Government co-ordinate all that, so that there is a one-stop shop to make sure that you can respond in a timely manner, with financial help and also logistical help when it is required, and, in particular, the resilience of those services that have been called upon right the way through the summer and potentially could be called upon now in the winter to deal with many issues across Wales?</p>
<p>I would also highlight the point that other Members have made, which is that only 27 per cent of houses are signed up to the NRW alerts. You touched on it in your statement that they've highlighted this fact and they've gone on a promotion campaign. The previous promotion campaigns clearly haven't worked if only 27 per cent—fewer than a third—of the houses that would benefit from that have signed up. What assessment have you made of the campaign that NRW are enacting across Wales to get more houses to sign up, so that those alerts can be received by the people who need them, and people can take the precautionary measures of moving valuable and personal items upstairs, and also take the building advice that's available out there about raising electrical fittings and sockets, so that they don't get damaged as badly if there is flooding, because that causes huge problems in the restoration work?</p>
<p>And when it comes to insurance in particular, the scheme that is available for flood-risk properties is still available and should be available for the next 10 years, but that 10-year window will go very quickly. I notice in your manifesto that you did highlight how you would wish to lobby and work with the UK Government to make sure that there's a successor scheme in place. Well, if you're buying a house and you're in a flood-risk area, you haven't got a hope in hell of getting a mortgage unless you can get insurance. And if you're running a business, that insurance is critical to having confidence to invest in that business. So, could you highlight whether you have made any contact with the UK Government to support calls to make sure that that insurance scheme is available beyond the 10-year horizon that we can see at the moment? And, if you haven't done that, when will you be doing it?</p>
<p>Diolch, Weinidog, am eich datganiad y prynhawn yma. Pan ges i fy ethol i'r Siambr hon am y tro cyntaf, doeddwn i ddim yn meddwl mai un o'r pethau mawr y byddwn i'n ymdrin ag ef yr holl ffordd drwy'r 19 mlynedd rwyf wedi bod yn Aelod yw llifogydd, i fod yn onest, ar draws hen ranbarth Canolbarth De Cymru, o Ferthyr Dyfan yn y Barri i Lanilltud Fawr, i Bontypridd, i'r Rhondda a Chwm Cynon, fel yr amlygodd Vikki yn ei hetholaeth ei hun, a'r effaith ddinistriol y mae'n ei chael ar aelwydydd, ond busnesau hefyd, a'r gymuned ehangach, a'r ofn y mae'n ei greu ym meddyliau pobl mai efallai nhw fydd yn dioddef pan ddaw'r glaw trwm nesaf. Mae'r arogl hwnnw o garthion a dŵr budr, yn ogystal â'r eitemau personol sy'n anffodus yn gorfod cael eu taflu a'u gadael fel sbwriel ar ochr y stryd, ond sy'n bersonol iawn ac yn amnewidiadwy i'r aelwydydd sydd wedi eu colli, yn rhywbeth na fyddaf byth yn anghofio o'r digwyddiadau rydw i wedi'u mynychu yn ystod fy amser fel Aelod etholedig.</p>
<p>Dyna pam mae'r datganiad hwn mor bwysig y prynhawn yma ynglŷn â bod yn barod ar gyfer y gaeaf a pha gamau y mae'r Llywodraeth newydd, yn deg, yn eu cymryd a pha asesiadau rydych chi, fel Llywodraeth newydd, wedi'u cymryd o weithredoedd y Llywodraeth flaenorol yn y maes penodol hwn. Nid yw amddiffynfeydd rhag llifogydd yn digwydd dros nos. Maent yn brosiectau hirdymor y mae angen eu cynllunio, eu datblygu a'u hadeiladu. Y pwynt cyntaf yr hoffwn ei ofyn i chi, Weinidog, yw hyn: rydych chi'n tynnu sylw at £85 miliwn sy'n mynd i fesurau atal llifogydd, ond pa fath o raddfa ydym yn siarad amdani? Pa asesiad ydych wedi'i wneud o'r arian sydd ei angen i wneud tolc yn yr ôl-groniad enfawr o brosiectau sydd ar gael i'w hadeiladu ledled Cymru, i symud mwy o dai i barthau diogel rhag llifogydd yn hytrach nag aros mewn parthau lle mae perygl o lifogydd? Oherwydd bod £85 miliwn, rwy'n derbyn, yn llawer o arian, ond rwy'n deall bod angen llawer mwy o arian ar gyfer hynny, ac rydym i gyd yn gwybod am yr anawsterau y mae'r Gweinidog Cyllid yn eu cael wrth gysoni'r ffigurau y mae pob adran yn mynnu eu cael ar hyn o bryd.</p>
<p>Rydym hefyd wedi cael y tanau gwyllt a darodd yn yr haf, a llawer o'r gwasanaethau a fydd yn cael eu galw i ymdrin â digwyddiadau llifogydd, os gwelwn nhw yn y gaeaf, yw'r un sefydliadau y bu galw am eu gwasanaethau drwy'r haf. Felly, pa asesiad ydych chi wedi'i wneud fel Gweinidog o wydnwch y gwasanaethau hynny i ymdrin â'r risg o lifogydd yn ystod misoedd y gaeaf, ac, yn benodol, y rolau y maen nhw'n eu chwarae wrth weithio gyda'i gilydd, o'r awdurdodau lleol i'r gwasanaeth tân i CNC, wrth wneud yn siŵr eu bod mewn sefyllfa i ymateb yn briodol? Mae hynny'n bwysig hefyd o safbwynt y Llywodraeth, oherwydd mae llawer o'r cyfrifoldebau hyn, fel y gwasanaeth tân, yn gyfrifoldeb y Gweinidog dros lywodraeth leol, CNC yn yr un modd, ac yna mae'n rhaid i'r Gweinidog dros gyllid, sy'n ddi-os yn cael galwadau am fwy o adnoddau ar sail ariannol, yn amlwg yn gorfod gwneud galwad yn hynny o beth. Sut mae'r Llywodraeth yn cydlynu hynny i gyd, fel bod yna siop un stop i wneud yn siŵr eich bod yn gallu ymateb mewn modd amserol, gyda chymorth ariannol a hefyd cymorth logistaidd pan fo ei angen, ac, yn benodol, gwydnwch y gwasanaethau hynny sydd wedi cael eu galw allan drwy'r haf cyfan ac o bosib bydd galw am eu gwasanaeth nawr yn y gaeaf i ymdrin â llawer o broblemau ledled Cymru?</p>
<p>Byddwn hefyd yn tynnu sylw at y pwynt y mae Aelodau eraill wedi'i wneud, sef mai dim ond 27 y cant o dai sydd wedi'u cofrestru ar gyfer rhybuddion CNC. Fe wnaethoch chi grybwyll hyn yn eich datganiad sef eu bod nhw wedi tynnu sylw at y ffaith hon ac maen nhw wedi mynd ar ymgyrch hyrwyddo. Mae'n amlwg nad yw'r ymgyrchoedd hyrwyddo blaenorol wedi gweithio os dim ond 27 y cant—llai na thraean—o'r tai a fyddai'n elwa ar hynny sydd wedi cofrestru. Pa asesiad ydych chi wedi'i wneud o'r ymgyrch y mae CNC yn ei gweithredu ledled Cymru i gael mwy o dai i gofrestru, fel y gall y bobl sydd eu hangen dderbyn y rhybuddion hynny, a gall pobl ochel ymlaen llaw, symud eitemau gwerthfawr a phersonol i fyny'r grisiau, a chael y cyngor ar adeiladau sydd ar gael yno ynglŷn â chodi gosodiadau trydanol a socedi, fel nad ydynt yn cael eu difrodi mor ddrwg os bydd llifogydd, oherwydd mae hynny'n achosi problemau enfawr i'r gwaith o adfer?</p>
<p>Ac o ran yswiriant yn arbennig, mae'r cynllun sydd ar gael ar gyfer eiddo mewn perygl o lifogydd yn dal i fod ar gael a dylai fod ar gael am y 10 mlynedd nesaf, ond bydd y ffenestr 10 mlynedd honno yn mynd yn gyflym iawn. Sylwaf yn eich maniffesto eich bod wedi tynnu sylw at sut y byddech yn dymuno lobïo a gweithio gyda Llywodraeth y DU i wneud yn siŵr bod cynllun olynol ar waith. Wel, os ydych chi'n prynu tŷ ac rydych chi mewn ardal mewn perygl o lifogydd, nid oes gennych obaith caneri o gael morgais oni bai eich bod chi'n gallu cael yswiriant. Ac os ydych chi'n rhedeg busnes, mae'r yswiriant hwnnw'n hanfodol i gael hyder i fuddsoddi yn y busnes hwnnw. Felly, a wnewch chi amlygu pa un a ydych wedi gwneud unrhyw gysylltiad â Llywodraeth y DU i gefnogi galwadau i sicrhau bod y cynllun yswiriant hwnnw ar gael y tu hwnt i'r gorwel o 10 mlynedd y gallwn ei weld ar hyn o bryd? Ac, os nad ydych chi wedi gwneud hynny, pryd fyddwch chi'n gwneud hynny?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778527
202
En
2026-10-13T16:05:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9309&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9309&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778536
203
En
2026-10-13T16:06:38
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9407&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9407&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you very much, again, a long list of questions there. I think it was right that you acknowledged the impact on businesses as well, because we do focus, of course, on domestic properties and homes, but businesses, absolutely. And I would reiterate again that there are particular sources of support and the need for different kinds of insurances, et cetera, for businesses as well, and there is information out there to support those, similarly.</p>
<p>You asked about the overall picture and what it would cost to fix it all. I don't have that figure. What I do know is that 273,000 properties are at risk in Wales, and not one Government can meet the cost of addressing all of that. But that is, of course, why we are pursuing—building on work from previous Governments as well—nature finance and those opportunities that, hopefully, will allow us to invest in those catchment-scale, nature-based solutions that will go part of the way in defending and mitigating some of those risks.</p>
<p>The resilience of services is absolutely critical here. In fact, the wider Cabinet yesterday spent some time considering wider resilience questions here in Wales. The First Minister himself, of course, has an overarching responsibility for national resilience, but you're right, it's about working with other Ministers and we do that and we will continue to do that. And, of course, that will come into greater focus again on the back of the summit, where I hope there will be some clear outcomes, some clear actions for us all to pursue collectively.</p>
<p>Only 27 per cent are registered for the NRW alerts. When I chaired the climate change committee in the last Senedd, we published a report on flooding and the response to flooding; this was one of the concerns that we highlighted. I'm glad to see a concerted effort now from NRW to increase and to try and promote that, but of course, that isn't just on NRW, it's for every single one of us here as well to make sure that we use our social media channels, that we use our contacts and connections in communities, particularly in those communities that people have referred to that we know are facing potential risks this winter. So, I would not just throw it back to you, but I would say that we all have a part to play in that endeavour.</p>
<p>But also, of course, we are, I will remind Members, in the process of setting up the Welsh flood forum, which is going to be all about making sure that communities are prepared, and then when something happens, that there is a response and a resilience from within, not just from the emergency authorities, but also the support there to recover as well. We're taking inspiration from what they've done in Scotland and we're engaging with the National Flood Forum to start that work in earnest. As I said, I was part of a meeting last week where we brought those stakeholders together with those people from communities with lived experience of flooding to start the work of bringing all of this together.</p>
<p>Diolch yn fawr iawn, eto, rhestr hir o gwestiynau yn y fan yna. Rwy'n credu ei bod yn iawn eich bod chi'n cydnabod yr effaith ar fusnesau hefyd, oherwydd rydym yn canolbwyntio, wrth gwrs, ar eiddo domestig a chartrefi, ond busnesau, yn hollol. A byddwn yn ailadrodd eto bod yna ffynonellau penodol o gymorth a'r angen am wahanol fathau o yswiriant, ac ati, i fusnesau hefyd, ac mae gwybodaeth allan yna i gefnogi'r rheini, yn yr un modd.</p>
<p>Fe wnaethoch chi ofyn am y darlun cyffredinol a beth fyddai'n ei gostio i drwsio'r cyfan. Nid yw'r ffigur hwnnw gennyf i. Yr hyn rwy'n ei wybod yw bod 273,000 o eiddo mewn perygl yng Nghymru, ac ni all unrhyw Lywodraeth dalu'r gost o fynd i'r afael â hynny i gyd. Ond dyna, wrth gwrs, pam rydyn ni'n mynd ar drywydd—gan adeiladu ar waith gan Lywodraethau blaenorol hefyd—cyllid natur a'r cyfleoedd hynny a fydd, gobeithio, yn caniatáu inni fuddsoddi yn yr atebion hynny ar raddfa dalgylch, sy'n seiliedig ar natur a fydd yn mynd rhan o'r ffordd i amddiffyn rhag rhai o'r risgiau hynny a'u lliniaru.</p>
<p>Mae gwydnwch gwasanaethau yn hollol hanfodol yma. Mewn gwirionedd, ddoe treuliodd y Cabinet ehangach ychydig o amser yn ystyried cwestiynau gwydnwch ehangach yma yng Nghymru. Mae gan y Prif Weinidog ei hun, wrth gwrs, gyfrifoldeb cyffredinol am wydnwch cenedlaethol, ond rydych chi'n iawn, mae'n ymwneud â gweithio gyda Gweinidogion eraill ac rydyn ni'n gwneud hynny a byddwn yn parhau i wneud hynny. Ac, wrth gwrs, bydd hynny'n dod yn fwy amlwg eto yn dilyn yr uwchgynhadledd, lle rwy'n gobeithio y bydd rhai canlyniadau clir, rhai camau gweithredu clir i ni i gyd eu dilyn gyda'n gilydd.</p>
<p>Dim ond 27 y cant sydd wedi'u cofrestru ar gyfer rhybuddion CNC. Pan gadeiriais y pwyllgor newid hinsawdd yn y Senedd ddiwethaf, fe wnaethom gyhoeddi adroddiad ar lifogydd a'r ymateb i lifogydd; dyma un o'r pryderon a amlygwyd gennym. Rwy'n falch o weld ymdrech gydgysylltiedig nawr gan CNC i gynyddu ac i geisio hyrwyddo hynny, ond wrth gwrs, nid rhywbeth i CNC yn unig yw hynny, mae rhaid i bob un ohonom yma hefyd wneud yn siŵr ein bod yn defnyddio ein sianeli cyfryngau cymdeithasol, ein bod yn defnyddio ein cysylltiadau a'n cysylltiadau mewn cymunedau, yn enwedig yn y cymunedau hynny y mae pobl wedi cyfeirio atynt yr ydyn ni'n gwybod eu bod yn wynebu risgiau posibl y gaeaf hwn. Felly, ni fyddwn yn ei daflu yn ôl atoch chi, ond byddwn yn dweud bod gan bob un ohonom ran i'w chwarae yn yr ymdrech honno.</p>
<p>Ond hefyd, wrth gwrs, rydyn ni, rwy'n atgoffa Aelodau, yn y broses o sefydlu fforwm llifogydd Cymru, sy'n mynd i fod yn ymwneud â sicrhau bod cymunedau'n barod, ac yna pan fydd rhywbeth yn digwydd, bod ymateb a gwydnwch o'r tu mewn, nid yn unig gan yr awdurdodau brys, ond hefyd y gefnogaeth yno i adfer hefyd. Rydyn ni'n cymryd ysbrydoliaeth o'r hyn maen nhw wedi'i wneud yn yr Alban ac rydyn ni'n ymgysylltu â'r Fforwm Llifogydd Cenedlaethol i ddechrau'r gwaith hwnnw o ddifrif. Fel y dywedais, roeddwn yn rhan o gyfarfod yr wythnos diwethaf lle gwnaethom ddod â'r rhanddeiliaid hynny ynghyd â'r bobl hynny o gymunedau sydd â phrofiad bywyd o lifogydd i ddechrau'r gwaith o ddod â hyn i gyd at ei gilydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778552
204
Cy
2026-10-13T16:09:54
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9603&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9603&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
330
330
Sera Evans AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=330
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330
Evans, Sera
<p>Diolch am eich datganiad heddiw, Weinidog.</p>
<p>Thank you for your statement today, Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778553
205
En
2026-10-13T16:09:58
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9607&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9607&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
330
330
Sera Evans AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=330
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330
Evans, Sera
<p>The warnings from NRW have already been highlighted today and will be of particular concern to communities in Afan Ogwr Rhondda, where a number of areas rank highly on the communities at risk register. I want to focus on the immediate measures being taken to protect communities as we prepare for the unthinkable, as NRW have put it. A number of the flood alleviation schemes in train across the constituency are still under construction and will likely not be completed in time for this winter. Although I think key lessons have been learned as a result of previous flooding events and the local lead flood authorities will have a better understanding of the vulnerabilities in their networks, there will be gaps in protection while these schemes are ongoing. So, I'd be very grateful to know what immediate support the Welsh Government is providing to lead local flood authorities to help them manage the risks and protect communities over the coming months. Diolch.</p>
<p>Mae'r rhybuddion gan CNC eisoes wedi'u hamlygu heddiw a byddant yn peri pryder arbennig i gymunedau yn Afan Ogwr Rhondda, lle mae nifer o ardaloedd yn uchel ar y gofrestr cymunedau mewn perygl. Rwyf eisiau canolbwyntio ar y mesurau uniongyrchol sy'n cael eu cymryd i amddiffyn cymunedau wrth i ni baratoi ar gyfer yr annychmygol, fel y mae CNC wedi ei ddweud. Mae nifer o'r cynlluniau lliniaru llifogydd ar draws yr etholaeth yn dal i gael eu hadeiladu ac mae'n debygol na fyddant yn cael eu cwblhau mewn pryd ar gyfer y gaeaf hwn. Er fy mod yn credu bod gwersi allweddol wedi'u dysgu o ganlyniad i ddigwyddiadau llifogydd blaenorol a bydd gan yr awdurdodau llifogydd arweiniol lleol ddealltwriaeth well o'r gwendidau yn eu rhwydweithiau, bydd bylchau mewn amddiffyniad tra bod y cynlluniau hyn yn parhau. Felly, byddwn yn ddiolchgar iawn i wybod pa gymorth uniongyrchol y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i arwain awdurdodau llifogydd lleol i'w helpu i reoli'r risgiau a diogelu cymunedau dros y misoedd nesaf. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778540
206
En
2026-10-13T16:10:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9609&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9609&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778548
207
En
2026-10-13T16:10:55
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9664&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9664&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you for your question, and you're right, there's a longer term picture here, and there's a shorter term, more initial response that's required, and we try and accommodate that in the way that we utilise the funding that's available. So, as I said, this year we are making £85 million available to risk management authorities across Wales. That includes nearly £30 million in revenue funding for things like asset maintenance, warning systems, which are absolutely relevant this year, operational planning and flood response, which all could be part of the services provided within the coming months. Right now, I know that risk management authorities across Wales are proactively clearing trash screens, checking pumps, clearing vegetation and inspecting assets as well.</p>
<p>They can apply for funding from Welsh Government for property flood resilience measures, things such as flood gates, and we'll fund those authorities to provide that sort of property flood resilience as an interim measure, whilst more formal schemes are being developed and built up. This year, we've made over £3 million available in capital funding for risk management authorities in Afan Ogwr Rhondda. I think there are 19 different schemes being delivered by NRW, by Neath Port Talbot Council, Bridgend council and Rhondda Cynon Taf as well within the constituency area. Once those schemes are completed, then the estimate is that that funding will benefit over 7,000 properties. </p>
<p>Diolch am eich cwestiwn, ac rydych chi'n iawn, mae darlun tymor hwy yma, ac mae angen ymateb tymor byrrach, mwy cychwynnol, ac rydym yn ceisio addasu hynny yn y ffordd yr ydym yn defnyddio'r cyllid sydd ar gael. Felly, fel y dywedais i, eleni rydym yn sicrhau bod £85 miliwn ar gael i awdurdodau rheoli risg ledled Cymru. Mae hynny'n cynnwys bron i £30 miliwn o gyllid refeniw ar gyfer pethau fel cynnal a chadw asedau, systemau rhybuddio, sy'n gwbl berthnasol eleni, cynllunio gweithredol ac ymateb i lifogydd, a allai fod yn rhan o'r gwasanaethau a ddarperir o fewn y misoedd nesaf. Ar hyn o bryd, rwy'n gwybod bod awdurdodau rheoli risg ledled Cymru yn rhagweithiol yn clirio sgriniau sbwriel, gwirio pympiau, clirio llystyfiant ac archwilio asedau hefyd.</p>
<p>Gallant wneud cais am gyllid gan Lywodraeth Cymru ar gyfer mesurau gwydnwch rhag llifogydd ar gyfer eiddo, pethau fel gatiau llifogydd, a byddwn yn ariannu'r awdurdodau hynny i ddarparu'r math hwnnw o wydnwch rhag llifogydd ar gyfer eiddo fel mesur dros dro, tra bod cynlluniau mwy ffurfiol yn cael eu datblygu a'u creu. Eleni, rydym wedi sicrhau bod dros £3 miliwn ar gael mewn cyllid cyfalaf ar gyfer awdurdodau rheoli risg yn Afan Ogwr Rhondda. Rwy'n credu bod 19 o gynlluniau gwahanol yn cael eu cyflawni gan CNC, gan Gyngor Castell-nedd Port Talbot, Cyngor Pen-y-bont ar Ogwr a Rhondda Cynon Taf hefyd o fewn yr ardal etholaeth. Unwaith y bydd y cynlluniau hynny wedi'u cwblhau, yna yr amcangyfrif yw y bydd y cyllid hwnnw o fudd i dros 7,000 o eiddo.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778554
208
En
2026-10-13T16:12:35
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9764&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9764&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
8585
8585
James Evans AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585
Evans, James
<p>Cabinet Secretary—no, Cabinet Minister now—you mentioned on a number of occasions during your statement the sustainable farming scheme, but actually I think the figure is £102 million, not £100 million, which you quoted. I hope there hasn't been a cut there. There is no actual ring-fenced support within the sustainable farming scheme for flood prevention and mitigation, but it is an overarching aim of the scheme to deliver that. So, I'd actually quite like to know from you today, out of that £102 million, how much of that is going to be identified for flood mitigation. If you want farmers to go into it, you'll have to provide the funding to enable them to go into these schemes. So, I'd quite like some assurances from you today. How much are you doing that and are you going to ring-fence any part of that money to deliver these aims that you've set out today?</p>
<p>Ysgrifennydd Cabinet—na, Gweinidog y Cabinet nawr—fe wnaethoch chi sôn am y cynllun ffermio cynaliadwy ar sawl achlysur yn ystod eich datganiad, ond mewn gwirionedd rwy'n credu mai'r ffigur yw £102 miliwn, nid £100 miliwn, a ddyfynnoch. Rwy'n gobeithio nad oes toriad wedi bod yna. Nid oes unrhyw gymorth gwirioneddol o fewn y cynllun ffermio cynaliadwy ar gyfer lliniaru ac atal rhag llifogydd, ond mae'n nod cyffredinol yn y cynllun i gyflawni hynny. Felly, hoffwn wybod gennych chi heddiw, allan o'r £102 miliwn hwnnw, faint sy'n mynd i gael ei nodi ar gyfer lliniaru llifogydd. Os ydych chi eisiau i ffermwyr fynd i mewn iddo, bydd yn rhaid i chi ddarparu'r cyllid i'w galluogi i fynd i mewn i'r cynlluniau hyn. Felly, hoffwn rywfaint o sicrwydd gennych chi heddiw. Faint ydych chi'n ei wneud o ran hynny ac a ydych chi'n mynd i neilltuo unrhyw ran o'r arian hwnnw i gyflawni'r nodau hyn rydych chi wedi'u gosod heddiw?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778556
209
En
2026-10-13T16:13:22
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9811&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9811&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>I don't have a particular precise figure in mind. I think these are the kinds of schemes that we can build up through, particularly, the collaborative layer of the scheme, because bringing farmers and landowners together at that catchment scale requires that level of collaboration that we're not seeing happening as often as we would like. There are very good examples out there of groups coming together and realising very positive benefits. So, it's certainly something that we're looking at, something that we're considering and something that could well be a bespoke funding stream within the sustainable farming scheme, particularly at those maybe optional, but maybe even more so the collaborative layer. </p>
<p>Nid oes gennyf ffigur manwl penodol mewn golwg. Rwy'n credu mai'r rhain yw'r mathau o gynlluniau y gallwn eu datblygu yn enwedig trwy haen gydweithredol y cynllun, oherwydd mae dod â ffermwyr a thirfeddianwyr at ei gilydd ar y raddfa ddalgylch honno yn gofyn am y lefel honno o gydweithredu nad ydym yn ei weld yn digwydd mor aml ag yr hoffem. Mae yna enghreifftiau da iawn o grwpiau yn dod at ei gilydd ac yn gwireddu manteision cadarnhaol iawn. Felly, mae'n sicr yn rhywbeth rydyn ni'n edrych arno, rhywbeth rydyn ni'n ei ystyried a rhywbeth a allai fod yn ffrwd ariannu pwrpasol o fewn y cynllun ffermio cynaliadwy, yn enwedig yn y rhai a allai fod yn ddewisol, ond efallai hyd yn oed yn fwy felly yr haen gydweithredol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778555
210
En
2026-10-13T16:14:08
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9857&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9857&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
332
332
Mike Hedges AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332
Hedges, Mike
<p>We've just had the warmest summer of the rest of our lives. According to public documents, we have had more flooding in the first 25 years of the twenty-first century than the whole of the twentieth century. Whilst flooding is not as annually predictable as heat, we'll have more flooding in the next five years than the last five years. You can believe that climate change is not happening, it does not stop it happening or stop the repercussions of it. Will the Government consider taking the following action? Plant trees on higher ground to reduce floods at source; introduce beavers into rivers to create ponds and wetlands that slow down river flow; promote the use of planted areas, rain gardens and permeable paving to allow water to drain away. We're not going to stop the water coming down, but at least we can do something with it.</p>
<p>Rydyn ni newydd gael yr haf cynhesaf gweddill ein hoes. Yn ôl dogfennau cyhoeddus, rydym wedi cael mwy o lifogydd yn y 25 mlynedd gyntaf o'r unfed ganrif ar hugain nag yn yr ugeinfed ganrif gyfan. Er nad yw llifogydd mor rhagweladwy'n flynyddol â gwres, bydd gennym fwy o lifogydd yn y pum mlynedd nesaf nag yn y pum mlynedd diwethaf. Gallwch gredu nad yw newid hinsawdd yn digwydd, nid yw'n ei atal rhag digwydd nac yn stopio'i ganlyniadau. A wnaiff y Llywodraeth ystyried cymryd y camau canlynol? Plannu coed ar dir uwch i leihau llifogydd yn y ffynhonnell; cyflwyno afancod i afonydd i greu pyllau a gwlyptiroedd sy'n arafu llif afonydd; hyrwyddo'r defnydd o ardaloedd plannu, gerddi glaw a phalmentydd hydraidd i ganiatáu i ddŵr ddraenio. Dydyn ni ddim yn mynd i atal y dŵr rhag dod i lawr, ond o leiaf gallwn wneud rhywbeth ag ef.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778560
211
En
2026-10-13T16:14:56
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9905&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9905&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you for the question. I think there are a number of interventions along those lines that would absolutely contribute to the bigger picture. It needs to be co-ordinated, managed and designed in the appropriate way. I visited a site recently in Denbighshire, Llysfasi college, where they've created leaky dams, which means that once the water level rises to a certain point, it flows into a leat and into lakes in a nearby field to store that water. That one single intervention isn't going to be the silver bullet for the River Clwyd, but you replicate that a dozen, 20 or 30 times at catchment scale and it does make a difference. There's a wide range of interventions. But we can—and I've said this very recently in the Chamber and elsewhere—mix concrete to our heart's content. Yes, there will be traditional interventions that we need for some specific locations, but we have to work with nature. We have to work with the grain of nature. Because if we don't, nature always wins, and I think we need to be mindful of that in designing the right approach in the right place.</p>
<p>Diolch am y cwestiwn. Rwy'n credu bod nifer o ymyraethau ar hyd y llinellau hynny a fyddai'n cyfrannu'n llwyr at y darlun ehangach. Mae angen ei gydlynu, ei reoli a'i ddylunio yn y ffordd briodol. Ymwelais â safle yn sir Ddinbych yn ddiweddar, coleg Llysfasi, lle maen nhw wedi creu argaeau sy'n gollwng, sy'n golygu, unwaith y bydd lefel y dŵr yn codi i lefel benodol, mae'n llifo i mewn i lynnoedd mewn cae cyfagos i storio'r dŵr hwnnw. Nid yw'r un ymyrraeth honno yn mynd i fod yn ateb syml ar gyfer Afon Clwyd, ond rydych chi'n ailadrodd hynny dwsin, 20 neu 30 gwaith ar raddfa dalgylch ac mae'n gwneud gwahaniaeth. Mae yna ystod eang o ymyraethau. Ond gallwn—ac rydw i wedi dweud hyn yn ddiweddar iawn yn y Siambr ac mewn mannau eraill—gymysgu concrit hyd syrffed. Oes, mae ymyraethau traddodiadol y mae eu hangen arnom ar gyfer rhai lleoliadau penodol, ond mae'n rhaid i ni weithio gyda natur. Mae'n rhaid i ni weithio gyda natur yn ei hanfod. Oherwydd os nad ydym yn gwneud hynny, mae natur bob amser yn ennill, ac rwy'n credu bod angen i ni fod yn ymwybodol o hynny wrth ddylunio'r dull cywir yn y lle iawn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778567
212
En
2026-10-13T16:15:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9909&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9909&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778573
213
En
2026-10-13T16:16:06
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=9975&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=9975&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8734
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Thank you for your statement, Cabinet Minister. There are two themes I wanted to pick up that are really impacting my constituents in Brecon—. Sorry, I'm looking across at James Evans. [<em>Interruption.</em>] In Bretton and Broughton, in my patch, in relation to flooding. The first, Cabinet Minister, is around pace of delivery. My residents there have been flooded in 2021, 2023 and 2025. We're now in 2026 and the flood alleviation works have still yet to be undertaken.</p>
<p>I was struck by your statement and your reference to flood defence works in Llanrwst. I believe those are in response to flooding events that took place probably in 2020 when I was the council leader there at that point in time. So, six years later to get delivery perhaps is not the pace that you would want to see. I'd be interested in your response around how you'd want to see pace of delivery accelerated.</p>
<p>And secondly, around accountability, my residents in Bretton and Broughton are frustrated at the interaction sometimes with NRW, Welsh Water, local authorities, who is responsible for what and when. I think the simpler that can be, the better it would be for residents in places that I represent and I'm sure you represent as well. Diolch yn fawr.</p>
<p>Diolch am eich datganiad, Weinidog Cabinet. Mae dwy thema roeddwn i eisiau eu codi sy'n effeithio ar fy etholwyr yn Aberhonddu—. Mae'n ddrwg gennyf, rwy'n edrych ar draws ar James Evans. [<em>Torri ar draws.</em>] Yn Bretton a Brychdyn, yn fy ardal i, mewn perthynas â llifogydd. Mae'r cyntaf, Weinidog Cabinet, yn ymwneud â chyflymder cyflawni. Mae fy nhrefnwyr yno wedi cael llifogydd yn 2021, 2023 a 2025. Rydyn ni nawr yn 2026 ac mae'r gwaith lliniaru llifogydd eto i'w wneud.</p>
<p>Cefais fy nharo gan eich datganiad a'ch cyfeiriad at waith amddiffyn rhag llifogydd yn Llanrwst. Rwy'n credu bod y rheiny mewn ymateb i ddigwyddiadau llifogydd a ddigwyddodd yn ôl pob tebyg yn 2020 pan oeddwn i'n arweinydd y cyngor yno ar yr adeg honno. Felly, chwe blynedd yn ddiweddarach i gael cyflawniad nad yw efallai y cyflymder y byddech chi eisiau ei weld. Byddai gen i ddiddordeb yn eich ymateb ynghylch sut y byddech chi eisiau gweld cyflymder cyflawni yn cyflymu.</p>
<p>Ac yn ail, o ran atebolrwydd, mae fy nhrigolion yn Bretton a Brychdyn yn rhwystredig ynghylch y rhyngweithio weithiau â CNC, Dŵr Cymru, awdurdodau lleol, pwy sy'n gyfrifol am beth a phryd. Rwy'n credu po symlaf y gall hynny fod, y gorau fyddai i drigolion mewn lleoedd rydw i'n eu cynrychioli ac rwy'n siŵr lleoedd yr ydych chi'n eu cynrychioli hefyd. Diolch yn fawr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778578
214
En
2026-10-13T16:17:17
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10046&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10046&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you. I appreciate that sometimes these processes take longer than anyone would wish, but there is a process in place, there is a window for funding for some of these schemes. Risk management authorities need to bring forward their proposals, they need to develop their business case and make the case. Sometimes they succeed, sometimes they don't, because as you can imagine, all parts of Wales are submitting for those kinds of schemes. It's clearly something that we need to work with local authorities particularly, but other bodies as well, to deliver.</p>
<p>In terms of the coherence of approach, yes, we do have local resilience groups that bring some of these parties together, and that needs to happen as effectively as possible. There's always room for improvements, there are always lessons to be learnt, and that's one important message that I would convey. The summit again is going to be another opportunity to do that at a national level, but certainly there's a regional and more localised element to that as well. There's no silver bullet, there's no magic wand; I think very often it's about getting the right people in the right place together around the table.</p>
<p>Diolch. Rwy'n gwerthfawrogi bod y prosesau hyn weithiau'n cymryd mwy o amser nag y byddai unrhyw un yn dymuno, ond mae proses ar waith, mae ffenestr ar gyfer cyllid ar gyfer rhai o'r cynlluniau hyn. Mae angen i awdurdodau rheoli risg gyflwyno eu cynigion, mae angen iddynt ddatblygu eu hachos busnes a gwneud yr achos. Weithiau maen nhw'n llwyddo, weithiau ddim, oherwydd fel y gallwch ddychmygu, mae pob rhan o Gymru yn cyflwyno ar gyfer y mathau hynny o gynlluniau. Mae'n amlwg yn rhywbeth y mae angen i ni weithio gydag awdurdodau lleol yn arbennig, ond cyrff eraill hefyd, i'w gyflawni.</p>
<p>O ran cydlyniant y dull gweithredu, ie, mae gennym grwpiau gwydnwch lleol sy'n dod â rhai o'r partïon hyn at ei gilydd, ac mae angen i hynny ddigwydd mor effeithiol â phosibl. Mae yna le i welliannau bob amser, mae yna wersi i'w dysgu bob amser, a dyna un neges bwysig y byddwn i'n ei chyfleu. Mae'r uwchgynhadledd eto yn mynd i fod yn gyfle arall i wneud hynny ar lefel genedlaethol, ond yn sicr mae elfen ranbarthol a mwy lleol i hynny hefyd. Does dim un ateb syml, does dim ffon hud; rwy'n credu yn aml iawn ei fod yn ymwneud â chael y bobl iawn yn y lle iawn efo'i gilydd o amgylch y bwrdd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778583
215
En
2026-10-13T16:18:28
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10117&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10117&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
12143
12143
Niamh Salkeld AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12143
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143
Salkeld, Niamh
<p>Thank you, Cabinet Minister, for your statement today. Flooding remains a real worry for communities across Blaenau Gwent Caerffili Rhymni and the whole of Wales, especially as we see this much more extreme weather happening year on year. Research by the British Red Cross highlights the challenges that are faced by people in vulnerable situations when flooding eventually happens. The research found that most people were completely unprepared when flooding hit. Many were displaced for months from their homes, often living in unsuitable accommodation, struggled to get recovery grants, and almost all of them said that their mental health had been significantly impacted by the flooding. So, I was just wondering what the Welsh Government was going to do to make sure that our most vulnerable communities in Blaenau Gwent Caerffili Rhymni are better prepared for flooding and get the support they need when it happens, especially that mental health support as well in the longer term.</p>
<p>Diolch, Weinidog Cabinet, am eich datganiad heddiw. Mae llifogydd yn parhau i fod yn bryder gwirioneddol i gymunedau ar draws Blaenau Gwent, Caerffili, Rhymni a Chymru gyfan, yn enwedig wrth i ni weld y tywydd llawer mwy eithafol hwn yn digwydd flwyddyn ar ôl blwyddyn. Mae ymchwil gan y Groes Goch Brydeinig yn tynnu sylw at yr heriau sy'n wynebu pobl mewn sefyllfaoedd bregus pan fydd llifogydd yn digwydd yn y pen draw. Canfu'r ymchwil fod y rhan fwyaf o bobl heb baratoi o gwbl pan darodd llifogydd. Cafodd llawer eu dadleoli am fisoedd o'u cartrefi, yn aml yn byw mewn llety anaddas, yn cael trafferth cael grantiau adferiad, a dywedodd bron pob un ohonynt fod y llifogydd wedi effeithio ar eu hiechyd meddwl. Felly, roeddwn i'n meddwl tybed beth oedd Llywodraeth Cymru yn mynd i'w wneud i sicrhau bod ein cymunedau mwyaf agored i niwed ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni wedi paratoi'n well ar gyfer llifogydd ac yn cael y cymorth sydd ei angen arnynt pan fydd hynny'n digwydd, yn enwedig y cymorth iechyd meddwl hwnnw hefyd yn y tymor hwy.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778585
216
En
2026-10-13T16:19:28
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10177&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10177&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you for that. I think that's an important point that we haven't covered so far this afternoon. I've mentioned the flood forum, of course, which has a very specific focus on working with people and communities, particularly those who are at risk and who maybe have experienced historic incidents of flooding, and that will be supported by this Government. It is a programme for government commitment, a manifesto commitment of ours, and we will deliver it, and work has already started on making that happen. I took a great deal of inspiration from the visit I mentioned in my statement to Milford Haven, where we saw that flooding isn't just about damage to your property or losing possessions. As horrible as that is and how harrowing the physical damage is, the mental health impacts can last for much longer. And I was struck, as I'm sure many Members here who've seen that kind of experience close up are, by how the community can rally around very often and continue to support each other long after the flooding has receded. But we are committed to establishing that independent flood forum, which will be there to try and stimulate and support some of those less formal networks, if you like, that are so critical when communities are in their hour of need.</p>
<p>Diolch am hynna. Rwy'n credu bod hwnnw'n bwynt pwysig nad ydym wedi'i gwmpasu hyd yn hyn y prynhawn yma. Rwyf wedi sôn am y fforwm llifogydd, wrth gwrs, sydd â phwyslais penodol iawn ar weithio gyda phobl a chymunedau, yn enwedig y rhai sydd mewn perygl ac sydd efallai wedi profi digwyddiadau hanesyddol o lifogydd, a bydd hynny'n cael ei gefnogi gan y Llywodraeth hon. Mae'n rhaglen ar gyfer ymrwymiad y llywodraeth, ein hymrwymiad maniffesto ein hunain, a byddwn yn ei gyflawni, ac mae gwaith eisoes wedi dechrau ar gyflawni hynny. Cymerais lawer o ysbrydoliaeth o'r ymweliad y soniais amdano yn fy natganiad i Aberdaugleddau, lle gwelsom nad yw llifogydd yn ymwneud â difrod i'ch eiddo neu golli eiddo yn unig. Er mor ofnadwy yw hynny a pha mor ddirdynnol yw'r difrod corfforol, gall yr effeithiau ar iechyd meddwl bara am lawer hirach. Ac roeddwn i'n cael fy nharo, fel rwy'n siŵr y cafodd llawer o Aelodau yma sydd wedi gweld y math hwnnw o brofiad yn uniongyrchol, gan sut y gall y gymuned ddod ynghyd yn aml iawn a pharhau i gefnogi ei gilydd ymhell ar ôl i'r llifogydd gilio. Ond rydym wedi ymrwymo i sefydlu'r fforwm llifogydd annibynnol hwnnw, a fydd yna i geisio ysgogi a chefnogi rhai o'r rhwydweithiau llai ffurfiol hynny, os dymunwch, sydd mor hanfodol pan fydd cymunedau mewn cyfyng-gyngor.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778558
217
En
2026-10-13T16:20:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10209&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10209&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778569
218
En
2026-10-13T16:20:54
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10263&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10263&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
12183
12183
Tom Montgomery AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12183
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12183
Montomery, Tom
<p>Minister, as you know, local authorities have a duty to publish reports of investigations into significant flooding incidents—section 19 reports. Wrexham council has warned that they usually take between nine months and a year to complete their reports. That's similar in Conwy and Flintshire. And in another local authority in our constituency of Clwyd, it can take up to 18 months to complete a section 19 report. Bearing in mind that these reports identify the cause, likelihood of reoccurrence, and any appropriate alleviation measures that can be taken, their importance is key. But the delays around completing these reports don't appear to be addressed in your statement. So, Cabinet Minister, what support will the Welsh Government provide to local authorities to speed up work on section 19 reports? Diolch.</p>
