Y Cyfarfod Llawn

Plenary

26/02/2020

Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair. 

Datganiad gan y Llywydd

Cyn cychwyn, dwi eisiau hysbysu'r Cynulliad fod y Bil Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Indemniadau) (Cymru), yn unol â Rheol Sefydlog 26.75 wedi cael Cydsyniad Brenhinol heddiw. 

1. Cwestiynau i Weinidog yr Economi, Thrafnidiaeth a Gogledd Cymru

Yr eitem gyntaf, felly, sy'n dilyn ar ein hagenda ni yw'r cwestiynau i Weinidog yr Economi, Trafnidiaeth a Gogledd Cymru. A'r cwestiwn cyntaf gan Angela Burns. 

Cysylltedd Trafnidiaeth Gyhoeddus

1. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i wella cysylltedd trafnidiaeth gyhoeddus yng ngorllewin Cymru? OAQ55126

Gan weithio gyda Trafnidiaeth Cymru a chydag awdurdodau lleol, rydym yn buddsoddi mewn gwella gwasanaethau rheilffyrdd, bysiau a chludiant cymunedol, ac yn y gwaith o ddatblygu ein cynigion ar gyfer y metro yn rhanbarth y de-orllewin.

Weinidog, rwyf yma i ofyn heb unrhyw gywilydd i Lywodraeth Cymru gefnogi cais gorsaf drenau Sanclêr i Network Rail i ailagor gorsaf drenau yn Sanclêr. Fe’i caewyd ym 1964, ac mae’r ymgyrch i’w hailagor wedi bod ar waith dros y degawd diwethaf. Mae Sanclêr yn dref sy’n tyfu. Mae absenoldeb yr orsaf drenau honno’n fwlch amlwg yn rhwydwaith gorllewin Cymru. Mae llawer iawn o dai modern, nid yn unig yn Sanclêr, ond yn y pentrefi cyfagos, ac mae'n rhaid i chi naill ai fynd i Gaerfyrddin neu Hendy-gwyn ar Daf, ac nid oes yr un ohonynt, mewn gwirionedd, yn ddigon mawr i ymdrin â rhai o'r problemau fel parcio ac ati; mae Hendy-gwyn ar Daf yn hunllef llwyr, fel y gwyddoch yn iawn.

Yn ôl yr hyn a ddeallaf, rydych wedi bwrw ymlaen â thrydydd cam yr ymgynghoriad. Mae deiseb ar waith, a chredwn fod gan Gaerdydd, gyda Melin Elái, gryn dipyn o orsafoedd ym mhob rhan o Gaerdydd eisoes. Rydym yn deall bod gan Garno a Glannau Dyfrdwy achosion cryf, ond mae Sanclêr eisoes ar brif reilffordd. Byddai'n hawdd iawn i'w wneud, a byddai o gymorth mawr gyda phethau fel cynhwysiant cymdeithasol, a sicrhau nad is-dref bell yn unig yw hi, ond rhan o holl rwydwaith Caerfyrddin ac Abertawe, ac rydym o ddifrif yn dibynnu ar eich cefnogaeth.

Gallaf roi sicrwydd i'r Aelod fy mod yn cefnogi'r cais ar gyfer gorsaf Sanclêr. Mae'n un o bedwar sydd ar y rhestr fer ledled Cymru am asesiad pellach ac enwebiad posibl fel blaenoriaeth ar gyfer buddsoddiad gan Lywodraeth y DU. Credaf y byddai o gymorth pe bai Llywodraeth y DU yn dangos ei bod yn barod i fuddsoddi mwy yn y seilwaith rheilffyrdd yng Nghymru, ac felly mae'r prosiect yn cael ei ddatblygu o dan raglen metro'r de-orllewin.

Cau Ffyrdd a Rheilffyrdd yn Nyffryn Conwy

2. A wnaiff y Gweinidog ddatganiad am effaith cau ffyrdd a rheilffyrdd yn ddiweddar yn Nyffryn Conwy? OAQ55118

Lywydd, a gaf fi ddweud fy mod yn cydymdeimlo'n llwyr â'r cymunedau yr effeithir arnynt yn etholaeth Janet Finch-Saunders? O ystyried faint o law a gawsom, diolch byth, ni chafwyd llawer iawn o darfu ar y rhwydwaith cefnffyrdd yng Nghonwy, gyda dim ond dau achos o gau ar yr A470. Fodd bynnag, mae rheilffordd Dyffryn Conwy yn dal i fod ar gau, gyda gwasanaeth bws yn lle trenau yn gweithredu rhwng Cyffordd Llandudno a Blaenau Ffestiniog.

Diolch yn fawr, a gwerthfawrogir eich cydymdeimlad yn fawr iawn. Mae llifogydd diweddar, wrth gwrs, fel y dywedoch chi, wedi difrodi’r rheilffordd yn ddifrifol, ac mae hynny’n wirioneddol drist o gofio bod buddsoddiad o £7.5 miliwn wedi’i wneud ynddi yn ddiweddar. Ond mae'r rheilffordd hon yn wynebu problemau gyda hyd yn oed y glaw ysgafnaf. Felly, pan gawn lifogydd, mae wythnosau lawer cyn ein bod mewn sefyllfa lle nad yw pobl yn gorfod defnyddio gwasanaethau bysiau yn lle trenau. Ond rydym hefyd wedi gweld yr A470 ar gau i'r gogledd o Lanrwst ormod o weithiau. Mor ddiweddar â dydd Sadwrn, roedd yn eithriadol o anodd mynd i mewn i Lanrwst o gwbl. Felly, er bod Llywodraeth Cymru yn buddsoddi mewn gwelliannau rhwng Penllwyn a Than Lan ac ym Maenan, mae'r ffordd yn dal i gau. Mae traffig yn cael ei orfodi oddi ar y gefnffordd i’r ddrysfa o lonydd a reolir gan yr awdurdod lleol ym Maenan. Ac er mwyn i mi gyrraedd Llanrwst ddydd Sadwrn, bu’n rhaid i mi fynd dros y bryn drwy Eglwys-bach a Llanddoged. Yn syml, ni all y ffyrdd hyn ymdopi ag unrhyw draffig sylweddol sy'n mynd i'r ddau gyfeiriad.

Pa gamau y byddwch yn eu cymryd i helpu i greu llwybr dichonadwy i unigolion sydd angen teithio i fyny ac i lawr dwyrain Dyffryn Conwy yn ystod yr hyn sy'n edrych yn debygol iawn bellach o fod yn llifogydd difrifol dro ar ôl tro yn y dyfodol?

A gaf fi ddiolch i Janet Finch-Saunders am ei chwestiwn, a dweud, er fy mod yn cydymdeimlo’n llwyr â'r cymunedau yr amharwyd arnynt o ganlyniad i'r llifogydd, fy mod hefyd yn ddiolchgar iawn am eu hamynedd? A hoffwn ddiolch hefyd i staff ar draws y rhwydwaith trafnidiaeth cyfan sydd wedi gweithio mor ddiflino ers i'r llifogydd ddechrau i gynorthwyo'r cyhoedd sy'n teithio. Hoffwn gofnodi fy niolch hefyd i Wasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru sydd wedi gweithio’n ddiflino i gynorthwyo pobl ac i gefnogi’r awdurdodau trafnidiaeth hefyd.

Nawr, caewyd cefnffordd yr A470, fel y nododd yr Aelod, mewn dau fan yn ystod y stormydd diweddar, gan gynnwys yn Llanrwst. Cafodd ei chau am oddeutu 0900 ddydd Sul 9 Chwefror a chafodd ei hailagor am oddeutu 0800 y bore canlynol. Nawr, credaf fod yr Aelod yn iawn fod achosion o lifogydd ar y rhwydwaith cefnffyrdd yn debygol o ddigwydd yn amlach, o ystyried y newid yn yr hinsawdd, a dyna pam fod Llywodraeth Cymru yn buddsoddi mewn cronfa cydnerthedd ffyrdd, yn benodol ar gyfer buddsoddi mewn ffyrdd sy'n debygol o gael llifogydd, a buaswn yn dychmygu y byddai'r A470 yn y ddau le’n gwneud cais da ar gyfer buddsoddi.

Ond a gaf fi hefyd rannu tristwch a siom yr Aelod gyda’r hyn sydd wedi digwydd ar reilffordd Conwy? Roeddwn yno'r llynedd yn ymweld â'r gwaith a oedd yn mynd rhagddo gan Network Rail. Roedd yn ymdrech enfawr, ac mae'n wirioneddol dorcalonnus ein bod, mor fuan ar ôl i'r gwaith hwnnw gael ei gwblhau, wedi gweld rhagor o ddifrod gan stormydd.

13:35
Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau

Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd Plaid Cymru, Helen Mary Jones.  

Diolch, Lywydd. Ddoe, yn ei ddatganiad ar drafnidiaeth, nododd y Gweinidog rai dyheadau lefel uchel iawn. Soniodd am fwy o ffocws ar gysylltedd, datgarboneiddio ac integreiddio mewn perthynas â’r metro, ac rwy'n siŵr fod y rhain yn ddyheadau y byddai pawb yn y Siambr hon yn eu cefnogi.