<p>Weinidog, fel y gwyddoch chi, mae gan awdurdodau lleol ddyletswydd i gyhoeddi adroddiadau o ymchwiliadau i ddigwyddiadau llifogydd sylweddol—adroddiadau adran 19. Mae cyngor Wrecsam wedi rhybuddio eu bod fel arfer yn cymryd rhwng naw mis a blwyddyn i gwblhau eu hadroddiadau. Mae hynny'n debyg yng Nghonwy a sir y Fflint. Ac mewn awdurdod lleol arall yn ein hetholaeth ni yng Nghlwyd, gall gymryd hyd at 18 mis i gwblhau adroddiad adran 19. Gan gofio bod yr adroddiadau hyn yn nodi'r achos, y tebygolrwydd o ailddigwydd, ac unrhyw fesurau lliniaru priodol y gellir eu cymryd, mae eu pwysigrwydd yn allweddol. Ond nid yw'n ymddangos bod yr oedi ynghylch cwblhau'r adroddiadau hyn yn cael sylw yn eich datganiad. Felly, Weinidog Cabinet, pa gefnogaeth y bydd Llywodraeth Cymru yn ei roi i awdurdodau lleol i gyflymu'r gwaith ar adroddiadau adran 19? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778570
219
En
2026-10-13T16:21:51
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10320&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10320&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you for the question. That isn't something that I've thought about, and I will go away and reflect on that. What I would say is that they're not Welsh Government reports. They are reports by those flood authorities. I'm not passing the buck. If there is a genuine element of support that the Government could provide in stimulating that to happen a bit more quickly, then we're more than open to considering that. But what I would caution is that those section 19 reports have a job to do in terms of understanding a lot of technical stuff around hydrology and the impact of how things happen, how they can be mitigated, and you don't arrive at some of those decisions within weeks. Assessments and studies have to happen. But I will take that away and reflect to see whether there's something that we can do about that.</p>
<p>Diolch am y cwestiwn. Nid yw hynny'n rhywbeth rydw i wedi meddwl amdano, a byddaf yn mynd i ffwrdd a myfyrio ar hynny. Yr hyn y byddwn i'n ei ddweud yw nad adroddiadau Llywodraeth Cymru ydyn nhw. Maen nhw'n adroddiadau gan yr awdurdodau llifogydd hynny. Dydw i ddim yn ceisio osgoi cyfrifoldeb. Os oes elfen wirioneddol o gefnogaeth y gallai'r Llywodraeth ei darparu i ysgogi hynny i ddigwydd ychydig yn gyflymach, yna rydyn ni'n fwy nag agored i ystyried hynny. Ond yr hyn y byddwn i'n rhybuddio yw bod gan yr adroddiadau adran 19 hynny waith i'w wneud o ran deall llawer o bethau technegol ynghylch hydroleg ac effaith sut mae pethau'n digwydd, sut y gellir eu lliniaru, ac nid ydych chi'n cyrraedd rhai o'r penderfyniadau hynny o fewn wythnosau. Rhaid i asesiadau ac astudiaethau ddigwydd. Ond rwyf am fynd a myfyrio i weld a oes rhywbeth y gallwn ei wneud ynghylch hynny.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778571
220
En
2026-10-13T16:22:39
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10368&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10368&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
145
145
Paul Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145
Davies, Paul
<p>Cabinet Minister, as your statement acknowledges, flooding is a problem for a number of communities in Ceredigion Penfro, and I'm pleased that your visit to Milford Haven showed how important that matter is. As I'm sure you're aware, flooding at Gumfreston in south Pembrokeshire has caused road closures, disruption and lengthy diversions for local communities, businesses and visitors. This was the subject of a Senedd petition calling for a long-term solution, which attracted more than 3,400 signatures. It was led by Councillor Rhys Jordan, who continues to press for the long-term improvements that local residents have been asking for. I understand that Natural Resources Wales is undertaking further appraisal work on flood mitigation options for the River Ritec catchment, but this has been an issue for the local community for some time and they want to see some more progress, as you would expect. I appreciate that you might not be able to give me specific details today, but I would be grateful if you could look at this particular issue and commit to bringing together Natural Resources Wales, Pembrokeshire County Council and Welsh Government officials once the appraisal work is complete so that a clear timetable for progress can be agreed and the necessary funding arrangements put in place so that we can finally move forward with a solution as soon as possible.</p>
<p>Weinidog Cabinet, fel y mae eich datganiad yn cydnabod, mae llifogydd yn broblem i nifer o gymunedau yng Ngheredigion Penfro, ac rwy'n falch bod eich ymweliad ag Aberdaugleddau wedi dangos pa mor bwysig yw'r mater hwnnw. Fel y gwyddoch chi, mae llifogydd yn Gumfreston yn ne sir Benfro wedi golygu cau ffyrdd, tarfu a dargyfeiriadau hir i gymunedau lleol, busnesau ac ymwelwyr. Roedd hyn yn destun deiseb yn y Senedd yn galw am ddatrysiad hirdymor, a ddenodd fwy na 3,400 o lofnodion. Fe'i harweiniwyd gan y Cynghorydd Rhys Jordan, sy'n parhau i bwyso am y gwelliannau hirdymor y mae trigolion lleol wedi bod yn gofyn amdanynt. Rwy'n deall bod Cyfoeth Naturiol Cymru yn ymgymryd â gwaith gwerthuso pellach ar opsiynau lliniaru llifogydd ar gyfer dalgylch Afon Ritec, ond mae hyn wedi bod yn broblem i'r gymuned leol ers peth amser ac maent eisiau gweld rhywfaint mwy o gynnydd, fel y byddech chi'n ei ddisgwyl. Rwy'n gwerthfawrogi efallai na fyddwch yn gallu rhoi manylion penodol i mi heddiw, ond byddwn yn ddiolchgar pe gallech edrych ar y mater penodol hwn ac ymrwymo i ddod â swyddogion Cyfoeth Naturiol Cymru, Cyngor Sir Penfro a Llywodraeth Cymru at ei gilydd unwaith y bydd y gwaith arfarnu wedi'i gwblhau fel y gellir cytuno ar amserlen glir ar gyfer cynnydd a rhoi ar waith y trefniadau cyllido angenrheidiol fel y gallwn symud ymlaen o'r diwedd gyda datrysiad cyn gynted â phosibl.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778579
221
En
2026-10-13T16:24:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10449&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10449&l=cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Thank you for raising that specific issue. I think it underlines as well how responding to some of these situations is a cross-Government responsibility, because of the impact on infrastructure such as transport as well. I will ask Natural Resources Wales to update the Member as regards where they are with that, and we'll probably have to go from there.</p>
<p>Diolch am godi'r mater penodol hwnnw. Rwy'n credu ei fod yn tanlinellu hefyd sut mae ymateb i rai o'r sefyllfaoedd hyn yn gyfrifoldeb trawslywodraethol, oherwydd yr effaith ar seilwaith fel trafnidiaeth hefyd. Byddaf yn gofyn i Cyfoeth Naturiol Cymru roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelod ynglŷn â beth yw eu sefyllfa o ran hynny erbyn hyn, ac mae'n debyg y bydd yn rhaid i ni fwrw ymlaen wedyn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778581
222
Cy
2026-10-13T16:24:22
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10471&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10471&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Ac yn olaf, Lis McLean.</p>
<p>And finally, Lis McLean.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778582
223
Cy
2026-10-13T16:24:28
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10477&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10477&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12149
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n rhaid i fi ddweud, dwi yn teimlo ei fod e'n galonogol iawn, eich datganiad heddiw. Roedd e rili yn dda clywed bod lot o'r pethau sydd wedi cael eu rhoi yn eu lle o'r blaen nawr yn digwydd, fel y fforwm llifogydd cenedlaethol—mae hwnna'n ffantastig. Dwi wir yn credu mewn grym rhwydweithiau sydd yn gweithio ar draws Cymru i helpu ein gilydd a phopeth, so mae hwnna'n ffantastig.</p>
<p>Roeddwn i hefyd yn rili cymryd sylw o beth roeddech chi'n ei ddweud o ran pa fath o gymorth rydyn ni'n gallu ei roi i'n cymunedau ni o ganlyniad i'r ffaith bod yn rhaid iddyn nhw wylio am risg, cofrestru i gael rhybuddion, bod yn barod am unrhyw beth, a chael y cymorth ymarferol gan Cyfoeth Naturiol Cymru. Dwi hefyd yn teimlo'n rili freintiedig i sefyll fan hyn a chlywed pawb yn siarad amdano fe fel hyn. Rŷn ni i gyd yn poeni am beth sydd yn digwydd gyda'n cymunedau ni ar draws Cymru ac ar draws yr holl bleidiau hefyd. So, mae hwnna'n ffantastig.</p>
<p>Beth dwi eisiau gofyn yw sut ydyn ni'n gallu rhoi'r hyder yna sydd ei angen ar ein cymunedau bod ein Llywodraeth ni, ein bod ni fan hyn, yn gwneud popeth rŷn ni'n gallu ei wneud i sicrhau bod mesurau gwydnwch ar lefel eiddo digonol ar gael iddynt, a'u bod nhw'n saff. </p>
<p>Thank you, Dirprwy Lywydd. I have to say that I do feel this is very encouraging, what we've heard from your statement. It's really good to hear that many of the things that have been put in place in the past are now bearing fruit, such as the national flood forum—that's fantastic. I truly do believe in the power of networks that work across Wales to help each other, so that's fantastic.</p>
<p>I also took notice of what you said in terms of the kind of support we can provide to our communities due to the fact that they have to be vigilant of risk, register for warnings and alerts, be prepared, and receive practical support from NRW. I also feel very privileged to stand here today and to hear everyone speaking about this subject. We all feel very concerned about what's happening with our communities across Wales and across all of the parties, and that's fantastic to hear.</p>
<p>What I want to ask is how can we give that confidence that our communities need that our Government, that we here, are doing everything we can do to ensure that adequate property-level resilience measures are available, and that they're safe.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778557
224
Cy
2026-10-13T16:25:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10509&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10509&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778625
225
Cy
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
I
<p>Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair.</p>
<p>The Llywydd (Huw Irranca-Davies) took the Chair.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778559
226
Cy
2026-10-13T16:26:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10569&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10569&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
425
425
Llyr Gruffydd AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=425
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425
Gruffydd, Llyr
<p>Diolch. Ar lefel eiddo, fel rôn i'n sôn yn gynharach, mae yna gyfle i gael buddsoddiad penodol ar gyfer gwydnwch eiddo yn wyneb llifogydd, a byddwn i'n annog awdurdodau rheoli risg ar draws Cymru i ddod ymlaen gyda gofynion penodol ar gyfer buddsoddiadau yn hynny o beth. Mi wnes i gyfeirio hefyd at rôl sydd gan y cwmnïau yswiriant i chwarae. <em>Build back better </em>yw'r term maen nhw'n ei ddefnyddio. Os ŷch chi wedi cael eich effeithio, fel rhan o'r gwaith yswiriant, mae yna rai cwmnïau yswiriant yn barod i fuddsoddi mwy na gwerth y difrod er mwyn helpu i atal difrod pellach yn y dyfodol. Felly, byddwn i'n annog pobl i siarad â'u cwmnïau yswiriant pan fyddant yn wynebu sefyllfa fel yna.</p>
<p>Byddwn i hefyd yn dweud, gyda'r mesurau sy'n edrych ar eiddo penodol, ei bod hi'n bwysig bod y gwaith yna'n cael ei wneud gan gwmnïau cymwys—cwmnïau sy'n gwybod beth maen nhw'n ei wneud. Dyna pam rŷn ni'n dweud mai'r awdurdodau rheoli risg sydd yn y lle gorau i gomisiynu'r gwaith yma, a bod y ceisiadau'n dod trwyddyn nhw, oherwydd wedyn maen nhw'n gallu sicrhau bod y safonau angenrheidiol yn cael eu cwrdd. Maen nhw hefyd, ar sail gymunedol, yn gallu sicrhau<em> economies of scale</em> lle mae yna sawl eiddo'n cael eu delio â nhw ar yr un pryd. </p>
<p>Byddwn i'n dod yn ôl at rywle dechreuais i'n gynharach: dwi'n gweld y fforwm llifogydd cenedlaethol i Gymru fel cyfrwng allweddol i fod yn lladmerydd dros y bobl yna sydd yn byw yn y cymunedau, sydd yn byw o dan y cysgod yma, yn dal eu llaw nhw, yn gweithio gyda nhw i baratoi fel eu bod nhw â mwy o hyder—os oes rhywbeth yn digwydd, eu bod nhw'n gwybod beth maen nhw angen ei wneud, a'u bod nhw'n gwybod hefyd bod rhai o'r mesurau sydd ganddyn nhw wrth law yn mynd i wneud gwahaniaeth, a phetai'r gwaethaf yn digwydd, bod rhywun gyda nhw ar y daith echrydus, hir yna yn ôl i adfer. Dwi'n meddwl bod hynny hefyd yn neges bwysig iawn.</p>
<p>Thank you. At a property level, as I mentioned earlier, there is an opportunity to have specific investment for property resilience as a result of flooding, and I would encourage risk management authorities across Wales to bring forward their specific requirements for investments in that regard. I did make reference to the role that insurance companies have to play. Build back better is the name of the scheme. If you've been affected, as part of the insurance work, there are some insurance companies that are willing to invest more than the value of the damage to help prevent further future damage. I would encourage people to speak to their insurers when they face those situations.</p>
<p>I would also say, with the measures looking at specific properties, that it is important that that work is done by appropriate, qualified companies who know what they're doing. That's why we say that risk management authorities are best placed to commission this work, and that the applications should come through them, and then they can ensure that the necessary standards are met. But also, at a community level, they can ensure economies of scale where there are a number of properties being dealt with simultaneously.</p>
<p>I would return to where I started earlier: I see the national flood forum for Wales as a key means of being an advocate for those people who live in those communities that are living under this cloud, holding their hand, working with them to prepare so that they can have greater confidence—if something does happen, that they know what they need to do, and that they will know that some of the measures available to them will make a difference, and if the worst were to happen, that there is someone with them on that appallingly long journey back to recovery. I think that's another important message. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778563
227
Cy
2026-10-13T16:28:17
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10706&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10706&l=en
261013-4
4. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd: Parodrwydd ar gyfer y gaeaf: Barod am lifogydd
4. Statement by the Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability: Winter preparedness: Be flood ready
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch, Weinidog Cabinet.</p>
<p>Thank you, Cabinet Minister. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778565
228
Cy
2026-10-13T16:28:20
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10709&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10709&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn at eitem 5 nawr, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, Mabon ap Gwynfor.</p>
<p>We'll move on now to item 5, a statement by the Cabinet Minister for Health and Care, an update on winter preparedness. I call on the Cabinet Minister for Health and Care, Mabon ap Gwynfor. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778568
229
Cy
2026-10-13T16:28:34
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10723&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10723&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
Cabinet Minister for Health and Care
Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Heddiw, dwi'n nodi'r camau pendant y mae'r Llywodraeth yma yn eu cymryd i amddiffyn pobl, cefnogi staff a chryfhau gwasanaethau iechyd a gofal ar draws Cymru y gaeaf hwn. Mi fydd y gaeaf yn heriol. Mi fydd y galw'n cynyddu, mi fydd salwch anadlol yn rhoi pwysau ychwanegol ar wasanaethau, ac mi fydd y cyfyngiadau o ran y gweithlu, cyllid a gofal cymdeithasol yn parhau i fod yn sylweddol.</p>
<p>Allwn ni ddim cael gwared ar bob risg, ond mi allwn ni baratoi'n gynharach, ymyrryd yn gyflymach a gofyn i bob rhan o'r system weithio gyda'i gilydd. Dyna pam rydyn ni wedi gweithredu'n gynt nag unrhyw Lywodraeth flaenorol yng Nghymru, gan ddangos arweinyddiaeth genedlaethol gryfach, disgwyliadau cliriach a ffocws di-baid ar gyflawni.</p>
<p>Mae pob bwrdd iechyd wedi cyflwyno fersiwn ddrafft o'u cynllun parodrwydd ar gyfer y gaeaf erbyn 1 Medi. Am y tro cyntaf, mae'r cynlluniau hynny'n cael eu profi'n drylwyr yn ystod mis Medi a mis Hydref fel bod risgiau, rhagdybiaethau a dibyniaethau yn cael eu herio, a chamau'n cael eu cymryd, cyn i'r pwysau gyrraedd y brig. Mae hyn yn cryfhau ein dull o weithredu yn sylweddol. Nid dim ond gofyn i sefydliadau a oes ganddyn nhw gynlluniau ydyn ni, rydyn ni'n profi a ydy'r cynlluniau hynny'n gredadwy, yn gweithio mewn ffordd gysylltiedig ar draws y system gyfan ac yn gallu sicrhau gofal diogel o dan bwysau.</p>
<p>Mae ein gwaith cynllunio'n cael ei lywio gan adroddiad modelu anadlol y gaeaf 2026-27, sy'n edrych ar senarios o ran y ffliw, COVID-19, firws syncytiol anadlol a chyfuniad o heintiau. Mae dangosfwrdd ategol yn galluogi Llywodraeth Cymru a NHS Cymru i fonitro pwysau cenedlaethol a lleol ac addasu'r ymateb wrth i'r amodau newid.</p>
<p>Mae ein nod yn glir: dylai pobl gael y gofal iawn yn y lle iawn heb oedi y gellir ei osgoi. Dylid cefnogi mwy o bobl i aros yn iach gartref. Dylai'r rhai sydd angen gofal brys, gofal mewn argyfwng neu ofal acíwt gael y gofal hwnnw yn gyflym ac yn ddiogel, a ddylai neb aros yn yr ysbyty yn hirach nag sy'n angenrheidiol yn glinigol oherwydd nad ydy cymorth ar gael mewn mannau eraill. Mae cyflawni'r addewid hwnnw yn gofyn am fwy na chapasiti ychwanegol mewn ysbytai. Mae gwydnwch y gaeaf yn dibynnu ar gael gwasanaethau sylfaenol, cymunedol a gofal cymdeithasol cryf, gweithredu'n gyflym pan fydd pobl yn mynd yn sâl, llif effeithiol drwy ysbytai a chefnogaeth amserol i bobl wella adref.</p>
<p>Thank you very much, Llywydd. Today I am setting out the decisive actions that this Government is taking to protect people, to support staff, and to strengthen health and care services across Wales this winter. The winter will be challenging. Demand will rise, respiratory illness will place additional pressure on services, and the constraints in terms of the workforce, finance and social care will remain significant.</p>
<p>We cannot remove every risk, but we can prepare earlier, intervene faster, and require every part of the system to act together. That's why we've acted earlier than any previous Welsh Government, demonstrating stronger national leadership, clearer expectations, and a relentless focus on delivery.</p>
<p>Every health board has submitted its draft winter preparedness plan by 1 September. For the first time, those plans are being stress-tested during September and October so that risks, assumptions and dependencies are challenged, and that action is taken before pressure peaks. This is a material strengthening of our approach. We're not simply asking organisations whether they have plans, we are testing whether those plans are credible, connected across the whole system and capable of protecting safe care under pressure.</p>
<p>Our planning is informed by the 2026-27 winter respiratory modelling report, which covers scenarios in terms of flu, COVID-19, respiratory syncytial virus and combined infection scenarios. A supporting dashboard enables Welsh Government and NHS Wales to monitor national and local pressures and adapt the response as conditions change.</p>
<p>Our objective is clear: people should receive the right care in the right place without avoidable delay. More people should be supported to remain well at home. Those who need urgent, emergency or acute care should receive it quickly and safely, and nobody should remain in hospital longer than clinically necessary because support elsewhere is unavailable. Delivering that promise requires more than additional hospital capacity. Winter resilience depends on strong primary, community and social care services, rapid action when people become unwell, effective flow through hospitals and timely support for people to recover at home.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778561
230
Cy
2026-10-13T16:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10809&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10809&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778562
231
En
2026-10-13T16:31:36
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=10905&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=10905&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>That is why cross-cutting and cross-sector action is at the centre of our approach. Health boards, local authorities, ambulance services, primary care, housing, social care and voluntary organisations must plan and act as one system around the needs of individuals and communities. Community nursing, frailty services, single points of access, community response teams, hospital at home, rehabilitation and reablement all have a critical role. When these services work well, people are supported earlier, avoidable admissions are prevented and those leaving hospital can recover safely and independently at or close to home. This must include people who face the greatest barriers to care, including those experiencing homelessness, housing insecurity or social exclusion. Their needs don't fit neatly within organisational boundaries and neither should our response. This work is aligned with delivering health together and our ambition for an integrated community care system—a more sustainable model built on prevention, early intervention, community-based care and better integration.</p>
<p>For this winter, I'm setting three immediate priorities. First: protect people through vaccination, which continues to be the best safeguard against the transition of disease. Eligibility for the RSV vaccination has been expanded and health boards are working with Public Health Wales to improve the uptake of influenza vaccination among eligible people and staff. It is also vital that we continue to robustly counter at all times the dangerous anti-vax narratives pedalled by people who should know better.</p>
<p>Second: make every day count for patient flow. Health boards and local authorities are expected to apply 'home first', discharge to recover and assess, criteria-led discharge and trusted assessment consistently, seven days a week, so that people can leave hospital as soon as they are clinically ready.</p>
<p>Third: strengthen urgent care in the community. Single points of access, community response teams, hospital at home, same-day services and rapid clinical advice must help people receive earlier care and protect hospital capacity for those with the most urgent and complex needs. These aren't optional aspirations, they are delivery expectations. We'll monitor progress against clear operational evidence, including access to urgent care, ambulance handovers, hospital flow, discharge and community capacity. Where assurance is insufficient, organisations will be required to strengthen their response and take corrective action.</p>
<p>To support delivery, NHS Wales Performance and Improvement is making an additional £2 million available through the national urgent and emergency care improvement programme. It will be targeted at practical action before, during and after winter to improve acute hospital flow, accelerate safe discharge, reduce avoidable delay and strengthen patient safety at the points of greatest pressure. We'll expect health boards to demonstrate how that investment has improved delivery. A national winter planning session this month will bring together health boards' chief operating officers and local authority partners to resolve shared risks, reinforce joint accountability and maintain co-ordinated delivery throughout the winter.</p>
<p>Workforce availability remains a serious risk. Health boards must maintain safe, flexible and credible contingency arrangements, and national support will be targeted where it can make the greatest difference. But our responsibility goes beyond one winter. As a result of climate change, pressure no longer follows a predictable seasonal pattern. The record-breaking heatwaves of the summer months placed immense strains on our staff and estate alike, and it is essential that the lessons of adaptation from this year inform our approach to future years where hazardous heat levels will become the norm.</p>
<p>I'm therefore announcing that Wales will move to a comprehensive, continuous cycle of planning and preparedness, so that risks are assessed, learning is acted upon and resilience is strengthened throughout the year.</p>
<p>Dyna pam mae gweithredu trawsbynciol a thraws-sector wrth wraidd ein dull gweithredu. Rhaid i fyrddau iechyd, awdurdodau lleol, gwasanaethau ambiwlans, gofal sylfaenol, tai, gofal cymdeithasol a mudiadau gwirfoddol gynllunio a gweithredu fel un system o amgylch anghenion unigolion a chymunedau. Mae gan nyrsio cymunedol, gwasanaethau eiddilwch, pwyntiau mynediad sengl, timau ymateb cymunedol, ysbyty yn y cartref, adsefydlu ac ailalluogi i gyd rôl hanfodol. Pan fydd y gwasanaethau hyn yn gweithio'n dda, mae pobl yn cael eu cefnogi'n gynharach, mae derbyniadau y gellir eu hosgoi yn cael eu hatal ac mae'r rhai sy'n gadael yr ysbyty yn gallu gwella'n ddiogel ac yn annibynnol gartref neu'n agos ato. Rhaid i hyn gynnwys pobl sy'n wynebu'r rhwystrau mwyaf i ofal, gan gynnwys y rhai sy'n profi digartrefedd, ansicrwydd tai neu allgáu cymdeithasol. Dydy eu hanghenion ddim yn ffitio'n daclus o fewn ffiniau sefydliadol a dylai ein hymateb ddim chwaith. Mae'r gwaith hwn wedi'i alinio â darparu iechyd gyda'n gilydd a'n huchelgais ar gyfer system gofal cymunedol integredig—model mwy cynaliadwy wedi'i adeiladu ar atal, ymyrraeth gynnar, gofal cymunedol a gwell integreiddio.</p>
<p>Ar gyfer y gaeaf hwn, rwy'n gosod tair blaenoriaeth uniongyrchol. Yn gyntaf: amddiffyn pobl trwy frechu, sy'n parhau i fod y mesur diogelwch gorau rhag trosglwyddo clefyd. Mae'r cymhwysedd ar gyfer y brechiad RSV wedi'i ehangu ac mae byrddau iechyd yn gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru i sicrhau bod mwy o bobl gymwys a staff yn manteisio ar y brechiad ffliw. Mae hefyd yn hanfodol ein bod ni'n parhau i wrthsefyll yn gadarn bob amser y naratifau gwrth-frechu peryglus sy'n cael eu rhannu gan bobl a ddylai wybod yn well.</p>
<p>Yn ail: gwneud i bob dydd gyfrif ar gyfer llif cleifion. Disgwylir i fyrddau iechyd ac awdurdodau lleol gymhwyso 'cartref yn gyntaf', rhyddhau i wella ac asesu, rhyddhau sy'n cael ei lywio gan feini prawf ac asesiad dibynadwy yn gyson, saith diwrnod yr wythnos, fel bod pobl yn gallu gadael yr ysbyty cyn gynted ag y byddan nhw'n barod yn glinigol.</p>
<p>Yn drydydd: cryfhau gofal brys yn y gymuned. Rhaid i bwyntiau mynediad sengl, timau ymateb cymunedol, ysbyty yn y cartref, gwasanaethau ar yr un diwrnod a chyngor clinigol cyflym helpu pobl i dderbyn gofal cynharach a diogelu capasiti ysbytai i'r rhai sydd â'r anghenion mwyaf brys a chymhleth. Nid dyheadau dewisol mo'r rhain, mae disgwyl iddyn nhw gael eu cyflawni. Byddwn ni'n monitro cynnydd yn erbyn tystiolaeth weithredol glir, gan gynnwys mynediad at ofal brys, trosglwyddo ambiwlansys, llif ysbytai, rhyddhau a chapasiti cymunedol. Lle nad yw'r sicrwydd yn ddigonol, bydd yn ofynnol i sefydliadau gryfhau eu hymateb a chymryd camau cywiro.</p>
<p>Er mwyn cefnogi'r gwaith o gyflawni, mae Perfformiad a Gwella GIG Cymru yn sicrhau bod £2 filiwn ychwanegol ar gael drwy'r rhaglen genedlaethol i wella gofal brys a gofal argyfwng. Bydd yn cael ei dargedu at weithredu ymarferol cyn, yn ystod ac ar ôl y gaeaf i wella llif ysbytai acíwt, cyflymu rhyddhau diogel, lleihau oedi y gellir ei osgoi a chryfhau diogelwch cleifion ar y pwyntiau lle mae'r pwysau mwyaf. Byddwn ni'n disgwyl i fyrddau iechyd ddangos sut mae'r buddsoddiad hwnnw wedi gwella cyflawniad. Bydd sesiwn cynllunio gaeaf genedlaethol y mis hwn yn dwyn ynghyd brif swyddogion gweithredu byrddau iechyd a phartneriaid awdurdod lleol i ddatrys risgiau a rennir, atgyfnerthu atebolrwydd ar y cyd a chynnal cyflawniad cydgysylltiedig trwy gydol y gaeaf.</p>
<p>Mae argaeledd y gweithlu yn parhau i fod yn risg ddifrifol. Rhaid i fyrddau iechyd gynnal trefniadau wrth gefn sy'n ddiogel, yn hyblyg ac yn gredadwy, a bydd cymorth cenedlaethol yn cael ei dargedu lle y gall wneud y gwahaniaeth mwyaf. Ond mae ein cyfrifoldeb yn mynd y tu hwnt i un gaeaf. O ganlyniad i newid hinsawdd, dydy pwysau ddim yn dilyn patrwm tymhorol rhagweladwy mwyach. Rhoddodd y tonnau gwres yn ystod misoedd yr haf, nas gwelwyd mo'u tebyg o'r blaen, straen enfawr ar ein staff a'n hystad fel ei gilydd, ac mae'n hanfodol bod y gwersi addasu a ddysgwyd eleni yn llywio ein hymagwedd tuag at flynyddoedd yn y dyfodol lle bydd lefelau gwres peryglus yn dod yn norm.</p>
<p>Felly, rwy'n cyhoeddi y bydd Cymru'n symud i gylch cynhwysfawr, parhaus o gynllunio a pharodrwydd, fel bod risgiau'n cael eu hasesu, dysgu'n cael ei weithredu a gwydnwch yn cael ei atgyfnerthu trwy gydol y flwyddyn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778575
232
En
2026-10-13T16:35:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11109&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11109&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778580
233
Cy
2026-10-13T16:37:38
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11267&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11267&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778576
234
Cy
2026-10-13T16:36:06
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11175&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11175&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Dydy'r camau rydyn ni'n eu cymryd y gaeaf hwn ddim ar wahân i'n huchelgeisiau ehangach ar gyfer iechyd a gofal yng Nghymru. Maen nhw'n arwydd cynnar o’r cyfeiriad sy’n cael ei nodi drwy 'cyflawni iechyd gyda'n gilydd', ein huchelgais hirdymor i wella canlyniadau, lleihau anghydraddoldebau a sicrhau system iechyd a gofal gynaliadwy ar gyfer y dyfodol.</p>
<p>Fel y nodir yn ein rhaglen lywodraethu, yr hyn sydd wrth galon ein huchelgeisiau ydy newid i ganolbwyntio mwy ar atal, ymyrraeth gynharach a gofal mwy cydgysylltiedig. Allwn ni ddim cwrdd â'r galw yn y dyfodol drwy ofal mewn ysbytai yn unig. Mae'n rhaid inni wneud mwy i gadw pobl yn iach, cefnogi annibyniaeth, ymyrryd yn gynharach pan fydd anghenion yn codi a darparu mwy o ofal mewn lleoliadau cymunedol. Er mwyn cyflawni'r uchelgais honno, bydd angen inni weithio gyda phartneriaid ar draws y sector iechyd, y sector gofal cymdeithasol a’r sector cyhoeddus ehangach. Yn y tymor byr, mae hyn yn golygu adfer gafael lle bo angen, gwella perfformiad a chryfhau atebolrwydd.</p>
<p>Ar yr un pryd, mae’n rhaid inni wneud yn siŵr bod ein gweithlu, ein gwasanaethau, ein seilwaith digidol a’n hystadau mewn sefyllfa i allu cwrdd â heriau’r dyfodol. Yn fwy na dim, mae’n rhaid inni fynd ar drywydd y newidiadau hirdymor sydd eu hangen i wella iechyd y boblogaeth, lleihau anghydraddoldeb a symud ein ffocws tuag at atal, ymyrraeth gynnar a gofal yn agosach at y cartref.</p>
<p>Lywydd, dwi am gloi drwy ddiolch i’r holl staff mewn ysbytai, gwasanaethau ambiwlans, gofal sylfaenol, timau cymunedol, awdurdodau lleol, cartrefi gofal a sefydliadau gwirfoddol sydd eisoes yn paratoi ar gyfer y misoedd i ddod. Mae eu proffesiynoldeb a'u hymroddiad nhw yn anhygoel. Maen nhw'n haeddu cynlluniau sy'n gredadwy, penderfyniadau sy'n amserol ac arweinyddiaeth sy'n glir. Bydd y Llywodraeth hon yn darparu'r arweinyddiaeth gryf a rhagweithiol honno. Mi fyddwn ni'n sicrhau goruchwyliaeth genedlaethol drylwyr, yn gweithio ar draws y Llywodraeth, ac yn gweithio efo partneriaid i fynd i'r afael â risgiau a chynnal gwelliant. Mi fyddwn ni'n barnu llwyddiant nid yn ôl ansawdd y cynlluniau ar bapur, ond yn ôl yr hyn y mae pobl yn ei brofi: gofal mwy diogel a chyflymach, llai o oedi y gellir ei osgoi, gwell gefnogaeth gartref a gwasanaethau sy'n parhau i fod yn wydn pan fydd pwysau'n cynyddu.</p>
<p>Nid dim ond mynd drwy'r gaeaf ydy ein huchelgais ni. Ein huchelgais ni ydy adeiladu system iechyd a gofal sy'n wydn, yn rhagweld pwysau, yn gweithredu'n gynt, yn gweithio fel un ac yn cryfhau gyda phob tymor. Diolch.</p>
<p>The actions we are taking this winter are not separate from our wider ambitions for health and care in Wales. They are an early demonstration of the direction set out through 'delivering health together', our long-term ambition to improve outcomes, reduce inequalities and secure a sustainable health and care system for the future.</p>
<p>As set out in our programme for government, at the heart of our ambitions is a shift towards prevention, earlier intervention and more joined-up care. We cannot meet future demand through hospital care alone. We must do more to keep people healthy, support independence, intervene earlier when needs arise and provide more care in community settings. Achieving that ambition will require us to work closely with our partners across health, the social care sector and the wider public sector. In the immediate term, this means restoring grip where needed, improving performance and strengthening accountability.</p>
<p>At the same time, we must ensure that our workforce, our services, our digital infrastructure and our estates are equipped to meet the challenges of the future. Above all, we must pursue the longer term changes necessary to improve population health, reduce inequalities and shift our focus towards prevention, early intervention and care closer to home.</p>
<p>Llywydd, I want to conclude by thanking staff across hospitals, ambulance services, primary care, community teams, local authorities, care homes and voluntary organisations who are already preparing for the months ahead. Their professionalism and dedication are extraordinary. They deserve plans that are credible, decisions that are timely and leadership that is clear. This Government will provide that strong and proactive leadership. We will maintain rigorous national oversight, we'll work across Government and we'll act with partners to address risks and sustain improvement. We will judge success not by the quality of plans on paper, but by what people experience: safer and faster care, fewer avoidable delays, better support at home and services that remain resilient when pressure increases.</p>
<p>Our ambition is not simply to get through winter. It is, rather, to build a health and care system that is resilient, anticipates pressure, acts earlier, works as one and becomes stronger with every season. Thank you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778589
235
En
2026-10-13T16:38:57
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11346&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11346&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
12142
12142
Benjamin Hodge Mckenna AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12142
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142
Hodge Mckenna, Benjamin
<p>Thank you, Minister, for the advance notice of your statement today. I'd like to begin by associating myself with the comments you made about our NHS staff, who are the absolute backbone of the NHS in Wales, and they deserve a system that works for them and works effectively. I'm also glad that we're talking about winter preparedness today. Winter is something that has affected humanity every year since the dawn of time, and so it blows my mind that there still hasn't been proper planning in the Welsh NHS to deal with the pressures that we know are going to reoccur year after year.</p>
<p>However, I am slightly concerned about the current plans that are in place. Whilst doing research for the debate today, I came across this document. It's a self-assessment and assurance template that was published in the annex of the September board meeting notes from Swansea Bay University Health Board. In it, it outlines 90 key actions that the health board should undertake in order to begin preparing for winter. Of those 90, only 28 had been fully implemented, 61 had been partially implemented and one had not been implemented at all. This was something that was worrying to see to me, and I wonder, when it comes to these templates, what is the acceptable number of key actions that are completely implemented in order to be able to call this preparedness plan a success.</p>
<p>What are the enforcement mechanisms that are going to be used to ensure that health boards deliver here? You say, for example, that of your three priorities, they are not optional aspirations, they are delivery expectations, and that you would expect a health board to take corrective action and strengthen their response were they not to achieve them. But in this document, Swansea bay health board says that, when it comes to meeting the vaccination key actions, the significant risks to delivery are around limited capacity and lack of access to vaccination clinics.</p>
<p>Across all of the actions listed in that document, they say that eight key actions are at risk of full delivery due to insufficient workforce and seven key actions are at risk of delivery due to insufficient funding. Now, there is mention in your statement of £2 million being allocated as part of the urgent and emergency care improvement programme, but Audit Wales notes that the annual deficit for the NHS in 2025-26 was £199 million. So, if these health boards are already in deficit, and the only funding that has been made available clearly in your statement is £2 million, that seems to me like a drop in the ocean and not sufficient to implement these plans properly. So, are there any plans for additional resources to be allocated for winter preparedness? And if not, why not? If so, how many resources are going to be allocated and how much is that estimated to cost the taxpayer?</p>
<p>Now, something else that I found interesting about this document was to do with your comments about the plans needing to be tested in September and October of this year. Towards the end of the template, there is a self-assessment section and within it there are some local comments that have been made. It says this document has to be completed by a senior officer with sufficient oversight of the region's health and social care integrated plan to deliver the actions for winter 2026.</p>
<p>Now, in that self-assessment template, or the regional assurance template, rather, point 35 says that the plan should be tested during a winter exercise. The local comments in this document say, 'Which parts need testing? We don't have any resources for testing, and we only think that some bits are applicable for testing.' So, given that testing, you say, needs to occur within September and October, what is the progress of this testing? Has it all been completed already? And if it hasn't, do additional resources need to be allocated to our health boards in order to ensure that this testing can occur? And my suspicion is that the concerns are not just isolated to Swansea bay. I was able to see a screenshot of the same document from Powys Teaching Health Board in the annex of one of their recent board meeting documents. That screenshot showed that they would be unable to ensure pulmonary rehabilitation within two to four weeks after an exacerbation, because their current wait time for these services is between 20 and 36 weeks.</p>
<p>So, whilst I agree that we need to be focusing on winter preparedness, I'm personally concerned, given the evidence that I've seen today, about the health board's ability to implement on time. And I would like to ask you what your assessment is of the health board's ability to deliver these preparedness plans this winter and what actions are going to be taken to correct if they are not able to implement them. Diolch yn fawr.</p>
<p>Diolch, Weinidog, am roi rhybudd ymlaen llaw am eich datganiad heddiw. Hoffwn ddechrau trwy gysylltu fy hun â'r sylwadau a wnaethoch am staff y GIG, sef asgwrn cefn y GIG yng Nghymru, ac maen nhw'n haeddu system sy'n gweithio iddyn nhw ac sy'n gweithio'n effeithiol. Rydw i hefyd yn falch ein bod ni'n siarad am barodrwydd ar gyfer y gaeaf heddiw. Mae'r gaeaf yn rhywbeth sydd wedi effeithio ar ddynoliaeth bob blwyddyn ers dechrau amser, ac felly mae'n fy syfrdanu nad oes cynllunio priodol wedi bod yn y GIG yng Nghymru i ddelio â'r pwysau rydyn ni'n gwybod eu bod nhw'n mynd i ddigwydd eto flwyddyn ar ôl blwyddyn.</p>
<p>Fodd bynnag, rwy'n pryderu ychydig am y cynlluniau presennol sydd ar waith. Wrth wneud ymchwil ar gyfer y ddadl heddiw, fe ddes i ar draws y ddogfen hon. Mae'n dempled hunanasesu a sicrwydd a gyhoeddwyd yn atodiad nodiadau cyfarfod bwrdd Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe ym mis Medi. Ynddo, mae'n amlinellu 90 o gamau allweddol y dylai'r bwrdd iechyd eu cymryd er mwyn dechrau paratoi ar gyfer y gaeaf. O'r 90 hynny, dim ond 28 oedd wedi'u gweithredu'n llawn, roedd 61 wedi'u gweithredu'n rhannol a doedd un ddim wedi cael ei weithredu o gwbl. Roedd hyn yn rhywbeth a oedd yn bryderus i mi ei weld, a tybed, pan ddaw hi i'r templedi hyn, beth yw'r nifer derbyniol o gamau gweithredu allweddol sy'n cael eu gweithredu'n llwyr er mwyn gallu galw'r cynllun parodrwydd hwn yn llwyddiant.</p>