Fodd bynnag, Lywydd, rwy’n parhau i boeni am rai o’r bylchau rhwng dyheadau a’u cyflawniad, ac os caf atgoffa’r Gweinidog, yn gyntaf oll, o rai sgyrsiau a gawsom ddoe, bydd y Gweinidog yn cofio’r ymrwymiad a wnaeth, gyda’r cytundeb rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru, y byddai'r astudiaeth ddichonoldeb ar fetro'r de-orllewin yn cynnwys cymoedd y gorllewin, gan gynnwys cwm Aman a chwm Gwendraeth. Nawr, mewn ymateb ysgrifenedig i Dr Dai Lloyd, ar 20 Medi y llynedd, atebodd y Gweinidog fod astudiaeth ddichonoldeb wedi’i chynnal, ond nad oedd, bryd hynny, yn cynnwys cymoedd y gorllewin. Roedd hynny yn yr ateb ysgrifenedig. Bydd y Gweinidog yn cofio i dri gwahanol llefarydd Plaid Cymru ofyn iddo deirgwaith ddoe a oedd yr ymrwymiad hwnnw wedi’i gyflawni ai peidio. Ni roddodd ateb i Dai Lloyd, ni roddodd ateb i mi ac ni roddodd ateb i Adam Price. Felly, rwy'n awyddus iawn i ofyn i'r Gweinidog heddiw, a yw'r astudiaeth ddichonoldeb honno wedi'i chwblhau? Os nad yw wedi’i chwblhau, pryd y mae'n disgwyl iddi gael ei chwblhau? A yw’n cynnwys—a gadewch inni fod yn wirioneddol benodol—cwm Aman a chwm Gwendraeth ai peidio? A phryd y bydd y Gweinidog yn gallu rhannu'r astudiaeth ddichonoldeb honno gyda'r Aelodau, gan dderbyn, wrth gwrs, y gallai fod rhywfaint o oedi, oherwydd materion sy’n ymwneud â chyfrinachedd masnachol?

Wel, fel y dywedais ddoe mewn ymateb i gwestiynau, rydym wedi ariannu'r pedwar awdurdod lleol, sy'n cael eu harwain yn yr achos hwn gan Gyngor Dinas a Sir Abertawe, sydd wedi cynnal yr astudiaeth ddichonoldeb gychwynnol i'r system fetro. Bydd Trafnidiaeth Cymru yn bwrw ymlaen â'r gwaith yn awr. Bydd y gwaith hwnnw'n fwy helaeth ac eang a bydd yn ystyried pob rhan o'r rhanbarth a sut y gellid gwella neu ymestyn y system fetro honno, o ran ei gweledigaeth ac o ran sut y gallwn ei chyflenwi.

Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am ei ateb. Nid yw'n dweud wrthyf o hyd pryd y byddwn yn gwybod mewn gwirionedd a yw'n cynnwys cwm Aman a chwm Gwendraeth ai peidio, ac rwy'n ei wahodd i weld a yw am allu rhoi syniad ychydig yn well inni am hynny nawr.

Ond os caf sôn am ymrwymiad arall a wnaed ganddo fel rhan o gytundeb gyda'n plaid, bydd yn cofio, yn y cytundeb cyllideb terfynol â Llywodraeth Cymru, inni gytuno i beidio â gwrthwynebu'r gyllideb, ac un o amodau hynny oedd bod £2 filiwn i'w ddyrannu tuag at wella pwyntiau gwefru cerbydau trydan ledled Cymru. Nawr, rwy'n siŵr y bydd yn ymwybodol fod mwyafrif awdurdodau lleol de Cymru, ym mis Hydref 2019, yn yr 20 y cant isaf o awdurdodau lleol ledled y DU yn ôl y ffigurau. Er enghraifft, un o'r awdurdodau a raddiwyd isaf oedd Rhondda Cynon Taf, gyda thri phwynt gwefru cyhoeddus yn unig i bob 100,000 o bobl; dim ond pedwar oedd gan Gaerffili ar y pryd; a Bro Morgannwg, dim ond pump i bob 100,000 o bobl.

Roedd hwn yn ymrwymiad i fuddsoddi'n sylweddol, a tybed a all y Gweinidog ddweud wrthym heddiw beth sydd wedi'i wneud gyda'r buddsoddiad hwnnw, a sut y mae'n egluro’r ffaith bod gennym ffigurau mor isel yn rhai o'r cymunedau sydd ei angen fwyaf? Credaf y byddai pob un ohonom yn rhannu dyheadau'r Gweinidog i sicrhau bod mwy a mwy o bobl yn defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, ond bydd llawer o bobl yn parhau i fod eisiau neu angen defnyddio cerbydau preifat, ac mae angen inni sicrhau eu bod yn defnyddio cerbydau trydan lle bynnag y bo modd.

13:40

A gaf fi ddiolch i Helen Mary Jones am y cwestiwn ynghylch pwyntiau gwefru trydan? Credaf fod yr esboniad yn syml iawn: mae'r farchnad wedi methu hyd yma ledled y rhan fwyaf o'r DU, gan gynnwys rhannau helaeth o Gymru. Er mwyn mynd i'r afael â hynny, gallai'r Llywodraeth—unrhyw Lywodraeth—wneud un o ddau beth: (1) aros i'r farchnad ymateb i'r galw cynyddol, ac rydym yn gweld cynnydd sylweddol yn nifer y pwyntiau gwefru; neu (2) buddsoddi.

Nawr, os yw Llywodraeth yn mynd i fuddsoddi, mae opsiynau eraill i'w cael. Un ohonynt yw taflu'r arian i mewn i'r systemau gwefru presennol a defnyddio arian y trethdalwr i dalu am y seilwaith angenrheidiol, neu ddefnyddio'r arian i gymell y farchnad. Dyna'n union rydym yn ei wneud gyda'r £2 filiwn y cytunwyd arno gyda Phlaid Cymru, gan weithio gyda Banc Datblygu Cymru, a darparwyr pwyntiau gwefru trydan, fel nad ydym yn cael gwerth £2 filiwn o bwyntiau seilwaith yn unig, ond ein bod yn cael miliynau lawer yn fwy ohonynt, ac yn cynyddu'r ffigur gryn dipyn wrth wneud hynny o ran faint o bwyntiau gwefru sydd gennym ledled Cymru.

Gallaf ddeall dyheadau'r Gweinidog i wneud i'r £2 filiwn fynd ymhellach—mae hynny'n gwneud rhywfaint o synnwyr, ond mae'n codi cwestiwn ynglŷn ag amser a phryd y caiff hyn ei gyflawni mewn gwirionedd. Mae'r Gweinidog yn iawn, wrth gwrs, i dynnu sylw at y problemau sy'n ymwneud â methiant y farchnad. Mae'n debygol y bydd methiant y farchnad yn parhau i ddigwydd, yn rhai o'n cymunedau tlotaf ac o bosibl yn rhai o'n cymunedau gwledig mwy anghysbell. Mae wedi bod yn ddiddorol gweld, wrth gwrs, fod Gwynedd wedi gallu gwneud yn well na rhai awdurdodau lleol eraill yn hyn o beth. Felly, pryd y mae'r Gweinidog yn teimlo y bydd yn gallu rhoi dadansoddiad i'r Cynulliad hwn o sut yn union y mae, neu y bydd, y £2 filiwn hwnnw'n cael ei wario? Ac a fydd yn gallu dangos i ni ymhle y mae'r pwyntiau gwefru newydd hynny wedi’u gosod, gan y buaswn yn cytuno ag ef na fyddem yn awyddus i weld buddsoddiad cyhoeddus yn cael ei roi ar waith yn lle buddsoddiad y sector preifat lle gallai'r farchnad gyflawni?

Wel, gallaf roi sicrwydd i'r Aelod ein bod wedi ymrwymo i ddatblygu strategaeth gwefru cerbydau trydan i Gymru. Mae honno'n strategaeth a fydd yn cael ei chyhoeddi eleni. Mae'n cwmpasu'r cyd-destun ar gyfer ymyrraeth bellach gan Lywodraeth Cymru uwchlaw a thu hwnt i'r £2 filiwn ar ddarparu seilwaith gwefru cerbydau trydan. A gallaf roi sicrwydd i'r Aelod hefyd y bydd llythyr cylch gwaith Trafnidiaeth Cymru ar gyfer y flwyddyn i ddod yn cynnwys eu comisiynu i gefnogi'r ymarfer hwn er mwyn inni allu cyflwyno, cyn gynted â phosibl, seilwaith newydd gwell ar gyfer gwefru ceir yn gyflym.

Diolch, Lywydd. Weinidog, o dan eich goruchwyliaeth chi, faint o gynlluniau trafnidiaeth mawr sydd wedi costio cryn dipyn yn fwy ac wedi cymryd mwy o amser i'w cwblhau na'r disgwyl?

Wel, ni chredaf fod y ffigur yn agos at nifer y prosiectau trafnidiaeth y mae Llywodraeth y DU wedi bod yn gyfrifol am eu darparu, yn enwedig ar y rheilffyrdd. Nid oes angen i ni ond edrych ar HS2 fel enghraifft o'r ffordd y mae costau wedi cynyddu allan o reolaeth, neu Crossrail, neu unrhyw un o'r prosiectau ffyrdd sy'n cael eu cyflenwi gan Highways England.

Buaswn yn dweud wrth yr Aelod, er hynny, ei bod yn siomedig bob tro y bydd prosiect ffordd, neu brosiect rheilffordd o ran hynny, yn cael ei gyflawni y tu hwnt i'r amserlen a addawyd, neu'n cael ei gyflawni dros gyllideb. Fodd bynnag, ceir rhai amgylchiadau lle mae prosiectau wedi cael eu cyflawni, naill ai o dan y gyllideb neu o fewn y gyllideb ac o fewn yr amserlen a ragwelwyd yn wreiddiol, gan gynnwys y prosiect ffordd mawr yn etholaeth yr Aelod, ffordd osgoi'r Drenewydd.

Diolch am eich ateb, Weinidog. Wrth gwrs, roedd fy nghwestiwn yn ymwneud â chynlluniau trafnidiaeth yma yng Nghymru, a dyma fy ngwaith—craffu ar eich perfformiad yma yn y Senedd hon. A gaf fi ofyn, Weinidog, neu wneud y pwynt nad yw perfformiad Llywodraeth Cymru ar gyflawni prosiectau seilwaith ffyrdd mawr wedi bod yn dda o gwbl? Ac rwy'n gwerthfawrogi eich bod yn derbyn y rhwystredigaeth pan fydd hynny'n digwydd.

Yr wythnos diwethaf, amlygodd adroddiad yr archwilydd cyffredinol i adran 2 o'r A465 fod tarfu, oedi a gorwariant o £100 miliwn wedi bod o gymharu â'r amcangyfrif cychwynnol yn 2014. Roedd i fod i gael ei chwblhau yn 2018 ac yna fe'i gwthiwyd ymlaen i 2019, ac mae bellach i fod i gael ei chwblhau yn 2021. A ydych yn ffyddiog na fydd rhagor o oedi a chynnydd yn y costau, gan nad yw'r archwilydd cyffredinol, yn anffodus, wedi'i argyhoeddi ynglŷn â hynny, ac a dweud y gwir, mae wedi dod i'r casgliad fod y gost derfynol yn dal i fod yn ansicr?

Yn sicr. Mae'r Aelod yn llygad ei le—HS2 yw'r enghraifft orau o brosiectau sy'n gallu chwyddo y tu hwnt i reolaeth.

Ond edrychwch, mae'r Aelod yn llygad ei le: mae yma i graffu arnaf, ac mae deuoli adran 2 o'r A465 yn rhaglen hynod o bwysig, ac rwy'n amlwg yn siomedig iawn gyda'r oedi pellach i'r prosiect arbennig hwn. Fodd bynnag, gallaf gadarnhau, Lywydd, fod cyllideb y cynllun yn dal i fod yr un fath â'r hyn ydoedd yn fy natganiad ym mis Ebrill y llynedd. Mae'r gyllideb yn dal i fod yr un fath: dim cynnydd pellach, er gwaethaf yr oedi a gyhoeddwyd yn ddiweddar iawn. Mae'n werth ystyried hefyd fod y prosiect penodol hwn bellach dros 85 y cant yn gyflawn, gyda dros 7.5 milltir o waliau cynnal wedi'u hadeiladu; oddeutu 1.3 miliwn metr ciwbig o ddeunydd wedi'i gloddio, ac 16,000 metr ciwbig o goncrit wedi'i osod; plannwyd 30,000 o goed ac adeiladwyd 15 o bontydd. Mae'n ymdrech enfawr. Er fy mod yn gresynu at y cynnydd yn y gyllideb gyffredinol ers iddi gael ei rhaglennu'n wreiddiol, a'r oedi cyn ei chwblhau, nid oes unrhyw amheuaeth o gwbl na fydd y cynllun cymhleth ond hynod uchelgeisiol hwn yn wirioneddol drawsnewidiol i Flaenau'r Cymoedd.

13:45

Diolch am eich ateb, Weinidog. Credaf y bydd yn ddefnyddiol hefyd i'r trigolion allu gwrando ar eich rhwystredigaeth chi nad yw'r prosiect wedi'i gyflawni mewn pryd. Rwy'n awyddus i symud ymlaen at bwynt mwy cadarnhaol yma, ond wrth gwrs, nid dyma'r prosiect cyntaf na'r unig un i gael ei gamreoli; hoffwn fanylu ar ambell un cyn dod at fy nghwestiwn olaf. Flwyddyn yn ôl, roeddech yn falch iawn o nodi dechrau cyfnod adeiladu cynllun ffordd osgoi'r A487 rhwng Caernarfon a Bontnewydd, ac fe ddywedoch chi wrth y Senedd hon y byddai'n cael ei gwblhau yn 2021. Ar hyn o bryd, mae trosolwg y prosiect ar wefan Llywodraeth Cymru yn nodi mai 2022 yw'r dyddiad cwblhau. Ac yna, y gwaith o adeiladu ffordd osgoi Llandeilo, a oedd i fod i ddechrau y llynedd—y mis diwethaf, fe ddywedoch chi wrth y pwyllgor newid hinsawdd a materion gwledig nad oedd wedi'i gynnwys yn y gyllideb nesaf hon, ac nid yw'r gwaith wedi dechrau eto.

Felly, rwyf am symud ymlaen i bwynt mwy cadarnhaol yma: pryd y bydd gwersi'n cael eu dysgu o'r camgymeriadau hyn? Pryd y gellir rhoi gwybod i'r Senedd hon ac i bobl ledled Cymru am brosiect sy'n mynd i gael ei reoli'n briodol, fel y caiff ei gyflawni'n brydlon ac mewn ffordd gosteffeithiol, fel y nodwyd yn yr amcangyfrifon gwreiddiol? Beth sydd angen newid, drwy arferion caffael ac arferion contractio, er mwyn sicrhau y gall hynny ddigwydd?

Gallaf roi sicrwydd i'r Aelod ein bod eisoes yn cyflawni prosiectau, prosiectau ffyrdd, o fewn cyllidebau, ac o fewn yr amserlenni a gyhoeddir, gan gynnwys, fel y nodais yn gynharach, ffordd osgoi'r Drenewydd. Tynnwyd sylw at ddau brosiect yng nghwestiwn yr Aelod: mae un yn ymwneud â ffordd osgoi'r A487 Caernarfon a Bontnewydd, a bydd yr Aelod yn ymwybodol fod darganfyddiadau archaeolegol pwysig wedi'u gwneud wrth gloddio tir yn y prosiect hwn, ac wrth gwrs, mae hynny'n arwain at oedi. O ran ffordd osgoi Llandeilo, tybiaf y bydd yr Aelod yn ymwybodol hefyd o bryderon a fynegwyd gan Sustrans y credaf eu bod yn galw am sylw priodol.

Wrth gwrs, mae bias amser a chost wedi'i gynnwys yn rhan o brosiectau o'r maint hwn. Fodd bynnag, mae gwersi'n cael eu dysgu, nid yn unig o brosiectau yma yng Nghymru, ond rydym hefyd yn gweithio mor agos ag y gallwn gyda Highways England, gan nad yw hon yn broblem anghyffredin. Mae dod o hyd i ddarganfyddiadau archaeolegol yn rhywbeth na allwch ei ragweld yn aml—yn syml, ni allwch ei ragweld. O ran cloddio tir a dod o hyd i olion eraill megis bomiau sydd heb ffrwydro, neu diroedd na allech eu gweld, ac na allech eu hasesu cyn i'r gwaith ddechrau, mae angen mynd i'r afael â hynny, a gall hynny ychwanegu amser a gall ychwanegu cost, ond rydym yn gweithio gyda Highways England a chydag eraill i ddysgu gwersi ac i sicrhau ein bod yn cyflawni prosiectau mor agos â phosibl at y gyllideb, neu'n wir, yn achos ffordd osgoi'r Drenewydd, o fewn y gyllideb a gyhoeddwyd.

Diolch, Lywydd. A allai'r Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am yr economi sylfaenol yng Nghymru, os gwelwch yn dda?

Yn sicr. Mae'n waith cyffrous sy'n cael ei arwain gan fy nghyd-Aelod, Lee Waters. Yn ddiweddar, cafodd y gronfa her ei chyhoeddi, gyda nifer sylweddol iawn o geisiadau. O ganlyniad i'r brwdfrydedd mewn perthynas â'r gronfa benodol honno, gwnaethom dreblu faint o adnoddau sydd ar gael, ac rydym wedi gallu ariannu nifer fawr o brosiectau ledled Cymru.

Diolch am yr ateb hwnnw, Weinidog. Dywedodd Gerald Holtham, wrth roi darlith Hodge, nad oedd ganddo unrhyw syniad sut y mae economi Cymru am ddatblygu dros y degawd nesaf. Gwnaeth y pwynt y dylai Cymru edrych mwy tuag at yr economi sylfaenol er mwyn gwarchod safonau byw. Ond dywedodd, hyd yn oed os yw economi Cymru'n tyfu i wneud y rhan fwyaf o bobl Cymru yn gyfoethocach, nad oedd lleoedd fel Merthyr Tudful byth yn mynd i ddal i fyny â Phen-y-bont ar Ogwr, Abertawe, Cas-gwent—a dylai fod wedi ychwanegu Caerdydd wrth gwrs. A yw'r Gweinidog yn credu bod y dadansoddiad hwn yn gywir?