<p>Beth yw'r mecanweithiau gorfodi sy'n mynd i gael eu defnyddio i sicrhau bod byrddau iechyd yn cyflawni yn hyn o beth? Rydych chi'n dweud, er enghraifft, mai disgwyliadau cyflawni nid dyheadau dewisol yw eich tair blaenoriaeth, ac y byddech chi'n disgwyl i fwrdd iechyd gymryd camau cywiro a chryfhau ei ymateb pe na bai'n eu cyflawni. Ond yn y ddogfen hon, mae bwrdd iechyd Bae Abertawe yn dweud, pan ddaw hi i fodloni'r camau gweithredu allweddol ar frechu, mai capasiti cyfyngedig a diffyg mynediad i glinigau brechu yw'r risgiau sylweddol i gyflawni.</p>
<p>Ar draws pob un o'r camau gweithredu a restrir yn y ddogfen honno, maen nhw'n dweud bod yna risg na fydd wyth cam gweithredu allweddol yn cael eu cyflawni'n llawn oherwydd gweithlu annigonol a risg na fydd saith cam gweithredu allweddol yn cael eu cyflawni oherwydd cyllid annigonol. Nawr, mae sôn yn eich datganiad bod £2 filiwn yn cael ei ddyrannu fel rhan o'r rhaglen gwella gofal brys a gofal argyfwng, ond mae Archwilio Cymru yn nodi mai'r diffyg blynyddol ar gyfer y GIG yn 2025-26 oedd £199 miliwn. Felly, os yw'r byrddau iechyd hyn eisoes mewn diffyg, a'r unig gyllid sydd ar gael yn glir yn eich datganiad yw £2 filiwn, mae hynny'n ymddangos i mi fel swm pitw nad yw'n ddigon i weithredu'r cynlluniau hyn yn iawn. Felly, a oes unrhyw gynlluniau ar gyfer dyrannu adnoddau ychwanegol i baratoi ar gyfer y gaeaf? Ac os na, pam? Os felly, faint o adnoddau sy'n mynd i gael eu dyrannu a beth yw cost amcangyfrifedig hynny i'r trethdalwr?</p>
<p>Nawr, rhywbeth arall a oedd yn ddiddorol am y ddogfen hon oedd yr hyn a oedd yn ymwneud â'ch sylwadau am y cynlluniau sydd angen eu profi ym mis Medi a mis Hydref eleni. Tua diwedd y templed mae yna adran hunanasesu, ac ynddi mae rhai sylwadau lleol wedi'u gwneud. Mae'n dweud bod yn rhaid i'r ddogfen hon gael ei chwblhau gan uwch swyddog sydd â goruchwyliaeth ddigonol o gynllun integredig iechyd a gofal cymdeithasol y rhanbarth i gyflawni'r camau gweithredu ar gyfer gaeaf 2026.</p>
<p>Nawr, yn y templed hunanasesu hwnnw, neu'r templed sicrwydd rhanbarthol, yn hytrach, mae pwynt 35 yn dweud y dylai'r cynllun gael ei brofi yn ystod ymarfer ar gyfer y gaeaf. Mae'r sylwadau lleol yn y ddogfen hon yn dweud, 'Pa rannau sydd angen eu profi? Does gennym ni ddim adnoddau ar gyfer profi, a dim ond rhai rhannau sy'n addas ar gyfer eu profi, yn ein barn ni.' Felly, o ystyried bod angen i'r gwaith profi hwnnw ddigwydd ym mis Medi a mis Hydref, fel y dywedoch chi, pa gynnydd sy'n cael ei wneud o ran y gwaith profi hwn? A yw'r cyfan wedi'i gwblhau eisoes? Ac os nad yw, a oes angen i adnoddau ychwanegol gael eu dyrannu i'n byrddau iechyd er mwyn sicrhau bod y gwaith profi hwn yn gallu digwydd? Ac rwy'n amau nad dim ond ym mae Abertawe y mae pryderon. Fe welais i sgrinlun o'r un ddogfen gan Fwrdd Iechyd Addysgu Powys yn atodiad un o'u dogfennau ar gyfer cyfarfod bwrdd diweddar. Fe ddangosodd y sgrinlun hwnnw na fydden nhw'n gallu sicrhau adsefydlu ysgyfeintiol o fewn dwy i bedair wythnos ar ôl gwaethygiad, oherwydd mae angen aros rhwng 20 a 36 wythnos am y gwasanaethau hyn ar hyn o bryd.</p>
<p>Felly, er fy mod i'n cytuno bod angen i ni ganolbwyntio ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf, rwy'n pryderu'n bersonol, o ystyried y dystiolaeth rydw i wedi'i gweld heddiw, am allu'r bwrdd iechyd i weithredu ar amser. A hoffwn ofyn i chi beth yw eich asesiad chi o allu'r bwrdd iechyd i gyflawni'r cynlluniau parodrwydd hyn y gaeaf hwn a pha gamau sy'n mynd i gael eu cymryd i'w cywiro os na allan nhw eu gweithredu. Diolch yn fawr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778577
236
En
2026-10-13T16:40:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11409&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11409&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778590
237
Cy
2026-10-13T16:44:14
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11663&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11663&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Lywydd, diolch i'r Aelod am y sylwadau hynny. </p>
<p>Llywydd, I thank the Member for those comments. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778592
238
En
2026-10-13T16:44:18
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11667&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11667&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Thank you for those comments, and thanks for your opening remarks welcoming the fact that we have started the preparations earlier. In fact, I remember when I was asked to take this position, one of the first actions I did was ask for planning around winter preparedness, because, as you said right at the start of your contribution, this is something that happens annually, it's something that we should be prepared for. So, we've started earlier than ever before, which means that we are in a better position now than ever before to tackle the challenges that winter brings, and we know that those challenges and that winter is getting harder. I've also asked the NHS in Wales to look at the impact of the El Niño event as well, which is likely to have a significant detrimental impact on communities across Wales, and that needs to be taken into consideration.</p>
<p>But to your further points about the modelling and testing, yes, we are modelling those plans put forward by the health boards now. As I said, we're modelling them and testing them during September and October to see how robust they are. NHSPI is doing that work with the health boards, and, if we find weaknesses in the system, that gives us time then to correct course and find resolutions so that those weaknesses aren't highlighted when winter hits hard.</p>
<p>You asked about the limited capacity and the access to clinics with vaccination, for instance, and what other workforce or funding might be made available in the case of Swansea bay. As you said right at the beginning, this is an event that happens every year. So, this is part of their annual preparing. They should be budgeting for this. It's part of the budgets that they have and part of the work that they are preparing for year-round. So, I expect, the same as every other year, for them to deliver within budget. They're aware that this is happening. They are preparing for it.</p>
<p>And finally, you asked about the health board's need to prepare within the budgets and what assessment I've made of Swansea's plan. Now, I'm glad you finished right at the end there mentioning other health boards, because there's more than just Swansea in Wales. My assurance is moderate at the moment that they will be able to achieve the plans that they have set themselves—moderate currently, and we're just in early October now, based on the plans that I received in early September. Now that we're testing the plans that they've put forward—all the health boards and the trusts as well have put forward plans. We're testing them this month; we did a little bit last month. Having the learnings and the lessons from that testing, that assessment will increase over time, and I'm confident that we will be in a better position when winter comes and they will be in a better position to tackle the issues that winter brings to our communities.</p>
<p>Diolch am y sylwadau yna, a diolch am eich sylwadau agoriadol yn croesawu'r ffaith ein bod ni wedi dechrau'r paratoadau yn gynharach. A dweud y gwir, rwy'n cofio pan ofynnwyd i mi gymryd y swydd hon, un o'r camau cyntaf a gymerais i oedd gofyn am gynllunio ynghylch bod yn barod ar gyfer y gaeaf, oherwydd, fel y gwnaethoch chi ddweud ar ddechrau un eich cyfraniad, mae hyn yn rhywbeth sy'n digwydd bob blwyddyn, mae'n rhywbeth y dylem ni fod yn barod amdano. Felly, rydym ni wedi dechrau'n gynharach nag erioed o'r blaen, sy'n golygu ein bod ni mewn sefyllfa well nawr nag erioed o'r blaen i fynd i'r afael â'r heriau a ddaw gyda'r gaeaf, ac rydym ni'n gwybod bod yr heriau hynny a'r gaeaf hwnnw'n mynd yn anoddach. Rwyf i hefyd wedi gofyn i'r GIG yng Nghymru edrych ar effaith digwyddiad El Niño hefyd, sy'n debygol o gael effaith niweidiol sylweddol ar gymunedau ledled Cymru, ac mae angen cymryd hynny i ystyriaeth.</p>
<p>Ond i ymateb i'ch pwyntiau pellach am y modelu a'r profion, ydym, rydym ni'n modelu'r cynlluniau hynny a gyflwynwyd gan y byrddau iechyd nawr. Fel y dywedais i, rydym ni'n eu modelu nhw ac yn eu profi yn ystod mis Medi a mis Hydref i weld pa mor gadarn ydyn nhw. Mae NHSPI yn gwneud y gwaith hwnnw gyda'r byrddau iechyd, ac, os byddwn ni'n dod o hyd i wendidau yn y system, mae hynny'n rhoi amser i ni gywiro'r trywydd wedyn a dod o hyd i atebion fel nad yw'r gwendidau hynny'n dod i'r amlwg pan fydd y gaeaf yn taro'n galed.</p>
<p>Fe wnaethoch chi ofyn am y capasiti cyfyngedig a'r mynediad at glinigau â brechiadau, er enghraifft, a pha weithlu neu gyllid arall y gellid ei wneud ar gael yn achos bae Abertawe. Fel y gwnaethoch chi ddweud ar y dechrau un, mae hwn yn ddigwyddiad sy'n digwydd bob blwyddyn. Felly, mae hyn yn rhan o'u paratoadau blynyddol. Dylen nhw fod yn cyllidebu ar gyfer hyn. Mae'n rhan o'r cyllidebau sydd ganddyn nhw ac yn rhan o'r gwaith y maen nhw'n paratoi ar ei gyfer drwy gydol y flwyddyn. Felly, rwy'n disgwyl, yr un fath â phob blwyddyn arall, iddyn nhw gyflawni yn unol â'r gyllideb. Maen nhw'n ymwybodol bod hyn yn digwydd. Maen nhw'n paratoi ar ei gyfer.</p>
<p>Ac yn olaf, fe wnaethoch chi ofyn am yr angen i'r bwrdd iechyd baratoi yn unol â'r cyllidebau a pha asesiad yr wyf i wedi ei wneud o gynllun Abertawe. Nawr, rwy'n falch eich bod chi wedi cloi ar y diwedd un yn y fan yna yn sôn am fyrddau iechyd eraill, oherwydd ceir mwy nag Abertawe yn unig yng Nghymru. Mae fy sicrwydd yn gymedrol ar hyn o bryd y byddan nhw'n gallu cyflawni'r cynlluniau y maen nhw wedi gosod i'w hunain—cymedrol ar hyn o bryd, a dim ond ar ddechrau mis Hydref ydym ni nawr, yn seiliedig ar y cynlluniau a gefais ddechrau mis Medi. Nawr ein bod ni'n profi'r cynlluniau y maen nhw wedi eu cyflwyno—mae'r holl fyrddau iechyd a'r ymddiriedolaethau hefyd wedi cyflwyno cynlluniau. Rydym ni'n eu profi nhw y mis yma; fe wnaethom ni ychydig bach y mis diwethaf. O gael y dysgu a'r gwersi o'r profion hynny, bydd yr asesiad hwnnw'n cynyddu dros amser, ac rwy'n hyderus y byddwn ni mewn gwell sefyllfa pan ddaw'r gaeaf ac y byddan nhw mewn gwell sefyllfa i fynd i'r afael â'r problemau a ddaw i'n cymunedau yn sgil y gaeaf.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778572
239
En
2026-10-13T16:45:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11709&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11709&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778587
240
En
2026-10-13T16:47:26
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=11855&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=11855&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
267
267
Ken Skates AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267
Skates, Ken
<p>Can I thank you, Cabinet Minister, for your statement today? I am pleased that this is one of three statements on winter preparedness that Ministers are delivering today, and that recognises that planning for the winter months needs to be a cross-cutting approach.</p>
<p>In Government, of course, Welsh Labour began preparations for the winter months as early as possible, with preparations for last winter beginning in March 2025, with a winter summit for 2025-26. I am concerned that the actions taken by this Welsh Government mean the NHS isn't going into the winter in the robust shape that it needs to be. We still haven't heard from Ministers when two-year waits will be eliminated, just that it will be within a year, and that uncertainty certainly doesn't help the NHS or patients. After 10 months of waiting lists falling under the last Welsh Labour Government, they are now rising again under this Government. Ministers, of course, have been in dispute with health visitors in Cwm Taf, and now there's concern and uncertainty around the future of endometriosis services in Wales. All of this adds to the perception that the grip on health services is not firm enough as we go into the winter.</p>
<p>Minister, on the whole, this statement was light on detail and even lighter on financial commitments—more of a commentary than a detailed action plan for the winter. As you know, the extra £2 million that you referenced is a drop in the ocean for health budgets. Can you put a figure on the total actual resource that you are putting into winter pressures this year? Further to the questions that have been raised about stress testing of regional assessments, can you just outline what problems have so far been identified through that process and whether the problems that have been identified are now being addressed?</p>
<p>We know that, when hospitals come under pressure, the pressure on GP practices intensifies as well. The Royal College of General Practitioners have said that winter pressures for general practices are all too often overshadowed by the focus on acute hospital settings. So, what are you doing, Cabinet Minister, to ensure that GPs are properly supported going into the winter and what specific arrangements are you putting in place? Could you also give an update on how many more GPs have been recruited on your watch, given that we are now almost six months into the four-year term, during which the people of Wales are being promised 100 new and additional GPs?</p>
<p>Now, the programme for government also set out Ministers' intentions for greater use of evidence and data in the Welsh health service. So, can I ask you whether any targets have been put in place for winter preparedness, particularly around the uptake of vaccinations? I was very pleased that you called out dangerous misinformation about vaccinations. Could you just outline what additional effort is being made to provide facts on vaccinations to people who may be anxious about them? And more broadly, what is the Government doing to monitor and increase the take-up of vaccinations, especially for high-risk groups?</p>
<p>Now, in June, you said that the Government would be bringing forward proposals for a new communications approach that helps people get the right support and takes pressure off front-line services. Minister, I'd be very grateful if you could give an update on that new approach and whether it would be introduced in time for winter, and what key differences you anticipate it will make. Diolch.</p>
<p>A gaf i ddiolch i chi, Weinidog Cabinet, am eich datganiad heddiw? Rwy'n falch bod hwn yn un o dri datganiad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf y mae Gweinidogion yn eu cyflwyno heddiw, ac mae hynny'n cydnabod bod angen i gynllunio ar gyfer misoedd y gaeaf fod yn ddull trawsbynciol.</p>
<p>Pan oeddem yn llywodraethu, wrth gwrs, dechreuodd Llafur Cymru baratoadau ar gyfer misoedd y gaeaf cyn gynted â phosibl, gyda'r paratoadau ar gyfer y gaeaf diwethaf yn dechrau ym mis Mawrth 2025, gydag uwchgynhadledd gaeaf ar gyfer 2025-26. Rwy'n pryderu bod y camau a gymerwyd gan y Llywodraeth Cymru hon yn golygu nad yw'r GIG yn mynd i mewn i'r gaeaf yn y cyflwr cadarn y mae angen iddo fod ynddo. Nid ydym ni wedi clywed o hyd gan Weinidogion pryd y bydd arosiadau o ddwy flynedd yn cael eu dileu, dim ond y bydd o fewn blwyddyn, ac yn sicr nid yw'r ansicrwydd hwnnw yn helpu'r GIG na chleifion. Ar ôl 10 mis o restrau aros yn lleihau o dan Lywodraeth Lafur ddiwethaf Cymru, maen nhw bellach yn codi eto o dan y Llywodraeth hon. Mae Gweinidogion, wrth gwrs, wedi bod mewn anghydfod gydag ymwelwyr iechyd yng Nghwm Taf, a cheir pryder ac ansicrwydd bellach ynglŷn â dyfodol gwasanaethau endometriosis yng Nghymru. Mae hyn i gyd yn ychwanegu at y dybiaeth nad yw'r gafael ar wasanaethau iechyd yn ddigon cadarn wrth i ni gyrraedd y gaeaf.</p>
<p>Weinidog, ar y cyfan, roedd y datganiad hwn yn brin o ran manylion ac yn fwy prin fyth o ran ymrwymiadau ariannol—mwy o sylwebaeth na chynllun gweithredu manwl ar gyfer y gaeaf. Fel y gwyddoch chi, mae'r £2 filiwn ychwanegol y gwnaethoch chi gyfeirio ato yn ddiferyn yn y môr ar gyfer cyllidebau iechyd. A allwch chi roi ffigur ar gyfanswm yr adnoddau gwirioneddol yr ydych chi eu cyfrannu at bwysau'r gaeaf eleni? I ymhelaethu ar y cwestiynau a godwyd ynghylch profion straen ar asesiadau rhanbarthol, a allwch chi amlinellu pa broblemau sydd wedi cael eu nodi hyd yma drwy'r broses honno a pha un a yw'r problemau sydd wedi cael eu nodi yn cael sylw bellach?</p>
<p>Rydym ni'n gwybod, pan fydd ysbytai'n dod o dan bwysau, bod y pwysau ar feddygfeydd teulu yn dwysáu hefyd. Mae Coleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol wedi dweud bod pwysau'r gaeaf i feddygfeydd teulu yn llawer rhy aml yn cael eu cysgodi gan y pwyslais ar leoliadau ysbyty acíwt. Felly, beth ydych chi'n ei wneud, Weinidog Cabinet, i sicrhau bod meddygon teulu yn cael cefnogaeth briodol wrth gyrraedd y gaeaf a pha drefniadau penodol ydych chi'n eu rhoi ar waith? A allech chi hefyd roi'r wybodaeth ddiweddaraf am faint yn rhagor o feddygon teulu sydd wedi cael eu recriwtio o dan eich goruchwyliaeth, o gofio ein bod ni bellach bron i chwe mis i mewn i'r tymor pedair blynedd, pan fo 100 o feddygon teulu newydd ac ychwanegol yn cael eu haddo i bobl Cymru?</p>
<p>Nawr, mae'r rhaglen lywodraethu hefyd yn nodi bwriadau Gweinidogion ar gyfer mwy o ddefnydd o dystiolaeth a data yng ngwasanaeth iechyd Cymru. Felly, a gaf i ofyn i chi a oes unrhyw dargedau wedi cael eu rhoi ar waith o ran parodrwydd ar gyfer y gaeaf, yn enwedig ynghylch y nifer sy'n manteisio ar frechiadau? Roeddwn i'n falch iawn eich bod chi wedi beirniadu camwybodaeth beryglus am frechiadau. A allech chi amlinellu pa ymdrech ychwanegol sy'n cael ei gwneud i ddarparu ffeithiau am frechiadau i bobl a allai fod yn bryderus amdanyn nhw? Ac yn fwy cyffredinol, beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud i fonitro a chynyddu'r nifer sy'n manteisio ar frechiadau, yn enwedig ymhlith grwpiau uchel eu risg?</p>
<p>Nawr, ym mis Mehefin, fe wnaethoch chi ddweud y byddai'r Llywodraeth yn cyflwyno cynigion ar gyfer dull cyfathrebu newydd sy'n helpu pobl i gael y gefnogaeth gywir ac yn tynnu pwysau oddi ar wasanaethau rheng flaen. Weinidog, byddwn yn ddiolchgar iawn pe gallech chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y dull newydd hwnnw a pha un a fyddai'n cael ei gyflwyno mewn pryd ar gyfer y gaeaf, a pha wahaniaethau allweddol yr ydych chi'n rhagweld y bydd yn eu gwneud. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778574
241
En
2026-10-13T16:50:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12009&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12009&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778584
242
En
2026-10-13T16:50:54
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12063&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12063&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Thank you for those questions. Llywydd, it's true that we've started earlier than ever before in planning for winter pressures. Now, the Member does point to other pressures within the health system: two-year waits, you've mentioned before, and I've responded to those issues numerous times, and we've made it clear that we will tackle those two-year waits. The money is now going into the system, with plans designed by clinicians and the health board, and we'll be seeing the result of that when we see the numbers coming through in the November period.</p>
<p>But those pressures, while they're there—. The winter pressures add further to the already current pressures that we've got in the NHS. That's why we are looking at frailty as an issue, making sure that we tackle frailty in the community. So, when you asked about GPs, it's making sure that GPs are supported in the community with district nurses so that we identify those issues earlier on, and, if frail patients do enter the front door of an A&E, that they're seen sooner, so that frailty is identified sooner, rather than people having to wait in the A&E for a longer time. So, that'll take pressure off the acute settings.</p>
<p>You asked about GP recruitment; you'll know that our target is to recruit an extra 100 GPs before the end of this Senedd term, which we will achieve when we reach that point. That will take pressure off in some communities where, currently, there's not enough resource in that primary care setting. So, that's a target that is clear; it's in our programme for government. </p>
<p>And with vaccinations, currently, we've seen some improvement in the uptake of vaccinations in some of the most vulnerable parts of the community, especially in children, but it's very early, at this stage, to be able to monitor exactly if we're going to achieve an increase in the vaccination uptake. But, at the moment, it's looking promising. I am asking professionals in the health sector to make sure that they also take up the offer of a vaccination as well, because it's important in those acute settings especially, and with people who are mingling and working with people who are already ill, that they are vaccinated so that they don't share the illness when the time comes.</p>
<p>Diolch i chi am y cwestiynau hynny. Lywydd, mae'n wir ein bod ni wedi dechrau'n gynharach nag erioed o'r blaen wrth gynllunio ar gyfer pwysau'r gaeaf. Nawr, mae'r Aelod yn tynnu sylw at bwysau eraill o fewn y system iechyd: aros dwy flynedd, rydych chi wedi sôn amdano o'r blaen, ac rydw i wedi ymateb i'r materion hynny sawl gwaith, ac rydym wedi ei gwneud yn glir y byddwn ni'n mynd i'r afael â'r cyfnod aros hynny o ddwy flynedd. Mae'r arian bellach yn mynd i mewn i'r system, ac mae cynlluniau wedi'u creu gan glinigwyr a'r bwrdd iechyd, a byddwn ni'n gweld canlyniad hynny pan welwn ni'r niferoedd yn dod drwodd yng nghyfnod Tachwedd.</p>
<p>Ond mae'r pwysau hynny, tra eu bod nhw yno—. Mae pwysau'r gaeaf yn ychwanegu ymhellach at y pwysau sydd gennym yn y GIG eisoes ar hyn o bryd. Dyna pam rydyn ni'n ystyried eiddilwch yn fater, gan wneud yn siŵr ein bod ni'n mynd i'r afael â eiddilwch yn y gymuned. Felly, pan ofynnoch chi am feddygon teulu, mae'n gwneud yn siŵr bod meddygon teulu yn cael eu cefnogi yn y gymuned gyda nyrsys dosbarth fel ein bod ni'n nodi'r materion hynny yn gynharach, ac, os yw cleifion eiddil yn dod i mewn trwy ddrws ffrynt yr adran damweiniau ac achosion brys, eu bod yn cael eu gweld yn gynt, fel bod eiddilwch yn cael ei nodi'n gynt, yn hytrach na bod pobl yn gorfod aros yn yr adran damweiniau ac achosion brys am gyfnod hirach. Felly, bydd hynny'n tynnu pwysau oddi ar y lleoliadau acíwt.</p>
<p>Fe wnaethoch chi ofyn am recriwtio meddygon teulu; byddwch chi'n gwybod mai ein targed yw recriwtio 100 o feddygon teulu ychwanegol cyn diwedd tymor hwn y Senedd, y byddwn ni'n ei gyflawni pan fyddwn ni'n cyrraedd y pwynt hwnnw. Bydd hynny'n tynnu pwysau i ffwrdd mewn rhai cymunedau lle nad oes, ar hyn o bryd, ddigon o adnoddau yn y lleoliad gofal sylfaenol hwnnw. Felly, mae hynny'n darged sy'n glir; mae ef yn ein rhaglen lywodraethu.</p>
<p>A gyda brechiadau, ar hyn o bryd, rydyn ni wedi gweld rhywfaint o welliant yn y defnydd o frechiadau yn rhai o'r rhannau mwyaf agored i niwed o'r gymuned, yn enwedig mewn plant, ond mae'n gynnar iawn, ar hyn o bryd, i allu monitro yn union a ydym yn mynd i gyflawni cynnydd yn y defnydd o frechiadau. Ond, ar hyn o bryd, mae'n edrych yn addawol. Rwy'n gofyn i weithwyr proffesiynol yn y sector iechyd wneud yn siŵr eu bod nhw hefyd yn cael cynnig brechiad hefyd, oherwydd mae'n bwysig yn y lleoliadau acíwt hynny yn enwedig, a gyda phobl sy'n cymysgu ac yn gweithio gyda phobl sydd eisoes yn sâl, eu bod nhw'n cael eu brechu fel nad ydyn nhw'n rhannu'r salwch pan ddaw'r amser.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778591
243
En
2026-10-13T16:53:31
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12220&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12220&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
336
336
Natasha Asghar AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336
Asghar, Natasha
<p>Can I also thank the Cabinet Minister for his statement this afternoon? With winter looming, ensuring that the NHS is as prepared as can be for what might be lurking around the corner is indeed paramount. Winter is always a demanding time for our health service and hard-working staff, and, every year, winter brings additional pressures to our health service: more respiratory illness, more falls and fractures, more demand on emergency departments and more pressures on ambulances, and, inevitably, more pressure on staff.</p>
<p>Planning is essential, Cabinet Minister. We've all heard it, we all know it, but it's no good having a plan if we don't have the health service resilient enough to deliver it. That, in my view, boils down to capacity. I'd like to know: are you confident that we have a strong enough workforce to deal with the challenges that may crop up this winter? Are you confident that we have enough beds? And perhaps more importantly, are you confident that patients will be able to move through the system effectively? Cabinet Minister, back in July, you vowed to plan earlier for winter pressures—genuinely, a sensible move in my book. You promised a year-round approach to resilience, community care, better hospital flow and more of a focus on older people and those living with frailty. So, what has actually changed since July, because the figures still paint a worrying picture for me?</p>
<p>In August, the height of summer, nearly 1,400 patients across Wales were waiting longer than they should have to leave their hospital bed. This is up on the number of incidents of delayed transfers of care reported in the previous month. In total, these patients have been delayed for just shy of 60,000 days. So, if those were the figures in August, what will they be during the winter months, Cabinet Secretary? And what steps has the Government taken to ensure that those numbers start heading in the right direction, and when can we expect to see improvements? Cabinet Minister, are you confident that health boards and local authorities have the workforce and enough funding to prevent patients remaining in hospital unnecessarily this winter? What discussions have you had with health boards, local authorities and other key stakeholders to ensure the social care sector is on a strong footing to be able to ease the pressures?</p>
<p>Cabinet Minister, you say that winter preparedness plans submitted by health boards were being stress tested throughout September and into this month. Have major causes of concern been picked up at this stage? You talk about setting three immediate priorities for this winter, looking at vaccination, health boards and applying a home-first approach to discharge and strengthening urgent care in the community. Very noble claims, Cabinet Minister, but I have to agree with Ken Skates on this one—you've been very light on the detail in terms of how this is going to be achieved. [<em>Interruption</em>.] I know, I was shocked as well. So, an explanation on how this would be would be very much appreciated.</p>
<p>You said that £2 million is being allocated to health boards to help them improve acute hospital flow, accelerate safe discharge, reduce delay and strengthen patient safety. So, Cabinet Minister, are you confident that this funding is going to be enough? The Welsh Government quite rightly expects health boards to demonstrate how any extra funds have improved delivery, but what happens if they fail to do so? Previously, Cabinet Minister, you said the Government would reduce ambulance handover delays, tackle corridor care and shorten emergency department waits. But what are the specific targets for this winter, and what contingency action will be triggered if those targets are indeed missed? Because, Cabinet Minister, we still haven't seen enough progress in this area, and you cannot better prepare the NHS for winter pressures if it is already under immense strain as it is.</p>
<p>The Welsh Government has a target of ensuring that 95 per cent of patients should spend fewer than four hours in emergency departments. That target's never been met. According to the latest figures, only 63 per cent of patients spent under four hours in an A&E department in Wales during August. The Welsh Government has another target that no patient should wait longer than 12 hours in an emergency department. And guess what? That's never been hit either. Latest figures show that just under 11,000 people waited more than 12 hours in August this year.</p>
<p>Corridor care, as we all know, is a major problem in Wales, with the Royal College of Emergency Medicine previously finding that it was happening at all 12 emergency departments across Wales. Corridor care is dangerous and dehumanising, yet it's now common practice, and, frankly, Cabinet Minister, that's shameful. A report by Healthcare Inspectorate Wales released only last week declared that delayed patient handovers remain the most significant challenge facing the Welsh ambulance service, and that's before winter has even arrived. Clearly, it's not acceptable, so how can you expect people to believe things are going to be turning around in time for winter?</p>
<p>Prevention must be, therefore, at the heart of the winter strategy, and I welcome the Government's focus on vaccination, including the expansion of the RSV vaccine. We know that flu and other respiratory infections can indeed put significant pressures on the NHS, so every eligible person who takes up a vaccination is not only protecting themselves, they are helping to reduce avoidable pressures on our health and care services. In terms of an update, Cabinet Minister, we need to know whether vaccination programmes are reaching those most at risk. So, does the Welsh Government monitor this? Have any areas been identified where uptake is lagging? If so, what targeted action is taking place now? My final question, Cabinet Secretary, is simple: are you confident this Government and the health boards all across Wales are truly prepared for what is around the corner? Thank you.</p>
<p>A gaf i hefyd ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad y prynhawn yma? Gyda'r gaeaf ar y gorwel, mae sicrhau bod y GIG mor barod ag y gall fod ar gyfer yr hyn a allai fod yn llechu rownd y gornel yn hollbwysig. Mae'r gaeaf bob amser yn gyfnod heriol i'n gwasanaeth iechyd a'n staff sy'n gweithio'n galed, a, bob blwyddyn, mae'r gaeaf yn dod â phwysau ychwanegol i'n gwasanaeth iechyd: mwy o salwch anadlol, mwy o gwympiadau a thorri esgyrn, mwy o alw ar adrannau brys a mwy o bwysau ar ambiwlansys, ac, yn anochel, mwy o bwysau ar staff.</p>
<p>Mae cynllunio yn hanfodol, Weinidog Cabinet. Rydyn ni i gyd wedi ei glywed, rydyn ni i gyd yn ei wybod, ond does dim gwerth bod a chynllun os nad oes gennym ni wasanaeth iechyd sy'n ddigon gwydn i'w gyflawni. Hanfod hynny, yn fy marn i, yw capasiti. Hoffwn wybod: ydych chi'n hyderus bod gennym ni weithlu digon cryf i ddelio â'r heriau a allai ddod i'r amlwg dros y gaeaf? Ydych chi'n hyderus bod gennym ni ddigon o welyau? Ac efallai'n bwysicach fyth, ydych chi'n hyderus y bydd cleifion yn gallu symud trwy'r system yn effeithiol? Gweinidog Cabinet, yn ôl ym mis Gorffennaf, fe wnaethoch chi addo cynllunio'n gynharach ar gyfer pwysau'r gaeaf—cam cwbl synhwyrol yn fy marn i. Fe wnaethoch chi addo ymagwedd gydol y flwyddyn at wydnwch, gofal cymunedol, gwell llif drwy ysbytai a mwy o bwyslais ar bobl hŷn a'r rhai sy'n byw gyda eiddiwch. Felly, beth sydd wedi newid ers mis Gorffennaf, oherwydd mae'r ffigyrau yn dal i greu darlun pryderus i mi?</p>
<p>Ym mis Awst, ar anterth yr haf, roedd bron i 1,400 o gleifion ledled Cymru yn aros yn hirach nag y dylen nhw orfod aros i adael eu gwely mewn ysbyty. Mae hyn yn fwy na nifer yr achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal a adroddwyd yn y mis blaenorol. Fel cyfanswm, mae'r cleifion hyn wedi cael eu gohirio am ychydig llai na 60,000 o ddiwrnodau. Felly, os mai dyna'r ffigyrau ym mis Awst, beth fyddan nhw yn ystod misoedd y gaeaf, Ysgrifennydd Cabinet? A pha gamau y mae'r Llywodraeth wedi'u cymryd i sicrhau bod y niferoedd hynny'n dechrau mynd i'r cyfeiriad iawn, a phryd allwn ni ddisgwyl gweld gwelliannau? Weinidog Cabinet, a ydych chi'n hyderus bod gan fyrddau iechyd ac awdurdodau lleol y gweithlu a digon o gyllid i atal cleifion rhag aros yn yr ysbyty yn ddiangen y gaeaf hwn? Pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda byrddau iechyd, awdurdodau lleol a rhanddeiliaid allweddol eraill i sicrhau bod y sector gofal cymdeithasol ar sail gadarn i allu lleddfu'r pwysau?</p>
<p>Aelod Cabinet, rydych chi'n dweud bod y cynlluniau parodrwydd ar gyfer y gaeaf a gyflwynwyd gan fyrddau iechyd wedi bod yn destun profion straen trwy gydol mis Medi ac i mewn i fis yma. A yw prif achosion pryderon wedi'u nodi erbyn hyn? Rydych chi'n sôn am osod tair blaenoriaeth uniongyrchol ar gyfer y gaeaf, edrych ar frechu, byrddau iechyd a chymhwyso dull cartref yn gyntaf i ryddhau a chryfhau gofal brys yn y gymuned. Honiadau bonheddig iawn, Weinidog Cabinet, ond mae'n rhaid i mi gytuno â Ken Skates ar yr un yma—dydych chi ddim wedi rhoi llawer o fanylion o ran sut bydd hyn yn cael ei gyflawni. [<em>Torri ar draws.</em>] Rwy'n gwybod, cefais i sioc hefyd. Felly, byddwn yn gwerthfawrogi esboniad o ran sut y bydd hyn yn cael ei wneud.</p>
<p>Fe ddywedoch chi fod £2 filiwn yn cael ei ddyrannu i fyrddau iechyd i'w helpu i wella llif acíwt mewn ysbytai, cyflymu rhyddhau yn ddiogel, lleihau oedi a chryfhau diogelwch cleifion. Felly, Weinidog Cabinet, ydych chi'n hyderus bod y cyllid hwn yn mynd i fod yn ddigon? Mae Llywodraeth Cymru yn gwbl briodol yn disgwyl i fyrddau iechyd ddangos sut mae unrhyw arian ychwanegol wedi gwella darpariaeth, ond beth sy'n digwydd os nad ydyn nhw'n gwneud hynny? Yn flaenorol, Weinidog Cabinet, fe ddywedoch chi y byddai'r Llywodraeth yn lleihau oedi wrth drosglwyddo o ambiwlans, yn mynd i'r afael â gofal mewn coridorau ac yn byrhau amseroedd aros mewn adrannau brys. Ond beth yw'r targedau penodol ar gyfer y gaeaf hwn, a pha gamau wrth gefn fydd yn cael eu sbarduno os bydd y targedau hynny'n cael eu colli mewn gwirionedd? Oherwydd, Weinidog Cabinet, dydyn ni ddim wedi gweld digon o gynnydd yn y maes hwn, ac ni allwch baratoi'r GIG yn well ar gyfer pwysau'r gaeaf os yw eisoes o dan straen enfawr fel y mae.</p>
<p>Mae gan Lywodraeth Cymru darged o sicrhau y dylai 95 y cant o gleifion dreulio llai na phedair awr mewn adrannau brys. Nid yw'r targed hwnnw erioed wedi'i gyrraedd. Yn ôl y ffigyrau diweddaraf, dim ond 63 y cant o gleifion a dreuliodd llai na phedair awr mewn adran damweiniau ac achosion brys yng Nghymru yn ystod mis Awst. Mae gan Lywodraeth Cymru darged arall na ddylai unrhyw glaf aros mwy na 12 awr mewn adran achosion brys. A dyfalwch beth? Nid yw hynny erioed wedi cael ei gyflawni chwaith. Mae'r ffigyrau diweddaraf yn dangos bod ychydig o dan 11,000 o bobl wedi aros mwy na 12 awr ym mis Awst eleni.</p>
<p>Mae gofal mewn coridorau, fel y gwyddom ni i gyd, yn broblem fawr yng Nghymru, ac mae'r Coleg Brenhinol Meddygaeth Frys wedi darganfod yn flaenorol ei fod yn digwydd ym mhob un o'r 12 o adrannau achosion brys ledled Cymru. Mae gofal mewn coridorau yn beryglus ac yn dad-ddynoli, ond mae bellach yn arfer cyffredin, ac, i fod yn onest, Weinidog Cabinet, mae hynny'n gywilyddus. Mae adroddiad gan Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf yn datgan mai oedi wrth drosglwyddo cleifion yw'r her fwyaf arwyddocaol sy'n wynebu gwasanaeth ambiwlans Cymru, a hynny cyn i'r gaeaf gyrraedd hyd yn oed. Yn amlwg, nid yw'n dderbyniol, felly sut allwch chi ddisgwyl i bobl gredu bod pethau'n mynd i wella mewn pryd ar gyfer y gaeaf?</p>
<p>Rhaid i atal fod, felly, wrth wraidd strategaeth y gaeaf, ac rwy'n croesawu pwyslais y Llywodraeth ar frechu, gan gynnwys ehangu'r brechlyn RSV. Rydym yn gwybod y gall ffliw a heintiau anadlol eraill roi pwysau sylweddol ar y GIG, felly mae pob person cymwys sy'n cymryd brechiad nid yn unig yn amddiffyn eu hunain, maen nhw'n helpu i leihau pwysau y gellir eu hosgoi ar ein gwasanaethau iechyd a gofal. O ran diweddariad, Weinidog Cabinet, mae angen i ni wybod a yw rhaglenni brechu yn cyrraedd y rhai sydd fwyaf mewn perygl. Felly, a yw Llywodraeth Cymru yn monitro hyn? A oes unrhyw feysydd wedi'u nodi lle mae'r niferoedd sy'n eu cael ar ei hôl hi? Os felly, pa gamau wedi'u targedu sy'n digwydd nawr? Mae fy nghwestiwn olaf, Ysgrifennydd Cabinet, yn syml: a ydych chi'n hyderus bod y Llywodraeth hon a'r byrddau iechyd ledled Cymru yn wirioneddol barod ar gyfer yr hyn sydd rownd y gornel? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778586
244
En
2026-10-13T16:55:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12309&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12309&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778593
245
En
2026-10-13T16:58:10
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12499&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12499&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Llywydd, there were a number of questions there and a lot of statements as well. I agree with a number of the statements that you made. Regarding capacity, workforce, beds and flow, flow was a theme of your contribution, which I'll get on to in a minute, but, of course, the number of beds, whether we've got enough or not, is dependent on whether or not we can make sure that people don't enter that acute setting in the first place, tackling issues earlier on, which is why we are looking at that whole-system approach, making sure that we are shifting resources into the community, making sure that the primary care setting is resourced and has the support it needs in order to stop people from going there.</p>
<p>It would be remiss of me not to point out that community pharmacies play an important role here, especially with the common ailments scheme. Back in 2024-25, they gave 462,000 consultations. That's a massive amount of work that's done in our community pharmacies, and they play a crucial role also with vaccination as well. Getting those community-based services in place is crucial, and we're getting co-operation from those organisations, community pharmacies, GPs and others.</p>
<p>What's changed since July? Well, we've got plans now. The health boards have designed these plans, have presented them to us, we're testing them and making sure that we learn the lessons. So, we're going to be in a better position than ever before to face the pressures that inevitably will hit us when winter arrives.</p>
<p>You asked about the ambulances. Ambulance handovers are always a concern, and we need to see improvement in that space. We've seen some improvement over the last few months, which is a real positive, and we need to see that sustained over the coming few months, because as you say, winter is going to present a different challenge, but I am glad that we're seeing those improvements in the ambulance service.</p>
<p>Finally, you mentioned social services, and I'm really glad that you did. It's forgotten far too often in the discussions around the impact on the health service, but more importantly on individuals. And, yes, the social care sector, social services, are crucial in this. We're making sure that the COOs, the chief operating officers of health boards, are meeting up with leaders of social services in local authorities to develop that plan, making sure that they're aligned and that we can have improved discharges.</p>
<p>We're looking at improved patient flow—which is the theme, as I said, you looked at in your contribution—and the transition home, starting the planning for the discharge process earlier, making sure that we've got a seven-day approach to that, with expected discharge dates and regular senior clinical reviews of those discharges, so that people can go home sooner than they are currently doing.</p>
<p>Lywydd, roedd yna nifer o gwestiynau yna a llawer o ddatganiadau hefyd. Rwy'n cytuno â nifer o'r datganiadau wnaethoch chi. O ran capasiti, gweithlu, gwelyau a llif, llif oedd thema eich cyfraniad, a byddaf yn mynd ymlaen ato mewn munud, ond, wrth gwrs, mae nifer y gwelyau, p'un a oes gennym ddigon ai peidio, yn dibynnu ar p'un a allwn wneud yn siŵr nad yw pobl yn mynd i mewn i'r lleoliad acíwt hwnnw yn y lle cyntaf, gan fynd i'r afael â materion yn gynharach, a dyna pam rydyn ni'n edrych ar y dull system gyfan hwnnw, gan wneud yn siŵr ein bod yn symud adnoddau i'r gymuned, gwneud yn siŵr bod y lleoliad gofal sylfaenol yn cael adnoddau ac yn cael y gefnogaeth sydd ei hangen arno er mwyn atal pobl rhag mynd yno.</p>
<p>Byddai'n esgeulus i mi beidio â nodi bod fferyllfeydd cymunedol yn chwarae rhan bwysig yma, yn enwedig gyda'r cynllun anhwylderau cyffredin. Yn ôl yn 2024-25, fe wnaethant roi 462,000 o ymgynghoriadau. Mae hynny'n swm enfawr o waith sy'n cael ei wneud yn ein fferyllfeydd cymunedol, ac maen nhw'n chwarae rhan hanfodol hefyd gyda brechu. Mae cael y gwasanaethau cymunedol hynny ar waith yn hanfodol, ac rydym yn cael cydweithrediad gan y sefydliadau hynny, fferyllfeydd cymunedol, meddygon teulu ac eraill.</p>
<p>Beth sydd wedi newid ers mis Gorffennaf? Wel, mae gennym gynlluniau nawr. Mae'r byrddau iechyd wedi llunio'r cynlluniau hyn, wedi eu cyflwyno i ni, rydyn ni'n eu profi ac yn gwneud yn siŵr ein bod ni'n dysgu'r gwersi. Felly, rydyn ni'n mynd i fod mewn sefyllfa well nag erioed o'r blaen i wynebu'r pwysau a fydd yn anochel yn ein taro pan fydd y gaeaf yn cyrraedd.</p>
<p>Fe wnaethoch chi ofyn am yr ambiwlansys. Mae trosglwyddo o ambiwlans bob amser yn bryder, ac mae angen i ni weld gwelliant yn y maes hwnnw. Rydym wedi gweld rhywfaint o welliant dros y misoedd diwethaf, sy'n gadarnhaol iawn, ac mae angen i ni weld hynny'n cael ei gynnal dros y misoedd nesaf, oherwydd fel rydych chi'n dweud, mae'r gaeaf yn mynd i gyflwyno her wahanol, ond rwy'n falch ein bod yn gweld y gwelliannau hynny yn y gwasanaeth ambiwlans.</p>
<p>Yn olaf, fe wnaethoch chi sôn am wasanaethau cymdeithasol, ac rwy'n falch iawn eich bod wedi gwneud hynny. Maen nhw'n cael eu hanghofio'n llawer rhy aml yn y trafodaethau ynghylch yr effaith ar y gwasanaeth iechyd, ond yn bwysicach fyth ar unigolion. Ac, ydi, mae'r sector gofal cymdeithasol, gwasanaethau cymdeithasol, yn hanfodol yn hyn. Rydym yn gwneud yn siŵr bod prif swyddogion gweithredu byrddau iechyd yn cwrdd ag arweinwyr gwasanaethau cymdeithasol mewn awdurdodau lleol i ddatblygu'r cynllun hwnnw, gan wneud yn siŵr eu bod wedi'u halinio ac y bydd rhyddhau yn gwella.</p>
<p>Rydym yn edrych ar welliant o ran llif cleifion—sef y thema, fel y dywedais, rydych chi'n edrych arni yn eich cyfraniad—a'r cartref pontio, gan ddechrau'r cynllunio ar gyfer y broses rhyddhau yn gynharach, gwneud yn siŵr bod gennym ddull gweithredu saith diwrnod ar gyfer hynny, gyda dyddiadau rhyddhau disgwyliedig ac adolygiadau clinigol uwch rheolaidd o'r achosion rhyddhau hynny, fel y gall pobl fynd adref yn gynt nag y maent yn ei wneud ar hyn o bryd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778588
246
En
2026-10-13T17:00:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12609&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12609&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778595
247
Cy
2026-10-13T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=-48591&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=-48591&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778596
248
Cy
2026-10-13T17:01:22
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12691&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12691&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn nawr at gyfraniadau a chwestiynau un funud. Mae gennyf lawer o Aelodau sydd am siarad.</p>
<p>We'll move now to one-minute contributions and questions. I have a number of Members who wish to speak.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778598
249
En
2026-10-13T17:01:29
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12698&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12698&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Let's do our best. If we keep it really tight, let's see how many people we can get in.</p>
<p>Gadewch i ni wneud ein gorau. Os ydyn ni'n cadw pethau'n dynn iawn, gadewch i ni weld faint o bobl y gallwn ni glywed ganddynt.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778599
250
Cy
2026-10-13T17:01:34
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12703&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12703&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Rydym ni'n dechrau gyda Elyn Stephens.</p>
<p>We start with Elyn Stephens.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778600
251
En
2026-10-13T17:01:38
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12707&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12707&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
12164
12164
Elyn Stephens AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12164
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164
Stephens, Elyn
<p>Diolch, Lywydd. Gweinidog Cabinet, winter pressures are often discussed in terms of hospital capacity, delayed discharges and access to primary care, but in the communities that I represent, there's also the very basic issue of whether people can physically get to hospital at all. Living in the shadow of the Rhigos mountain, I know personally how dependent communities in Afan Ogwr Rhondda are on mountain roads, such as the Rhigos, the Bwlch—Bwlch y Clawdd to friends—and Maerdy mountain.</p>
<p>These are essential routes for people getting to hospital and for ambulance crews getting patients to urgent and emergency care. During periods of snow and ice, those roads can close very quickly with little communication, leaving communities effectively cut off. What assurances can the Cabinet Secretary give that winter preparedness plans include specific contingencies for mountain road closures, including joint working between health boards, the ambulance services and local authorities, so that patients in those communities are not left without safe access to care?</p>
<p>Diolch, Lywydd. Weinidog Cabinet, mae pwysau'r gaeaf yn aml yn cael eu trafod o ran capasiti ysbyty, oedi wrth rhyddhau a mynediad at ofal sylfaenol, ond yn y cymunedau rwy'n eu cynrychioli, mae yna hefyd y mater sylfaenol iawn sef a all pobl fynd i'r ysbyty yn gorfforol o gwbl. Gan fy mod yn byw yng nghysgod mynydd y Rhigos, rwy'n gwybod yn bersonol pa mor ddibynnol yw cymunedau yn Afan Ogwr Rhondda ar ffyrdd mynyddig, megis y Rhigos, y Bwlch—Bwlch y Clawdd i ffrindiau—a mynydd y Maerdy.</p>
<p>Mae'r rhain yn llwybrau hanfodol i bobl fynd i'r ysbyty ac i griwiau ambiwlans sy'n mynd â chleifion i adrannau gofal brys ac argyfwng. Yn ystod cyfnodau o eira a rhew, gall y ffyrdd hynny gau'n gyflym iawn heb fawr o gyfathrebu, gan adael cymunedau wedi'u hynysu. Pa sicrwydd all yr Ysgrifennydd Cabinet ei roi bod cynlluniau paratoi ar gyfer y gaeaf yn cynnwys cynlluniau wrth gefn penodol ar gyfer cau ffyrdd mynydd, gan gynnwys cydweithio rhwng byrddau iechyd, y gwasanaethau ambiwlans ac awdurdodau lleol, fel nad yw cleifion yn y cymunedau hynny yn cael eu gadael heb fynediad diogel at ofal?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778604
252
Cy
2026-10-13T17:02:43
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12772&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12772&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch i Elyn Stephens am y cwestiwn pwysig yna.</p>
<p>I thank Elyn Stephens for that important question.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778609
253
En
2026-10-13T17:02:46
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12775&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12775&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Absolutely, people will want assurances and to understand that the ambulance will arrive on time. I don't know how many of you saw the film <em>Effi o Blaenau</em>, which showed how an ambulance during winter didn't arrive on time and the cataclysmic consequences of that. Now, we're not in that position; that was a film. But, yes, people will want to be assured that those ambulances can reach them. And, yes, we've got four local resilience forums operating along the police boundaries here in Wales, and they ensure that the emergency services, the NHS and local authorities develop those contingency plans in the event of road closures or catastrophic incidents around the weather.</p>
<p>So, they'll have control and grip on that, which makes sure that ambulances will be able to find and reach their destination. The Welsh Ambulance Services University NHS Trust is also preparing for what we call the predictable winter risks, especially for rural mountainous areas, including severe weather and the pressures that rural areas provide. So, WAST is preparing for that, and people can be assured that they will be there.</p>
<p>Yn bendant, bydd pobl eisiau sicrwydd ac i ddeall y bydd yr ambiwlans yn cyrraedd mewn pryd. Dwi ddim yn gwybod faint ohonoch chi a welodd y ffilm <em>Effi o Blaenau</em>, a ddangosodd na wnaeth ambiwlans yn ystod y gaeaf gyrraedd mewn pryd a chanlyniadau trychinebus hynny. Nawr, nid ydym yn y sefyllfa honno; ffilm oedd honno. Ond bydd pobl eisiau bod yn sicr y gall yr ambiwlansys hynny eu cyrraedd. Ac, oes, mae gennym bedwar fforwm gwydnwch lleol sy'n gweithredu ar hyd ffiniau'r heddlu yma yng Nghymru, ac maen nhw'n sicrhau bod y gwasanaethau brys, y GIG ac awdurdodau lleol yn datblygu'r cynlluniau wrth gefn hynny pe bai ffyrdd yn cau neu fe fydd digwyddiadau trychinebus yn sgil y tywydd.</p>
<p>Felly, bydd ganddyn nhw reolaeth a gafael ar hynny, sy'n gwneud yn siŵr y bydd ambiwlansys yn gallu dod o hyd i'w cyrchfan a'i chyrraedd. Mae Ymddiriedolaeth Brifysgol GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru hefyd yn paratoi ar gyfer yr hyn rydyn ni'n ei alw'n risgiau rhagweladwy y gaeaf, yn enwedig ar gyfer ardaloedd mynyddig gwledig, gan gynnwys tywydd garw a'r pwysau y mae ardaloedd gwledig yn eu darparu. Felly, mae Ymddiriedolaeth Brifysgol GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru yn paratoi ar gyfer hynny, a gall pobl fod yn sicr y byddant yno.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778620
254
En
2026-10-13T17:04:01
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12850&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12850&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
12179
12179
Claire Archibald AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12179
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179
Archibald, Claire
<p>I've got the wrong thing. I'm really sorry.</p>
<p>I just wanted to say thank you, Minister, for bringing the statement forward. Everybody's been talking about vaccines, so I just wanted to add that I want to recognise the vital contribution of the third sector, primary care and the community teams, GPs, pharmacists, nurses and health workers, who deliver essential vaccinations all over the county, especially in my community.</p>
<p>Yesterday, I visited Bronglais Hospital and saw first-hand the mental and physical wear that departments and their staff are experiencing. Speaking to front-line workers, it was impossible not to be struck by their commitment to their patients, but also the toll that the relentless demand is taking on them. Year on year, we hear of increased demand and an uptick in pressure on A&E and wards, yet too many patients and staff continue to face challenges that are becoming increasingly difficult. Just this Sunday, Glangwili, Bronglais and Withybush put out a statement saying they were severely under pressure in their A&Es, so this is nothing unusual to them. It's a fact that the health and social care staff are carrying immense constraint. History shows that winter pressures—</p>
<p>Mae gen i'r peth anghywir. Mae'n wir ddrwg gen i.</p>
<p>Roeddwn i eisiau dweud diolch, Weinidog, am gyflwyno'r datganiad. Mae pawb wedi bod yn siarad am frechlynnau, felly roeddwn i eisiau ychwanegu fy mod eisiau cydnabod cyfraniad hanfodol y trydydd sector, y timau gofal sylfaenol a chymunedol, meddygon teulu, fferyllwyr, nyrsys a gweithwyr iechyd, sy'n darparu brechiadau hanfodol ledled y sir, yn enwedig yn fy nghymuned i.</p>
<p>Ddoe, ymwelais ag Ysbyty Bronglais a gweld drosof fy hun y lludded meddyliol a chorfforol y mae adrannau a'u staff yn eu profi. Wrth siarad â gweithwyr rheng flaen, roedd yn amhosibl peidio â chael eich taro gan eu hymrwymiad i'w cleifion, ond hefyd y niwed y mae'r galw di-baid yn ei achosi. Flwyddyn ar ôl blwyddyn, rydym yn clywed am fwy o alw a chynnydd mewn pwysau ar adrannau damweiniau ac achosion brys a wardiau, ond mae gormod o gleifion a staff yn parhau i wynebu heriau sy'n dod yn fwyfwy anodd. Dim ond y Sul yma, cyhoeddodd Glangwili, Bronglais a Llwynhelyg ddatganiad yn dweud eu bod o dan bwysau difrifol yn eu hadrannau damweiniau ac achosion brys, felly nid yw hyn yn unrhyw beth anarferol iddyn nhw. Mae'n ffaith bod staff iechyd a gofal cymdeithasol o dan gyfyngiadau enfawr. Mae hanes yn dangos bod pwysau'r gaeaf—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778610
255
En
2026-10-13T17:05:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12909&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12909&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778612
256
En
2026-10-13T17:05:06
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12915&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12915&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Question, please.</p>
<p>Cwestiwn, os gwelwch yn dda.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778613
257
En
2026-10-13T17:05:07
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12916&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12916&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
12179
12179
Claire Archibald AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12179
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179
Archibald, Claire
<p>—are harsher than forecasted. I'm really sorry. If demand this winter exceeds the forecast, what reassurance can you give the public that they will not see a repeat of the delays experienced in previous years? Diolch.</p>
<p>—yn llymach nag a ragwelir. Mae'n wir ddrwg gen i. Os yw'r galw y gaeaf hwn yn fwy na'r rhagolygon, pa sicrwydd allwch chi ei roi i'r cyhoedd na fyddant yn gweld ailadrodd yr oedi a brofwyd yn y blynyddoedd blaenorol? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778615
258
Cy
2026-10-13T17:05:19
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12928&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12928&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch i Claire Archibald am y cwestiwn yna. </p>
<p>I thank Claire Archibald for that question</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778617
259
En
2026-10-13T17:05:21
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=12930&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=12930&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Thanks for your recognition of the fantastic work done by a number of healthcare workers, third sector organisations and others in ensuring that the preventative measures are taken. You referenced specifically Bronglais, Glangwili, Withybush and others in your constituency, and they are under severe pressure, and it's now early October. So, that's why we're taking a year-round approach to this, because it's not a one-off event or, even just when the summer heats come, a two-time event for the year. We have to prepare for pressures on the health system throughout the year. Those are the steps that we're taking.</p>
<p>If pressure does become more than expected, then we will respond to that. We've got some of the best staff in the health system and the care system anywhere in the world here. We're so lucky to have them, and they will respond as needed, as they've always done, year after year after year, if pressures arise. But I will finish by saying that when it comes to flu—and flu is one of the biggest challenges, and frailty, but the big challenge in winter—we monitor what's going on in the southern hemisphere. Currently, the flu season hasn't been as bad as we would have feared in Australia, but they're seeing a very late surge and very late spike in numbers as they come into their spring. So, we're monitoring that, and we will be following what's going on in Australia with interest and preparing for that.</p>
<p>Diolch am eich cydnabyddiaeth o'r gwaith gwych a wnaed gan nifer o weithwyr gofal iechyd, sefydliadau'r trydydd sector ac eraill i sicrhau bod y mesurau ataliol yn cael eu cymryd. Fe wnaethoch chi gyfeirio'n benodol at Fronglais, Glangwili, Llwynhelyg ac eraill yn eich etholaeth, ac maen nhw o dan bwysau difrifol, ac mae bellach yn gynnar ym mis Hydref. Felly, dyna pam rydyn ni'n mabwysiadu dull gydol y flwyddyn o ran hyn, oherwydd nid yw'n ddigwyddiad untro neu, hyd yn oed dim ond pan ddaw gwres yr haf, digwyddiad dwywaith yn y flwyddyn. Mae'n rhaid i ni baratoi ar gyfer pwysau ar y system iechyd trwy gydol y flwyddyn. Dyna'r camau rydyn ni'n eu cymryd.</p>
<p>Os bydd pwysau yn fwy na'r disgwyl, yna byddwn yn ymateb i hynny. Mae gennym rai o'r staff gorau yn y system iechyd a'r system gofal o unrhyw le yn y byd yma. Rydyn ni mor lwcus i'w cael, a byddan nhw'n ymateb yn ôl yr angen, fel maen nhw bob amser wedi gwneud, flwyddyn ar ôl blwyddyn, os bydd pwysau'n codi. Ond rwyf am orffen trwy ddweud pan ddaw i ffliw—a ffliw yw un o'r heriau mwyaf, ac eiddilwch, ond yr her fawr yn y gaeaf—rydym yn monitro beth sy'n digwydd yn hemisffer y de. Ar hyn o bryd, nid yw'r tymor ffliw wedi bod mor ddrwg ag y byddem wedi ofni yn Awstralia, ond maen nhw'n gweld ymchwydd hwyr iawn a chynnydd hwyr iawn mewn niferoedd wrth iddyn nhw fynd i'w gwanwyn nhw. Felly, rydyn ni'n monitro hynny, a byddwn yn dilyn beth sy'n digwydd yn Awstralia gyda diddordeb ac yn paratoi ar gyfer hynny.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778619
260
En
2026-10-13T17:06:59
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13028&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13028&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Thank you very much for your statement, Minister, and I note this follows a statement you made on 1 July, when temperatures were slightly warmer than they are now. I'm very pleased as well that, in your statement, you refer to those vulnerable groups, particularly people who are homeless. And I just really wanted to just focus on this, because for those people who are homeless in winter, it literally is about getting a home. That will save their lives. Crisis in Wales reported, this month, that 63 people died on the streets in 2025 in Wales. The average age of a woman dying, who is homeless, was 43, and 47 for men. Crisis says it's preparing for a busy winter. They want the UK Government to unfreeze the housing benefit, but it does call on the Welsh Government to enact the new Homelessness and Social Housing Allocation (Wales) Act 2026. So, what will you be doing to work across the Government, but also to support those third sector organisations, such as Crisis, to get homeless people literally off our streets this winter? Diolch yn fawr iawn, Lywydd. </p>
<p>Diolch yn fawr iawn am eich datganiad, Weinidog, ac rwy'n nodi bod hyn yn dilyn datganiad a wnaethoch ar 1 Gorffennaf, pan oedd y tymheredd ychydig yn gynhesach nag y mae nawr. Rwy'n falch iawn hefyd eich bod chi'n cyfeirio at y grwpiau agored i niwed hynny, yn enwedig pobl sy'n ddigartref. Ac roeddwn i wir eisiau canolbwyntio ar hyn, oherwydd i'r bobl hynny sy'n ddigartref yn y gaeaf, mae'n llythrennol yn ymwneud â chael cartref. Bydd hynny'n achub eu bywydau. Adroddodd Crisis yng Nghymru, y mis hwn, fod 63 o bobl wedi marw ar y strydoedd yn 2025 yng Nghymru. Oedran cyfartalog menyw sy'n marw, sy'n ddigartref, oedd 43, a 47 i ddynion. Mae Crisis yn dweud eu bod yn paratoi ar gyfer gaeaf prysur. Maen nhw eisiau i Lywodraeth y DU ddadrewi'r budd-dal tai, ond mae'n galw ar Lywodraeth Cymru i ddeddfu'r Ddeddf Digartrefedd a Dyrannu Tai Cymdeithasol (Cymru) 2026 newydd. Felly, beth fyddwch chi'n ei wneud i weithio ar draws y Llywodraeth, ond hefyd i gefnogi'r sefydliadau trydydd sector, fel Crisis, i gael pobl ddigartref oddi ar ein strydoedd yn llythrennol y gaeaf hwn? Diolch yn fawr iawn, Lywydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778622
261
En
2026-10-13T17:08:05
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13094&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13094&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Llywydd, the Member makes really important points there around people who are homeless, primarily rough-sleeping, I think, is what you were referring to in this instance. Nevertheless, people who are sofa surfing and having to depend on friends and others for a bed are also vulnerable in this situation. That's why we're making sure that people in those kinds of situations are a priority group for us when it comes to ensuring that we identify them in order for them to get treated on time, get vaccinated, and get the support they need.</p>
<p>However, the questions, Llywydd, that the Member raised are more appropriate for the Cabinet Minister for housing. She will have heard what you have to say and she will take note of what you've said. I will have conversations with her, as I regularly do because of the link between housing and health, and make sure that the Minister is aware of your concerns and the points that you raised.</p>
<p>Lywydd, mae'r Aelod yn gwneud pwyntiau pwysig iawn yna ynghylch pobl sy'n ddigartref, yn bennaf yn cysgu allan, rwy'n credu mai hyn yr oeddech yn cyfeirio ato yn yr achos hwn. Serch hynny, mae pobl sy'n syrffio soffa ac sy'n gorfod dibynnu ar ffrindiau ac eraill am wely hefyd yn agored i niwed yn y sefyllfa hon. Dyna pam rydyn ni'n gwneud yn siŵr bod pobl yn y mathau hynny o sefyllfaoedd yn grŵp â blaenoriaeth i ni o ran sicrhau ein bod ni'n eu hadnabod er mwyn iddyn nhw gael triniaeth ar amser, cael eu brechu, a chael y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt.</p>
<p>Fodd bynnag, mae'r cwestiynau, Lywydd, a gododd yr Aelod yn fwy priodol i'r Gweinidog Cabinet dros dai. Bydd hi wedi clywed yr hyn sydd gennych i'w ddweud a bydd hi'n cymryd sylw o'r hyn rydych chi wedi'i ddweud. Byddaf yn cael sgyrsiau gyda hi, fel yr wyf yn ei wneud yn rheolaidd oherwydd y cysylltiad rhwng tai ac iechyd, a gwneud yn siŵr bod y Gweinidog yn ymwybodol o'ch pryderon a'r pwyntiau a godwyd gennych.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778623
262
En
2026-10-13T17:09:09
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13158&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13158&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
12172
12172
Rebeca Phillips AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12172
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172
Phillips, Rebaca
<p>Year after year, the previous Government failed to prepare sufficiently for the winter months. In May, the people of Wales put their faith in this Plaid Cymru Government to prioritise our NHS. And I welcome the statement today, which is breaking the cycle of waiting for winter to arrive before reaching it.</p>
<p>Many of the priorities set out in the statement can only succeed through local implementation. Could the Cabinet Minister please provide more detail on how the Government will support those providing healthcare in our communities? They are often under-resourced and under immense pressure, but if we can get this right, it would reduce the pressure on A&E, keeping people in their communities and out of hospital, where there is a chance they would pick up further illness and infection. Diolch.</p>
<p>Flwyddyn ar ôl blwyddyn, methodd y Llywodraeth flaenorol â pharatoi'n ddigonol ar gyfer misoedd y gaeaf. Ym mis Mai, rhoddodd pobl Cymru eu ffydd yn Llywodraeth Plaid Cymru i flaenoriaethu ein GIG. Ac rwy'n croesawu'r datganiad heddiw, sy'n torri'r cylch o aros i'r gaeaf gyrraedd cyn ei gyrraedd.</p>
<p>Dim ond trwy weithredu lleol y gall llawer o'r blaenoriaethau a nodir yn y datganiad lwyddo. A allai'r Gweinidog Cabinet roi mwy o fanylion ar sut y bydd y Llywodraeth yn cefnogi'r rhai sy'n darparu gofal iechyd yn ein cymunedau? Maen n nhw'n aml yn brin o adnoddau ac o dan bwysau enfawr, ond os gallwn wneud hyn yn iawn, byddai'n lleihau'r pwysau ar adrannau damweiniau ac achosion brys, gan gadw pobl yn eu cymunedau ac allan o'r ysbyty, lle ceir siawns y byddent yn agored i salwch a haint pellach. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778624
263
En
2026-10-13T17:09:59
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13208&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13208&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Llywydd, I agree with the Member that those providing healthcare in our communities are under significant pressure. And again, let's recognise the work that nurses, community nurses, GPs, allied health professionals and others do in this field. We owe a debt of gratitude to them. We know that pressures in our emergency departments are often a symptom of the pressures elsewhere in the system, which is why we've set in place a programme to shift resources into the community, making sure that primary care is properly resourced. We've got the Community by Design transformation programme, ensuring that we have a community and home first approach. District nursing, for instance, remains at the heart of the approach that we're taking. Across Wales, there are 167 neighbourhood district nursing teams providing a 24/7 service, and undertaking more than 230,000 visits every month. So, that's the work that we've got in place; that's why we're making sure, and how we're making sure, that people are seen closer to home. If we are to make sure that the acute settings are protected, that hospital spaces and intensive care units are protected, then we have to make sure that we've got those services in the community, treating people at home.</p>
<p>Lywydd, cytunaf â'r Aelod bod y rhai sy'n darparu gofal iechyd yn ein cymunedau o dan bwysau sylweddol. Ac eto, gadewch i ni gydnabod y gwaith y mae nyrsys, nyrsys cymunedol, meddygon teulu, gweithwyr proffesiynol perthynol i iechyd ac eraill yn ei wneud yn y maes hwn. Mae gennym ddyled o ddiolch iddyn nhw. Rydym yn gwybod bod pwysau yn ein hadrannau brys yn aml yn symptom o'r pwysau mewn mannau eraill yn y system, a dyna pam rydym wedi sefydlu rhaglen i symud adnoddau i'r gymuned, gan sicrhau bod gofal sylfaenol yn cael adnoddau priodol. Mae gennym y Rhaglen Drawsnewid Cymunedol o'r Cychwyn, sy'n sicrhau bod gennym ddull cymunedol a chartrefi yn gyntaf. Mae nyrsio ardal, er enghraifft, yn parhau i fod wrth wraidd y dull rydyn ni'n ei fabwysiadu. Ledled Cymru, mae 167 o dimau nyrsio ardal cymdogaeth yn darparu gwasanaeth 24/7, ac yn ymgymryd â mwy na 230,000 o ymweliadau bob mis. Felly, dyna'r gwaith sydd gennym ni ar waith; dyna pam rydyn ni'n gwneud yn siŵr, a sut rydyn ni'n gwneud yn siŵr, bod pobl yn cael eu gweld yn agosach at adref. Os ydym am wneud yn siŵr bod y lleoliadau acíwt yn cael eu diogelu, bod mannau ysbyty ac unedau gofal dwys yn cael eu diogelu, yna mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr bod gennym y gwasanaethau hynny yn y gymuned, gan drin pobl gartref.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778594
264
En
2026-10-13T17:10:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13209&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13209&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778601
265
En
2026-10-13T17:11:15
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13284&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13284&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
12148
12148
Gareth Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12148
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148
Thomas, Gaz
<p>Cabinet Minister, when ice and snow arrive, disabled people are often the first to be cut off from healthcare. A wheelchair user cannot safely cross an untreated pavement, and someone who relies on accessible transport may find services cancelled without notice. Missed appointments can mean delayed treatment, and too often, a crisis that ends in hospital.</p>
<p>Cabinet Minister, what guidance has been given to the health boards to make sure that disabled patients are offered flexible alternatives, such as home visits, rescheduling without penalty, or remote consultations where appropriate, when severe weather prevents them from travelling? And how will health boards work with local authorities and transport providers, so that routes to key health sites remain accessible throughout the winter? Diolch.</p>
<p>Weinidog Cabinet, pan fydd rhew ac eira yn cyrraedd, pobl anabl yn aml yw'r cyntaf i fethu â chael mynediad at ofal iechyd. Ni all defnyddiwr cadair olwyn groesi palmant heb ei drin yn ddiogel, a gall rhywun sy'n dibynnu ar drafnidiaeth hygyrch ganfod bod gwasanaethau wedi'u canslo heb rybudd. Gall apwyntiadau a gollwyd olygu oedi mewn triniaeth, ac yn rhy aml, argyfwng sy'n diweddu yn yr ysbyty.</p>
<p>Weinidog Cabinet, pa ganllawiau sydd wedi'u rhoi i'r byrddau iechyd i sicrhau bod cleifion anabl yn cael cynnig dewisiadau amgen hyblyg, megis ymweliadau cartref, aildrefnu heb gosb, neu ymgynghoriadau o bell pan fo hynny'n briodol, pan fo tywydd garw yn eu hatal rhag teithio? A sut bydd byrddau iechyd yn gweithio gydag awdurdodau lleol a darparwyr trafnidiaeth, fel bod llwybrau i safleoedd iechyd allweddol yn parhau i fod yn hygyrch trwy gydol y gaeaf? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778603
266
En
2026-10-13T17:12:13
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13342&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13342&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Llywydd, the Member makes an incredibly important point there about the accessibility of services for the most vulnerable and disabled people in our communities. We discussed non-emergency transport last week, and so there are discussions with WAST about accessibility, making sure that steps are being taken between WAST and health boards, so that disabled people and others who can't easily access, via private transport or other means, treatment, that they are prioritised. It is a point that I will pick up with them in my next discussions, and I'm happy to give you an update on that when I do. But making sure that there are remote consultations and flexible visits is something that should be considered, absolutely.</p>
<p>Lywydd, mae'r Aelod yn gwneud pwynt hynod bwysig yna ynglŷn â hygyrchedd gwasanaethau i'r bobl fwyaf agored i niwed ac anabl yn ein cymunedau. Fe wnaethom drafod trafnidiaeth nad yw'n ymwneud ag argyfwng yr wythnos diwethaf, ac felly ceir trafodaethau gydag Ymddiriedolaeth Brifysgol GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru ynglŷn â hygyrchedd, gan wneud yn siŵr bod camau yn cael eu cymryd rhwng Ymddiriedolaeth Brifysgol GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru a byrddau iechyd, fel bod pobl anabl ac eraill nad ydynt yn gallu cael mynediad hawdd, trwy drafnidiaeth breifat neu ddulliau eraill, at driniaeth, yn cael eu blaenoriaethu. Mae'n bwynt y byddaf yn ei godi gyda nhw yn fy nhrafodaethau nesaf, ac rwy'n hapus i roi diweddariad i chi ar hynny pan fyddaf yn ei wneud. Ond mae gwneud yn siŵr bod ymgynghoriadau o bell ac ymweliadau hyblyg yn rhywbeth y dylid ei ystyried, yn hollol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778608
267
Cy
2026-10-13T17:13:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13389&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13389&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Yn olaf, James Evans.</p>
<p>Finally, James Evans.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778611
268
En
2026-10-13T17:13:02
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13391&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13391&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
8585
8585
James Evans AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585
Evans, James
<p>Diolch, Lywydd. I thank the Cabinet Minister for your statement today. Can I join you in thanking all those NHS staff across the country doing a lot of work under extreme circumstances? Now that I've stepped back from the shadow health role, and I'm sitting a little bit closer to the exit, I just want to remind you, and just reassure you, really, that it's no reflection on my job of scrutinising you over the NHS performance here in Wales. Because, Cabinet Minister, in opposition, you criticised Labour's winter plans as 'short-term sticking plasters' and 'no solutions' and challenged the absence of clear targets. Today, you said your Government has acted 'earlier than ever before', with health boards' plans being stress-tested and an additional £2 million for urgent and emergency care.</p>
<p>Now, I welcome the preparation, but delivery and preparation are two very different things. So, I'd like to know what weaknesses have been identified through the stress-testing so far, and what changes are being made to reassure the public and the clinicians that results will be delivered. And will you today—because I know you do like targets, Cabinet Minister—publish measurable targets, reducing ambulance handover delays, emergency department waiting times, and delayed discharges, so that we can actually judge whether your Government's plans are actually delivering, and worth the paper they're written on?</p>
<p>Diolch, Lywydd. Diolchaf i'r Gweinidog Cabinet am eich datganiad heddiw. A gaf ymuno â chi i ddiolch i holl staff y GIG ledled y wlad sy'n gwneud llawer o waith o dan amgylchiadau eithafol? Nawr fy mod wedi camu'n ôl o'r rôl iechyd yn yr wrthblaid, ac rwy'n eistedd ychydig yn agosach at yr allanfa, rwyf am eich atgoffa, a dim ond tawelu'ch meddwl, mewn gwirionedd, nad yw'n adlewyrchiad ar fy swydd o graffu ar berfformiad y GIG yma yng Nghymru. Oherwydd, Weinidog Cabinet, yn yr wrthblaid, fe wnaethoch chi feirniadu cynlluniau gaeaf Llafur fel 'plastr glynu tymor byr' a 'dim atebion' gan herio absenoldeb targedau clir. Heddiw, dywedoch chi fod eich Llywodraeth wedi gweithredu 'yn gynt nag erioed o'r blaen', gyda chynlluniau'r byrddau iechyd yn cael profion straen a £2 filiwn ychwanegol ar gyfer gofal brys ac argyfwng.</p>
<p>Nawr, rwy'n croesawu'r paratoi, ond mae cyflwyno a pharatoi yn ddau beth gwahanol iawn. Felly, hoffwn wybod pa wendidau sydd wedi'u nodi trwy'r profion dan bwysau hyd yn hyn, a pha newidiadau sy'n cael eu gwneud i dawelu meddwl y cyhoedd a'r clinigwyr y bydd canlyniadau'n cael eu cyflawni. Ac a wnewch chi heddiw—oherwydd rwy'n gwybod eich bod chi'n hoffi targedau, Weinidog Cabinet—gyhoeddi targedau mesuradwy, gan leihau oedi trosglwyddo o ambiwlans, amseroedd aros adrannau brys, ac oedi wrth ryddhau, fel y gallwn farnu a yw cynlluniau eich Llywodraeth yn cyflawni mewn gwirionedd, ac yn werth y papur maen nhw'n cael eu hysgrifennu arno?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778616
269
En
2026-10-13T17:14:18
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13467&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13467&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=269
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Llywydd, I'd like to thank the Member for the contributions that he made when he was spokesperson. This is the first opportunity I've had from here to say that and express my gratitude for his work in that field.</p>
<p>But on to the points that he raised, yes, we need confidence that the system will work over the winter period. That's why we're stress-testing them. So, there are issues that we need greater assurances on. I mentioned earlier that currently we've got moderate assurance. Some of the parts we need to make sure that they work and function better are around protecting the acute hospital capacity. That goes without saying, I'd imagine. We know of the pressures that are on acute settings at the moment.</p>
<p>On the discharges without delay, as I mentioned, we've got steps that we expect the health boards to ensure they deliver. That is something at the moment that we want them to work on, which is what we're stress testing and making sure that they will have improved outcomes when it comes to the winter itself. You can measure the success or otherwise of the plan that we've put in place by the number of people who attend or otherwise hospital and put pressure on the acute settings during the winter period.</p>
<p>Lywydd, hoffwn ddiolch i'r Aelod am y cyfraniadau a wnaeth pan oedd yn llefarydd. Dyma'r cyfle cyntaf i mi ddweud hynny a mynegi fy niolchgarwch am ei waith yn y maes hwnnw.</p>
<p>Ond ar y pwyntiau a gododd, oes, mae angen hyder y bydd y system yn gweithio dros gyfnod y gaeaf. Dyna pam rydyn ni'n eu profi dan bwysau. Felly, mae yna faterion y mae angen mwy o sicrwydd arnom yn eu cylch. Soniais yn gynharach bod gennym sicrwydd cymedrol ar hyn o bryd. Mae rhai o'r rhannau y mae angen i ni wneud yn siŵr eu bod yn gweithio ac yn gweithio'n well yn ymwneud â diogelu'r capasiti ysbyty acíwt. Mae hynny'n amlwg, byddwn i'n dychmygu. Gwyddom am y pwysau sydd ar leoliadau acíwt ar hyn o bryd.</p>
<p>O ran rhyddhau heb oedi, fel y soniais i amdano, mae gennym gamau yr ydym yn disgwyl i'r byrddau iechyd sicrhau eu bod yn eu cyflawni. Mae hwnnw'n rhywbeth ar hyn o bryd yr ydym eisiau iddyn nhw weithio arno, a dyna beth rydyn ni'n ei brofi dan bwysau gan wneud yn siŵr y byddan nhw'n cael canlyniadau gwell pan ddaw i'r gaeaf ei hun. Gallwch fesur llwyddiant neu fel arall y cynllun rydyn ni wedi'i roi ar waith yn ôl nifer y bobl sy'n mynychu ysbyty neu fel arall ac yn rhoi pwysau ar y lleoliadau acíwt yn ystod cyfnod y gaeaf.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778602
270
En
2026-10-13T17:15:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13509&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13509&l=cy
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778607
271
Cy
2026-10-13T17:15:35
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13544&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13544&l=en
261013-5
5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal: Diweddariad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf
5. Statement by the Cabinet Minister for Health and Care: Update on winter preparedness
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch, Weinidog Cabinet.</p>
<p>Thank you, Cabinet Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778606
272
Cy
2026-10-13T17:15:37
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13546&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13546&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Datganiad nawr gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth, addasu i'r hinsawdd a gwydnwch yn rhwydwaith trafnidiaeth Cymru. Galwaf ar y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth, Mark Hooper.</p>
<p>A statement now from the Deputy Minister for Transport, climate adaptation and resilience in Wales's transport network. I call on the Deputy Minister for Transport, Mark Hooper.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778614
273
En
2026-10-13T17:15:49
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13558&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13558&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Deputy Minister for Transport
Y Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth
Hooper, Mark
<p>Diolch, Lywydd. Before I start, I'd just like to correct the record, if I may. In the business statement today, the Trefnydd mentioned that I'd made a written statement on the Network Rail changes in the north of the country. I haven't made one yet, but I will be making a statement. I'd just like the record to show that, if I may. I'll turn to my statement, Llywydd.</p>
<p>Diolch, Lywydd. Cyn i mi ddechrau, fe hoffwn i gywiro'r cofnod, os caf i. Yn y datganiad busnes heddiw, soniodd y Trefnydd fy mod i wedi gwneud datganiad ysgrifenedig ar newidiadau Network Rail yng ngogledd y wlad. Nid wyf wedi gwneud un eto, ond byddaf yn gwneud datganiad. Fe hoffwn i i'r cofnod ddangos hynny, os caf i. Trof at fy natganiad, Lywydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778618
274
Cy
2026-10-13T17:16:13
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13582&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13582&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Heddiw, rwy'n rhoi diweddariad am ba mor wydn yw rhwydwaith trafnidiaeth Cymru a'r gwaith sy'n cael ei wneud gan Lywodraeth Cymru, Trafnidiaeth Cymru a'n partneriaid i baratoi ar gyfer newid hinsawdd. Mae lleihau allyriadau carbon yn parhau i fod yn bwysig iawn i ni. Ond, yn ogystal â hynny, mae angen i ni baratoi ar gyfer effeithiau newid hinsawdd, sydd eisoes yn cael eu teimlo gan gymunedau ledled Cymru. Mae pobl yn disgwyl i wasanaethau trafnidiaeth fod ar gael pan fydd eu hangen. Dyna pam mae gwneud yn siŵr bod ein rhwydwaith yn ddibynadwy ac yn gallu ymdopi â digwyddiadau eithafol yn gyfrifoldeb pwysig iawn.</p>
<p>Today, I am providing an update on the resilience of Wales's transport network and the action that is being taken by the Welsh Government, Transport for Wales and our partners in order to prepare for a changing climate. Reducing carbon emissions remains very important to us. But, in addition to that, we need to prepare for the impacts of climate change, which are already being felt by communities across Wales. People rightly expect transport services to be there when they need them. That is why making sure that our network is reliable and ready to cope with extreme events is such an important responsibility.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778621
275
En
2026-10-13T17:17:40