13:50

Rwy'n siŵr y gallem dreulio'r prynhawn cyfan yn trafod y maes pryder pwysig hwn. Mae gan y cynllun gweithredu ar yr economi ddiben deuol i leihau anghydraddoldeb mewn rhanbarthau ac ar draws rhanbarthau, ond hefyd i wella cynhyrchiant. Mae ein ffocws ar yr economi sylfaenol yn newydd, ac mae egni aruthrol ynghlwm wrth hynny gan ein bod yn cydnabod bod yn rhaid inni sicrhau ein bod yn diogelu safonau byw a'n bod yn rhoi cyfleoedd i'r cymunedau hynny sydd wedi teimlo'n bell iawn o ardaloedd sydd wedi elwa o dwf economaidd yn ddiweddar. Ond yn yr un modd, rydym wedi ymrwymo i ddatblygu swyddi o'r safon uchaf posibl ym mhob rhan o Gymru. Dyna, er enghraifft, y mae prosiect y Cymoedd Technoleg yn ceisio'i gyflawni. Dyna mae ein hymyriadau ar draws tasglu'r Cymoedd yn ceisio'i gyflawni. Dyna mae ein hymyrraeth mewn prosiectau fel y Ganolfan Ymchwil Gweithgynhyrchu Uwch yn ceisio'i gyflawni. Ac os edrychwn ar ganlyniadau ein buddsoddiadau strategol dros y blynyddoedd diwethaf, gallwn fod yn falch. Mae cyfraddau diweithdra ar y lefel isaf erioed—y lefelau isaf ers dechrau cadw cofnodion. Rydym yn gweld gwerth ychwanegol gros yn codi'n gyflymach na'r rhan fwyaf o rannau eraill y DU, ac mae enillion aelwydydd hefyd wedi bod yn cynyddu'n gyflymach na'r cyfartaledd yn y DU. Mae'r rhain oll yn arwyddion ein bod wedi bod yn buddsoddi'n graff, yn glyfar ac yn y meysydd cywir.

Y Ganolfan Prawf Gyrru yng Nghaernarfon

3. Pa drafodaethau y mae'r Gweinidog wedi'u cael gyda Llywodraeth y DU ynghylch penderfyniad y DVSA i gau'r ganolfan prawf gyrru yng Nghaernarfon? OAQ55113

Wel, ni chawsom wybod am y penderfyniad hwn gan Lywodraeth y DU. Fodd bynnag, rwyf wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth i ofyn am eglurhad brys ynglŷn â'u cynigion, ac mae fy swyddogion wedi cysylltu â'r Asiantaeth Safonau Gyrwyr a Cherbydau. Mae Llywodraeth Cymru yn barod i roi cymorth lle bo modd i'r rheini y bydd y newyddion hwn yn effeithio arnynt.

Diolch yn fawr iawn am yr ymateb yna, ond mae eisiau mynd ymhellach na hynny. Mae eisiau sicrhau bod y penderfyniad yma yn cael ei wyrdroi, achos allwn ni ddim fforddio colli'r ganolfan yma. Dwi'n sôn am ganolfan sydd yn etholaeth fy nghyd-weithwraig Siân Gwenllian, ac, wrth gwrs, mae'n ganolfan sy'n gwasanaethu ardal eang o'r gogledd. Dim ond fis Awst y llynedd, yn dilyn pryderon a gafodd eu codi efo fi gan Huw Williams o gwmni hyfforddi gyrwyr HGV a bysus ac yn y blaen, sef Huw Williams o Ynys Môn, mi ysgrifennais at y DVSA, yn pwyntio allan iddyn nhw bod ganddyn nhw ddiffyg capasiti yng Nghaernarfon fel y mae hi. Rydym ni angen gyrwyr lori ac rydym ni angen gyrwyr bysus ar gyfer ein heconomi a'n cymdeithas ni.

Yr hyn yr oedd Huw Williams—a dwi'n gwybod bod hyn yn wir am gwmnïau eraill—wedi ffeindio oedd eu bod nhw'n methu â chael digon o slots yn y ganolfan yng Nghaernarfon er mwyn profi'r bobl yr oedden nhw'n eu hyfforddi. Mae hynny'n dweud wrthyf fi mai tyfu ac atgyfnerthu'r ganolfan sydd ei eisiau. Felly, mi allwch chi ddychmygu fy siom enfawr i, a braw Huw Williams, o glywed wedyn—yn answyddogol yn gyntaf—mai'r bwriad rŵan ydy cau'r ganolfan.

Mi gadarnhawyd hynny efo ni maes o law. Mi roddwyd awgrym y bydden nhw'n chwilio, o bosib, am safle arall yng Nghaernarfon ar ôl cau'r safle presennol. Nid dyna'r ffordd y dylai pethau cael eu gwneud. Os yw'r DVSA yn cytuno bod yna le i gael canolfan yng Nghaernarfon, mae'n rhaid iddyn nhw ddod o hyd i le newydd yng Nghaernarfon neu'r ardal honno rŵan, nid ar ôl cau. A gawn ni sicrwydd gan y Llywodraeth y byddwch chi'n gwneud popeth i wthio'r Llywodraeth i newid y penderfyniad yma, achos allwn ni ddim fforddio colli'r ganolfan yma?

A gaf fi ddiolch i Rhun am ei gwestiwn? Lywydd, credaf y byddai'n ddefnyddiol pe bawn yn rhyddhau'r llythyr a anfonais at yr Ysgrifennydd Gwladol, gan y credaf y bydd yn dangos pa mor ddifrifol rydym ni wrth fynnu bod safle yng Nghaernarfon yn cael ei ddiogelu. Rwy'n deall y sefyllfa anodd y mae hyfforddwyr cludwyr ynddi mewn perthynas â'r penderfyniad hwn, a'r effaith y gallai ei chael ar eu busnes, yn enwedig y rheini sydd wedi buddsoddi gyda phob ewyllys da ac yn y gred y byddai canolfan brawf yn cael ei chadw yn yr ardal.

Ein dealltwriaeth ni yw bod yr Adran Drafnidiaeth yn dal i archwilio opsiynau ar gyfer canolfan brawf arall yn ardal Caernarfon neu'r cyffiniau. Rydym wedi dweud wrth Lywodraeth y DU ein bod yn credu y dylai fod yng Nghaernarfon, a deallaf hefyd fod safle prawf presennol Caernarfon yn cael ei osod ar brydles gan gyngor sir Gwynedd. Ein dealltwriaeth yw nad ydynt wedi cael eu hysbysu'n ffurfiol eto ynghylch unrhyw ddyddiad i adael y safle. Fel y dywedaf, rydym yn benderfynol o weld y penderfyniad yn cael ei wrthdroi ac i weld safle parhaol yng Nghaernarfon.

13:55

Fel y nodwch, mae'r Asiantaeth Safonau Gyrwyr a Cherbydau wedi bod yn negodi am leoliad arall yng Nghaernarfon, ar ystâd ddiwydiannol Cibyn. Ar ôl hynny, dywedasant fod symud i Wrecsam, 90 milltir o Gaernarfon, yn gynllun wrth gefn, ac mae swyddogion yn parhau i chwilio am safleoedd eraill, fel y nodwch, yng Nghaernarfon, ar ôl methu dod o hyd i'r hyn a ddisgrifiant fel lleoliad, ac y dylid archebu profion gyrru ar y safle presennol hyd nes y ceir rhybudd pellach. Pa gymorth, os o gwbl, y gall Llywodraeth Cymru ei ddarparu, nid yn unig i ddeall pam yr ystyrir fod y safle ar ystâd ddiwydiannol Cibyn yn anaddas, ac a ellir unioni hynny, ond hefyd efallai o ran nodi, neu helpu i nodi, safleoedd addas eraill er mwyn cadw'r ganolfan yng Nghaernarfon neu'r cyffiniau?

Mae ein tîm rhanbarthol yng ngogledd Cymru yn barod i gynorthwyo'r Asiantaeth Safonau Gyrwyr a Cherbydau i ganfod safle arall yng Nghaernarfon. Mae Busnes Cymru hefyd yn barod i wneud hynny, ac rwyf wedi gofyn i fy swyddogion weithio gyda chyngor sir Gwynedd i asesu'r rhesymau pam fod yr Asiantaeth Safonau Gyrwyr a Cherbydau wedi penderfynu nad yw'n safle addas o bosibl, yr un sydd ganddynt ar hyn o bryd, a chanfod beth yn union y byddent yn dymuno'i gael mewn safle arall newydd yng Nghaernarfon.

Capasiti Trenau

4. Pa drafodaethau y mae'r Gweinidog wedi'u cael gyda'r awdurdodau perthnasol ynghylch cynyddu capasiti trenau ar brif reilffordd de Cymru? OAQ55129

Rwy'n parhau i gael trafodaethau gyda Trafnidiaeth Cymru ynglŷn â'r gwasanaethau presennol ar brif reilffordd de Cymru a'r rheilffyrdd lleol a wasanaethir ganddi, a byddaf hefyd yn parhau i drafod gyda Network Rail, sy'n berchen ar brif reilffordd de Cymru, ynglŷn â buddsoddiadau yn y dyfodol.

Diolch. Wrth gwrs, mae cynyddu gwasanaethau ac ehangu'r rhwydwaith yn rhywbeth y gwn ei fod wedi ei drafod ddoe yn y datganiad ar gynlluniau metro rhanbarthol de Cymru, ac adlewyrchwyd y nod hwnnw mewn cyfarfod a gefais gyda Trafnidiaeth Cymru yn ddiweddar. Rwyf wedi siarad â llawer o bobl sy'n dweud wrthyf am y problemau capasiti, a gwn eich bod wedi sôn am Network Rail, ond yn benodol, yn lleol, mae llawer o bobl wedi dweud wrthyf eu bod am i drenau stopio'n amlach mewn lleoedd fel Pencoed, Baglan, Llandarcy a gorsafoedd tebyg eraill. Sut y gallwch hwyluso hyn, a pha benderfyniadau a wnaed ynghylch dolenni ar y brif reilffordd ar gyfer lleoliadau strategol? Ac ail ran y cwestiwn yw: beth rydych wedi'i wneud i drafod croesfan reilffordd Pencoed gyda Chyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr? Gwyddom fod y groesfan reilffordd yn effeithio ar drigolion yr ardal, ac wedi llesteirio cynnydd dros y blynyddoedd. Mae'n mynd i fod yn rhwystr i ehangu, ac mae eisoes wedi creu llawer o broblemau traffig. Felly, ar y ddau fater, a allwch ddweud wrthyf pa gynnydd a wnaed, os gwelwch yn dda?

Gallaf, wrth gwrs. Mae fframwaith estynadwyedd yn cael ei sefydlu ar hyn o bryd ar gyfer metro de Cymru. Rwy'n edrych ar goridorau y gellir eu gwella yn y dyfodol. Wrth gwrs, nid oes gwir angen imi ailadrodd y ffigurau—11 y cant o'r trac, 11 y cant o orsafoedd, 20 y cant o groesfannau rheilffordd yng Nghymru ar lwybr Cymru, ond serch hynny, oddeutu 2 y cant yn unig o fuddsoddiad a gawsom gan Lywodraeth y DU. Yn amlwg, os ydym am wella cyflymderau a lleihau amseroedd teithio, a gwella rheoleidd-dra gwasanaethau, nid yn unig ar reilffyrdd a gwasanaethau de Cymru, ond hefyd mewn mannau eraill yng Nghymru, mae angen rhagor o fuddsoddiad arnom.

Cyfarfûm yn ddiweddar iawn ag arweinydd cyngor Pen-y-bont ar Ogwr i drafod Pencoed. Daeth yr Aelod lleol gyda mi, ac rydym wedi gofyn i'r cyngor gyflwyno cynigion y byddwn yn gallu eu hyrwyddo yn eu tro i Lywodraeth y DU ar gyfer buddsoddi. Credaf ei bod yn werth dweud mai un rhan o'r jig-so yw'r ymrwymiad sydd gan Trafnidiaeth Cymru i gynyddu capasiti. Er mwyn cynyddu a gwella capasiti, mae arnom angen buddsoddiad hefyd yn y rheilffyrdd, y trac a'r signalau, a all alluogi mwy o gapasiti ar y rhwydwaith ar unrhyw adeg benodol.

Mae'n amlwg fod y gwaith o drydaneiddio prif reilffordd y Great Western wedi bod yn fantais fawr ac y bydd yn fantais fawr i economi Cymru, de Cymru.

14:00

Fel y dywedodd Bethan Jenkins—mae'n ddrwg gennyf, Bethan Sayed—yn gynt, mae'n gweithio fel rhan o jig-so y metro, ac rwyf am gymhwyso fy nghwestiwn i chi drwy ddweud fy mod yn deall nad dewin ydych chi, ac na allwch chi chwifio ffon hud a[Torri ar draws.] Ac ni allwch chwifio ffon hud—[Torri ar draws.] Na. Ac ni allwch chwifio ffon hud a gwneud i’r pethau hyn i gyd ddigwydd yfory, ond o ran dechrau ar y rhannau mwy gwledig a gwahanol o'r rhwydwaith metro, fel Sir Fynwy, fel y crybwyllais wrthych o'r blaen, beth allwch chi ei wneud i sicrhau bod y rhannau hynny o jig-so y metro yn cael eu cysylltu cyn gynted â phosibl? Rwy'n sylweddoli na all ddigwydd yfory, ond mae pobl yn fy ardal yn meddwl bod y metro yn syniad gwych yn ymarferol, ond pryd y daw i bwynt lle bydd yn eu helpu yn eu bywydau?

Wel, rydym wedi gofyn—. Fel y dywedais yn y ddadl ddoe, rydym wedi gofyn i Trafnidiaeth Cymru—rydym wedi eu cyfarwyddo yn y flwyddyn ariannol nesaf—i edrych ar bob un o'r prosiectau metro, gan gynnwys estynadwyedd. Mae'r gwaith hwnnw'n helaeth wrth gwrs, ond mae angen i unigolion yn ardaloedd mwy anghysbell pob un o ardaloedd y metro ddeall y bydd buddsoddiad yn dod iddynt yn y dyfodol ac y byddant yn cael cysylltedd gwell.

Hoffwn fynegi fy niolch i Network Rail a Trafnidiaeth Cymru. Mae cynrychiolwyr o swyddfa’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd wedi bod yn rhan o’r cyfarfodydd a drefnwyd gyda Chyngor Tref Pencoed, Chris Elmore yr AS a minnau er mwyn cyflwyno’r achos ac er mwyn cyrraedd y pwynt lle rydym bellach wedi cwblhau astudiaeth cam cyntaf arweiniad arfarnu trafnidiaeth Cymru ar y groesfan, ond hefyd y gwelliannau sydd eu hangen ar groesfan pont Pencoed. Ond a yw’n derbyn, er mwyn bwrw ymlaen â hyn, nid yn unig gydag arweiniad ar arfarnu trafnidiaeth Cymru 2, ond i wneud yr achos am yr arian—a diolch i'r Gweinidog am y cyfarfod a gynhaliodd yn ddiweddar gyda Huw David o Ben-y-bont ar Ogwr a ninnau—bydd yn rhaid i ni gael pob chwaraewr o amgylch y bwrdd. Bydd yn rhaid cael yr awdurdod lleol o ran priffyrdd a strwythur trefol o amgylch y rheilffordd os byddwn yn cau'r groesfan, ond bydd angen buddsoddiad mawr gan Adran Drafnidiaeth y DU hefyd. Ac mae'n dda ein bod wedi cael yr Ysgrifennydd Gwladol fel sylwedydd yn y cyfarfodydd hyn, ond rydym bron â chyrraedd pwynt lle bydd yn rhaid iddynt ystyried rhoi eu dwylo yn eu pocedi.

A gaf fi ofyn hefyd, os gwelwch yn dda, o ran gwneud hyn, ynglŷn â phwysigrwydd cynyddu amlder gwasanaeth yr holl ffordd—? Mae Maesteg, Sarn, Ton-du, Pont-y-clun, Pencoed, Llanharan i gyd yn dibynnu ar hyn. Ond a gaf fi ofyn iddo: a fydd yn parhau i annog y gwaith o gynyddu amlder y gwasanaeth ar lein Maesteg i Cheltenham hefyd? Oherwydd, yn yr un modd—os gallwn ddatgloi Pencoed, gall hynny ddigwydd hefyd.  

Ni allaf anghytuno ag unrhyw un o'r pwyntiau a godwyd gan yr Aelod, ac rwy'n ei sicrhau y byddaf yn hyrwyddo'r gwasanaethau hynny a'r prosiectau seilwaith hynny yn ei etholaeth a'r cyffiniau gyda’r Adran Drafnidiaeth, gyda chydweithwyr Trafnidiaeth Cymru, a chyda fy nghyd-Aelodau yn y Llywodraeth. Mae'n gwbl hanfodol, fel y dywedodd yr Aelod, fod gennym ddull tîm unedig o fynd ati ar y prosiectau hyn, a dyna'r hyn rydym yn ceisio'i gyflawni ar gyfer ardal Maesteg.

Arallgyfeirio Economi Gorllewin De Cymru

5. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i arallgyfeirio economi Gorllewin De Cymru? OAQ55127

Mae blaenoriaethau Llywodraeth Cymru wedi'u nodi yn y cynllun gweithredu ar yr economi. Ar hyn o bryd rydym yn gweithio gydag ystod eang o bartneriaid yn y rhanbarth ar y fframwaith economaidd rhanbarthol sydd ar y gweill, yn ogystal â chefnogi bargen ddinesig bae Abertawe.

Diolch, Weinidog. Mae ein dibyniaeth yn y gorffennol ar lond llaw o gyflogwyr mawr wedi gadael economi Gorllewin De Cymru yn agored i niwed. Byddai cau gwaith dur Port Talbot yn ddinistriol i'r rhanbarth, ac rydym yn wynebu heriau enfawr o ran arallgyfeirio. Ond gallwn hefyd fanteisio ar y cyfleoedd os gallwn edrych i’r dyfodol. Yr heriau mwyaf sy'n ein hwynebu fel cenedl yw datgarboneiddio, sydd hefyd yn cynnig cyfleoedd gwych i ni. Gellir defnyddio'r ffwrneisi arc trydan i ailgylchu'r tunelli o geir a fydd yn cael eu sgrapio o ganlyniad i drydaneiddio. Mae’n rhaid dod o hyd i ffynonellau tanwydd newydd ar gyfer cludo nwyddau trwm, ac mae datblygiadau addawol wedi bod mewn celloedd tanwydd amonia a throi carbon deuocsid yn fethanol. Ond er mwyn manteisio ar y cyfleoedd, mae'n rhaid i ni fuddsoddi mewn ymchwil a datblygu. Weinidog, a wnaiff eich Llywodraeth ymrwymo i fuddsoddi mewn gwaith ymchwil a datblygu tanwydd amgen a gweithio gydag addysg uwch i sicrhau bod Cymru’n arwain y ffordd? Wedi'r cyfan, Abertawe oedd man geni'r gell tanwydd hydrogen. Diolch.

A gaf fi ddiolch i Caroline Jones am ei chwestiwn? Gallaf sicrhau ein bod eisoes yn buddsoddi'n helaeth mewn ymchwil a datblygu a'n bod yn gweithio gyda sefydliadau addysg uwch yn y rhanbarth. Mae Prifysgol Abertawe wedi cymryd yr awenau mewn sawl ffordd mewn perthynas â datrysiadau ynni diwydiannol, ac rydym yn gwbl benderfynol o fynd ar ôl pob ceiniog a gynigir drwy gronfa trawsnewid ynni diwydiannol Llywodraeth y DU a’r gronfa dur glân. Maent yn darparu oddeutu £500 miliwn o fuddsoddiad dros sawl blwyddyn, ond mae arnaf ofn bod y buddsoddiad hwnnw’n ymddangos yn ddibwys wrth ymyl y £5 biliwn o fuddsoddiad blynyddol y mae’r Iseldiroedd yn ei wneud ym maes datgarboneiddio.