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13669&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13669&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>The weather conditions—[<em>Interruption.</em>] Diolch. I appreciate that. The weather conditions experienced across Wales this year have demonstrated how rapidly climate risks are changing. Wales has faced prolonged rainfall, drought, extreme heat and significant wildfire incidents. These are not simply environmental issues, they are transport issues too. These events have reinforced the need to adapt our transport networks so that they can continue to operate safely and reliably in a changing climate.</p>
<p>Later this month, the First Minister will convene a wildfire summit, bringing together the public and private sectors and trade unions to identify ways to reduce the risk of wildfires and make sure we are better prepared to respond when they occur. Extreme heat and wildfires have placed exceptional pressure on infrastructure, services, passengers and staff. I recognise the work of transport organisations, emergency services, local authorities, trade unions and other partners in maintaining safe travel and protecting critical links.</p>
<p>Through my engagement with operators and trade unions, I have heard first-hand the impact that extreme heat, wildfire risk and other severe weather events can have on front-line staff. Their safety and well-being must come first. We will work with Transport for Wales and trade unions to make sure the experience of front-line workers informs the practical measures we put in place. Transport employers must plan for these risks, working with trade unions to identify measures that protect staff and support the safe operation of services.</p>
<p>The challenges experienced across the network this summer demonstrated why this preparation is increasingly important. On the rail network, high temperatures required some trains to be withdrawn because of cooling-system problems. Infrastructure operated close to—and, at times, beyond—historic design limits, leading to speed restrictions and additional failures. But this is not just a rail issue.</p>
<p>Mae'r amodau tywydd—[<em>Torri ar draws.</em>] Diolch. Rwy'n gwerthfawrogi hynny. Mae'r amodau tywydd a brofwyd ledled Cymru eleni wedi dangos pa mor gyflym y mae risgiau hinsawdd yn newid. Mae Cymru wedi wynebu cyfnodau hir o law, sychder, gwres eithafol ac achosion o danau gwyllt sylweddol. Nid materion amgylcheddol yn unig yw'r rhain, maen nhw'n faterion trafnidiaeth hefyd. Mae'r digwyddiadau hyn wedi atgyfnerthu'r angen i addasu ein rhwydweithiau trafnidiaeth fel y gallan nhw barhau i weithredu'n ddiogel ac yn ddibynadwy mewn hinsawdd sy'n newid.</p>
<p>Yn ddiweddarach y mis hwn, bydd y Prif Weinidog yn cynnull uwchgynhadledd tanau gwyllt, gan ddod â'r sectorau cyhoeddus a phreifat ac undebau llafur ynghyd i adnabod ffyrdd o leihau'r risg o danau gwyllt a sicrhau ein bod yn fwy parod i ymateb pan fyddant yn digwydd. Mae gwres eithafol a thanau gwyllt wedi rhoi pwysau eithriadol ar seilwaith, gwasanaethau, teithwyr a staff. Rwy'n cydnabod gwaith sefydliadau trafnidiaeth, y gwasanaethau brys, awdurdodau lleol, undebau llafur a phartneriaid eraill wrth gynnal teithio diogel a diogelu cysylltiadau hanfodol.</p>
<p>Trwy fy ymgysylltiad â gweithredwyr ac undebau llafur, rwyf wedi clywed yn uniongyrchol am effaith bosib gwres eithafol, risg o danau gwyllt ac achosion o dywydd garw ar staff rheng flaen. Rhaid i'w diogelwch a'u lles ddod yn gyntaf. Byddwn yn gweithio gyda Trafnidiaeth Cymru ac undebau llafur i sicrhau bod profiad gweithwyr rheng flaen yn sail i'r mesurau ymarferol a roddwn ar waith. Rhaid i gyflogwyr trafnidiaeth gynllunio ar gyfer y risgiau hyn, gan weithio gydag undebau llafur i nodi mesurau sy'n diogelu staff a chefnogi gwasanaethau i weithredu'n ddiogel.</p>
<p>Mae'r heriau a brofwyd ar draws y rhwydwaith yr haf hwn yn dangos pam mae'r paratoi hyn yn fwyfwy pwysig. Ar y rhwydwaith rheilffyrdd, roedd angen tynnu rhai trenau yn ôl oherwydd problemau gyda systemau oeri. Roedd y seilwaith yn gweithredu yn agos at—ac, ar adegau, y tu hwnt—i'r terfynau dylunio hanesyddol, gan arwain at gyfyngiadau cyflymder a methiannau ychwanegol. Ond nid mater rheilffordd yn unig yw hwn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778597
276
En
2026-10-13T17:20:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=13809&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=13809&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Although the most visible impacts this summer were on rail, resilience matters across every mode. Extreme temperatures affected bus services, while flooding, landslips and heat are placing growing pressure on roads and active travel infrastructure. The same principle applies to the international gateways on which Wales depends for connectivity, trade and economic activity.</p>
<p>Our major ferry ports—Holyhead, Fishguard and Pembroke Dock—provide vital international connections for people and goods. The prolonged disruption at Holyhead in December 2024 demonstrated how important our ports are to communities, businesses and the wider Welsh economy. It also showed how quickly disruption at one strategic gateway can have wider consequences. The Irish sea taskforce was established in response, to consider how a similar incident could be avoided and how partners should respond if one occurred at any Welsh port. I intend to publish a six-month update on its recommendations this autumn.</p>
<p>Investment is also strengthening port resilience. Stena Line has committed significant investment in infrastructure at Holyhead and Fishguard to improve resilience, connectivity and future capacity. During my recent visit to Ireland, I met Minister Canney and key stakeholders to discuss resilience and co-operation across these vital routes. I have also asked officials to prepare a joint exercise based on the scenario of an unforeseen Welsh port closure.</p>
<p>These lessons about preparedness, co-ordination and contingency planning apply to other strategic gateways. Cardiff Airport maintains emergency planning arrangements for incidents including severe weather and winter storms. Across aviation and ports, preparedness depends on clear responsibilities, tested plans, and effective communication. Strong partnerships are equally important across the wider network. My officials have established the Wales transport adaptation working group, bringing together infrastructure managers, operators and key stakeholders to support a co-ordinated approach.</p>
<p>I have asked Transport for Wales to take immediate steps to improve resilience to weather conditions that can no longer be treated as exceptional. In the short term, this includes strengthening maintenance and inspection regimes, working to improve the reliability of train cooling systems and taking practical measures to reduce heat impacts on rolling stock. Enhanced weather monitoring, clearer escalation arrangements and pre-planned operational responses will improve preparedness and help reduce disruption during periods of severe weather. The aim is simple: to act earlier, reduce disruption and keep people moving safely.</p>
<p>Alongside these immediate measures, Transport for Wales is developing a longer term adaptation programme. This will embed resilience in the way transport services are planned, operated and invested in for the future. Transport for Wales will work closely with Network Rail, which operates much of the rail infrastructure in Wales, so that plans cover the whole network. Priorities will include better climate-risk information, stronger drainage and earthworks, resilient rail and bus specifications, new monitoring technology, and nature-based solutions. The work will also support the wider cross-Government approach to climate adaptation and resilience that will be reflected through the forthcoming climate and nature action plan.</p>
<p>On the strategic road network, lessons from recent storms, floods and heatwaves are shaping how we manage and maintain our roads, helping us become better prepared for future disruption. We're also working with local authorities to strengthen the wider highway network and rolling out resilience and adaptation training across all 22 authorities. As we move into winter, preparations reflect the growing risks of heavy rainfall, flooding, landslips, storms and coastal impacts, alongside projections for warmer, wetter winters and more intense rainfall. The central lesson is clear: resilience is not simply about maintaining assets; it is about enabling people to travel safely and reliably.</p>
<p>We cannot limit ourselves to responding to today's incidents. We must prepare for the climate of the decades ahead while continuing to reduce emissions. Working with our partners, the Welsh Government is taking practical actions to build a transport system that can withstand future pressures and continue to serve the people of Wales. We cannot prevent every disruption caused by extreme weather, but we can be better prepared, more resilient and more responsive. We can identify risks earlier, act faster when disruption happens, and make sure our network is built and maintained to withstand the conditions we know are coming.</p>
<p>Er y bu'r effeithiau mwyaf gweladwy yr haf hwn ar y reilffyrdd, mae gwydnwch yn bwysig ar draws pob modd. Mae tymheredd eithafol wedi effeithio ar wasanaethau bysiau, tra bod llifogydd, tirlithriadau a gwres yn rhoi pwysau cynyddol ar ffyrdd a seilwaith teithio llesol. Mae'r un egwyddor yn berthnasol i'r pyrth rhyngwladol y mae Cymru'n dibynnu arnyn nhw ar gyfer cysylltedd, masnach a gweithgarwch economaidd.</p>
<p>Mae ein prif borthladdoedd fferi—Caergybi, Abergwaun a Doc Penfro—yn darparu cysylltiadau rhyngwladol hanfodol i bobl a nwyddau. Dangosodd y tarfu hir yng Nghaergybi ym mis Rhagfyr 2024 pa mor bwysig yw ein porthladdoedd i gymunedau, busnesau ac economi ehangach Cymru. Dangosodd hefyd pa mor gyflym y gall tarfu ar un porth strategol gael canlyniadau ehangach. Sefydlwyd tasglu môr Iwerddon mewn ymateb, i ystyried sut y gellid osgoi digwyddiad tebyg a sut y dylai partneriaid ymateb pe bai tarfu ar unrhyw borthladd yng Nghymru. Rwy'n bwriadu cyhoeddi diweddariad chwe mis ar ei argymhellion yr hydref hwn.</p>
<p>Mae buddsoddiad hefyd yn cryfhau gwydnwch porthladdoedd. Mae Stena Line wedi ymrwymo buddsoddiad sylweddol mewn seilwaith yng Nghaergybi ac Abergwaun i wella gwytnwch, cysylltedd a chapasiti yn y dyfodol. Yn ystod fy ymweliad diweddar ag Iwerddon, fe wnes i gyfarfod â'r Gweinidog Canney a rhanddeiliaid allweddol i drafod gwydnwch a chydweithrediad ar draws y llwybrau hanfodol hyn. Rwyf hefyd wedi gofyn i swyddogion baratoi ymarfer ar y cyd yn seiliedig ar y senario o gau porthladd yn annisgwyl yng Nghymru.</p>
<p>Mae'r gwersi hyn am barodrwydd, cydlynu a chynllunio wrth gefn yn berthnasol i byrth strategol eraill. Mae Maes Awyr Caerdydd yn cynnal trefniadau cynllunio brys ar gyfer digwyddiadau gan gynnwys tywydd garw a stormydd y gaeaf. Ar draws meysydd awyr a phorthladdoedd, mae parodrwydd yn dibynnu ar gyfrifoldebau clir, cynlluniau wedi'u profi, a chyfathrebu effeithiol. Mae partneriaethau cryf yr un mor bwysig ar draws y rhwydwaith ehangach. Mae fy swyddogion wedi sefydlu gweithgor addasu trafnidiaeth Cymru, gan ddod â rheolwyr seilwaith, gweithredwyr a rhanddeiliaid allweddol ynghyd i gefnogi dull cydgysylltiedig.</p>
<p>Rwyf wedi gofyn i Trafnidiaeth Cymru fynd ati ar unwaith i wella gwydnwch yn wyneb amodau tywydd na ellir eu trin fel rhai eithriadol mwyach. Yn y tymor byr, mae hyn yn cynnwys cryfhau cyfundrefnau cynnal a chadw ac arolygu, gweithio i wella dibynadwyedd systemau oeri trenau a gweithredu mesurau ymarferol i leihau effeithiau gwres ar gerbydau. Bydd cadw golwg well ar y tywydd, trefniadau uwchgyfeirio cliriach ac ymatebion gweithredol wedi'u cynllunio ymlaen llaw yn gwella parodrwydd ac yn helpu i leihau aflonyddwch yn ystod cyfnodau o dywydd garw. Mae'r nod yn syml: gweithredu'n gynharach, lleihau aflonyddwch a chadw pobl i symud yn ddiogel.</p>
<p>Ochr yn ochr â'r mesurau uniongyrchol hyn, mae Trafnidiaeth Cymru yn datblygu rhaglen addasu tymor hwy. Bydd hyn yn ymgorffori gwydnwch yn y ffordd y cynllunnir, y gweithredir ac y buddsoddir mewn gwasanaethau trafnidiaeth ar gyfer y dyfodol. Bydd Trafnidiaeth Cymru yn gweithio'n agos gyda Network Rail, sy'n gweithredu llawer o'r seilwaith rheilffyrdd yng Nghymru, fel bod cynlluniau'n cwmpasu'r rhwydwaith cyfan. Bydd blaenoriaethau yn cynnwys gwell gwybodaeth am beryglon yn ymwneud â'r hinsawdd, draenio a gwrthgloddiau cryfach, manylebau rheilffyrdd a bysiau gwydn, technoleg monitro newydd, ac atebion sy'n seiliedig ar natur. Bydd y gwaith hefyd yn cefnogi'r dull traws-lywodraethol ehangach o wydnwch ac addasu i'r hinsawdd a fydd yn cael ei adlewyrchu drwy'r cynllun gweithredu hinsawdd a natur sydd ar ddod.</p>
<p>O ran y rhwydwaith ffyrdd strategol, mae gwersi o stormydd, llifogydd a thywydd crasboeth diweddar yn dylanwadu ar sut rydym ni'n rheoli a chynnal ein ffyrdd, gan ein helpu i fod yn fwy parod ar gyfer aflonyddwch yn y dyfodol. Rydym ni hefyd yn gweithio gydag awdurdodau lleol i gryfhau'r rhwydwaith priffyrdd ehangach a chyflwyno hyfforddiant gwydnwch ac addasu ar draws pob un o'r 22 awdurdod. Wrth i'r gaeaf ddynesu, mae'r paratoadau yn adlewyrchu'r peryglon cynyddol o law trwm, llifogydd, tirlithriadau, stormydd ac effeithiau arfordirol, ochr yn ochr ag amcanestyniadau ar gyfer gaeafau cynhesach, gwlypach a glaw trymach. Mae'r wers ganolog yn glir: nid yw gwydnwch yn ymwneud â chynnal asedau yn unig; mae'n ymwneud â galluogi pobl i deithio'n ddiogel ac yn ddibynadwy.</p>
<p>Ni allwn ni gyfyngu ein hunain i ymateb i ddigwyddiadau heddiw. Rhaid i ni baratoi ar gyfer hinsawdd y degawdau i ddod wrth barhau i leihau allyriadau. Gan weithio gyda'n partneriaid, mae Llywodraeth Cymru yn cymryd camau ymarferol i ddatblygu system drafnidiaeth sy'n gallu gwrthsefyll pwysau yn y dyfodol a pharhau i wasanaethu pobl Cymru. Ni allwn ni atal pob aflonyddwch a achosir gan dywydd eithafol, ond fe allwn ni baratoi yn well, ymateb yn well, a bod yn fwy gwydn. Fe allwn ni adnabod peryglon yn gynharach, gweithredu'n gyflymach pan fydd tarfu, a gwneud yn siŵr bod ein rhwydwaith yn cael ei adeiladu a'i gynnal i wrthsefyll yr amodau y gwyddwn ni sydd ar y gorwel.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778709
277
En
2026-10-13T17:25:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14109&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14109&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778715
278
Cy
2026-10-13T17:25:40
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14149&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14149&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Ni allwn atal pob tarfu o ganlyniad i dywydd eithafol, ond gallwn baratoi'n well, ymateb yn fwy effeithiol, a lleihau effaith ar fywydau pobl. Dyna'r gwaith yr ydym yn bwrw yn ei flaen nawr. Diolch.</p>
<p>We cannot prevent all disruption that is caused as a result of extreme weather, but we can prepare better, respond more effectively and reduce the impact on people's lives. That is the work we are now taking forward. Thank you. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778720
279
En
2026-10-13T17:26:06
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14175&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14175&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
12158
12158
Jason O'Connell AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12158
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158
O'Connell, Jason
<p>Minister, I've listened very carefully to the statement, and I remain concerned that we are hearing far more about the challenges facing our transport network than the actual action being taken to address them. The reality is that passengers across Wales have been putting up with an unreliable railway for far too long. Last year, Transport for Wales was amongst the worst-performing rail operators in Britain for cancellations. Passengers are paying substantial fares for services that are too often delayed, disrupted or cancelled altogether.</p>
<p>Whilst extreme weather presents a genuine challenge, as it does every single year, it can't become a convenient explanation for every failure. The Government is responsible for ensuring our transport network is fit for purpose, whatever the season. So, Minister, what specific improvements are being made to the reliability of services, particularly across the core Valleys lines, and when can passengers expect to see those benefits?</p>
<p>I'd also like to raise the serious issue of air conditioning on our trains. Since April, there have been approximately 1,000 reported air conditioning faults, with 350 recorded in June alone. Those figures are unacceptable for a modern railway. We cannot expect passengers to travel in excessive heat, nor should we expect drivers, conductors and other railway staff to work in those conditions. I would therefore welcome confirmation of what action has been agreed with Transport for Wales, what timetables have been established and how staff and passenger safety will be protected.</p>
<p>Minister, if I could turn to flooding now, communities such as Pontypridd have experienced repeated devastating disruption, and I pay tribute to constituency Members across all parties for their work on this. We have seen roads closed, rail services suspended and businesses affected, sometimes for considerable periods. Yet there's very little in today's statement about the funding being made available to protect those vulnerable routes. What additional investment is being committed, and what practical measures are being taken alongside the Minister responsible for flood prevention?</p>
<p>I also want to address the resilience of our ports and the strategic roads serving them. Holyhead, Fishguard and Pembroke are essential to the Welsh economy and our trading relationship with Ireland. The closure of Holyhead in December 2024 demonstrated how vulnerable those connections can be. The A55 Menai crossings, the A40 and the A477 are vital routes for businesses, freight operators and communities that depend on them. Any prolonged disruption has serious economic consequences. Your Irish sea taskforce has already recognised these concerns, and an update has already been promised this autumn. So, Minister, can you confirm if that update will include firm commitments, allocated funding and delivery dates, or are we facing another round of recommendations without any certainty of action?</p>
<p>Minister, I recognise that protecting our transport infrastructure against extreme weather is not straightforward. Plaid has had years in opposition to identify these problems and develop solutions hand-in-hand with your bedfellows of Labour. The issue is no longer whether the Government understands those problems—it's whether it has the determination to resolve them. Passengers need reliable trains, businesses need dependable roads, and communities need proper protection against flooding. These are not unreasonable expectations. They are the basic responsibilities of Government. After years of promises, reviews and strategies, the people of Wales are entitled to expect something more substantial. They are entitled to see results. Diolch. </p>
<p>Weinidog, rwyf wedi gwrando'n ofalus iawn ar y datganiad, ac rwy'n dal yn pryderu ein bod yn clywed llawer mwy am yr heriau sy'n wynebu ein rhwydwaith trafnidiaeth na'r gweithredu gwirioneddol i fynd i'r afael â nhw. Y gwir amdani yw bod teithwyr ledled Cymru wedi bod yn goddef rheilffordd annibynadwy ers llawer rhy hir. Y llynedd, roedd Trafnidiaeth Cymru ymhlith y gweithredwyr rheilffyrdd a berfformiodd waethaf ym Mhrydain am ganslo. Mae teithwyr yn talu prisiau sylweddol am wasanaethau sy'n rhy aml yn cael eu gohirio, eu tarfu arnyn nhw, neu eu canslo yn gyfan gwbl.</p>
<p>Er bod tywydd eithafol yn her wirioneddol, fel y mae bob blwyddyn, ni all ddod yn esboniad cyfleus i bob methiant. Mae'r Llywodraeth yn gyfrifol am sicrhau bod ein rhwydwaith trafnidiaeth yn addas i'r diben, beth bynnag fo'r tymor. Felly, Weinidog, pa welliannau penodol sy'n cael eu gwneud i ddibynadwyedd gwasanaethau, yn enwedig ar draws llinellau craidd y Cymoedd, a phryd y gall teithwyr ddisgwyl gweld y manteision hynny?</p>
<p>Fe hoffwn i hefyd godi'r mater difrifol o aerdymheru ar ein trenau. Ers mis Ebrill, mae tua 1,000 o ddiffygion aerdymheru wedi'u cofnodi, gyda 350 wedi'u cofnodi ym mis Mehefin yn unig. Mae'r ffigurau hynny'n annerbyniol i reilffordd fodern. Ni allwn ni ddisgwyl i deithwyr deithio mewn gwres gormodol, ac ni ddylem ni ddisgwyl i yrwyr, gweithwyr tocynnau a staff eraill y rheilffordd weithio yn yr amodau hynny. Felly, byddwn yn croesawu cadarnhad o'r camau gweithredu sydd wedi'u cytuno â Thrafnidiaeth Cymru, pa amserlenni sydd wedi'u sefydlu a sut y bydd diogelwch staff a theithwyr yn cael ei ddiogelu.</p>
<p>Weinidog, os caf i droi at lifogydd nawr, mae cymunedau fel Pontypridd wedi profi tarfu dinistriol dro ar ôl tro, ac rwy'n talu teyrnged i Aelodau etholaethol ym mhob plaid am eu gwaith ar hyn. Rydym ni wedi gweld ffyrdd ar gau, gwasanaethau rheilffyrdd wedi'u hatal a busnesau wedi'u heffeithio, weithiau am gyfnodau sylweddol. Ond ychydig iawn sydd yn y datganiad heddiw am y cyllid sydd ar gael i amddiffyn y llwybrau bregus hynny. Pa fuddsoddiad ychwanegol sy'n cael ei ymrwymo, a pha fesurau ymarferol a weithredir law yn llaw â'r Gweinidog sy'n gyfrifol am atal llifogydd?</p>
<p>Mae arnaf i hefyd eisiau mynd i'r afael â gwydnwch ein porthladdoedd a'r ffyrdd strategol sy'n eu gwasanaethu. Mae Caergybi, Abergwaun a Phenfro yn hanfodol i economi Cymru a'n perthynas fasnachu ag Iwerddon. Dangosodd cau Caergybi ym mis Rhagfyr 2024 pa mor fregus y gall y cysylltiadau hynny fod. Mae croesfannau'r A55 dros y Fenai, yr A40 a'r A477 yn llwybrau hanfodol i fusnesau, cwmnïau cludo nwyddau a chymunedau sy'n dibynnu arnyn nhw. Mae unrhyw aflonyddwch hir yn cael canlyniadau economaidd difrifol. Mae eich tasglu môr Iwerddon eisoes wedi cydnabod y pryderon hyn, ac mae diweddariad eisoes wedi'i addo yr hydref hwn. Felly, Weinidog, allwch chi gadarnhau a fydd y diweddariad hwnnw'n cynnwys ymrwymiadau cadarn, cyllid penodol a dyddiadau cyflawni, neu a ydym ni'n wynebu cyfres arall o argymhellion heb unrhyw sicrwydd o weithredu?</p>
<p>Weinidog, rwy'n cydnabod nad yw amddiffyn ein seilwaith trafnidiaeth rhag tywydd eithafol yn syml. Mae Plaid wedi cael blynyddoedd fel gwrthblaid i nodi'r problemau hyn a datblygu atebion law yn llaw â Llafur, eich cywely. Nid y mater mwyach yw a yw'r Llywodraeth yn deall y problemau hynny—ond a oes ganddi'r penderfyniad i'w datrys. Mae angen trenau dibynadwy ar deithwyr, mae angen ffyrdd dibynadwy ar fusnesau, ac mae angen amddiffyniad priodol ar gymunedau rhag llifogydd. Nid yw'r rhain yn ddisgwyliadau afresymol. Dyma gyfrifoldebau sylfaenol y Llywodraeth. Ar ôl blynyddoedd o addewidion, adolygiadau a strategaethau, mae gan bobl Cymru yr hawl i ddisgwyl rhywbeth mwy sylweddol. Mae ganddyn nhw hawl i weld canlyniadau. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778727
280
Cy
2026-10-13T17:29:54
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14403&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14403&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch am y cwestiwn, Jason.</p>
<p>Thank you for that question, Jason. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778730
281
En
2026-10-13T17:29:57
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14406&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14406&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>I'm really pleased that Reform is starting to recognise that the climate is starting to cause us real problems on our transport network, because, ultimately, what we're dealing with is the result of years of not addressing the climate issues carefully and properly.</p>
<p>On railways, Transport for Wales I think have managed to see the last—. We had five heatwaves, as we all know, during the summer, and those caused a huge amount of pressure on the Transport for Wales operations. What we noticed is that each time those operations were affected, the resilience was better, because it's not just about dealing with the consequences of that particular action, it's about making sure you improve, and that they improve time and time again. On your point about their service delivery, they've just appeared top of the tree when it comes to services in the most recent period, and I think that bears testament to the work that they're doing, particularly on the core Valleys lines.</p>
<p>Specific improvements related to air conditioning—I think that's a really good point. The air conditioning needs to work for passengers and needs to work for the people who are working on the trains as well. We're carrying on with the investment in the rolling stock to make sure we've got the trains that are suitable for the future. We've still got old stock on our railways. They're going to be taken off those railways as we move forward. But a point that I made a few weeks ago in the Siambr about us being responsible for all of our rail network would enable us to do these things quicker, which at the moment your party doesn't support. I too was next to the Minister for rural resilience talking about flooding earlier, and I think the issues—. He made reference to transport, and I was going to make reference to the work that he's got going on, because this is a Government that's working hand in glove across our portfolios to make sure we support each other.</p>
<p>One of the last points in my statement was that we can't stop every major incident from happening when it comes to the weather. These weather conditions are—. The new normal is quite different to what the old past was and it's catching up with us very quickly. But the point about being able to adapt very quickly and prepare ourselves for these issues is critical. And also I think that one of the things that particularly passengers want is that they want to know when things are going to happen. Making sure that we keep people informed is of critical importance.</p>
<p>I'm glad you mentioned ports, because I've spent a lot of time in ports over recent months, and I too recognise the importance that they play. When I went to Ireland, what I found striking was the importance that Holyhead played to the Irish economy and therefore to the European economy of getting goods into Wales and through to the rest of the UK. Holyhead is the second biggest roll-on, roll-off port in the country. What we've seen is that the investment that's been made since the December 2024 report is about to come online. My key concern, though, is that the weather conditions will be as dangerous and we could see as many problems this winter as we've seen in previous winters, which is the reason that I've set a piece of work off that will test what we would do in these circumstances, because the last time this happened, it was very, very close to Christmas and people had to make decisions without having been through this before. So, this is about being clear about whose responsibilities are there and also the responsibilities of UK Government in this. Only UK Government can redirect ships. That's not my responsibility. So, working with them in this is absolutely key. I look forward to outlining the Irish sea taskforce recommendations. There will be firm recommendations out of there, and I hope to get cross-Siambr support for those recommendations because they talk directly to the resilience issues that you brought up.</p>
<p>The final point that I just want to make—. You talked about roads. This is one of the things that I think is of most concern, and this comes back to the point I made in my Menai and M4 contributions a week ago. We need to make sure we invest in our strategic road network, because it's been underinvested in in the past. Taking care of our core assets is the key way of making sure we can maintain the resilience we've got now. So, that's a central plank of the announcement I made last week and it's something I'm focused on going forward.</p>
<p>Rwy'n falch iawn bod Reform yn dechrau cydnabod bod yr hinsawdd yn dechrau achosi problemau gwirioneddol i ni ar ein rhwydwaith trafnidiaeth, oherwydd, yn y pen draw, yr hyn rydym ni'n ymdrin ag ef yw canlyniad blynyddoedd o beidio â mynd i'r afael â'r materion hinsawdd yn ofalus ac yn briodol.</p>
<p>O ran rheilffyrdd, credaf fod Trafnidiaeth Cymru wedi llwyddo i weld yr achos diwethaf—. Fe gawsom bum cyfnod o wres llethol, fel y gwyddom ni i gyd, yn ystod yr haf, ac achosodd y rheini llawer iawn o bwysau ar weithrediadau Trafnidiaeth Cymru. Yr hyn y sylwon ni yw bod y gweithrediadau hynny yn fwy gwydn bob tro y cawson nhw eu heffeithio, oherwydd nid yw'n ymwneud ag ymdrin â chanlyniadau'r weithred benodol honno yn unig, mae'n ymwneud â gwneud yn siŵr eich bod yn gwella, a'u bod yn gwella dro ar ôl tro. O ran eich sylw am eu darparu gwasanaethau, maen nhw newydd ymddangos ar frig y rhestr o ran gwasanaethau yn y cyfnod diweddaraf, ac rwy'n credu bod hynny'n dyst i'r gwaith maen nhw'n ei wneud, yn enwedig ar linellau craidd y Cymoedd.</p>
<p>Gwelliannau penodol sy'n gysylltiedig ag aerdymheru—rwy'n credu bod hynny'n bwynt da iawn. Mae angen i'r aerdymheru weithio i deithwyr ac mae angen iddo weithio i'r bobl sy'n gweithio ar y trenau hefyd. Rydym ni'n parhau i fuddsoddi yn y cerbydau i wneud yn siŵr bod gennym ni'r trenau sy'n addas ar gyfer y dyfodol. Mae gennym ni hen stoc ar ein rheilffyrdd o hyd. Fe gawn nhw eu tynnu oddi ar y rheilffyrdd hynny'n raddol. Ond byddai sylw a wnes i ychydig wythnosau yn ôl yn y Siambr ynghylch ein bod ni'n gyfrifol am ein holl rwydwaith rheilffyrdd yn ein galluogi i wneud y pethau hyn yn gyflymach, nad yw eich plaid yn ei gefnogi ar hyn o bryd. Roeddwn i hefyd wrth ymyl y Gweinidog dros wydnwch gwledig yn siarad am lifogydd yn gynharach, ac rwy'n credu bod y materion—. Cyfeiriodd at drafnidiaeth, ac roeddwn i'n mynd i gyfeirio at y gwaith sydd ganddo ar y gweill, oherwydd mae hon yn Llywodraeth sy'n gweithio law yn llaw ar draws ein portffolios i wneud yn siŵr ein bod yn cefnogi ein gilydd.</p>
<p>Un o'r sylwadau olaf yn fy natganiad oedd na allwn ni atal pob digwyddiad sylweddol o ran y tywydd. Mae'r amodau tywydd hyn yn—. Mae'r normal newydd yn eithaf gwahanol i'r hen orffennol ac mae'n dal i fyny â ni yn gyflym iawn. Ond mae'r sylw am allu addasu'n gyflym iawn a pharatoi ein hunain ar gyfer y materion hyn yn hanfodol. A chredaf hefyd mai un o'r pethau y mae ar deithwyr ei eisiau yn enwedig yw bod arnyn nhw eisiau gwybod pryd mae pethau'n mynd i ddigwydd. Mae gwneud yn siŵr ein bod ni'n hysbysu pobl yn hanfodol bwysig.</p>
<p>Rwy'n falch ichi sôn am borthladdoedd, oherwydd rydw i wedi treulio llawer o amser mewn porthladdoedd dros y misoedd diwethaf, ac rydw i hefyd yn cydnabod eu pwysigrwydd. Pan es i i Iwerddon, yr hyn oedd yn drawiadol imi oedd pwysigrwydd Caergybi i economi Iwerddon ac felly i economi Ewrop o ran cael nwyddau i Gymru a drwodd i weddill y Deyrnas Unedig. Caergybi yw'r ail borthladd gyrru i mewn ac allan mwyaf yn y wlad. Yr hyn rydyn ni wedi'i weld yw bod y buddsoddiad sydd wedi'i wneud ers adroddiad Rhagfyr 2024 ar fin dod ar-lein. Fy mhrif bryder, fodd bynnag, yw y bydd yr amodau tywydd mor beryglus ac y gallem ni weld cymaint o broblemau y gaeaf hwn ag yr ydym ni wedi'u gweld yn y gaeafau blaenorol, a dyna'r rheswm fy mod i wedi trefnu darn o waith a fydd yn cloriannu beth fydden ni'n ei wneud yn yr amgylchiadau hyn, oherwydd y tro diwethaf i hyn ddigwydd, roedd yn agos iawn, iawn at y Nadolig ac roedd yn rhaid i bobl wneud penderfyniadau heb fod wedi profi hyn o'r blaen. Felly, mae hyn yn ymwneud â bod yn glir ynghylch pa gyfrifoldebau sydd yna a hefyd cyfrifoldebau Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn hyn. Dim ond Llywodraeth y Deyrnas Unedig all ailgyfeirio llongau. Nid dyna fy nghyfrifoldeb i. Felly, mae gweithio gyda nhw yn hyn yn hollol allweddol. Edrychaf ymlaen at amlinellu argymhellion tasglu môr Iwerddon. Bydd argymhellion cadarn yn deillio o'r fan honno, ac rwy'n gobeithio cael cefnogaeth o bob rhan o'r Siambr i'r argymhellion hynny oherwydd eu bod yn ymwneud yn uniongyrchol â'r materion gwydnwch a godwyd gennych chi.</p>
<p>Y sylw olaf rydw i eisiau ei wneud—. Fe wnaethoch chi siarad am ffyrdd. Dyma un o'r pethau rwy'n meddwl sy'n peri'r pryder mwyaf, a daw hyn yn ôl i'r sylw a wnes i yn fy nghyfraniadau ynghylch y Fenai a'r M4 wythnos yn ôl. Mae angen i ni wneud yn siŵr ein bod yn buddsoddi yn ein rhwydwaith ffyrdd strategol, oherwydd bu tanfuddsoddi yn hyn yn y gorffennol. Gofalu am ein hasedau craidd yw'r ffordd allweddol o wneud yn siŵr y gallwn ni gynnal y gwydnwch sydd gennym ni nawr. Felly, dyna un o'r cyhoeddiad a wnes i'r wythnos diwethaf ac mae'n rhywbeth rydw i'n canolbwyntio arno wrth gamu i'r dyfodol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778630
282
En
2026-10-13T17:30:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14409&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14409&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778662
283
En
2026-10-13T17:34:41
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14690&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14690&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5107
5107
Vikki Howells AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5107
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107
Howells, Vikki
<p>Thank you, Deputy Minister, for your statement here this afternoon. Climate change is an ever-growing challenge for our transport network. Extreme weather leading to flooding, landslips and wildfires are leading to ever greater disruption. And we know this winter is likely to be worse than those in previous years due to the El Niño weather system aggravating the rapidly growing impact of climate change.</p>
<p>So, all parties in this Siambr should welcome your work, Deputy Minister, in seeking to enhance preparedness and reduce disruption to everyday life and economic activity from the potential for extreme weather to force the closure of our transport networks. I particularly welcome the proposed joint exercises with the Irish Government and ferry operators with regard to maintaining access to ferry ports following events at Holyhead port last year.</p>
<p>Deputy Minister, you are clearly leading a focused response within Welsh Government and Transport for Wales to reduce transport disruption this winter, with that focus on rail and trunk roads. However, I do have some concerns that maybe not enough is being done to protect the whole system. Most roads are owned and maintained by local government, and in my own constituency, both Merthyr Tydfil County Borough Council and Rhondda Cynon Taf County Borough Council are working hard to clear drains and gullies to improve the resilience of the local road network in advance of those winter months.</p>
<p>So, what actions are you taking, Deputy Minister, to ensure that local authorities have the resources they need to enable those local responses to climate adaptation? How much new money is the Government going to make available to improve road maintenance by local government, including drainage works to reduce the incidence of flooding on local authority roads?</p>
<p>Rail and roads get a good mention in your statement, Deputy Minister, however we know the most used mode of public transport is bus services. So, what actions are you taking to include the bus industry in climate adaptation and resilience planning? I think this is particularly important in light of Transport for Wales taking ownership of a franchised bus system.</p>
<p>I am a little concerned, maybe, Minister, that you might be taking a bit of a supplier-orientated approach to climate adaptation and resilience. So, what will you do to improve information for communities, councils and travellers by rail, car, bus and active travel about the general challenges that we face from transport disruption, and more urgently to support the improvement of communication and information flows for communities and travellers who may be in the throes of a severe weather event?</p>
<p>Over the summer, I visited a farm in my constituency that is farmed by the members of the Nature Friendly Farming Network and they highlighted a range of environmental improvements to their farm, some of which were delivered under the sustainable farming scheme, which I know some environmental groups are concerned that maybe this Welsh Government won't continue. They told me something quite interesting relating to transport. There's a major railway line at the bottom of their farmland that had been quite badly affected by seasonal flooding over the years, but since they carried out a range of interventions, including tree and hedge planting, those incidents had really declined, improving the resilience of the railway network. It's something that I mentioned during the rural resilience Minister's statement earlier, but what discussions have you had across Government with him, and others maybe, about how nature-based solutions such as these could be used to reduce the impact on our travel network?</p>
<p>Ultimately, however, the effectiveness of climate adaptation and resilience interventions will depend on budgetary provision. So, what new money will you, Deputy Minister, be investing in climate adaptation and resilience across the transport system in the financial year to March 2027 and next year in 2027-28? In short, Minister, are you prepared to put your money where your mouth is?</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Weinidog, am eich datganiad yma y prynhawn yma. Mae newid hinsawdd yn her gynyddol i'n rhwydwaith trafnidiaeth. Mae tywydd eithafol sy'n arwain at lifogydd, tirlithriadau a thanau gwyllt yn arwain at fwy fyth o darfu. Ac fe wyddwn ni fod y gaeaf hwn yn debygol o fod yn waeth na'r rhai yn y blynyddoedd a fu oherwydd bod system dywydd El Niño yn gwaethygu effaith newid hinsawdd sy'n cynyddu'n gyflym.</p>
<p>Felly, dylai pob plaid yn y Siambr hon groesawu eich gwaith, Ddirprwy Weinidog, wrth geisio bod yn fwy parod a lleihau tarfu ar fywyd bob dydd a gweithgarwch economaidd o botensial tywydd eithafol yn gorfodi cau ein rhwydweithiau trafnidiaeth. Rwy'n croesawu'n arbennig yr ymarferion arfaethedig ar y cyd gyda Llywodraeth Iwerddon a chwmnïau fferi mewn perthynas â chynnal mynediad i borthladdoedd fferi yn dilyn digwyddiadau ym mhorthladd Caergybi y llynedd.</p>
<p>Ddirprwy Weinidog, mae'n amlwg eich bod yn arwain ymateb penodol o fewn Llywodraeth Cymru a Thrafnidiaeth Cymru i leihau tarfu ar drafnidiaeth y gaeaf hwn, gyda'r pwyslais hwnnw ar reilffyrdd a chefnffyrdd. Fodd bynnag, mae gen i rai pryderon efallai nad oes digon yn cael ei wneud i ddiogelu'r system gyfan. Mae'r rhan fwyaf o'r ffyrdd yn eiddo i lywodraeth leol ac yn cael eu cynnal gan lywodraeth leol, ac yn fy etholaeth i, mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful a Chyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf yn gweithio'n galed i glirio draeniau a cheunentydd i wella gwydnwch y rhwydwaith ffyrdd lleol cyn misoedd y gaeaf.</p>
<p>Felly, beth ydych chi'n ei wneud, Dirprwy Weinidog, i sicrhau bod gan awdurdodau lleol yr adnoddau sydd eu hangen arnyn nhw i alluogi'r ymatebion lleol hynny i addasu i'r hinsawdd? Faint o arian newydd y mae'r Llywodraeth yn mynd i'w roi i lywodraeth leol wella cynnal a chadw ffyrdd, gan gynnwys gwaith draenio i leihau nifer yr achosion o lifogydd ar ffyrdd awdurdodau lleol?</p>
<p>Mae cryn sôn am reilffyrdd a ffyrdd yn eich datganiad, Ddirprwy Weinidog, fodd bynnag, rydym ni'n gwybod mai'r dull mwyaf cyffredin o drafnidiaeth gyhoeddus yw gwasanaethau bws. Felly, beth ydych chi'n ei wneud i gynnwys y diwydiant bysiau mewn cynllunio addasu i'r hinsawdd a gwydnwch? Rwy'n credu bod hyn yn arbennig o bwysig yng ngoleuni Trafnidiaeth Cymru yn dod yn berchnogion system fysiau masnachfraint.</p>
<p>Rwy'n bryderus braidd, efallai, Weinidog, eich bod chi hwyrach yn meddwl am wydnwch ac addasu i'r hinsawdd o safbwynt cyflenwr. Felly, beth fyddwch chi'n ei wneud i wella gwybodaeth i gymunedau, cynghorau a phobl sy'n teithio ar y rheilffordd, mewn ceir, bysys a thrwy ddulliau teithio llesol am yr heriau cyffredinol rydym ni'n eu hwynebu o ganlyniad i darfu ar drafnidiaeth, ac ar fwy o frys i gefnogi gwella llif cyfathrebu a gwybodaeth i gymunedau a theithwyr a allai fod yn wynebu tywydd garw?</p>
<p>Dros yr haf, ymwelais â fferm yn fy etholaeth sy'n cael ei ffermio gan aelodau'r Rhwydwaith Ffermio Cyfeillgar i Natur ac fe wnaethon nhw dynnu sylw at ystod o welliannau amgylcheddol i'w fferm, rhai ohonyn nhw wedi'u cyflawni o dan y cynllun ffermio cynaliadwy, y gwn i fod rhai grwpiau amgylcheddol yn pryderu efallai na fydd y Llywodraeth hon yn parhau ag e. Fe wnaethon nhw ddweud rhywbeth eithaf diddorol wrtha i yn ymwneud â thrafnidiaeth. Mae yna reilffordd o bwys ar waelod tir eu fferm yr effeithiwyd arni gan lifogydd tymhorol dros y blynyddoedd, ond ers iddyn nhw gynnal ystod o ymyriadau, gan gynnwys plannu coed a gwrychoedd, roedd y digwyddiadau hynny wedi lleihau mewn gwirionedd, gan wella gwydnwch y rhwydwaith rheilffyrdd. Mae'n rhywbeth y soniais amdano yn ystod datganiad y Gweinidog gwydnwch gwledig yn gynharach, ond pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael ar draws y Llywodraeth gydag ef, ac eraill efallai, ynglŷn â sut y gellid defnyddio atebion sy'n seiliedig ar natur fel y rhain i leihau'r effaith ar ein rhwydwaith teithio?</p>