Mae datgarboneiddio yn cynnig cyfle enfawr i fusnesau yng Nghymru, i sefydliadau ymchwil a datblygu, i sefydliadau addysg uwch, ac rwy'n awyddus i sicrhau, yn ne Cymru, fod y clwstwr diwydiannol sydd wedi'i sefydlu yn cael ei ddefnyddio fel llwybr i ddenu cymaint o arian strategaeth ddiwydiannol y DU â phosibl, ond hefyd i gael mynediad at gyllid Llywodraeth Cymru. Iawn, mae’n bosibl fod ein bagiau arian yn llai na rhai Llywodraeth y DU, ond serch hynny, rydym yn gallu gwneud buddsoddiadau strategol sy'n cynorthwyo busnesau i ddatgarboneiddio, a gallwn nodi nifer yn rhanbarth yr Aelod, fel Keytree, lle roeddent wedi gallu cael £0.5 miliwn a chreu 38 o swyddi medrus iawn mewn hyb meddalwedd yn y rhanbarth. Mae tua 33 y cant o'n galwadau i weithredu arian wedi mynd i brosiectau sy'n ymwneud yn uniongyrchol â rhaglenni datgarboneiddio, ac o ganlyniad i hynny, mae’r gyfradd gyflogaeth yng nghanolbarth a de-orllewin Cymru wedi cynyddu 7.1 y cant rhwng 2011-19. Ond rydym yn benderfynol o adeiladu ar hynny drwy fuddsoddi yn niwydiannau yfory ac yn amlwg, mae datgarboneiddio yn gwbl ganolog i ddiwydiannau'r dyfodol.

14:05

Weinidog, mae bargen ddinesig bae Abertawe, wrth gwrs, wedi'i seilio ar fasnacheiddio arloesedd, a datgarboneiddio ffynonellau ynni i'r gorllewin o fy rhanbarth yn anad dim, ond rwy'n falch o'r cynnydd yn fy rhanbarth. Rwyf wedi codi’r posibilrwydd o greu canolfan arloesi dur genedlaethol gyda chi o'r blaen, felly rwy'n falch o glywed bod prosiectau Castell-nedd Port Talbot ar gyfer hynny a mynd i'r afael â newid hinsawdd bellach wedi'u cymeradwyo gan y cyd-fwrdd—bydd croeso i unrhyw swyddi newydd, er bod mwy o ffactorau na hynny’n unig. Ond rwy'n parhau i fod yn nerfus ynghylch oedi yn y system a welsom gan y ddwy Lywodraeth wrth archwilio prosiectau blaenorol. A allwch chi ddweud wrthyf beth rydych wedi'i ddysgu o'r prosesau hynny wrth brofi hyfywedd prosiectau a ddygwyd ger eich bron yn barod sy'n eich helpu i gyflymu'r broses o benderfynu pryd y gellir rhyddhau arian?

Rwy'n credu ei bod yn deg dweud mai'r wers allweddol rydym wedi'i dysgu o hanes diweddar mewn perthynas â'r fargen a'r prosiectau sy’n rhan ohoni yw bod angen i Lywodraethau chwarae mwy o ran yn cynorthwyo datblygiad prosiectau i sicrhau eu bod yn gallu cyrraedd y pwynt cymeradwyo yn gynt. Mae yna brosiectau uchelgeisiol iawn wedi'u cynnwys yn y fargen. Rydym yn dymuno gweld y fargen yn dod yn llwyddiant mawr, ond mae'n rhaid i ni fod yn drylwyr wrth archwilio pob prosiect sy’n rhan ohoni. Nid yn unig fod angen i hynny fod yn heriol mewn ffordd feirniadol, fel y dywedais, rwy’n credu y gallwn gynorthwyo’n fwy rhagweithiol hefyd i sicrhau y gall y prosiectau hynny ddod i gasgliadau—casgliadau cadarnhaol—yn gynt.  

I ddilyn cwestiwn Suzy Davies am y ganolfan arloesi ddur genedlaethol a chanolfan dechnoleg bae Abertawe ym mharc ynni Baglan, a gaf fi eich gwthio ymhellach ar y pwynt ynglŷn â chyllid ac a allwch chi amlinellu pryd yn union y mae Llywodraeth Cymru yn debygol o wneud penderfyniad ar y cais cyllido pwysig hwn? At hynny, a ydych hefyd yn cydnabod nad yw’r ddarpariaeth band eang gyfredol ym mharc ynni Baglan gystal ag y gallai fod, gyda llawer o fusnesau'n cwyno am gysylltedd yn lleol? Felly, pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i unioni’r sefyllfa honno, gan gofio y gallai'r prosiect allweddol hwn yn y fargen ddinesig gael ei ddatblygu yn yr union leoliad hwnnw?

A gaf fi ddiolch i Dai Lloyd am ei gwestiynau? Yn y mater sy'n ymwneud â darpariaeth band eang ym Maglan, byddaf yn gofyn i fy nghyd-Aelod, Lee Waters, ymateb yn ysgrifenedig iddo. Os oes problemau yno, yn amlwg mae angen i ni fynd i'r afael â hwy.FootnoteLink  

O ran y prosiectau eraill sydd wedi'u cynnwys yn y fargen, byddwn yn eu cymeradwyo cyn gynted ag y byddwn yn gwbl fodlon bod yna ddiwydrwydd dyladwy a’u bod yn cyflawni yn ôl eu bwriadau.

Roeddwn am sôn am y sector prifysgolion. Mae gennym ddwy brifysgol ragorol yn ninas-ranbarth bae Abertawe a'r gallu i'w defnyddio er mwyn tyfu diwydiannau newydd o bwys ac adeiladu ar rai o'r rheini sy'n deillio ohono. Mae gennych ddewis, mewn gwirionedd, gyda pholisi economaidd, i flaenoriaethu ardaloedd cyflog isel i geisio dod ag is-ffatrïoedd i mewn, ond gan ddatblygu yn eich ardal eich hun, a meithrin sgiliau eich pobl eich hun, nad ydynt yn mynd i fod â'u traed yn gwbl rydd, fel y mae Dawn Bowden wedi’i ddarganfod gyda rhai o'r cwmnïau a ddaeth i mewn i'w hardal hi, mae gennych obaith o'u cadw; byddant yn tyfu yn eich ardal chi. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i weithio gyda phrifysgolion i gael mwy o lwyddiant o'r pethau hyn sy'n ymddangos? Rwy'n gwybod bod enw drwg i 'technium', ond y rheswm am hynny yw bod Llywodraeth Cymru wedi’i ddefnyddio i frandio—fe roesant yr enw i bob is-ffatri a agorwyd ganddynt yng Nghymru. Mae technium, y syniad o ddeillio o brifysgolion a datblygu sgiliau a gwneud eu ffordd i mewn i gwmnïau o ansawdd uchel a gwerth uchel, yn rhywbeth a all weithio, yn rhywbeth sydd wedi dechrau gweithio yn Abertawe, ond beth arall y gellir ei wneud? 

14:10

Rwy'n siŵr bod llawer o wersi wedi cael eu dysgu o’r cynlluniau technium, a llwyddwyd i gymhwyso sawl un o'r gwersi hynny wrth ddatblygu'r hybiau menter sy'n hynod lwyddiannus ledled Cymru—chwe hyb menter sy'n rhoi hwb i ragolygon entrepreneuriaid ifanc ac sy'n arwain at lawer o fusnesau newydd yn ffynnu'n gynt nag y byddent wedi’i wneud pe bai’n rhaid iddynt oroesi ar eu pen eu hunain. Nawr, rydym wedi darparu—. Rwy'n credu bod yr Aelod yn gwbl gywir fod gan addysg uwch rôl hanfodol yn sicrhau ein ffyniant hirdymor. Mae sgiliau addysg bellach yn cynnig adnoddau technegol hynod bwysig, ac mae addysg uwch yn cynnig yr adnoddau strategol i gael y cyfle gorau posibl mewn byd cystadleuol. Ac felly, rydym wedi bod yn buddsoddi'n helaeth yng ngwaith ymchwil a datblygu sefydliadau addysg uwch. Er enghraifft, gwnaethom ddarparu £3 miliwn i Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru y llynedd yn unig a £5 miliwn arall eleni i ddatblygu prentisiaethau lefel gradd, a fydd yn gwneud cyfraniad sylweddol, rwy'n credu, i ddatblygiad y sgiliau lefel uwch sydd eu hangen ar ein heconomi. 

Hyd yn hyn, mae gwaith wedi mynd rhagddo mewn perthynas â’r maes digidol a pheirianneg a hefyd ym maes gweithgynhyrchu uwch, ac rwy'n aros am ganlyniadau'r cynlluniau peilot hynny gyda diddordeb mawr. Mae'n werth dweud hefyd, Lywydd, fod cronfeydd strwythurol Ewropeaidd wedi helpu prifysgolion i chwarae rhan bwysig iawn yn helpu i ddiwallu anghenion sgiliau lefel uwch diwydiant Cymru dros nifer o flynyddoedd, gyda mwy na £70 miliwn o gronfeydd yr UE wedi’i ddefnyddio yn ystod y cyfnod rhwng 2014 a 2020.  