<p>Yn y pen draw, fodd bynnag, bydd effeithiolrwydd ymyriadau addasu i'r hinsawdd a gwydnwch yn dibynnu ar ddarpariaeth gyllidebol. Felly, pa arian newydd y byddwch chi, Ddirprwy Weinidog, yn ei fuddsoddi mewn addasu i'r hinsawdd a gwydnwch ar draws y system drafnidiaeth yn y flwyddyn ariannol hyd at fis Mawrth 2027 a'r flwyddyn nesaf yn 2027-28? Yn fyr, Gweinidog, ydych chi'n barod i gyllido'r hyn rydych chi'n siarad amdano?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778652
284
En
2026-10-13T17:35:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14709&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14709&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778655
285
Cy
2026-10-13T17:39:15
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14964&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14964&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch am y cwestiwn, Vikki.</p>
<p>Thank you for the question, Vikki.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778656
286
En
2026-10-13T17:39:17
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=14966&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=14966&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>And thank you for the general support for this statement as well. I think this is the work—. This summer has been a remarkable summer. Things have changed, and I think even most people who were previously sceptical of climate change have seen the impacts of it all around us. I think people are seeing it in their day-to-day lives. Sometimes late to the party, lots of people, but, ultimately, that's been important.</p>
<p>I think your point about the whole-system approach is really important. We've got the regional transport funds as well that have started on their process at the moment. Part of that is about making sure that they build resilience into their funding bids. I'll just reflect on Elyn Stephens's point in the last debate about getting over the Bwlch to get into the hospitals, and these are real issues that are part of this whole resilience package.</p>
<p>Now, the strategic road networks aren't in those such vulnerable positions as some of the roads that are in the control of the local authorities. So, there is partnership working between the local authorities. I referenced it in my statement, and that's been heightened by the fact that the need to be able to solve things, whether it's education or health, is really critical to this. So, I'm looking for much improved regional transport plans that look at the strategic impact of making sure our roads are accessible over winter and summer, because the strategic road network is impacted by heat waves as well as by winter. Winter seems more acute, especially as we're going into it now.</p>
<p>I'm really pleased you mentioned bus. I did reference bus in the statement, but bus is the key way that people get across our country via public transport. It's used by many more people than the rail service is and it's often, at times, forgotten. Buses were affected in this heat wave this summer. There were bus services that were drawn from operation because they were too hot for the driver to operate and also for the passengers in there as well. And I think the lessons learned from this are actually about moving ahead.</p>
<p>You've mentioned bus franchising. A part of that is about a bus renewal plan, so the new fleet we need, the fleets for the future, and we've got lots of those. You've seen them. If you're around our capital city, you will have seen electric buses that have got air conditioning. They work really well. And we've got other places around Wales that are still using diesel buses without air conditioning. So, there is a plan to move all buses into that. But there's also some simple stuff we can do. When we paint a roof of a bus white instead of black, it makes a real difference. The Taith Cymru coaches, which we're launching in two weeks' time, have all got white roofs. White roofs take about 4 degrees out of the temperature of the cab. Now, that cab is air conditioned, but the fact you can therefore make the whole system work better and the engines work better without having to cool the cab is really important. So, there's some really simple stuff we can do as well.</p>
<p>I apologise if I didn't say enough about the passenger. I think the passenger is central to this and I mentioned it in my answer to Jason a few minutes ago as well. Part of this is about being clear about our communication. There will be things that we can't address. There will be services that will have to stop where it's unsafe, because safety is the critical thing. But I think one of the things that we're getting a lot better at is understanding the forecasts that come in, preparing for them and being able to inform customers. Because part of what we all, I think, want is an integrated transport system. So, it's all very well if you can catch the bus to the train station, but if the train's not running, what's the point of catching the bus? So, I think that integration of message is absolutely key.</p>
<p>Your last point about joined-up thinking, and especially linking into other things that are going on—. The farmers who are doing some work that positively impacts the rail network underneath—I referenced the climate and nature action plan. That isn't my responsibility, it's a cross-Government responsibility. So, feeding into that can make a real difference, and a tangible difference to our rail and other transport infrastructure as well. So, it's a really good point. Diolch yn fawr iawn.</p>
<p>A diolch am y gefnogaeth gyffredinol i'r datganiad hwn hefyd. Rwy'n credu mai dyma'r gwaith—. Mae'r haf hwn wedi bod yn haf rhyfeddol. Mae pethau wedi newid, ac rwy'n credu bod hyd yn oed y rhan fwyaf o bobl a oedd yn amheus o'r blaen o newid hinsawdd wedi gweld effeithiau hynny o'n cwmpas. Rwy'n credu bod pobl yn ei weld yn eu bywydau bob dydd. Weithiau'n hwyr i gydnabod hynny, mae llawer o bobl, ond, yn y pen draw, mae hynny wedi bod yn bwysig.</p>
<p>Rwy'n credu bod eich sylw am y dull system gyfan yn bwysig iawn. Mae gennym ni'r cronfeydd trafnidiaeth rhanbarthol hefyd sydd wedi dechrau ar eu proses ar hyn o bryd. Rhan o hynny yw gwneud yn siŵr eu bod yn cynnwys gwydnwch yn eu ceisiadau ariannu. Byddaf yn myfyrio ar sylw Elyn Stephens yn y ddadl ddiwethaf ynglŷn â mynd dros y Bwlch i fynd i mewn i'r ysbytai, ac mae'r rhain yn faterion gwirioneddol sy'n rhan o'r holl becyn gwydnwch hwn.</p>
<p>Nawr, nid yw'r rhwydweithiau ffyrdd strategol mor fregus â rhai o'r ffyrdd sydd o dan reolaeth yr awdurdodau lleol. Felly, mae'r awdurdodau lleol yn cydweithio. Cyfeiriais at hyn yn fy natganiad, ac mae hynny wedi cynyddu oherwydd y ffaith bod yr angen i allu datrys pethau, boed hynny'n addysg neu iechyd, yn wirioneddol hanfodol i hyn. Felly, rwy'n chwilio am gynlluniau trafnidiaeth rhanbarthol llawer gwell sy'n edrych ar effaith strategol sicrhau bod ein ffyrdd yn hygyrch dros y gaeaf a'r haf, oherwydd mae'r rhwydwaith ffyrdd strategol yn cael ei effeithio gan wres mawr yn ogystal â'r gaeaf. Mae'r gaeaf yn ymddangos yn fwy problemus, yn enwedig gan ein bod yn dynesu ato nawr.</p>
<p>Rwy'n falch iawn eich bod wedi sôn am fysiau. Fe wnes i gyfeirio at fysiau yn y datganiad, ond y bws yw'r ffordd allweddol i bobl fynd ar draws ein gwlad gan ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Mae'n cael ei ddefnyddio gan lawer mwy o bobl na'r gwasanaeth rheilffordd ac mae'n aml, ar adegau, yn cael ei anghofio. Cafodd bysiau eu heffeithio yn y gwres mawr yr haf hwn. Roedd yna wasanaethau bws a gafodd eu canslo oherwydd eu bod yn rhy boeth i'r gyrrwr a hefyd i'r teithwyr yno hefyd. Ac rwy'n credu bod y gwersi a ddysgwyd o hyn mewn gwirionedd yn ymwneud â symud ymlaen.</p>
<p>Rydych chi wedi sôn am fasnachfreinio'r gwasanaeth bws. Mae rhan o hynny yn ymwneud â chynllun adnewyddu bysiau, felly y fflyd newydd sydd ei hangen arnom ni, y fflydoedd ar gyfer y dyfodol, ac mae gennym ni lawer o'r rheini. Rydych chi wedi eu gweld nhw. Os ydych chi o gwmpas ein prifddinas, byddwch wedi gweld bysiau trydan sydd ag aerdymheru. Maen nhw'n gweithio'n dda iawn. Ac mae gennym ni lefydd eraill o gwmpas Cymru sy'n dal i ddefnyddio bysiau diesel heb aerdymheru. Felly, mae yna gynllun i drawsnewid pob bws i hynny. Ond mae yna hefyd rai pethau syml y gallwn ni eu gwneud. Pan fyddwn ni'n paentio to bws yn wyn yn hytrach na du, mae'n gwneud gwahaniaeth go iawn. Mae gan fysiau Taith Cymru, rydyn ni'n eu lansio ymhen pythefnos, doeau gwyn i gyd. Mae toeau gwyn yn gostwng tymheredd y caban ryw bedair gradd. Nawr, mae'r caban hwnnw wedi ei aerdymheru, ond mae'r ffaith y gallwch chi felly wneud i'r system gyfan weithio'n well ac i'r injan weithio'n well heb orfod oeri'r caban yn bwysig iawn. Felly, mae yna rai pethau syml iawn y gallwn ni eu gwneud hefyd.</p>
<p>Rwy'n ymddiheuro os na ddywedais i ddigon am y teithiwr. Rwy'n credu bod y teithiwr yn ganolog i hyn ac fe wnes i sôn amdano yn fy ateb i Jason ychydig funudau yn ôl hefyd. Mae rhan o hyn yn ymwneud â bod yn glir ynglŷn â'n cyfathrebu. Bydd pethau na allwn ni fynd i'r afael â nhw. Bydd gwasanaethau y bydd yn rhaid iddyn nhw stopio lle mae'n anniogel, oherwydd diogelwch yw'r peth hanfodol. Ond rwy'n credu mai un o'r pethau rydyn ni'n gwella llawer yw deall y rhagolygon, paratoi ar eu cyfer a gallu hysbysu cwsmeriaid. Oherwydd rhan o'r hyn rydyn ni i gyd, rwy'n credu, ei eisiau yw system drafnidiaeth integredig. Felly, mae'n dda iawn os gallwch chi ddal y bws i'r orsaf drenau, ond os nad yw'r trên yn teithio, pa ddiben dal y bws? Felly, rwy'n credu bod cael neges gynhwysfawr yn hollol allweddol.</p>
<p>Eich sylw olaf am feddwl ar y cyd, ac yn enwedig cysylltu â phethau eraill sy'n digwydd—. Y ffermwyr sy'n gwneud rhywfaint o waith sy'n effeithio'n gadarnhaol ar y rhwydwaith rheilffyrdd oddi tano—cyfeiriais at y cynllun gweithredu hinsawdd a natur. Nid fy nghyfrifoldeb i yw hynny, mae'n gyfrifoldeb traws-lywodraethol. Felly, gall cyfrannu at hynny wneud gwahaniaeth gwirioneddol, a gwahaniaeth diriaethol i'n rheilffyrdd ac elfennau eraill o'n seilwaith trafnidiaeth hefyd. Felly, mae'n sylw da iawn. Diolch yn fawr iawn.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778631
287
En
2026-10-13T17:40:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15009&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15009&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778682
288
En
2026-10-13T17:43:24
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15213&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15213&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Janet Finch-Saunders.</p>
<p>Janet Finch-Saunders.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778632
289
En
2026-10-13T17:43:25
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15214&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15214&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Diolch, Lywydd. </p>
<p>Diolch, Lywydd.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778633
290
Cy
2026-10-13T17:43:26
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15215&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15215&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Yn Gymraeg, Janet? </p>
<p>In Welsh, Janet?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778634
291
En
2026-10-13T17:43:29
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15218&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15218&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Thanks for your statement. [<em>Laughter.</em>] Now, as someone who uses the train service in particular—I'll mention buses in a minute—this summer in particular highlighted to me just how we always tend to think it's the winter, with the leaves and everything on the line and the bad weather, where disruptions come, but we've faced it all in terms of the transport network here. Extreme weather is becoming a more frequent occurrence, and nobody in this Chamber can deny that. </p>
<p>We're already seeing the consequences of inadequate planning across our transport system. Direct train services between Pontypridd and Cardiff Bay have been cancelled for a prolonged period, because more trains than usual are requiring repairs. And I think it's the 137s. Those trains are just—. In this day and age, I can't, for the life of me, imagine why we put a load of trains on a line whereby if the air conditioning in summer packs up, there are no windows, so, basically, it's very, very uncomfortable, and I would just say that the thinking behind that just baffles me.</p>
<p>In north Wales, we're also facing significant disruption, and I think Mair mentioned it earlier. I am dreading January to 6 February next year, with rail replacement buses being provided. Because, quite often, when I get on a train to come down here, I don't know whether it's going to be a four-hour journey or a five-hour journey. I've even had a seven-hour journey on more than one occasion down here. So, how you're going to make sure that, not just for us as Members, but anybody using the rail service and then having to rely on buses—. I think you're really going to have to make sure that it is a very easy flow-through for passengers.</p>
<p>Of course, while essential engineering works are sometimes unavoidable, passengers require and deserve clear communication. My biggest bone of contention when I'm on a train is, sure enough, we have to get up and we have to change to another train, but the lack of information is just—it's unbelievable. You get told different stories by the conductor. I then have been known to contact Transport for Wales myself directly and you get told something completely different. And I remember a time when Tom Montgomery had to wait several hours—. I was lucky because somebody came to give me a lift, but I think he had about nine hours to get from north Wales down here.</p>
<p>Now, these closures are going to place already enormous pressure on other transport services and cause considerable stress. Points have been made about people with disabilities, older passengers and those with limited transport alternatives. Disruption can create additional barriers to accessing essential services. These pressures are not confined to particular routes or specific times of the year; they do reflect wider challenges. Jason mentioned the reputation that Transport for Wales has, and I've done a survey today and I make no apology for, when responding, saying, 'Poor, poor, poor'. I'm sorry but the facts speak for themselves: 14,272 trains were cancelled in Wales throughout 2025; 880 cancellations were attributed to points failures. Another thing, Cabinet Minister, is that I'm told in letters by James Price, 'We don't have a points problem in Wales'; I'm sorry, but you do, because, quite often, signalling and points failures put lots of extra time onto our journeys. So, whatever needs to be done, sort the points and the signal failures out. Driver-related issues—this surprised me—were responsible for 843 cancellations. There must be other Members here who've got to a station only to be told, 'We're waiting for the driver; we haven't got a driver.' In this day and age, I can't understand why we end up in those situations. Severe flooding, of course, caused 250 cancellations. But it just demonstrates the scale of disruption that passengers experience and it does raise important questions about how effectively our transport network is being maintained and prepared for the future. Every cancellation represents more than a statistic. It can mean a missed medical appointment. I was sat with a young man who was deeply stressed because he had an interview to go to and, whilst he was there, he actually had the job turned down because he couldn't get to his appointment on time.</p>
<p>You don't need me, Minister—and I've run out of time anyway—to tell you all the problems that—. I could speak for an hour on this alone, but I'm not going to, I won't be allowed—</p>
<p>Diolch am eich datganiad. [<em>Chwerthin.</em>] Nawr, fel rhywun sy'n defnyddio'r gwasanaeth trên yn arbennig—byddaf yn sôn am fysiau mewn munud—gwnaeth yr haf hwn amlygu i mi sut rydym ni bob amser yn tueddu i feddwl mai yn y gaeaf, gyda'r dail a phopeth ar y llinell a'r tywydd gwael, y ceir tarfu, ond rydym ni wedi wynebu'r cyfan o ran y rhwydwaith trafnidiaeth yma. Mae tywydd eithafol yn dod yn ddigwyddiad mwy aml, ac ni all neb yn y Siambr hon wadu hynny.</p>
<p>Rydym ni eisoes yn gweld canlyniadau cynllunio annigonol ar draws ein system drafnidiaeth. Mae gwasanaethau trên uniongyrchol rhwng Pontypridd a Bae Caerdydd wedi'u canslo am gyfnod hir, oherwydd bod angen atgyweirio mwy o drenau nag arfer. Ac rwy'n meddwl mai'r trenau 137 yw hynny. Mae'r trenau hynny yn—. Yn yr oes hon, ni allaf ddychmygu pam ein bod ni'n rhoi llwyth o drenau ar linell lle os yw'r aerdymheru yn yr haf yn diffygio, nid oes ffenestri, felly, yn y bôn, mae'n anghyfforddus iawn, a byddwn yn dweud bod y meddwl sy'n sail i hynny yn fy nrysu.</p>
<p>Yn y gogledd, rydym ni hefyd yn wynebu tarfu sylweddol, ac rwy'n credu bod Mair wedi sôn amdano yn gynharach. Dydw i ddim yn edrych ymlaen o gwbl at y cyfnod o Ionawr i'r chweched o Chwefror y flwyddyn nesaf, pan fydd gwasanaeth bysiau yn lle trenau yn cael eu darparu. Oherwydd, yn eithaf aml, pan fyddaf yn mynd ar drên i ddod i lawr yma, nid wyf yn gwybod a yw'n mynd i fod yn daith pedair awr neu daith pum awr. Rydw i hyd yn oed wedi cael taith saith awr ar fwy nag un achlysur i lawr yma. Felly, sut ydych chi'n mynd i wneud yn siŵr, nid yn unig i ni fel Aelodau, ond i unrhyw un sy'n defnyddio'r gwasanaeth rheilffordd ac yna gorfod dibynnu ar fysiau bod—. Rwy'n credu y bydd yn rhaid i chi wneud yn siŵr ei bod yn daith rhwydd iawn i deithwyr.</p>
<p>Wrth gwrs, er bod gwaith peirianyddol hanfodol weithiau yn anochel, mae teithwyr yn gofyn am gyfathrebu clir ac yn haeddu cyfathrebu. Y peth sy'n fy nghythruddo i fwyaf pan fyddaf ar drên, yn sicr, yw bod yn rhaid i ni godi ac mae'n rhaid i ni newid i drên arall, ond mae'r diffyg gwybodaeth yn unig—mae'n anghredadwy. Rydych chi'n cael straeon gwahanol gan y gwerthwr tocynnau. Yna rwyf wedi cysylltu â Trafnidiaeth Cymru fy hun yn uniongyrchol ac rydych chi'n cael gwybod rhywbeth hollol wahanol. Ac rwy'n cofio amser pan fu'n rhaid i Tom Montgomery aros oriau lawer—. Roeddwn i'n ffodus oherwydd daeth rhywun i roi lifft i mi, ond rwy'n credu y bu ganddo tua naw awr i gyrraedd o'r gogledd i lawr yma.</p>
<p>Nawr, mae'r achosion hyn o gau yn mynd i roi pwysau enfawr ar wasanaethau trafnidiaeth eraill ac maent yn achosi straen sylweddol. Gwnaed sylwadau am bobl ag anableddau, teithwyr hŷn a'r rhai sydd â dewisiadau trafnidiaeth cyfyngedig. Gall tarfu greu rhwystrau ychwanegol i gael mynediad at wasanaethau hanfodol. Nid yw'r pwysau hyn wedi'u cyfyngu i lwybrau penodol neu adegau penodol o'r flwyddyn; maen nhw'n adlewyrchu heriau ehangach. Soniodd Jason am yr enw da sydd gan Trafnidiaeth Cymru, ac rwyf wedi cwblhau arolwg heddiw ac nid wyf yn ymddiheuro, wrth ymateb, am ddweud, 'Gwael, gwael, gwael'. Mae'n ddrwg gen i ond mae'r ffeithiau'n siarad drostyn nhw eu hunain: cafodd 14,272 o drenau eu canslo yng Nghymru drwy gydol 2025; priodolwyd 880 o'r achosion hyn i fethiannau gyda'r pwyntiau atal. Peth arall, Weinidog Cabinet, yw y dywedir wrthyf mewn llythyrau gan James Price, 'Does gennym ni ddim problem gyda phwyntiau atal yng Nghymru'; mae'n ddrwg gen i, ond mae gennych chi, oherwydd, yn eithaf aml, mae methiannau signalau a phwyntiau atal yn ychwanegu llawer o amser at ein teithiau. Felly, beth bynnag sydd angen ei wneud, rhowch drefn ar y pwyntiau atal a'r methiannau gyda'r signalau. Roedd materion sy'n gysylltiedig â gyrwyr—roedd hyn yn fy synnu—yn gyfrifol am 843 achos o ganslo gwasanaeth. Mae'n rhaid bod Aelodau eraill yma sydd wedi mynd i orsaf ond i glywed, 'Rydym ni'n aros am y gyrrwr; does gennym ni ddim gyrrwr.' Yn yr oes hon, ni allaf ddeall pam mae'r sefyllfaoedd hynny'n codi. Achosodd llifogydd difrifol, wrth gwrs, 250 achos o ganslo gwasanaeth. Ond mae'n dangos graddfa'r aflonyddwch y mae teithwyr yn ei brofi ac mae'n codi cwestiynau pwysig ynghylch pa mor effeithiol mae ein rhwydwaith trafnidiaeth yn cael ei gynnal a'i baratoi ar gyfer y dyfodol. Mae pob canslo yn cynrychioli mwy nag ystadegau. Gall olygu apwyntiad meddygol wedi'i golli. Roeddwn i'n eistedd gyda dyn ifanc a oedd dan straen mawr oherwydd bod ganddo gyfweliad i fynd iddo a, tra oedd yno, gwrthodwyd y swydd iddo oherwydd nad oedd yn gallu cyrraedd ei apwyntiad mewn pryd.</p>
<p>Does dim angen ichi glywed gen i, Weinidog—ac mae amser wedi cario'r dydd arnaf i beth bynnag—am yr holl broblemau sydd—. Fe allwn i siarad am awr ar hyn yn unig, ond wnaf i ddim hynny, fyddaf i ddim yn cael—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778626
292
En
2026-10-13T17:45:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15309&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15309&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778627
293
Cy
2026-10-13T17:48:43
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15532&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15532&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Ddirprwy Weinidog.</p>
<p>Deputy Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778628
294
En
2026-10-13T17:48:46
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15535&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15535&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Yes, over to you.</p>
<p>Ie, chi nawr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778629
295
En
2026-10-13T17:48:47
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15536&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15536&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch, Janet. I always welcome your contributions. I think that, in all seriousness, your real-life experience—. I remember when you and Tom were stuck and Tom—. So, these things do happen. I think that the interesting thing, for the purposes of this, is that we're talking about how we can manage better with issues of, particularly, extreme weather. But I think your points about the fact that, sometimes, other issues exacerbate some of those problems is worth noting into it as well.</p>
<p>I think we do have your support for the devolution of rail, but you mentioned the point about—[<em>Interruption</em>.] We'll try. You mentioned the point about points failures, and these are Network Rail's points, in the main, especially the routes that you're taking. So, the responsibility for those railways is being managed elsewhere. Now, I'm not denigrating the fact that they're working hard to do some of these things, but we're not the priority in some of these changes. So, I think one of the things that this talks to is the fact that we want to take responsibility for us. And the improvement in the services on the core Valleys lines—when we've got the whole service; we've got the track, the train and everything else—is marked and it's been marked and it's improving month on month. I think that talks to what sort of rail system we could have in the future. I'm really pleased that you talked about how disruption affects the most vulnerable first, and I think that's, again, something that links back to the conversation with Vikki and with Jason about making sure that our communication is really clear, particularly to those people who may not be able to find that the journey—. It's already a challenge, the journey that we've got. And part of that, I think, talks to us about making sure that we communicate in a way that's most effective for the people who are taking the journey as well—that's really critical for it.</p>
<p>I just think the last—. Just in terms of passengers requiring accurate information, I think that that is also something that—. I feel that this young guy who you were talking to who missed his job appointment as well, some of that is about—. And again, I'm linking it to how do we make sure that, particularly in extreme weather conditions, we get these things right so that communications are clear as we go through.</p>
<p>The last point: at the start of this I made a commitment to make a statement on the north Wales main line changes, that was obviously a Network Rail decision to close that main line. The communication around that initially was really poor—we found out by accident rather than by design. But, because we found out early enough, we can get in there and make sure that we've got these bus replacement services that do their best to be able to pick up the slack. Now this isn't the way that you'd want to go and plan it, because everyone in the north of the country now must be dreading what's going to happen in January, including Members in this room as well, so I understand that. What I can do, as transport Minister, is make sure that, where we've got those rail replacement services, they run regularly, they're good services, they're also services that can hit the timetables that we were hitting before. So, hopefully, disruption will be kept to a minimum, because we've got a bit more time to plan for this than we should have had. But, ultimately, this was a decision that was made without our say-so, and it was made to us, not with us.</p>
<p>Diolch, Janet. Rwyf bob amser yn croesawu eich cyfraniadau. Rwy'n credu, yn gwbl ddiffuant, bod eich profiad bywyd go iawn—. Rwy'n cofio pan oeddech chi a Tom yn sownd a Tom—. Felly, mae'r pethau hyn yn digwydd. Rwy'n credu mai'r peth diddorol, at ddibenion hyn, yw ein bod yn siarad am sut y gallwn ni ymdopi'n well gyda digwyddiadau o, yn enwedig, tywydd eithafol. Ond rwy'n credu bod eich sylwadau am y ffaith bod, weithiau, materion eraill yn gwaethygu rhai o'r problemau hynny yn werth eu nodi hefyd.</p>
<p>Rwy'n credu bod gennym ni eich cefnogaeth i ddatganoli rheilffyrdd, ond fe wnaethoch chi sôn am y pwynt am—[<em>Torri ar draws</em>.] Byddwn yn ceisio. Fe wnaethoch chi sôn am y pwynt am fethiannau pwyntiau aros, a phwyntiau aros Network Rail yw'r rhain, yn bennaf, yn enwedig y llwybrau rydych chi'n teithio arnyn nhw. Felly, mae'r cyfrifoldeb am y rheilffyrdd hynny yn cael ei reoli mewn mannau eraill. Nawr, nid wyf yn diystyru'r ffaith eu bod yn gweithio'n galed i wneud rhai o'r pethau hyn, ond nid ni yw'r flaenoriaeth mewn rhai o'r newidiadau hyn. Felly, rwy'n credu mai un o'r pethau y mae a wnelo hyn ag o yw'r ffaith ein bod ni eisiau bod yn gyfrifol amdanom ein hunain. Ac mae'r gwelliant yn y gwasanaethau ar linellau craidd y Cymoedd—pan mae gennym ni'r gwasanaeth cyfan; mae gennym ni'r trac, y trên a phopeth arall—wedi'i nodi ac mae wedi cael ei nodi ac mae'n gwella o fis i fis. Rwy'n credu bod hynny'n ymwneud â pha fath o system reilffyrdd y gallem ni ei gael yn y dyfodol. Rwy'n falch iawn eich bod wedi siarad am sut mae tarfu yn effeithio ar y rhai mwyaf agored i niwed yn gyntaf, ac rwy'n credu bod hynny, unwaith eto, yn rhywbeth sy'n cysylltu'n ôl â'r sgwrs gyda Vikki a gyda Jason am wneud yn siŵr bod ein cyfathrebu yn glir iawn, yn enwedig i'r bobl hynny nad ydyn nhw efallai yn gallu dod o hyd i'r daith honno. Mae eisoes yn her, y daith sydd gennym ni. Ac mae rhan o hynny, rwy'n credu, ynglŷn â gwneud yn siŵr ein bod ni'n cyfathrebu mewn ffordd sydd fwyaf effeithiol i'r bobl sy'n gwneud y daith hefyd—mae hynny'n rhan allweddol o hynny.</p>
<p>Rwy'n meddwl bod yr olaf—. Dim ond o ran teithwyr sy'n gofyn am wybodaeth gywir, rwy'n credu bod hynny hefyd yn rhywbeth sy'n—. Rwy'n teimlo bod y dyn ifanc hwn roeddech chi'n siarad ag ef a gollodd ei apwyntiad swydd hefyd, mae rhywfaint o hynny yn ymwneud â—. Ac eto, rwy'n ei gysylltu â sut ydyn ni'n gwneud yn siŵr, yn enwedig mewn amodau tywydd eithafol, ein bod ni'n cael y pethau hyn yn iawn fel bod cyfathrebu'n glir.</p>
<p>Y pwynt olaf: ar ddechrau hyn fe wnes i ymrwymiad i wneud datganiad ar y newidiadau i brif linell gogledd Cymru, roedd hynny'n amlwg yn benderfyniad gan Network Rail i gau'r brif linell honno. Roedd y cyfathrebu o ran hynny i ddechrau yn wael iawn—fe wnaethon ni ddarganfod trwy ddamwain yn hytrach na thrwy ddyluniad. Ond, oherwydd ein bod ni wedi darganfod yn ddigon cynnar, fe allwn ni ymyrryd a gwneud yn siŵr bod gennym ni'r gwasanaethau bysiau hyn yn lle'r trên gwneud eu gorau glas i allu unioni'r diffyg. Nawr nid dyma'r ffordd y byddech chi eisiau mynd ati i'w gynllunio, oherwydd mae'n rhaid fod pawb yng ngogledd y wlad nawr yn ofni beth sy'n mynd i ddigwydd ym mis Ionawr, gan gynnwys Aelodau yn yr ystafell hon hefyd, felly rwy'n deall hynny. Yr hyn y gallaf ei wneud, fel Gweinidog trafnidiaeth, yw gwneud yn siŵr, lle mae gennym ni'r gwasanaethau bws hynny yn lle trên, eu bod yn rhedeg yn rheolaidd, eu bod nhw'n wasanaethau da, eu bod nhw hefyd yn wasanaethau sy'n gallu bodloni'r amserlenni roeddem ni'n eu bodloni o'r blaen. Felly, gobeithio, bydd aflonyddwch yn cael ei gadw i'r lleiafswm, oherwydd mae gennym ni ychydig mwy o amser i gynllunio ar gyfer hyn nag y dylem ni fod wedi'i gael. Ond, yn y pen draw, roedd hwn yn benderfyniad a wnaed heb ein sêl bendith, ac fe'i gwnaed i ni, nid gyda ni.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778663
296
En
2026-10-13T17:50:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15609&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15609&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778666
297
Cy
2026-10-13T17:52:11
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15740&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15740&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cyfraniadau un munud nawr.</p>
<p>One-minute contributions now.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778667
298
En
2026-10-13T17:52:14
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15743&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15743&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>I think I can get everybody in, if we keep the questions tight and the answers even tighter, Minister. With your help, we can do this. Letitia Gonzalez.</p>
<p>Rwy'n credu y gallaf gynnwys pawb, os cadwn ni'r cwestiynau'n fyr a'r atebion hyd yn oed yn fyrrach, Weinidog. Gyda'ch help, fe allwn ni wneud hyn. Letitia Gonzalez.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778668
299
En
2026-10-13T17:52:24
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15753&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15753&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
12155
12155
Leticia Gonzalez AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12155
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155
Gonzalez, Leticia
<p>Diolch, Lywydd. Over the last few months, as Wales experienced its hottest summer on record, it became hard to deny that extreme climate conditions are, sadly, becoming our new normal. As a result, many of us will be looking to make more sustainable choices in the hopes of helping to minimise the devastating effects of climate change.</p>
<p>One change I would encourage everyone to make is to prioritise using public transport over cars wherever possible. Taking a train instead of a car for medium-length distances can reduce journey emissions by 80 per cent. It seems like an obvious choice. However, access to public transport itself can be limited by climate change. We have all seen snowfall, heat or high winds bring transport services to a standstill.</p>
<p>How will the Minister ensure that, while we continue to build a more resilient transport infrastructure, all forms of public transport in Wales are effectively connected so that, even in adverse conditions, there's always an option available to those who wish to use it?</p>
<p>Diolch, Lywydd. Dros y misoedd diwethaf, wrth i Gymru brofi ei haf poethaf erioed, daeth yn anodd gwadu bod amodau hinsawdd eithafol, yn anffodus, yn dod yn beth arferol inni. O ganlyniad, bydd llawer ohonom ni'n ceisio gwneud dewisiadau mwy cynaliadwy yn y gobaith o helpu i leihau effeithiau dinistriol newid hinsawdd.</p>
<p>Un newid y byddwn yn annog pawb i'w wneud yw blaenoriaethu defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus dros geir lle bynnag y bo modd. Gall cymryd trên yn hytrach na char ar gyfer teithiau cymedrol leihau allyriadau taith 80 y cant. Mae'n ymddangos fel dewis amlwg. Fodd bynnag, gall mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus ei hun gael ei gyfyngu gan newid hinsawdd. Rydym ni i gyd wedi gweld eira, gwres neu wyntoedd cryfion yn rhoi terfyn ar wasanaethau trafnidiaeth.</p>
<p>Sut y bydd y Gweinidog yn sicrhau, er ein bod yn parhau i adeiladu seilwaith trafnidiaeth mwy gwydn, bod pob math o drafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru wedi'i gysylltu'n effeithiol fel bod dewis ar gael i'r rhai sy'n dymuno ei ddefnyddio, hyd yn oed mewn amodau anffafriol?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778669
300
En
2026-10-13T17:53:23
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15812&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15812&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch. So, I think this is a choice—. There's no choice between decarbonisation and adaptation. I think these things need to run hand in hand. But for us to provide a solution that works for people, the public transport system must work. That's the reason I'm really keen to make sure bus franchising works and gets on and that we get that in the timetable that we've suggested, because that's about connecting people in the way they want to travel.</p>
<p>The future: we've talked about, and I've talked about in this Siambr, the £14 billion rail investment. The future: we can make some real differences and real commitments to the rail industry. But, as it stands today, the differences we can make today for the public transport system are mainly about bus travel and making sure we connect those in the way that's most effective.</p>
<p>Diolch. Felly, rwy'n credu bod hwn yn ddewis—. Does dim dewis rhwng datgarboneiddio ac addasu. Rwy'n credu bod angen i'r pethau hyn fynd law yn llaw. Ond er mwyn i ni ddarparu ateb sy'n gweithio i bobl, mae'n rhaid i'r system drafnidiaeth gyhoeddus weithio. Dyna'r rheswm rydw i'n awyddus iawn i wneud yn siŵr bod masnachfreinio bwysiau yn gweithio ac yn mynd ymlaen ac y cyflawnir hynny yn yr amserlen rydym ni wedi'i awgrymu, oherwydd mae hynny'n ymwneud â chysylltu pobl yn y ffordd maen nhw eisiau teithio.</p>
<p>Y dyfodol: rydym ni wedi siarad am hyn, ac rwyf wedi siarad amdano yn y Siambr hon, y buddsoddiad rheilffyrdd o £14 biliwn. Y dyfodol: fe allwn ni wneud rhai gwahaniaethau gwirioneddol ac ymrwymiadau gwirioneddol i'r diwydiant rheilffyrdd. Ond, fel y mae hi heddiw, mae'r gwahaniaethau y gallwn ni eu gwneud heddiw i'r system drafnidiaeth gyhoeddus yn ymwneud yn bennaf â theithio ar fysiau a gwneud yn siŵr ein bod yn cysylltu'r rheini yn y ffordd sydd fwyaf effeithiol.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778677
301
En
2026-10-13T17:54:10
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15859&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15859&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
8650
8650
Gareth Beer AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8650
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8650
Beer, Gareth
<p>Deputy Minister, one of my staff recently left Carmarthen at 6.20 in the morning and did not arrive here in Cardiff bay until 11 o'clock. Getting to the bay or the Senedd by train or bus takes longer than flying to Malta. That said, when it comes to adaptation and resilience, we already know the risks from flooding and erosion. The assessments have been done. Operators and maintenance teams have said what is needed to be done. We do not need another review or plan; we need Government to get on with the work.</p>
<p>As I said, closures and delays affect commuters. Supply chains are affected. Investors are deterred. Costs are higher for Welsh businesses. Reliable transport links are vital for economic growth. These essential works should not be delayed by more assessments. So, can the Minister explain why so much is still at the planning stage? What work will now be carried out on our road and rail networks, and when will people see action? The public—</p>
<p>Ddirprwy Weinidog, gadawodd un o'm staff Gaerfyrddin yn ddiweddar am ugain munud wedi chwech y bore ac ni chyrhaeddodd yma ym Mae Caerdydd tan 11 o'r gloch. Mae cyrraedd y bae neu'r Senedd ar y trên neu ar fws yn cymryd mwy o amser na hedfan i Malta. Wedi dweud hynny, o ran addasu a gwytnwch, rydym ni eisoes yn gwybod y peryglon o lifogydd ac erydiad. Mae'r asesiadau wedi'u gwneud. Mae gweithredwyr a thimau cynnal a chadw wedi dweud beth sydd angen ei wneud. Nid oes angen adolygiad neu gynllun arall arnom ni; mae angen i'r Llywodraeth fynd ymlaen â'r gwaith.</p>
<p>Fel y dywedais i, mae cau ac oedi yn effeithio ar gymudwyr. Mae cadwyni cyflenwi yn cael eu heffeithio. Mae buddsoddwyr yn cael eu hatal. Mae'r costau'n fwy i fusnesau Cymru. Mae cysylltiadau trafnidiaeth dibynadwy yn hanfodol ar gyfer twf economaidd. Ni ddylai'r gwaith hanfodol yma gael ei ohirio gan fwy o asesiadau. Felly, a all y Gweinidog esbonio pam mae cymaint yn dal i fod yn y cam cynllunio? Pa waith fydd nawr yn cael ei wneud ar ein rhwydweithiau ffyrdd a rheilffyrdd, a phryd y bydd pobl yn gweld gweithredu? Dydy'r cyhoedd—</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778665
302
En
2026-10-13T17:55:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15909&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15909&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778671
303
Cy
2026-10-13T17:55:14
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15923&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15923&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Ddirprwy Weinidog. </p>
<p>Deputy Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778673
304
En
2026-10-13T17:55:15
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15924&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15924&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
8650
8650
Gareth Beer AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8650
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8650
Beer, Gareth
<p>—do not need another—.</p>
<p>—ddim angen un arall—.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778674
305
En
2026-10-13T17:55:16
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15925&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15925&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch, Gareth. I get the point, and I get the point you're making. And I think this—. I'll reference the contribution I made last week about the M4 and Menai, and about the fact that we were focusing on the motorway being an effective asset that we needed to make sure we invested in, because previous administrations hadn't invested in it as much. It's one of the key assets of our country; it needs to work. But, ultimately, we all need to recognise that, unless we do the work, then we're going to store up problems for the future. This is a problem that we're tackling. We're tackling it now. It's in budgets for delivery this year. So, I don't recognise the 'plan, plan, plan' point you were making at all. What I recognise is action, action, action. </p>
<p>Diolch, Gareth. Rwy'n deall y sylw, ac yn deall y sylw rydych chi'n ei wneud. Ac rwy'n credu—. Byddaf yn cyfeirio at y cyfraniad a wnes i yr wythnos diwethaf am yr M4 a'r Fenai, ac am y ffaith ein bod yn canolbwyntio ar y draffordd fel ased effeithiol yr oedd angen i ni wneud yn siŵr ein bod yn buddsoddi ynddo, oherwydd nad oedd gweinyddiaethau blaenorol wedi buddsoddi ynddo cymaint. Mae'n un o asedau allweddol ein gwlad; mae angen iddo weithio. Ond, yn y pen draw, mae angen i ni i gyd gydnabod, oni bai ein bod ni'n gwneud y gwaith, yna rydym ni'n mynd i gronni problemau ar gyfer y dyfodol. Mae hon yn broblem rydym ni'n mynd i'r afael â hi. Rydym ni'n mynd i'r afael â hi nawr. Mae mewn cyllidebau i'w gyflawni eleni. Felly, dydw i ddim yn cydnabod y sylw 'cynllunio, cynllunio, cynllunio' roeddech chi'n ei wneud o gwbl. Yr hyn rwy'n ei gydnabod yw gweithredu, gweithredu, gweithredu.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778678
306
En
2026-10-13T17:56:02
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=15971&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=15971&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
12176
12176
Paul Rock AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12176
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176
Rock, Paul
<p>Footpaths are an essential, but often overlooked part of the transport network across Wales. Well-maintained pavements and footpaths are particularly important for older people, people with mobility difficulties, wheelchair users, people with prams or pushchairs, as well as the 20 per cent of Welsh households without a car. </p>
<p>As we've heard this afternoon, poor winter weather will soon be with us. Flooding and icy nights will inevitably speed up the degradation of our footpaths. Accidents caused by uneven paving slabs and hidden hazards within deceptively deep puddles lead to pressure on NHS services, or to people feeling just too scared to go out.</p>
<p>Maintenance of footpaths is the responsibility, of course, of local authorities, but what will the Minister be doing to support them to keep paths in good condition this winter, as well as make proactive adaptions to prevent future damage in extreme weather events and keep them open and accessible for everyone who needs them?</p>
<p>Mae llwybrau troed yn rhan hanfodol, ond yn aml anghofiedig, o'r rhwydwaith trafnidiaeth ledled Cymru. Mae palmentydd a llwybrau troed sydd wedi'u cynnal yn dda yn arbennig o bwysig i bobl hŷn, pobl ag anawsterau symudedd, defnyddwyr cadair olwyn, pobl â phramiau neu gadeiriau gwthio, yn ogystal â'r 20 y cant o aelwydydd Cymru sydd heb gar.</p>
<p>Fel rydym ni wedi clywed y prynhawn yma, bydd tywydd gwael y gaeaf yn fuan gyda ni. Bydd llifogydd a nosweithiau rhewllyd yn anochel yn cyflymu diraddiad ein llwybrau troed. Mae damweiniau a achosir gan slabiau palmant anwastad a pheryglon cudd mewn pyllau twyllodrus o ddwfn yn arwain at bwysau ar wasanaethau'r Gwasanaeth Iechyd, neu at bobl yn teimlo'n rhy ofnus i fynd allan.</p>
<p>Mae cynnal a chadw llwybrau troed yn gyfrifoldeb awdurdodau lleol, wrth gwrs, ond beth fydd y Gweinidog yn ei wneud i'w cefnogi i gadw llwybrau mewn cyflwr da y gaeaf hwn, yn ogystal â gwneud addasiadau rhagweithiol i atal difrod yn y dyfodol mewn digwyddiadau tywydd eithafol a'u cadw ar agor ac yn hygyrch i bawb sydd eu hangen?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778679
307
Cy
2026-10-13T17:57:03
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16032&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16032&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch am y cwestiwn, Paul. </p>
<p>Thank you for the question, Paul. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778680
308
En
2026-10-13T17:57:05
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16034&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16034&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>A really important point, I think, and often overlooked. I did reference in the statement earlier that active travel routes are a really important part of it. We've got new guidance coming out, on which I'm going to be making a statement in the Siambr in a few weeks, which I'd urge you to engage with.</p>
<p>We've also got the regional transport fund; I referenced it earlier. Active travel is part of that regional transport fund. But, ultimately, this is about recognising that the same issues that affect our roads affect the pavements that run alongside them. And I think there are some things that we can do, and I think there's been—. I've had a lot of correspondence—probably the most correspondence I've had in this Siambr has been around pavement parking. This is about inconsiderate parking on our pavements causing damage to those pavements and making them less accessible. The other thing that does is it pushes the most vulnerable out into the road, so this is a piece of work that I'll be embarking on, over the term, whilst in office. Diolch, Paul.</p>
<p>Pwynt pwysig iawn, rwy'n credu, ac un sy'n aml yn cael ei anwybyddu. Cyfeiriais yn y datganiad yn gynharach bod llwybrau teithio llesol yn rhan bwysig iawn ohono. Mae gennym ni ganllawiau newydd i'w cyhoeddi'n fuan, y byddaf yn gwneud datganiad yn eu cylch yn y Siambr ymhen ychydig wythnosau, y byddwn yn eich annog i roi sylw iddyn nhw.</p>
<p>Mae gennym ni hefyd y gronfa drafnidiaeth ranbarthol; cyfeiriais ati yn gynharach. Mae teithio llesol yn rhan o'r gronfa drafnidiaeth ranbarthol honno. Ond, yn y pen draw, mae hyn yn ymwneud â chydnabod bod yr un materion sy'n effeithio ar ein ffyrdd yn effeithio ar y palmentydd sy'n rhedeg ochr yn ochr â nhw. Ac rwy'n credu bod yna rai pethau y gallwn ni eu gwneud, ac rwy'n credu bod yna—. Rydw i wedi cael llawer o ohebiaeth—mae'n debyg fod y rhan fwyaf o ohebiaeth rydw i wedi'i chael yn y Siambr hon ynghylch parcio ar balmentydd. Mae hyn yn ymwneud â pharcio diystyriol ar ein palmentydd sy'n achosi difrod i'r palmentydd hynny a'u gwneud yn llai hygyrch. Y peth arall y mae'n ei wneud yw ei fod yn gwthio'r rhai mwyaf agored i niwed allan i'r ffordd, felly mae hwn yn ddarn o waith y byddaf yn cychwyn arno, dros y tymor, tra rwyf yn y swydd. Diolch, Paul.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778691
309
Cy
2026-10-13T17:57:56
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16085&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16085&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Yn olaf, Anna Nicholl. </p>
<p>Finally, Anna Nicholl.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778692
310
En
2026-10-13T17:58:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16089&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16089&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
12178
12178
Anna Nicholl AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12178
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178
Nicholl, Anna
<p>Diolch. Deputy Minister, thank you for your statement. Climate change is a current reality, and I was dismayed to hear earlier on in the week the irresponsible comments from the opposition ridiculing efforts to minimise the risks of flooding, heatwaves, storms and sea-level rises, despite the devastating impacts these are having on our communities, not least on transport. Wales needs strong leadership now that will stand up for our communities and protect them from these growing risks, and I welcome your statement.</p>
<p>Deputy Minister, adapting our infrastructure is not just about big engineering projects. It involves difficult decisions that will have different impacts, costs and benefits for different communities. To ensure these decisions are fair and socially just, they need to involve communities. So, how will the Deputy Minister be ensuring that diverse communities are meaningfully involved in co-designing transport adaptations?</p>
<p>Diolch. Ddirprwy Weinidog, diolch am eich datganiad. Mae newid hinsawdd yn realiti ar hyn o bryd, ac roeddwn i'n siomedig o glywed yn gynharach yn yr wythnos y sylwadau anghyfrifol gan yr wrthblaid yn gwawdio ymdrechion i leihau peryglon llifogydd, gwres mawr, stormydd a chynnydd yn lefel y môr, er gwaethaf effeithiau dinistriol y rhain ar ein cymunedau, yn enwedig ar drafnidiaeth. Mae angen arweinyddiaeth gref ar Gymru nawr a fydd yn sefyll dros ein cymunedau ac yn eu hamddiffyn rhag y peryglon cynyddol hyn, ac rwy'n croesawu eich datganiad.</p>
<p>Ddirprwy Weinidog, nid yw addasu ein seilwaith yn ymwneud â phrosiectau peirianneg mawr yn unig. Mae'n cynnwys penderfyniadau anodd a fydd yn golygu gwahanol effeithiau, costau a manteision i wahanol gymunedau. Er mwyn sicrhau bod y penderfyniadau hyn yn deg ac yn gymdeithasol gyfiawn, mae angen iddyn nhw gynnwys cymunedau. Felly, sut fydd y Dirprwy Weinidog yn sicrhau bod cymunedau amrywiol yn cael rhan ystyrlon yn y gwaith o gyd-ddylunio addasiadau trafnidiaeth?</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778698
311
Cy
2026-10-13T17:58:56
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16145&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16145&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>Diolch am y cwestiwn, Anna. </p>
<p>Thank you for the question, Anna. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778699
312
En
2026-10-13T17:58:58
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16147&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16147&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
4822
4822
Mark Hooper AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4822
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822
Hooper, Mark
<p>I really appreciate it, and I think it's an important point. There are communities who find navigating our transport system, whether it's active travel, whether it's using the public transport system, or anywhere else, more difficult than others. And they're often people who, historically—and this isn't a dig at the last administration here, but historically—in the way we've developed our transport system, have been ignored too often. I was particularly taken by Sam's point in the business statement question about how blind people access our public transport system. It's a really important point to make.</p>
<p>I'm committed. This is one of the things I think we can make a real difference to. And the reason I think it's important is because, if we get it right first time, it will save us money because we won't have to go and adapt back next time, which is what we've found ourselves doing. It will make it more accessible for those communities of interest we need to serve, but it also makes it easier for everyone else. I think that's one of the things that we forget, that, if you make it easier for certain communities, it makes a massive difference across the piece. So, it's a really important concern and something that I'm very much on board with. Diolch, Anna.</p>
<p>Rwy'n gwerthfawrogi hynny'n fawr, ac rwy'n credu ei fod yn bwynt pwysig. Mae yna gymunedau sy'n cael ein system drafnidiaeth, boed hynny'n teithio llesol, p'un a yw'n defnyddio'r system drafnidiaeth gyhoeddus, neu unrhyw le arall, yn anoddach nag eraill. Ac maen nhw'n aml yn bobl sydd, yn hanesyddol—ac nid ymosodiad mo hyn ar y weinyddiaeth ddiwethaf yma, ond yn hanesyddol—yn y ffordd rydym ni wedi datblygu ein system drafnidiaeth, wedi cael eu hanwybyddu yn rhy aml. Fe wnaeth sylw Sam yn y cwestiwn datganiad busnes am sut mae pobl ddall yn cael mynediad i'n system trafnidiaeth gyhoeddus argraff neilltuol arnaf i. Mae'n bwynt pwysig iawn i'w wneud.</p>
<p>Rydw i wedi ymrwymo. Dyma un o'r pethau rwy'n credu y gallwn ni wneud gwahaniaeth go iawn iddo. A'r rheswm rwy'n credu ei fod yn bwysig yw oherwydd, os ydym ni'n ei wneud yn iawn y tro cyntaf, bydd yn arbed arian i ni oherwydd ni fydd yn rhaid i ni fynd yn ôl i addasu y tro nesaf, a dyna beth rydym ni wedi cael ein hunain yn ei wneud. Bydd yn ei gwneud hi'n fwy hygyrch i'r cymunedau buddiant hynny y mae angen i ni eu gwasanaethu, ond mae hefyd yn ei gwneud hi'n haws i bawb arall. Rwy'n credu mai dyna un o'r pethau rydym ni'n ei anghofio, os ydych chi'n ei gwneud hi'n haws i rai cymunedau, mae'n gwneud gwahaniaeth enfawr i bawb arall. Felly, mae'n bryder pwysig iawn ac yn rhywbeth rydw i'n ei gefnogi'n llwyr. Diolch, Anna.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778747
313
Cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
I
<p>Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair.</p>
<p>The Deputy Presiding Officer (Kerry Ferguson) took the Chair.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778653
314
En
2026-10-13T18:00:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16209&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16209&l=cy
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778654
315
Cy
2026-10-13T18:00:03
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16212&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16212&l=en
261013-6
6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth: Addasu i'r Hinsawdd a Gwydnwch yn Rhwydwaith Trafnidiaeth Cymru
6. Statement by the Deputy Minister for Transport: Climate Adaptation and Resilience in Wales's Transport Network
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Weinidog.</p>
<p>Thank you very much, Deputy Minister.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778658
316
Cy
2026-10-13T18:00:05
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16214&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16214&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen i eitem 7, Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026. Galwaf ar y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb i wneud y cynnig—Sioned Williams.</p>
<p>We will move now to item 7, the Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026. I call on the Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality to move the motion—Sioned Williams.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778659
317
Cy
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
I
<p>Cynnig NDM9320 Heledd Fychan</p>
<p>Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 27.5, yn cymeradwyo bod y fersiwn ddrafft o Orchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026 yn cael ei llunio yn unol â’r fersiwn ddrafft a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 15 Medi 2026.</p>
<p>Motion NDM9320 Heledd Fychan</p>
<p>To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 27.5, approves that the draft The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026 is made in accordance with the draft laid in the Table Office on 15 September 2026.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778660
318
Cy
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
I
<p>Cynigiwyd y cynnig.</p>
<p>Motion moved.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778661
319
Cy
2026-10-13T18:00:23
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16232&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16232&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
8670
8670
Sioned Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8670
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670
Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb
Williams, Sioned
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd, ac rwy'n cyflwyno'r cynnig i gymeradwyo Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026. Mae hwn yn offeryn diwygio byr a thechnegol sy'n ofynnol i gadw'r llyfr statud yn glir, yn gywir ac yn gyson. Bydd Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026 yn disodli Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Cymru) 2010 o 1 Ebrill 2027.</p>
<p>O ganlyniad i ddirymu a disodli Gorchymyn eithriadau 2010 gyda Gorchymyn eithriadau 2026, rhaid diweddaru cyfeiriadau at Orchymyn eithriadau 2010 mewn deddfwriaeth bresennol. Mae'r Gorchymyn diwygio hwn yn gwneud y newidiadau angenrheidiol hynny. Mae'r Gorchymyn diwygio hwn yn disodli cyfeiriadau perthnasol at Orchymyn eithriadau 2010 yn y llyfr statud gyda chyfeiriadau at Orchymyn eithriadau 2026.</p>
<p>Nid yw'r Gorchymyn diwygio hwn yn newid y polisi a nodir yng Ngorchymyn eithriadau 2026. Nid yw'n creu unrhyw ddyletswyddau newydd, nid yw'n gwneud unrhyw newidiadau i brosesau presennol, ac nid yw'n gosod unrhyw ofynion newydd ar ddarparwyr, teuluoedd na chyrff cyhoeddus.</p>
<p>Ymgynghorwyd ar y cynigion ar gyfer Gorchymyn eithriadau 2026 yn 2025. Rwy'n fodlon nad oedd angen ymgynghoriad pellach ar gyfer yr offeryn diwygio canlyniadol hwn oherwydd bod ei newidiadau yn fân a thechnegol. Mae'r Gorchymyn diwygio hwn yn diweddaru croesgyfeiriadau deddfwriaethol yn unig i sicrhau bod y llyfr statud yn gywir.</p>
<p>Rwy'n ymwybodol bod angen diwygiadau canlyniadol pellach i ddeddfwriaeth sydd o fewn cymhwysedd Llywodraethau'r Deyrnas Gyfunol a'r Alban. Mae'r rhain yn ddiwygiadau mân a thechnegol i ddiweddaru cyfeiriadau at Orchymyn eithriadau 2010 i sicrhau cysondeb a chywirdeb. Mae fy swyddogion yn gweithio gyda'r ddwy Lywodraeth i gefnogi'r diwygiadau hynny sydd i'w gwneud cyn i orchymyn eithriadau 2026 ddod i rym. Rwyf felly yn gofyn i'r Aelodau gymeradwyo'r Gorchymyn technegol angenrheidiol hwn. Diolch.</p>
<p>Thank you very much, Dirprwy Lywydd, and I move the motion to approve the Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026. This is a short and technical amending instrument that is required to keep the statute book clear, accurate and consistent. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026 will replace the Child Minding and Day Care Exceptions (Wales) Order 2010 from 1 April 2027.</p>
<p>As a consequence of the revoking and replacing of the 2010 exceptions Order with the 2026 exceptions Order, references to the 2010 exceptions Order in existing legislation must be updated. This amendment Order makes these necessary changes. This amendment Order replaces relevant references to the 2010 exceptions Order on the statute book with references to the 2026 exceptions Order.</p>
<p>This amendment Order does not alter the policies set out in the 2026 exceptions Order. It creates no new duties, makes no changes to existing processes, and imposes no new requirements on providers, families or public bodies.</p>
<p>The proposals for the 2026 exceptions Order were consulted upon in 2025. I'm content that no further consultation was required for this consequential amendment instrument because its changes are minor and of a technical nature. This amendment Order only updates legislative cross-references to ensure that the statute book is accurate.</p>
<p>I am aware that further consequential amendments are required to legislation within the competence of the United Kingdom and Scottish Governments. These are minor and technical amendments to update references to the 2010 exceptions Order to ensure consistency and accuracy. My officials are working with both Governments to support these amendments to be made prior to the 2026 exceptions Order coming into force. I therefore ask Members to approve this necessary technical Order. Thank you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778683
320
Cy
2026-10-13T18:02:56
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16385&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16385&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Brif Weinidog. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cristiana Emsley.</p>
<p>Thank you. I call on the Chair of the Legislation Committee, Christiana Emsley.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778684
321
En
2026-10-13T18:03:03
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16392&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16392&l=cy
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12185
12185
Cristiana Emsley AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185
Emsley, Cristiana
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. The Legislation Committee agreed its report on this draft Order on 28 September and noted the Welsh Government's response the following week. Our report includes one technical reporting point made under Standing Order 21.2(v) as a matter that needs further explanation. The reporting point highlights that, in the preamble to the draft Order, the enabling powers listed include section 19(4) of the Children and Families (Wales) Measure 2010. However, the explanatory memorandum does not include section 19(4) of the 2010 Measure amongst the enabling powers. The Welsh Government's response clarifies that the preamble to the Order is correct. The Welsh Government has since laid a revised explanatory memorandum to correct the Order. Diolch.</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Fe gytunodd y Pwyllgor Deddfwriaeth ar ei adroddiad ar y Gorchymyn drafft hwn ar 28 Medi ac fe nododd ymateb Llywodraeth Cymru yr wythnos ganlynol. Mae ein hadroddiad yn cynnwys un pwynt adrodd technegol a wnaed o dan Reol Sefydlog 21.2(v) fel mater sydd angen esboniad pellach. Mae'r pwynt adrodd yn tynnu sylw at y ffaith bod y pwerau galluogi a restrir yn y rhaglith i'r Gorchymyn drafft yn cynnwys adran 19(4) o Fesur Plant a Theuluoedd (Cymru) 2010. Fodd bynnag, nid yw'r memorandwm esboniadol yn cynnwys adran 19(4) o Fesur 2010 ymhlith y pwerau galluogi. Mae ymateb Llywodraeth Cymru yn egluro bod y rhaglith i'r Gorchymyn yn gywir. Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod memorandwm esboniadol diwygiedig ers hynny i gywiro'r Gorchymyn. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778687
322
Cy
2026-10-13T18:03:54
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16443&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16443&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch. Catherine Cullen.</p>
<p>Thank you. Catherine Cullen.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778690
323
En
2026-10-13T18:03:57
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16446&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16446&l=cy
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12154
12154
Catherine Cullen AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12154
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154
Cullen, Catherine
<p>Diolch, Deputy Llywydd. This is an administrative Order that seeks to update references across various pieces of legislation. There is no change to policy or practice, and Reform UK welcomes any effort to clarify legislation. The documents behind the motion suggest joint working between the UK Parliament, the Scottish Parliament and the Welsh Government, and this collaboration is also welcomed by Reform UK. For these reasons, we will be supporting the motion. Diolch.</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae hwn yn Orchymyn gweinyddol sy'n ceisio diweddaru cyfeiriadau ar draws gwahanol ddarnau o ddeddfwriaeth. Nid oes unrhyw newid i bolisi nac arfer, ac mae Reform UK yn croesawu unrhyw ymdrech i egluro deddfwriaeth. Mae'r dogfennau y tu ôl i'r cynnig yn awgrymu cydweithio rhwng Senedd y DU, Senedd yr Alban a Llywodraeth Cymru, ac mae'r cydweithrediad hwn hefyd yn cael ei groesawu gan Reform UK. Am y rhesymau hyn, byddwn ni'n cefnogi'r cynnig. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778694
324
Cy
2026-10-13T18:04:25
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16474&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16474&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Galwaf ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl.</p>
<p>I call on the Cabinet Minister to reply to the debate.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778696
325
Cy
2026-10-13T18:04:29
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16478&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16478&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
8670
8670
Sioned Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8670
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670
Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb
Williams, Sioned
<p>Diolch yn fawr am y cyfraniadau a dwi'n diolch hefyd am waith y Pwyllgor Deddfwriaeth. Fel y soniais i, mae hwn yn offeryn technegol â ffocws penodol nad yw'n ailagor nac yn newid y polisi sydd ym mhrif Orchymyn eithriadau 2026. Felly, ei bwrpas, yn syml, yw diweddaru cyfeiriadau mewn deddfwriaeth bresennol, a bydd hyn yn sicrhau bod y llyfr statud yn parhau i fod yn glir ac yn gyson pan ddaw Gorchymyn eithriadau 2026 i rym ar 1 Ebrill 2027. Mae'r diwygiadau canlyniadol hyn, felly, yn angenrheidiol ar gyfer gweithrediad trefnus y gyfraith. Maen nhw'n sicrhau bod deddfwriaeth yn cyfeirio at y Gorchymyn eithriadau yn gywir ac yn gyfredol o'r man cychwyn. Felly, dyna oedd diben y cynnig ger ein bron ni heddiw, ac rwy'n gofyn i'r holl Aelodau gefnogi'r cynnig a chymeradwyo'r Gorchymyn diwygio. Diolch.</p>
<p>Thank you very much for the contributions, and I'm grateful for the Legislation Committee's work. As I mentioned, this is a focused and technical instrument that does not reopen or alter the policy contained in the principal 2026 exceptions Order. So, its purpose is simply to update references in existing legislation, and this will ensure that the statute book remains clear and consistent when the 2026 exceptions Order comes into force on 1 April 2027. These consequential amendments are, therefore, necessary for the orderly operation of the law. They ensure that legislation refers to the correct and current exceptions Order from the point of commencement. So, that was the purpose of the motion before us today, and I ask all Members to support the motion and to approve the amendment Order. Thank you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778642
326
Cy
2026-10-13T18:05:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16509&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16509&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778646
327
Cy
2026-10-13T18:05:42
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16551&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16551&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778643
328
Cy
2026-10-13T18:05:26
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16535&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16535&l=en
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn i chi. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Dim gwrthwynebiad. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.</p>
<p>Thank you very much. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? There are no objections. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778644
329
Cy
261013-7
7. Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) (Diwygio) 2026
7. The Child Minding and Day Care Exceptions (Revocation and Transitional Provision) (Wales) (Amendment) Order 2026
I
<p>Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.<br><br></p>
<p>Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778648
330
Cy
2026-10-13T18:05:42
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16551&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16551&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen i eitem 8, cynnig cydsyniad deddfwriaethol Bil y Lluoedd Arfog. Galwaf ar y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb i wneud y cynnig—Sioned Williams.</p>
<p>We will move now to item 8, the legislative consent motion on the Armed Forces Bill. I call on the Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality to move the motion—Sioned Williams.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778649
331
Cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
I
<p>Cynnig NDM9327 Sioned Williams</p>
<p>Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 29.6, yn cytuno y dylai'r darpariaethau ym Mil y Lluoedd Arfog i’r graddau y maent yn ystyried materion datganoledig, gael eu hystyried gan Senedd y DU.</p>
<p>Motion NDM9327 Sioned Williams</p>
<p>To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 29.6, agrees that provisions in the Armed Forces Bill in so far as they have regard to devolved matters, should be considered by the UK Parliament.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778650
332
Cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
I
<p>Cynigiwyd y cynnig.</p>
<p>Motion moved.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778651
333
Cy
2026-10-13T18:05:56
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16565&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16565&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
8670
8670
Sioned Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8670
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670
Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb
Williams, Sioned
<p>Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Dwi'n cyflwyno'r cynnig ac yn argymell bod y Senedd yn cydsynio i'r darpariaethau perthnasol ym Mil y Lluoedd Arfog 2026, fel sydd wedi'u nodi yn y cynnig cydsyniad deddfwriaethol sydd wedi'i osod ar y Bil hwn.</p>
<p>Mae'r Bil yn cyflwyno darpariaethau ar draws ystod eang o feysydd sy'n ymwneud â'r lluoedd arfog, mewn meysydd datganoledig a meysydd sydd wedi'u cadw'n ôl. Mae'r rhain yn cynnwys: adnewyddu Deddf y Lluoedd Arfog 2006; ehangu'r ddyletswydd gyfreithiol i roi sylw dyladwy i gyfamod y lluoedd arfog i gynnwys Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol a'r Llywodraethau datganoledig; creu gwasanaeth tai amddiffyn newydd i wella ansawdd tai amddiffyn a'r cyflenwad ohonyn nhw; gwella'r mesurau sy’n amddiffyn rhag ymddygiad rhywiol a threisgar, stelcio ac aflonyddu; a moderneiddio cymorth i ddioddefwyr troseddau'r lluoedd arfog.</p>
<p>Rŷn ni'n credu bod nifer o ddarpariaethau yn y Bil yn ymwneud â gwasanaethau datganoledig, ac mae ein memorandwm cydsyniad deddfwriaethol yn adlewyrchu hynny. Mae Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol yn cytuno â ni bod cymal 2 o gyfamod y lluoedd arfog yn sbarduno proses y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol. Rŷn ni hefyd o'r farn y gall cymalau sy'n ymwneud â gwasanaeth tai amddiffyn newydd, cymorth i ddioddefwyr yn system cyfiawnder y lluoedd arfog, rheoli troseddwyr, a Chymdeithas Lluoedd Arfog Wrth Gefn a Chadetiaid gael effaith ar feysydd datganoledig. </p>
<p>Bydd yr Aelodau'n gwybod yn iawn am gyfamod y lluoedd arfog: yr addewid y byddwn ni gyda'n gilydd, fel cenedl, yn cydnabod ac yn deall y dylai'r rhai sy'n gwasanaethu neu sydd wedi gwasanaethu yn y lluoedd arfog, a'u teuluoedd, gan gynnwys y rhai sydd wedi cael profedigaeth, gael eu trin yn deg ac na ddylent wynebu anfantais. Mae ymestyn dyletswydd gyfreithiol cyfamod y lluoedd arfog drwy'r Bil hwn yn rhywbeth rŷn ni, felly, yn ei groesawu fel Llywodraeth, ac mae'n cyd-fynd â'n hymrwymiad ni yn ein rhaglen lywodraethu.</p>
<p>Mae ein cefnogaeth i wasanaethau fel gwasanaeth iechyd Cymru i gyn-filwyr, swyddogion cyswllt y lluoedd arfog, a Cefnogi Plant Milwyr mewn Addysg yng Nghymru yn enghreifftiau o'r ffyrdd rŷn ni'n sicrhau bod y cyfamod yn rhywbeth gweladwy i gymuned y lluoedd arfog. Rŷn ni'n sicrhau camau ymarferol, nid dim ond geiriau. Bydd y ddyletswydd hon yn ein dal ni i gyfrif, ynghyd â chyrff cyhoeddus eraill, ac rŷn ni'n croesawu hynny.</p>
<p>Bydd elfen cyfamod y Bil hefyd yn ehangu'r ddyletswydd bresennol i 11 maes polisi ychwanegol, gan gynnwys gofal plant, gofal cymdeithasol, trethiant personol a thrafnidiaeth. Mae hyn yn ehangu hyd a lled y ddyletswydd yn sylweddol. Dwi wedi pwysleisio i Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol fod rhaid i'r adnoddau, yr hyfforddiant a'r arweiniad fod ar gael i'r holl gyrff sy'n ddarostyngedig i'r ddyletswydd, er mwyn ei gwreiddio a sicrhau ei bod yn gwneud gwahaniaeth i gymuned y lluoedd arfog.</p>
<p>Ddirprwy Lywydd, mae Bil y Lluoedd Arfog 2026 yn rhoi llwyfan addas i wneud yn siŵr bod gwasanaethau a pholisïau yn ystyried amgylchiadau cymuned y lluoedd arfog yn briodol, a hynny ledled y Deyrnas Gyfunol. Yn yr un modd, mae'n cynnig ffordd o wella tai i deuluoedd y lluoedd arfog a gwella mesurau amddiffyn i ddioddefwyr troseddau'r lluoedd arfog. Mae hefyd yn rhoi mwy o warchodaeth rhag ymddygiad rhywiol a threisgar, stelcio ac aflonyddu ar gyfer y rhai yn y lluoedd arfog, gan gynnwys y rhai sydd wedi'u lleoli yma yng Nghymru.</p>
<p>Dwi'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Deddfwriaeth a'r Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol, ac yn diolch i'r Aelodau am graffu ar y Bil. Dwi'n nodi bod y ddau bwyllgor yn cytuno â'n hasesiad o'r darpariaethau yn y Bil sy'n gofyn am gydsyniad y Senedd. Dwi hefyd yn ymwybodol bod y Pwyllgor Deddfwriaeth wedi nodi nad oedd y terfyn amser o bythefnos ar gyfer gosod y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol wedi'i fodloni, ac nad oeddwn i wedi cadarnhau argymhelliad ar gydsyniad i ddechrau. Rŷn ni'n cydnabod yr anawsterau y mae oedi o ran gosod memoranda cydsyniad deddfwriaethol yn eu hachosi i waith craffu effeithiol pwyllgorau. Dwi'n cydnabod hefyd bwysigrwydd gosod memoranda cydsyniad deddfwriaethol cyn gynted â phosib, yn hytrach na'u gohirio nes bod Llywodraeth Cymru wedi dod i gasgliad terfynol o ran ei hargymhelliad. Dwi'n cydnabod pwysigrwydd darparu argymhellion clir i'r Senedd ar femoranda cydsyniad deddfwriaethol cyn gynted â phosib i gefnogi gwaith craffu effeithiol. Roeddwn i'n gallu hysbysu'r pwyllgorau o'n safbwynt unwaith yr oedd yr ohebiaeth â Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol wedi digwydd.</p>
<p>O ran newidiadau i gwmpas dyletswydd a chanllawiau'r cyfamod, bydd yr Aelodau yn ymwybodol fy mod i wedi ysgrifennu at Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol ym mis Gorffennaf yn gofyn am ofyniad i gael cydsyniad Gweinidogion Cymru, gan sicrhau mesurau diogelu cyfansoddiadol cryfach ar gyfer rôl Gweinidogion Cymru mewn perthynas â'r cyfamod. Dwi'n falch fod y pwyllgor wedi cefnogi fy safbwynt ond yn siomedig na wnaeth Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol gytuno i'r cais hwnnw.</p>
<p>Dwi wedi rhannu fy ngohebiaeth gyda Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol, lle codais nifer o faterion yn ymwneud â'r Bil, gyda'r ddau bwyllgor a'r holl Aelodau. Dwi'n gobeithio bod hynny wedi bodloni'r pwyntiau a godwyd gan y Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol ynglŷn â'r sicrwydd a gefais gan Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol, a byddaf yn trafod y rhain gyda Gweinidog y Deyrnas Gyfunol pan fyddwn i'n cyfarfod.</p>
<p>Dwi wedi ymrwymo i Lywodraeth Cymru weithio gyda Lywodraethau eraill y Deyrnas Gyfunol i sicrhau bod y cyfamod yn cyflawni ar gyfer cymuned y lluoedd arfog. Dyw hynny ddim yn golygu bod pob gwasanaeth ledled y Deyrnas Gyfunol yn cael ei ddarparu yn yr un modd; mae'n golygu bod pob gwasanaeth yn cydnabod anghenion ac amgylchiadau cymuned y lluoedd arfog.</p>
<p>Wrth symud i weithredu, os caiff y Bil hwn ei basio, byddaf yn sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio'n agos gyda'n partneriaid a'n rhanddeiliaid yng Nghymru. Mae hyn yn cynnwys grŵp arbenigol y lluoedd arfog, grŵp trawsbleidiol y Senedd ar y lluoedd arfog a'r cadetiaid, ein fforymau lluoedd arfog rhanbarthol a rhwydwaith lluoedd arfog Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Yn bwysicaf oll, byddwn ni'n parhau i ymgysylltu â chymuned y lluoedd arfog ac yn gwrando ar eu hanghenion a'u profiadau wrth lywio gwasanaethau a chymorth yn y dyfodol.</p>
<p>Thank you very much, Dirprwy Lywydd. I move the motion, and I recommend that the Senedd does consent to the relevant provisions in the Armed Forces Bill 2026, as is outlined in the legislative consent motion laid for this Bill. </p>
<p>The Bill introduces provisions across a broad range of areas related to the armed forces, in devolved and reserved areas alike. These include: renewing the Armed Forces Act 2006; expanding the legal duty to give due regard to the armed forces covenant to include the UK Government and the devolved Governments; to create a new defence housing service to improve standards in defence housing and their supply; improving the measures that safeguard against sexual and violent conduct, stalking and harassment; and modernising support for victims of crimes committed by the armed forces.</p>
<p>We believe that a number of the Bill's provisions relate to devolved services, and our legislative consent memorandum reflects this. The UK Government agrees with us that clause 2 of the armed forces covenant initiates the legislative consent memorandum process. We are also of the view that clauses related to the new defence housing service, the support of victims in the justice system with regard to the armed forces, the management of criminals, and the Reserve Forces' and Cadets' Associations may impact devolved areas. </p>
<p>Members will be familiar with the armed forces covenant: the pledge that we will together, as a nation, recognise and understand that those who serve or who have served in the armed forces, and their families, including those who have faced bereavement, should be treated fairly and should not face disadvantage. Extending the legal duties of the armed forces covenant through this Bill is something that we therefore welcome as a Government, and it aligns with the commitment made in our programme for government.</p>
<p>Our support for services like the Veterans' NHS Wales, armed forces liaison officers, and Supporting Service Children in Education in Wales are examples of the ways that we ensure that the covenant is visible to the armed forces community. We offer practical steps, not just warm words. This duty will hold us to account, alongside other public bodies, and we welcome this.</p>
<p>The covenant element of the Bill will also expand the current duty to 11 additional policy areas, including childcare, social care, personal taxation and transport. This is a significant expansion of the duty's scope. I have emphasised to the UK Government that the resources, the training and the guidance must be available to all bodies subject to the duty so that it is truly embedded and to ensure that it makes a real difference to the armed forces community.</p>
<p>Dirprwy Lywydd, the Armed Forces Bill 2026 provides a suitable platform for ensuring that the services and policies consider the armed forces community's circumstances appropriately the length and breadth of the UK. By the same token, it offers a way to improve housing for armed forces families and improves safeguarding measures for the victims of crimes committed by the armed forces. It also provides greater safeguards against sexual and violent conduct, stalking and harassment for members of the armed forces, including those based here in Wales.</p>
<p>I'm grateful to the Legislation Committee and the Equality, Human Rights and Social Justice Committee, and I thank Members for their scrutiny of the Bill. I note that both committees agree with our assessment of the Bill's provisions that call for the Senedd's consent. I'm also aware that the Legislation Committee has noted that the deadline of a fortnight for laying the legislative consent memorandum was not met, and that I had not initially confirmed a recommendation for consent to be granted. We recognise the difficulties that delays in laying legislative consent memoranda can cause in terms of committee scrutiny. I also recognise the importance of laying legislative consent memoranda as soon as possible, rather than delaying them until the Welsh Government has come to a final conclusion in terms of its recommendations. I recognise the importance of providing clear recommendations for the Senedd on legislative consent memoranda as soon as possible to support effective scrutiny. I was able to inform the committees of our stance only when correspondence with the UK Government had been completed.</p>
<p>In terms of the changes to the scope of the covenant's duties and guidance, Members will be aware that I wrote to the UK Government in July requesting a requirement for the Welsh Ministers to give their consent, thereby ensuring stronger constitutional safeguards for the role of Welsh Ministers in relation to the covenant. I'm pleased that the committee supported my stance but am disappointed that the UK Government did not agree to this request.</p>
<p>I have shared my correspondence with the UK Government, in which I raised a number of matters related to the Bill, with both committees and all Members. I hope that this has answered the points raised by the Equality, Human Rights and Social Justice Committee regarding the assurances that I received from the UK Government, and I will be discussing these with the relevant UK Minister when we meet.</p>
<p>I'm committed that the Welsh Government will work with the other Governments of the UK to ensure that the covenant delivers for the armed forces community. This does not mean that every service across the United Kingdom is going to be provided in the same way; it means that every service recognises the needs and circumstances of the armed forces community.</p>
<p>As we move towards implementation, if this Bill is passed, I will ensure that the Welsh Government continues to work closely with our partners and stakeholders in Wales. This includes the armed forces expert group, the Senedd's cross-party group on the armed forces and cadets, our regional armed forces fora and the Welsh Local Government Association's armed forces network. Most important of all, we will continue to engage with the armed forces community and we'll listen to their needs and experiences as they navigate services and support in future.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778636
334
Cy
2026-10-13T18:10:00
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=16809&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=16809&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778637
335
Cy
2026-10-13T18:13:36
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17025&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17025&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Brif Weinidog. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cristiana Emsley.</p>
<p>Thank you, Deputy First Minister. I call on the Chair of the Legislation Committee, Cristiana Emsley.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778638
336
En
2026-10-13T18:13:43
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17032&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17032&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12185
12185
Cristiana Emsley AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185
Emsley, Cristiana