Economi Gogledd Cymru

6. Pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i ysgogi'r economi yng Ngogledd Cymru? OAQ55128

Wel, rydym yn ysgogi economi gogledd Cymru mewn sawl ffordd. Rydym yn parhau i fuddsoddi mewn pobl, lleoedd, busnesau a seilwaith, fel yr amlinellwyd yn y cynllun gweithredu ar yr economi. Mae fy rôl fel Gweinidog gogledd Cymru hefyd yn sicrhau bod gan y rhanbarth lais cryf yn y Llywodraeth ac yn y Cabinet.

Diolch am yr ateb hwnnw, Weinidog. Mae gadael yr UE yn golygu y gallwn agor porthladdoedd rhydd newydd a all gynnig y buddion trethi a thollau a gysylltir yn draddodiadol â phorthladdoedd o'r fath. O dan reolau cymorth gwladwriaethol yr UE, ataliwyd porthladdoedd rhydd newydd rhag cynnig manteision o'r fath, gan eu gwneud yn rhydd mewn enw'n unig i bob pwrpas. Mae'n ymddangos bod Llywodraeth San Steffan yn awyddus i sefydlu nifer o borthladdoedd rhydd newydd yn y DU gan ein bod wedi gadael yr UE. A ydych yn cytuno â mi y gallai porthladd rhydd yng ngogledd Cymru ddod ag adfywiad economaidd a chyflogaeth sy'n fawr eu hangen i’r ardal, ac a wnewch chi alw ar Lywodraeth y DU i sicrhau bod o leiaf un o’r porthladdoedd rhydd newydd yng ngogledd Cymru? 

Rydym yn parhau i fod â meddwl agored am borthladdoedd rhydd, ond gadewch imi fod yn hollol glir, wrth ateb yr Aelod, ynglŷn â’r hyn na ddylai porthladdoedd rhydd fod yn ein barn ni. Ni ddylent fod yn fodd o ostwng safonau o ran cyflogaeth, iechyd na'r amgylchedd—ddim o gwbl. Ni ddylid eu defnyddio ychwaith mewn ffordd sy'n symud gweithgarwch o borthladdoedd ac ardaloedd menter presennol. Nawr, mae'r Aelod yn ymwybodol iawn y gallai porthladd Caergybi, ardal ddiwydiannol Glannau Dyfrdwy a llawer o ganolfannau gweithgarwch yng ngogledd Cymru gael eu bygwth yn sgil sefydlu porthladd rhydd pe na bai'n cael ei wneud yn y modd cywir. Ac felly, er ein bod yn parhau i fod â meddwl agored, byddai'n rhaid i mi ddweud wrth yr Aelod na ddylid eu croesawu fel syniad heb roi ystyriaeth ofalus iawn iddynt yn gyntaf. 

Un mater sy'n parhau i gael ei godi gyda mi gan fusnesau yn Aberconwy yw'r prinder sgiliau. Mae hon yn broblem ledled Cymru, gyda 92 y cant o uwch arweinwyr busnes yn nodi anawsterau i gyflogi gweithwyr sydd â'r sgiliau gofynnol. Felly, i ysgogi twf sgiliau, rwyf wedi galw yn y gorffennol am greu athrofa dechnoleg yng ngogledd Cymru. Er bod Llywodraeth y DU eisoes wedi ymrwymo i sefydlu 12 athrofa dechnoleg ledled Lloegr, nododd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru y canlynol wrth y North Wales Weekly News: mae capasiti yn yr ystâd addysg bellach bresennol i ddarparu dysgu rhagorol mewn pynciau fel peirianneg a'r maes digidol yn agos at gartrefi pobl yn y gogledd. Felly, o ystyried y gwrthwynebiad ymddangosiadol i greu athrofa, buaswn yn ddiolchgar pe gallech egluro lle mae'r 'capasiti' hwn y cyfeiriwyd ato a pha gamau rydych yn eu cymryd i adeiladu ar hynny. Diolch.

14:15

A gaf fi ddiolch i'r Aelod am ei chwestiwn? Mae'n ymwneud yn bennaf â chyfrifoldebau'r Gweinidog addysg, oherwydd mae'n trafod sefydliadau addysg bellach, wrth gwrs. Fodd bynnag, ar sgiliau yn gyffredinol, buaswn yn dweud nifer o bethau. Yn gyntaf, bydd prinder sgiliau yn gwaethygu mewn rhai meysydd o ganlyniad i'r ffaith ein bod yn gadael yr UE; dyna'n bendant yw'r hyn y mae busnesau yn ei ddweud wrthyf. Yn ail, mae Grŵp Llandrillo Menai'n gwneud gwaith anhygoel fel un o'n darparwyr sgiliau pwysicaf yng Nghymru, yn diwallu anghenion yr economi leol. Ac yn drydydd, mewn perthynas â'r syniad o greu athrofa dechnoleg yn benodol, buaswn yn falch o ystyried creu athrofa dechnoleg ar gyfer gogledd Cymru. Credaf fod hwn yn fater sydd wedi'i drafod eisoes. Os caiff cynigion eu cyflwyno i'r Llywodraeth, byddem yn ceisio cefnogi'r broses o ddatblygu achos busnes.

Weinidog, mae'r meiri metro Steve Rotheram ac Andy Burnham yn ystyried defnyddio eu cyllidebau i hybu twf diwydiant yn eu hardaloedd. Rydym angen yr hyblygrwydd yng ngogledd Cymru i fod yn rhan o'r ymgyrch hon a denu prosiectau fel hybiau logisteg Heathrow ac ail Ganolfan Ymchwil Gweithgynhyrchu Uwch i Alun a Glannau Dyfrdwy. Weinidog, pryd y bydd Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi cyllidebau rhanbarthol a fydd yn rhoi inni'r arian, yr hyblygrwydd a'r pŵer i gaffael prosiectau o'r fath ac i'n galluogi i weithio ar y cyd ac yn uniongyrchol gyda gogledd-orllewin Lloegr? Ac yn olaf, Weinidog, a ydych yn cytuno â mi y bydd datganoli pŵer ac arian i ogledd Cymru yn dechrau mynd i'r afael â'r rhaniad rhwng y gogledd a'r de a deimlir mor aml gan fy etholwyr yn Alun a Glannau Dyfrdwy?

A gaf fi ddiolch i Jack Sargeant am ei gwestiynau a dweud, boed yn real neu'n ganfyddedig, fod y rhaniad rhwng y gogledd a'r de yn fater rwy'n benderfynol o fynd i'r afael ag ef? O ran y berthynas sydd gennym â gogledd-orllewin Lloegr, a gaf fi gofnodi cymaint o argraff y mae'r meiri metro Steve Rotheram ac Andy Burnham wedi'i wneud arnaf yn ystod y blynyddoedd diwethaf? Mae eu hymgysylltiad â Llywodraeth Cymru wedi bod yn eithaf syfrdanol. Mae penderfyniad y ddau ohonynt wrth wella'r rhagolygon ar gyfer eu dinasyddion, i'w edmygu'n fawr, ac rwy'n dymuno pob lwc iddynt yn yr etholiadau eleni.

O ran y buddsoddiad a fydd yn cael ei wneud drwy gyllidebau dangosol rhanbarthol, gallaf sicrhau'r Aelod y byddaf yn gwneud datganiad o gwmpas 10 Mawrth eleni ynghylch cyllidebau dangosol rhanbarthol, a chredaf ei bod yn gwbl briodol fod gennym dryloywder o ran ariannu a buddsoddi. Bydd hynny, yn ei dro, yn helpu i fynd i'r afael â'r rhaniad gwirioneddol neu ganfyddedig rhwng y gogledd a'r de.

Yn y cyfamser, gallaf hefyd sicrhau'r Aelod ein bod yn bwrw ymlaen â'r £1 biliwn o fuddsoddiadau trafnidiaeth yng ngogledd Cymru. Rydym eisoes wedi sefydlu'r Ganolfan Ymchwil Gweithgynhyrchu Uwch, ac rydym bellach yn bwriadu sefydlu'r ail Sefydliad Ymchwil Gweithgynhyrchu Uwch yng Nglannau Dyfrdwy. Rydym yn bwrw ymlaen â phrosiect porth Wrecsam. Byddwn yn gwella pob gorsaf yng ngogledd Cymru. Ac o ganlyniad i'n hymdrechion dros y blynyddoedd diwethaf, mae'r gyfradd ddiweithdra yng ngogledd Cymru yn is nag erioed, ac yn is na chyfartaledd Cymru a'r DU.