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. I'd like to begin by thanking my fellow committee members for their work on the legislative consent memorandum, which was laid before I was elected Chair. The committee has considered 15 memoranda since June 2026. It has been a significant body of work. Our report on this memorandum raises issues that are common to many of those other memoranda. I will begin by addressing those common themes.</p>
<p>The Welsh Government's view on whether the Senedd should grant consent to the relevant provisions in a Bill is an important part of the legislative consent process. It helps Senedd committees to come to an informed view about the legislative consent memorandum. Unfortunately, like every other memorandum laid by the Welsh Government to date, this memorandum did not include a recommendation on consent. The reason given in the memorandum was that the Welsh Government needed to analyse the wider impact of the UK legislative programme for Wales before it could come to a view. The same approach was taken across the first eight memoranda laid by this Welsh Government. We do not accept that a decision to carry out an analysis of the impact of the UK Government's legislative programme is an acceptable reason for not including a consent recommendation in a memorandum. We note the Counsel General's assurances that these eight memoranda were laid during the particular circumstances of a King's Speech coinciding with the formulation of a new Welsh Government. The Welsh Government has since agreed its principles on UK legislation in devolved areas. We hope these will now be used when the Government is determining its recommendations on consent.</p>
<p>We eventually received the Deputy First Minister's recommendations on consent on 24 September, four months after the Bill was reintroduced. Standing Orders state that legislative consent memoranda should normally be laid within two weeks. Not one memorandum laid by this Welsh Government to date has met that deadline. This memorandum was laid a little over five weeks after the reintroduction of the Bill. In her response to our report, which we received at 16:13 yesterday, the Deputy First Minister states that this is because the new Government needed to consider this Bill in detail. The Bill was reintroduced very shortly after the Senedd election. We accept that this is likely to have implications for the ability of the Welsh Government to adhere to the two-week deadline. However, officials working under the previous Welsh Government had already carried out a legal analysis of the Bill during the sixth Senedd, before it was subject to a carry-over motion. And, as I have noted above, there was no recommendation on consent from the Deputy First Minister. We therefore see no reason why the memorandum could not have been laid within two weeks of the reintroduction of the Bill.</p>
<p>I will now move on to the specific issues relating to the Bill before us today. First, on consent: we agree with the Welsh Government's assessment in the memorandum about which provisions require the Senedd's consent. Second, on delegated powers: the Welsh Government's principles on UK legislation in devolved areas state that powers to make subordinate legislation in devolved areas should be conferred on the Welsh Ministers alone. The principles also state that, where powers are conferred onto the Secretary of State and the Welsh Ministers concurrently, there should be a duty for the Secretary of State to seek the consent of the Welsh Ministers before exercising them. However, there are a number of provisions in the Bill that confer subordinate legislation-making powers in devolved areas on the Secretary of State alone.</p>
<p>One such power enables the Secretary of State to change which Welsh public bodies are subject to the covenant duty. The Secretary of State must consult the Welsh Ministers before exercising these powers. The Deputy First Minister requested that this be changed to a duty to obtain consent of the Welsh Ministers. The UK Government declined. The Deputy First Minister wrote that, while she favours a consent requirement, she does not anticipate circumstances where changes would be made to the duty or guidance without sufficient consultation. Can the Deputy First Minister guarantee that Welsh Ministers will be meaningfully consulted about the changes to the scope of the Bill or to the statutory guidance by this and future UK Governments? More fundamentally, the UK Government has declined to address a matter that appears to be a red line for the Welsh Government. Given this breach of the Welsh Government's principles, can the Deputy First Minister clarify why she's recommending that the Senedd gives its consent to the Bill? Diolch.</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddechrau trwy ddiolch i'm cyd-Aelodau ar y pwyllgor am eu gwaith ar y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol, a osodwyd cyn i mi gael fy ethol yn Gadeirydd. Mae'r pwyllgor wedi ystyried 15 o femoranda ers mis Mehefin 2026. Mae wedi bod yn gorff sylweddol o waith. Mae ein hadroddiad ar y memorandwm hwn yn codi materion sy'n gyffredin i lawer o'r memoranda eraill hynny. Fe ddechreuaf drwy fynd i'r afael â'r themâu cyffredin hynny.</p>
<p>Mae barn Llywodraeth Cymru ynghylch a ddylai'r Senedd roi cydsyniad i'r darpariaethau perthnasol mewn Bil yn rhan bwysig o'r broses cydsyniad deddfwriaethol. Mae'n helpu pwyllgorau'r Senedd i ddod i farn wybodus am y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol. Yn anffodus, fel pob memorandwm arall a osodwyd gan Lywodraeth Cymru hyd yma, nid oedd y memorandwm hwn yn cynnwys argymhelliad ar gydsyniad. Y rheswm a roddwyd yn y memorandwm oedd bod angen i Lywodraeth Cymru ddadansoddi effaith ehangach rhaglen ddeddfwriaethol y DU ar Gymru cyn y gallai ddod i farn. Mabwysiadwyd yr un ymagwedd ar draws yr wyth memoranda cyntaf a osodwyd gan y Llywodraeth Cymru hon. Nid ydym yn derbyn bod penderfyniad i gynnal dadansoddiad o effaith rhaglen ddeddfwriaethol Llywodraeth y DU yn rheswm derbyniol dros beidio â chynnwys argymhelliad cydsyniad mewn memorandwm. Nodwn sicrwydd y Cwnsler Cyffredinol fod yr wyth memoranda hyn wedi'u gosod yn ystod amgylchiadau penodol Araith y Brenin yn cyd-fynd â llunio Llywodraeth newydd Cymru. Ers hynny, mae Llywodraeth Cymru wedi cytuno ar ei hegwyddorion ar ddeddfwriaeth y DU mewn meysydd datganoledig. Rydym yn gobeithio y bydd y rhain yn cael eu defnyddio nawr pan fydd y Llywodraeth yn penderfynu ar ei hargymhellion ar gydsyniad.</p>
<p>Fe gawson ni argymhellion y Dirprwy Brif Weinidog ar gydsyniad yn y pen draw ar 24 Medi, bedwar mis ar ôl i'r Bil gael ei ailgyflwyno. Mae Rheolau Sefydlog yn nodi y dylai memoranda cydsyniad deddfwriaethol gael eu gosod fel arfer o fewn pythefnos. Nid oes yr un memorandwm sydd wedi'i osod gan y Llywodraeth Cymru hon hyd yma wedi bodloni'r terfyn amser hwnnw. Gosodwyd y memorandwm hwn ychydig dros bum wythnos ar ôl i'r Bil gael ei ailgyflwyno. Yn ei hymateb i'n hadroddiad, a gawsom am 16:13 ddoe, mae'r Dirprwy Brif Weinidog yn dweud bod hyn oherwydd bod angen i'r Llywodraeth newydd ystyried y Bil hwn yn fanwl. Cafodd y Bil ei ailgyflwyno yn fuan iawn ar ôl etholiad y Senedd. Rydym yn derbyn bod hyn yn debygol o beri goblygiadau i allu Llywodraeth Cymru i gadw at y terfyn amser o bythefnos. Fodd bynnag, roedd swyddogion a oedd yn gweithio o dan Lywodraeth flaenorol Cymru eisoes wedi cynnal dadansoddiad cyfreithiol o'r Bil yn ystod y chweched Senedd, cyn iddo fod yn destun cynnig i'w gario drosodd. Ac, fel yr wyf wedi nodi uchod, nid oedd unrhyw argymhelliad ar gydsyniad gan y Dirprwy Brif Weinidog. Nid ydym felly yn gweld unrhyw reswm pam na allai'r memorandwm fod wedi'i osod o fewn pythefnos i ailgyflwyno'r Bil.</p>
<p>Fe symudaf ymlaen nawr at y materion penodol sy'n ymwneud â'r Bil sydd o'n blaenau heddiw. Yn gyntaf, ar gydsyniad: rydym yn cytuno ag asesiad Llywodraeth Cymru yn y memorandwm ynghylch pa ddarpariaethau y mae angen cydsyniad y Senedd ar eu cyfer. Yn ail, ar bwerau dirprwyedig: mae egwyddorion Llywodraeth Cymru ar ddeddfwriaeth y DU mewn meysydd datganoledig yn nodi y dylai pwerau i wneud is-ddeddfwriaeth mewn meysydd datganoledig gael eu rhoi i Weinidogion Cymru a Gweinidogion Cymru yn unig. Mae'r egwyddorion hefyd yn nodi, pan gaiff pwerau eu rhoi i'r Ysgrifennydd Gwladol a Gweinidogion Cymru ar yr un pryd, y dylai fod dyletswydd ar yr Ysgrifennydd Gwladol i ofyn am gydsyniad Gweinidogion Cymru cyn eu harfer. Fodd bynnag, mae yna nifer o ddarpariaethau yn y Bil sy'n rhoi pwerau gwneud is-ddeddfwriaeth mewn meysydd datganoledig i'r Ysgrifennydd Gwladol yn unig.</p>
<p>Mae un pŵer o'r fath yn galluogi'r Ysgrifennydd Gwladol i newid pa gyrff cyhoeddus yng Nghymru sy'n ddarostyngedig i ddyletswydd y cyfamod. Rhaid i'r Ysgrifennydd Gwladol ymgynghori â Gweinidogion Cymru cyn arfer y pwerau hyn. Gofynnodd y Dirprwy Brif Weinidog i hyn gael ei newid yn ddyletswydd i gael cydsyniad Gweinidogion Cymru. Gwrthododd Llywodraeth y DU. Ysgrifennodd y Dirprwy Brif Weinidog, er ei bod hi'n ffafrio gofyniad cydsyniad, nad yw'n rhagweld amgylchiadau lle byddai newidiadau yn cael eu gwneud i'r ddyletswydd neu'r canllawiau heb ymgynghori digonol. A all y Dirprwy Brif Weinidog warantu y bydd ymgynghori ystyrlon â Gweinidogion Cymru ynglŷn â'r newidiadau i gwmpas y Bil neu i'r canllawiau statudol gan Lywodraeth y DU hon a Llywodraethau'r DU yn y dyfodol? Yn fwy sylfaenol, mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod mynd i'r afael â mater y mae'n ymddangos ei fod yn llinell goch i Lywodraeth Cymru. O ystyried yr achos hwn o dorri egwyddorion Llywodraeth Cymru, a all y Dirprwy Brif Weinidog egluro pam ei bod hi'n argymell bod y Senedd yn rhoi ei chydsyniad i'r Bil? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778635
337
En
2026-10-13T18:15:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17109&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17109&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778639
338
Cy
2026-10-13T18:19:03
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17352&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17352&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol, Zaynub Akbar. </p>
<p>I call on the Chair of the Equality, Human Rights and Social Justice Committee, Zaynub Akbar.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778640
339
En
2026-10-13T18:19:09
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17358&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17358&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12141
12141
Zaynub Akbar AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12141
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141
Akbar, Zaynub
<p>Diolch, Deputy Llywydd. As Chair of the Equality, Human Rights and Social Justice Committee, I am pleased to contribute to this debate on the legislative consent motion for the Armed Forces Bill. I am sure Members across the Chamber will recognise the significant contribution made by serving personnel, veterans and military families to communities throughout Wales. They make sacrifices on behalf of us all, and they should not face disadvantage when accessing the public services on which we all rely.</p>
<p>That principle sits at the heart of the armed forces covenant. It is a principle that the Senedd supported when considering the previous Armed Forces Bill in 2021, and it remains as important today as it was then. Members previously recognised that veterans, service personnel and their families should not be disadvantaged in accessing housing, healthcare and education, while also emphasising the importance of respecting devolved responsibilities in Wales. This Bill seeks to build on that foundation by extending existing covenant duties and bringing a wider range of public decision makers within scope. As the Welsh Government has noted, this would be the first time that both the UK and devolved Governments would be subject to these requirements. Our committee recognised from the outset that support for the armed forces community spans both reserved and devolved responsibilities. Defence itself is reserved, but many of the services that veterans and their families rely upon, including housing and aspects of social support, are devolved. That makes effective partnership working essential.</p>
<p>During our scrutiny, we sought further information from the Welsh Government on several important matters, and we thank the Deputy First Minister for engaging constructively with us in correspondence on the matters of interest to our members. First, we wanted confidence that the expanded duties would be implemented in a way that reflects Welsh circumstances. We welcome the assurances that the Welsh Government will continue to work closely with the Ministry of Defence and other Governments across the UK to improve co-ordination of support for veterans and service families. Secondly, we raised concerns about resources. New duties can create additional expectations and pressures for public bodies. At a time when budgets remain stretched, it is entirely reasonable to ask how any additional costs will be monitored and supported. We therefore welcome the Welsh Government's engagement with the UK Government on this issue, whilst noting that the absence of additional funding remains a matter that warrants continued attention.</p>
<p>We also examined proposals relating to the new defence housing service and the future use of Ministry of Defence land. Members will appreciate that housing is a matter of significant importance in every part of Wales. Opportunities to improve accommodation for service families are welcomed. Equally, any proposals involving defence land must be transparent, must respect Welsh planning processes, and must be developed in partnership with local communities. For that reason, we welcomed assurances that the new defence housing service will engage fully with local planning processes in Wales, and that compulsory acquisition powers would remain subject to established safeguards. We also welcome the commitment to work jointly with the Welsh Government to explore further opportunities relating to defence land and housing development.</p>
<p>The committee notes that differences remain between the Welsh and UK Governments regarding the extent of provisions that engage devolved competence. Nevertheless, we welcome the fact that the Welsh Government pressed UK Ministers for further information and assurances during the passage of the Bill and is now satisfied with those assurances. Therefore, while continuing to emphasise the need for ongoing scrutiny, particularly regarding funding implications and the future use of MOD land, the committee concluded that the Senedd should grant legislative consent. The committee therefore recommends that Members support today's legislative consent motion.</p>
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Fel Cadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol, rwy'n falch o gyfrannu at y ddadl hon ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar gyfer Bil y Lluoedd Arfog. Rwy'n siŵr y bydd Aelodau ar draws y Siambr yn cydnabod cyfraniad sylweddol personél sy'n gwasanaethu, cyn-filwyr a theuluoedd milwrol i gymunedau ledled Cymru. Maen nhw'n gwneud aberth ar ran pob un ohonom, ac ni ddylent wynebu anfantais wrth gael mynediad i'r gwasanaethau cyhoeddus yr ydym i gyd yn dibynnu arnynt.</p>
<p>Mae'r egwyddor honno wrth wraidd cyfamod y lluoedd arfog. Mae'n egwyddor a gafodd gefnogaeth y Senedd wrth ystyried Bil y Lluoedd Arfog blaenorol yn 2021, ac mae'n parhau i fod yr un mor bwysig heddiw ag yr oedd bryd hynny. Cydnabu'r Aelodau yn flaenorol na ddylai cyn-filwyr, personél sy'n gwasanaethu a'u teuluoedd fod dan anfantais o ran cael mynediad i dai, gofal iechyd ac addysg, gan bwysleisio hefyd bwysigrwydd parchu cyfrifoldebau datganoledig yng Nghymru. Mae'r Bil hwn yn ceisio adeiladu ar y sylfaen honno trwy ymestyn dyletswyddau presennol y cyfamod a dod ag ystod ehangach o'r bobl sy'n gwneud penderfyniadau cyhoeddus o fewn y cwmpas. Fel y mae Llywodraeth Cymru wedi'i nodi, dyma'r tro cyntaf y byddai Llywodraeth y DU a Llywodraethau datganoledig yn ddarostyngedig i'r gofynion hyn. Fe wnaeth ein pwyllgor gydnabod o'r cychwyn cyntaf bod cefnogaeth i gymuned y lluoedd arfog yn rhychwantu cyfrifoldebau a gedwir yn ôl a rhai datganoledig. Mae amddiffyn ei hun yn fater a gedwir yn ôl, ond mae llawer o'r gwasanaethau y mae cyn-filwyr a'u teuluoedd yn dibynnu arnyn nhw, gan gynnwys tai ac agweddau ar gymorth cymdeithasol, wedi'u datganoli. Mae hynny'n golygu bod gwaith partneriaeth effeithiol yn hanfodol.</p>
<p>Yn ystod ein craffu, gofynnwyd am ragor o wybodaeth gan Lywodraeth Cymru am sawl mater pwysig, a hoffem ddiolch i'r Dirprwy Brif Weinidog am ymgysylltu'n adeiladol â ni mewn gohebiaeth ar y materion sydd o ddiddordeb i'n haelodau. Yn gyntaf, roeddem eisiau hyder y byddai'r dyletswyddau estynedig yn cael eu gweithredu mewn ffordd sy'n adlewyrchu amgylchiadau Cymru. Rydym yn croesawu'r sicrwydd y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio'n agos gyda'r Weinyddiaeth Amddiffyn a Llywodraethau eraill ledled y DU i wella'r ffordd y caiff cymorth i gyn-filwyr a theuluoedd sy'n gwasanaethu ei gydlynu. Yn ail, fe wnaethon ni godi pryderon am adnoddau. Gall dyletswyddau newydd greu disgwyliadau a phwysau ychwanegol i gyrff cyhoeddus. Ar adeg pan mae cyllidebau yn parhau i fod dan bwysau, mae'n gwbl rhesymol gofyn sut y bydd unrhyw gostau ychwanegol yn cael eu monitro a'u cefnogi. Felly, rydym yn croesawu ymgysylltiad Llywodraeth Cymru â Llywodraeth y DU ar y mater hwn, ac yn nodi hefyd fod absenoldeb cyllid ychwanegol yn parhau i fod yn fater sy'n haeddu sylw parhaus.</p>
<p>Fe aethon ni ati hefyd i archwilio cynigion sy'n ymwneud â'r gwasanaeth tai amddiffyn newydd a'r defnydd o dir y Weinyddiaeth Amddiffyn yn y dyfodol. Bydd yr Aelodau yn gwerthfawrogi bod tai yn fater o bwysigrwydd sylweddol ym mhob rhan o Gymru. Croesewir cyfleoedd i wella llety i deuluoedd sy'n gwasanaethu. Yn yr un modd, rhaid i unrhyw gynigion sy'n ymwneud â thir amddiffyn fod yn dryloyw, rhaid iddyn nhw barchu prosesau cynllunio Cymru, a rhaid iddyn nhw gael eu datblygu mewn partneriaeth â chymunedau lleol. Am y rheswm hwnnw, fe wnaethon ni groesawu sicrwydd y bydd y gwasanaeth tai amddiffyn newydd yn ymgysylltu'n llawn â phrosesau cynllunio lleol yng Nghymru, ac y byddai pwerau caffael gorfodol yn parhau i fod yn ddarostyngedig i fesurau diogelu sefydledig. Rydym hefyd yn croesawu'r ymrwymiad i weithio gyda Llywodraeth Cymru i archwilio cyfleoedd pellach sy'n ymwneud â thir amddiffyn a datblygu tai.</p>
<p>Mae'r pwyllgor yn nodi bod yna wahaniaethau rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU o hyd o ran faint o ddarpariaethau sy'n ymwneud â chymhwysedd datganoledig. Serch hynny, rydym yn croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi pwyso ar Weinidogion y DU am ragor o wybodaeth a sicrwydd yn ystod pasio'r Bil a'i bod yn fodlon nawr â'r sicrwydd hwnnw. Felly, er ei bod yn parhau i bwysleisio'r angen am graffu parhaus, yn enwedig o ran goblygiadau cyllido a'r defnydd o dir y Weinyddiaeth Amddiffyn yn y dyfodol, daeth y pwyllgor i'r casgliad y dylai'r Senedd roi cydsyniad deddfwriaethol. Felly, mae'r pwyllgor yn argymell y dylai'r Aelodau gefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol heddiw.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778641
340
En
2026-10-13T18:20:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17409&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17409&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778647
341
En
2026-10-13T18:23:28
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17617&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17617&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12148
12148
Gareth Thomas AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12148
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148
Thomas, Gaz
<p>Reform UK supports the Armed Forces Bill, and Reform Wales will be supporting this LCM. Reform in Wales will always be proud to support veterans here in Wales. The armed forces covenant is a commitment of real significance. It provides that those who have served should suffer no disadvantage as a consequence of their service, and that special provision is justified for those who are willing to make the ultimate sacrifice for this country. For those who are willing to give everything for this country, the covenant represents the country's duty and obligation to them in return. That obligation carries particular weight here in Wales. An estimated 115,000 veterans live here—although this number is likely to be much higher—representing 4.5 per cent of residents aged 16 and over, compared to 3.8 per cent in England.</p>
<p>Local health boards and NHS trusts in Wales have been subject to a statutory duty to have due regard to the covenant since November 2022. The Bill extends that duty to the Welsh Ministers themselves and broadens its scope to include health and social care, employment, transport, social security and criminal justice. However, a statutory duty is of value only when it can be relied upon, and, in healthcare, the Welsh Government has already failed to effectively implement the covenant. Welsh health circular WHC/2023/022 provides that veterans should receive priority treatment for service-related conditions over other patients with the same clinical need, yet only 15 per cent of GP practices in Wales are accredited as veteran friendly. Veterans' NHS Wales, the dedicated mental health service for veterans, who I volunteer for, does vital work but receives only £920,000 a year. That is about £8 per veteran.</p>
<p>The Armed Forces Bill is a welcome step forward, but it is not enough on its own. We will support the motion today because we believe in both the Armed Forces Bill and the covenant it upholds. But we will be holding the Government to account over these duties and obligations coming into effect. And we will judge this Government by the outcomes it achieves for veterans. Diolch. </p>
<p>Mae Reform UK yn cefnogi Bil y Lluoedd Arfog, a bydd Reform Cymru yn cefnogi'r LCM hwn. Bydd Reform yng Nghymru bob amser yn falch o gefnogi cyn-filwyr yma yng Nghymru. Mae cyfamod y lluoedd arfog yn ymrwymiad o arwyddocâd gwirioneddol. Mae'n darparu na ddylai'r rhai sydd wedi gwasanaethu ddioddef unrhyw anfantais o ganlyniad i'w gwasanaeth, a bod modd cyfiawnhau darpariaeth arbennig i'r rhai sy'n fodlon gwneud yr aberth eithaf dros y wlad hon. I'r rhai sy'n barod i roi popeth dros y wlad hon, mae'r cyfamod yn cynrychioli dyletswydd a rhwymedigaeth y wlad iddyn nhw yn gydnabyddiaeth am hyn. Mae'r rhwymedigaeth honno yn arbennig o bwysig yma yng Nghymru. Amcangyfrifir bod 115,000 o gyn-filwyr yn byw yma—er bod y nifer hwn yn debygol o fod yn llawer uwch—sy'n cynrychioli 4.5 y cant o drigolion 16 oed a hŷn, o'i gymharu â 3.8 y cant yn Lloegr.</p>
<p>Mae byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG yng Nghymru wedi bod yn ddarostyngedig i ddyletswydd statudol i roi sylw dyledus i'r cyfamod ers mis Tachwedd 2022. Mae'r Bil yn ymestyn y ddyletswydd honno i Weinidogion Cymru eu hunain ac yn ehangu ei chwmpas i gynnwys iechyd a gofal cymdeithasol, cyflogaeth, trafnidiaeth, nawdd cymdeithasol a chyfiawnder troseddol. Fodd bynnag, dim ond pan y gellir dibynnu arni y mae dyletswydd statudol o werth, ac, ym maes gofal iechyd, mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi methu â gweithredu'r cyfamod yn effeithiol. Mae cylchlythyr iechyd Cymru WHC/2023/022 yn darparu y dylai cyn-filwyr gael triniaeth flaenoriaeth ar gyfer cyflyrau sy'n gysylltiedig â gwasanaeth dros gleifion eraill sydd â'r un angen clinigol, ond dim ond 15 y cant o bractisau meddygon teulu yng Nghymru sydd wedi'u hachredu fel rhai sy'n ystyriol o gyn-filwyr. Mae GIG Cymru i Gyn-filwyr, y gwasanaeth iechyd meddwl pwrpasol i gyn-filwyr, yr wyf yn gwirfoddoli iddo, yn gwneud gwaith hanfodol ond dim ond £920,000 y flwyddyn mae'n ei gael, sef tua £8 y cyn-filwr.</p>
<p>Mae Bil y Lluoedd Arfog yn gam ymlaen i'w groesawu, ond nid yw'n ddigon ar ei ben ei hun. Byddwn yn cefnogi'r cynnig heddiw oherwydd ein bod ni'n credu ym Mil y Lluoedd Arfog a'r cyfamod y mae'n ei gynnal. Ond fe fyddwn ni'n dwyn y Llywodraeth i gyfrif am y dyletswyddau a'r rhwymedigaethau hyn sy'n dod i rym. Ac fe fyddwn ni'n barnu'r Llywodraeth hon yn ôl y canlyniadau y mae'n eu cyflawni i gyn-filwyr. Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778695
342
En
2026-10-13T18:25:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17709&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17709&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778706
343
En
2026-10-13T18:26:13
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17782&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17782&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778707
344
En
2026-10-13T18:26:15
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17784&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17784&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
5083
5083
Gwyn Williams
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5083
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083
Williams, Gwyn
<p>I welcome this legislative consent memorandum for the Armed Forces Bill. My son, Emyr, serves in the 1st Regiment Royal Horse Artillery, so I value the opportunity to speak on this matter today. This Bill recognises a range of items, from the issue of defence housing and property, the armed forces covenant, as well as protecting victims of service offences. These issues directly impact thousands of Welsh armed forces personnel who serve.</p>
<p>This LCM seeks consent on defence housing and other property, which makes provisions for a 10-year plan to build new homes across a third of the Ministry of Defence estate. I welcome this, as veteran homelessness is a serious issue not just in Wales, but across the United Kingdom as a whole. I strongly believe that armed forces personnel and veterans must be provided with clear signposting and support on issues such as housing, in order to make a transition back to civilian life when that time eventually comes.</p>
<p>The armed forces covenant aims to provide further support to current armed forces personnel and veterans. I would hope that my son Emyr, as well as all other military personnel, are supported and that they receive access to essential services and are treated fairly.</p>
<p>Robust reforms are also needed to modernise the investigation, charging and disciplining procedures for victims of service offences. A protection towards armed forces personnel is seen here, with improvements of support for protecting the victims of the most serious offences from further harm. For these reasons, I am in support of granting consent to this LCM. We owe it to our troops and our veterans. Diolch yn fawr. </p>
<p>Rwy'n croesawu'r memorandwm cydsyniad deddfwriaethol hwn ar gyfer Bil y Lluoedd Arfog. Mae fy mab, Emyr, yn gwasanaethu yng Nghatrawd 1 y Magnelwyr Ceffylau Brenhinol, felly rwy'n gwerthfawrogi'r cyfle i siarad ar y mater hwn heddiw. Mae'r Bil hwn yn cydnabod ystod o eitemau, o fater tai ac eiddo amddiffyn, cyfamod y lluoedd arfog, yn ogystal â diogelu dioddefwyr troseddau gwasanaeth. Mae'r materion hyn yn effeithio'n uniongyrchol ar filoedd o bersonél lluoedd arfog Cymru sy'n gwasanaethu.</p>
<p>Mae'r LCM hwn yn ceisio cydsyniad ar dai amddiffyn ac eiddo arall, sy'n gwneud darpariaethau ar gyfer cynllun 10 mlynedd i adeiladu cartrefi newydd ar draws traean o ystad y Weinyddiaeth Amddiffyn. Rwy'n croesawu hyn, gan fod digartrefedd ymhlith cyn-filwyr yn fater difrifol nid yn unig yng Nghymru, ond ar draws y Deyrnas Unedig yn gyffredinol. Rwy'n credu'n gryf bod rhaid darparu arwyddion a chefnogaeth glir i bersonél y lluoedd arfog a chyn-filwyr ar faterion fel tai, er mwyn iddyn nhw allu trosglwyddo'n ôl i fywyd sifil pan ddaw'r amser hwnnw yn y pen draw.</p>
<p>Nod cyfamod y lluoedd arfog yw darparu cymorth pellach i bersonél presennol y lluoedd arfog a chyn-filwyr. Byddwn i'n gobeithio y bydd fy mab Emyr, yn ogystal â'r holl bersonél milwrol arall, yn cael eu cefnogi a'u bod yn cael mynediad at wasanaethau hanfodol ac yn cael eu trin yn deg.</p>
<p>Mae angen diwygiadau cadarn hefyd i foderneiddio'r gweithdrefnau ymchwilio, cyhuddo a disgyblu ar gyfer dioddefwyr troseddau gwasanaeth. Mae amddiffyniad ar gyfer personél y lluoedd arfog i'w weld yma, gyda gwelliannau o ran cymorth i amddiffyn dioddefwyr y troseddau mwyaf difrifol rhag niwed pellach. Am y rhesymau hyn, rwy'n cefnogi rhoi cydsyniad i'r LCM hwn. Mae arnom ddyled i'n milwyr a'n cyn-filwyr. Diolch yn fawr.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778733
345
En
2026-10-13T18:27:56
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17885&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17885&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
8585
8585
James Evans AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585
Evans, James
<p>Deputy First Minister, as co-chair of the cross-party group on the armed forces and cadets, I welcome this Bill and the strengthening of the armed forces covenant. Our service personnel, veterans and their families deserve our full support. But paragraph 25 of the Government's LCM makes clear that implementation costs in Wales must be met from existing budgets, with no additional UK Government funding. So, I'd like to ask you, Deputy First Minister: what assessment has your Government made of these costs, and how will you ensure that already stretched local authorities and health boards have the resources and the guidance they need to meet their expanded duties under the covenant? Diolch.</p>
<p>Ddirprwy Brif Weinidog, fel cyd-gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar y lluoedd arfog a'r cadetiaid, rwy'n croesawu'r Bil hwn a chryfhau cyfamod y lluoedd arfog. Mae ein personél gwasanaeth, cyn-filwyr a'u teuluoedd yn haeddu ein cefnogaeth lawn. Ond mae paragraff 25 o LCM y Llywodraeth yn gwneud yn glir bod yn rhaid i gostau gweithredu yng Nghymru gael eu talu o gyllidebau presennol, heb unrhyw gyllid ychwanegol gan Lywodraeth y DU. Felly, hoffwn ofyn i chi, Ddirprwy Brif Weinidog: pa asesiad y mae eich Llywodraeth wedi'i wneud o'r costau hyn, a sut fyddwch chi'n sicrhau bod gan awdurdodau lleol a byrddau iechyd sydd eisoes dan bwysau yr adnoddau a'r arweiniad sydd eu hangen arnynt i gyflawni eu dyletswyddau estynedig o dan y cyfamod? Diolch.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778734
346
Cy
2026-10-13T18:28:33
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17922&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17922&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl. </p>
<p>I call on the Cabinet Minister to reply to the debate. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778737
347
En
2026-10-13T18:28:41
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=17930&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=17930&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
8670
8670
Sioned Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8670
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670
Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb
Williams, Sioned
<p>Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. In closing this debate, I'd like to thank both the committees and the Members for their contributions to today's debate. I think holding this debate today ensures that the Senedd's views are heard and represented in the passage of this important legislation. That passage is ongoing. The UK Government has today tabled further amendments to the Bill. So, if these amendments are deemed as requiring a further LCM, I will ensure the Senedd are updated and a supplementary LCM is laid.</p>
<p>I want to respond firstly to the points made by the Chair of the Legislation Committee. I absolutely recognise, and I said this in my opening remarks, the importance of providing the Senedd with clear recommendations on legislative consent memoranda at the earliest opportunity to support effective scrutiny. However, I also recognise the importance of laying legislative consent memoranda as soon as possible, rather than delaying them until the Welsh Government has reached a conclusion on its recommendation. I was able to inform the committees of the position once those discussions with the UK Government had taken place. </p>
<p>As regards the requirement for the new Government to consider this Bill in detail in light of its manifesto commitments, that's why the initial two-week deadline for laying this LCM for the Bill wasn't met. We recognise the difficulties that delayed LCMs cause for effective scrutiny; nonetheless, we are committed to the effective discharge of the legislative consent process and adherence to the two-week deadline.</p>
<p>As regards my recommendation, the Bill makes provision about the armed forces covenant legal duty of due regard, both extending its application to the Welsh Government and extending the policy areas it applies to. We have a programme for government commitment, as I outlined, to uphold the principles of the covenant, and I think this duty will help us and other public bodies to uphold the covenant by requiring the armed forces community to be considered when key decisions on policy are taken.</p>
<p>I want to turn to the points made by the Chair of the human rights, equality and social justice committee—I still want to call it ESJ. On the specific points that you made, I welcome the committee's support for some of the points that I made in my correspondence to the committee. I just want to quickly touch on some of the points that you made, specifically around housing, because I think that the committee raised valid points around the DHS and the disposal of surplus defence land in Wales, which could support our house-building goals. I'm pleased that Welsh Government and MOD officials met on 14 September to discuss this issue and others relating to the DHS. I just want to give assurance that my officials have agreed to work in partnership to explore any opportunities defence land may present in terms of house building and other Government priorities, and I'll update the Senedd as soon as these discussions develop.</p>
<p>I'd also like to make Members aware that, on 30 November, I will be taking a paper to Cabinet regarding our approach to the armed forces covenant to co-ordinate our work across Government and drive progress in the area. We've also convened a Wales covenant conference before that, on 19 November, in Swansea, bringing together the armed forces, UK Government, public bodies and the private and third sectors to share best practice and explore the challenges we need to address collectively around the covenant, many of which have been highlighted by Members across the Siambr today.</p>
<p>Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Wrth gloi'r ddadl hon, hoffwn ddiolch i'r pwyllgorau a'r Aelodau am eu cyfraniadau i'r ddadl heddiw. Rwy'n credu bod cynnal y ddadl hon heddiw yn sicrhau bod safbwyntiau'r Senedd yn cael eu clywed a'u cynrychioli wrth i'r ddeddfwriaeth bwysig hon fynd ar ei hynt. Mae'r broses honno'n parhau. Heddiw, mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno gwelliannau pellach i'r Bil. Felly, os ystyrir bod y gwelliannau hyn yn gofyn am LCM pellach, byddaf yn sicrhau bod y Senedd yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf a bod LCM atodol yn cael ei osod.</p>
<p>Rwyf am ymateb yn gyntaf i'r pwyntiau a wnaed gan Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth. Rwy'n cydnabod yn llwyr, ac fe ddywedais i hyn yn fy sylwadau agoriadol, bwysigrwydd rhoi argymhellion clir i'r Senedd ar femoranda cydsyniad deddfwriaethol ar y cyfle cynharaf i gefnogi craffu effeithiol. Fodd bynnag, rwyf hefyd yn cydnabod pwysigrwydd gosod memoranda cydsyniad deddfwriaethol cyn gynted â phosibl, yn hytrach na'u gohirio nes bod Llywodraeth Cymru wedi dod i gasgliad ar ei hargymhelliad. Roeddwn i'n gallu hysbysu'r pwyllgorau o'r sefyllfa unwaith roedd y trafodaethau hynny gyda Llywodraeth y DU wedi digwydd.</p>
<p>O ran y gofyniad i'r Llywodraeth newydd ystyried y Bil hwn yn fanwl yng ngoleuni ei hymrwymiadau maniffesto, dyna pam na chafodd y terfyn amser cychwynnol o bythefnos ar gyfer gosod yr LCM hwn ar gyfer y Bil ei fodloni. Rydym yn cydnabod yr anawsterau y mae LCMs sydd wedi'u gohirio yn eu hachosi ar gyfer craffu effeithiol; serch hynny, rydym wedi ymrwymo i gyflawni'r broses cydsyniad deddfwriaethol yn effeithiol a chadw at y terfyn amser o bythefnos.</p>
<p>O ran fy argymhelliad, mae'r Bil yn gwneud darpariaeth ynglŷn â dyletswydd gyfreithiol cyfamod y lluoedd arfog o sylw dyladwy, gan ymestyn ei gymhwysiad i Lywodraeth Cymru ac ymestyn y meysydd polisi y mae'n berthnasol iddynt. Mae gennym ymrwymiad yn y rhaglen lywodraethu, fel yr amlinellais, i gynnal egwyddorion y cyfamod, ac rwy'n credu y bydd y ddyletswydd hon yn ein helpu ni a chyrff cyhoeddus eraill i gynnal y cyfamod trwy ei gwneud yn ofynnol i gymuned y lluoedd arfog gael ei hystyried pan fydd penderfyniadau allweddol ar bolisïau yn cael eu gwneud.</p>
<p>Rwyf am droi at y pwyntiau a wnaed gan Gadeirydd y pwyllgor hawliau dynol, cydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol—rwy'n dal eisiau ei alw'n ESJ. O ran y pwyntiau penodol a wnaethoch, rwy'n croesawu cefnogaeth y pwyllgor i rai o'r pwyntiau a wnes yn fy ngohebiaeth i'r pwyllgor. Rwyf eisiau sôn yn gyflym am rai o'r pwyntiau a wnaethoch, yn benodol ynglŷn â thai, oherwydd rwy'n credu bod y pwyllgor wedi codi pwyntiau dilys ynghylch y DHS a gwaredu tir amddiffyn dros ben yng Nghymru, a allai gefnogi ein nodau adeiladu tai. Rwy'n falch bod swyddogion Llywodraeth Cymru a'r Weinyddiaeth Amddiffyn wedi cyfarfod ar 14 Medi i drafod y mater hwn a materion eraill sy'n ymwneud â'r DHS. Rwyf am roi sicrwydd bod fy swyddogion wedi cytuno i weithio mewn partneriaeth i archwilio unrhyw gyfleoedd y gall tir amddiffyn eu cyflwyno o ran adeiladu tai a blaenoriaethau eraill y Llywodraeth, a byddaf yn diweddaru'r Senedd cyn gynted ag y bydd y trafodaethau hyn yn mynd rhagddynt.</p>
<p>Hoffwn hefyd roi gwybod i'r Aelodau y byddaf, ar 30 Tachwedd, yn mynd â phapur i'r Cabinet ynglŷn â'n hymagwedd tuag at gyfamod y lluoedd arfog i gydlynu ein gwaith ar draws y Llywodraeth ac i ysgogi cynnydd yn y maes. Rydym hefyd wedi cynnull cynhadledd cyfamod Cymru cyn hynny, ar 19 Tachwedd, yn Abertawe, a fydd yn dwyn ynghyd y lluoedd arfog, Llywodraeth y DU, cyrff cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector i rannu arfer gorau ac archwilio'r heriau y mae angen i ni fynd i'r afael â nhw gyda'n gilydd o amgylch y cyfamod, y mae llawer ohonyn nhw wedi'u nodi gan Aelodau ar draws y Siambr heddiw.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778664
348
En
2026-10-13T18:30:00
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=18009&l=en
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=18009&l=cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778670
349
Cy
2026-10-13T18:32:47
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=18176&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=18176&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
8670
8670
Sioned Williams AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8670
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670
Williams, Sioned
<p>I gloi, dwi'n credu y dylai cefnogaeth i gymuned y lluoedd arfog ein huno ni i gyd yn y Siambr hon. I gydnabod effeithiau cadarnhaol y Bil hwn, dwi'n argymell bod y Senedd yn cefnogi'r Bil ac yn rhoi ei chydsyniad. Diolch.</p>
<p>To conclude, I believe that support for the armed forces community should unite us all in this Chamber. To recognise the positive effects of this Bill, I recommend that the Senedd supports the Bill and gives its consent. Thank you.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778672
350
Cy
2026-10-13T18:33:03
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=18192&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=18192&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Y cwestiwn yw: a ddylid y derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Does dim gwrthwynebiad, felly derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.</p>
<p>The proposal is to agree the motion. Does any Member object? There are no objections. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36. </p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778675
351
Cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
I
<p>Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.<br><br></p>
<p>Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778676
352
Cy
2026-10-13T18:33:18
http://www.senedd.tv/cy/16315?startPos=18207&l=cy
http://www.senedd.tv/en/16315?startPos=18207&l=en
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Deputy Presiding Officer
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Daw hynny â thrafodion heddiw i ben.</p>
<p>That brings today's proceedings to a close.</p>
16315
7
2026-10-13T13:30:02
778681
353
Cy
261013-8
8. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Lluoedd Arfog
8. Legislative Consent Motion: The Armed Forces Bill
I
<p>Daeth y cyfarfod i ben am 18:33.</p>
<p>The meeting ended at 18:33.</p>