Ffyniant Economaidd

7. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cynyddu ffyniant economaidd ledled Cymru? OAQ55112

Mae Llywodraeth Cymru yn helpu i gynyddu ffyniant economaidd ledled Cymru drwy'r cynllun gweithredu ar yr economi. Yn 2020, byddwn yn cyflawni twf cynhwysol drwy ganolbwyntio ar ddatblygiad economaidd rhanbarthol a byddwn yn annog ymdeimlad o fudiad cenedlaethol y tu ôl i economi decach, fwy cyfrifol, sy'n addas ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

Tybed a gaf fi ofyn i'r Gweinidog pa rôl y mae'n credu y mae'r sector addysg bellach yn ei chwarae yn datblygu'r sgiliau a all fod yn sail i dwf ffyniant economaidd i bawb, yn enwedig yn rhai o'r cymunedau mwyaf difreintiedig. Nid oes gennym brifysgol yn ein hardal gyfagos yn Ogwr a Phen-y-bont ar Ogwr, ond mae gennym goleg addysg bellach gwych—mae'n digwydd bod wedi cael gradd ragorol ddwbl gan Estyn, mae wedi ennill gwobrau, mae'n gynhwysol, ac mae Times Educational Supplement 2019 wedi dyfarnu gwobr coleg y flwyddyn iddo—ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Yn ddiweddar, euthum i weld y gwaith anhygoel sy'n cael ei wneud gan bedair myfyrwraig ifanc yng nghystadleuaeth model Nemesis Inferno F1. Maent wedi ennill rowndiau'r DU—maent wedi gwneud yn well na phob tîm arall, nid yn unig ym maes peirianneg, ond hefyd mewn menter, sy'n rhan ohono yn ogystal—ac maent yn mynd ymlaen yn awr i gystadlaethau Ewrop. Mae'n gyfuniad o gydweithrediad rhwng Ysgol Gyfun Pencoed, rhwng y coleg addysg bellach ym Mhen-y-bont ar Ogwr, ac amrywiaeth o bartneriaid a noddwyr o'r diwydiant yn ogystal. Onid yw hyn yn arddangosiad da o'r cyfraniad y mae addysg bellach, ac addysg chweched dosbarth o safon, gan weithio gyda phartneriaid, yn ei wneud i gynyddu ein cynhyrchiant economaidd?

14:20

A gaf fi ddiolch i Huw Irranca-Davies am ei gwestiwn? Mae'r sefydliadau addysg bellach rydym yn ffodus i'w cael yng Nghymru yn rhagorol o ran y ffordd y maent yn ymateb i anghenion cyflogwyr a sut y maent yn dod â chyfleoedd bywyd i gynifer o bobl ifanc, ac mae hynny'n cynnwys Coleg Penybont. Rwyf wedi gweld drosof fy hun sut y mae Coleg Penybont wedi cynyddu eu hymgysylltiad a'u cyfranogiad mewn cystadlaethau sgiliau. Drwy ymwneud â phrosiect Ysbrydoli Rhagoriaeth Sgiliau yng Nghymru, mae'r Coleg wedi gallu cael unigolyn ar secondiad i'r prosiect, ac mae hynny wedi bod yn aruthrol o bwysig i ddysgwyr. Rwy'n credu ei bod yn werth dweud hefyd fod gan y coleg gysylltiadau hynod gryf yn draddodiadol â chyflogwyr mawr, gan gynnwys Ford a Sony, ond mae hefyd wedi bod yn ymatebol iawn i fusnesau bach a chanolig a microfusnesau yn ogystal.

Gwasanaethau Bysiau yng Nghanol De Cymru

8. A wnaiff y Gweinidog ddatganiad am ddyfodol gwasanaethau bysiau yng Nghanol De Cymru? OAQ55125

Gwnaf, wrth gwrs. Mae Trafnidiaeth Cymru yn helpu Llywodraeth Cymru i adolygu sut y gellid gwella gwasanaethau bysiau yn y dyfodol er mwyn sicrhau bod cymunedau ledled Cymru yn elwa ar wasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus integredig a modern.

Diolch. Fel y bydd y Gweinidog yn gwybod, mae'r tâl tagfeydd ar gyfer Caerdydd yn destun ymgynghoriad; mae'r cyngor yn cyflwyno hwnnw fel cynnig. Gwn fod y Gweinidog wedi ymgynghori â hwy, sy'n beth da. Nawr, mae problem fawr gyda diffyg hyder y cyhoedd yn y system drafnidiaeth gyhoeddus yng Nghaerdydd a'r cyffiniau, yn enwedig gan nad ydym wedi cael gorsaf fysiau yng Nghaerdydd ers pum mlynedd. A allwch chi gynnig unrhyw sicrwydd y bydd y ddarpariaeth o wasanaethau bysiau yng Nghaerdydd ei hun, ac i mewn i Gaerdydd, yn gwella?

O ganlyniad i gyfres o ddiwygiadau a mesurau, gallaf gynnig y sicrwydd hwnnw, yn gyntaf oll. Er ein bod wedi cael 10 mlynedd o gyni, rydym wedi gallu parhau i gynnal y grant cynnal gwasanaethau bysiau gwerth £25 miliwn ers 2013. Os yw cyni yn dod i ben mewn gwirionedd, mae'n amlwg y bydd cyfleoedd i gynyddu'r swm o gyllid a ddyrennir i gefnogi gwasanaethau bysiau ledled Cymru, gan gynnwys yng Nghaerdydd a'r cyffiniau.

Yn ail, rydym yn cyflwyno cynigion i'r Siambr hon i ddeddfu ar gyfer ailgyflwyno masnachfreinio er mwyn caniatáu i awdurdodau lleol redeg cwmnïau bysiau, er mwyn sicrhau bod data agored gwell a ffyrdd gwell o gasglu data fel y gallwn integreiddio amserlenni'n well ar gyfer gwasanaethau trenau a bysiau. A byddwn yn cyflwyno partneriaethau ansawdd estynedig er mwyn sicrhau bod profiadau teithwyr yn cael eu gwella a bod y seilwaith sydd ar gael i gefnogi gwasanaethau bysiau yn cael ei wella hefyd. Mae hwn yn faes gwaith hynod gyffrous. Mae'n gyffrous oherwydd bydd y gwaith y mae'r Llywodraeth Lafur Gymreig hon yn ei wneud yn mynd i'r afael, o'r diwedd, â methiant dadreoleiddio yn yr 1980au.

2. Cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a’r Gweinidog Brexit (yn rhinwedd ei gyfrifoldebau fel Gweinidog Brexit)

Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Brexit mewn perthynas â'i gyfrifoldebau fel Gweinidog Brexit, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Mike Hedges.

Memorandwm Cydsyniad Deddfwriaethol

1. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol roi'r wybodaeth ddiweddaraf am unrhyw femorandwm cydsyniad deddfwriaethol sydd ar y gweill a ddisgwylir o ganlyniad i ymadawiad y DU â'r UE? OAQ55108

Rwy'n falch o gadarnhau bod y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol ar gyfer Bil Amgylchedd y DU wedi'i osod heddiw. Mae hwn yn dilyn memoranda diweddar ar bedwar Bil sy'n ymwneud ag ymadael â'r UE: y Bil Cytundeb Ymadael, y Bil Taliadau Uniongyrchol, y Bil Amaethyddiaeth a'r Bil Pysgodfeydd. Byddwn yn parhau i adolygu'r angen am femoranda tebyg mewn perthynas â Biliau y gallai Llywodraeth y DU eu cyflwyno yn y dyfodol.

A gaf fi ddiolch i'r Cwnsler Cyffredinol am yr ateb hwnnw? Rwy'n derbyn mai ewyllys pobl Prydain yw gadael yr Undeb Ewropeaidd ac rwyf wedi derbyn hynny ers 2016. Er mai ewyllys y bobl yw gadael yr UE, nid wyf yn credu bod y bobl eisiau dychwelyd at afonydd de Cymru yn y 1960au, heb unrhyw bysgod, lefelau llygredd uchel, a lliw'r dŵr yn amrywio rhwng coch a du, gyda rhai ohonynt yn gallu mynd ar dân mewn gwirionedd. Rwyf am bwysleisio pwysigrwydd diogelu'r amgylchedd a hoffwn ofyn am y wybodaeth ddiweddaraf ar unrhyw drafodaethau ar y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol mewn perthynas â'r amgylchedd.

14:25

Mae'r memorandwm cydsyniad deddfwriaethol mewn perthynas â hynny wedi'i osod heddiw. Rwy'n cytuno â'r Aelod o ran y pwyslais y mae'n ei roi ar ddiogelu'r amgylchedd yng Nghymru ac rydym wedi elwa o hynny yn ystod ein haelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd. Rydym wedi bod yn glir iawn mai'r hyn rydym eisiau ei weld yw aliniad parhaus â rheoliadau buddiol yr UE rydym wedi gweld eu manteision yng Nghymru dros ddegawdau lawer, ac rwy'n gobeithio y gallwn berswadio Llywodraeth y DU, maes o law, i barhau i weithredu'r safonau hynny yn y dyfodol.

Trefniadau Masnach a Thollau

2. Pa asesiad diweddar y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i wneud o effaith ymadawiad y DU â'r UE ar drefniadau masnach a thollau yng Nghymru? OAQ55116

Yn ystod y cyfnod pontio, bydd y DU yn aros yn yr undeb tollau a'r farchnad sengl, sy'n golygu y bydd tariffau a threfniadau tollau yn aros yr un peth am y cyfnod hwnnw. Mae'n amlwg y bydd hyn yn newid yn sylweddol ar ddiwedd y cyfnod pontio, gyda chynnydd gwirioneddol mewn rhwystrau di-dariff, gan gynnwys gofynion ar gyfer dogfennaeth tollau, a thariffau o bosibl hefyd.

Fe fyddwch yn gwybod fy mod wedi mynegi pryderon gan Undeb Cenedlaethol y Gweithwyr Rheilffordd, Morwrol a Thrafnidiaeth ar sawl achlysur am effaith trefniadau a newidiadau tollau posibl, yn enwedig mewn perthynas â'r effaith ar forgludiant, yr effaith ar gystadleuaeth o fewn morgludiant, yr effaith ar y cytundebau ar y cyd sy'n cael eu dal ar hyn o bryd gan undebau llafur i ddiogelu telerau ac amodau cyflogaeth, a hefyd y goblygiadau o ran torri telerau ac amodau cludo nwyddau, tandalu'r isafswm cyflog, yn ogystal â'r holl faterion allanol, ehangach sy'n ymwneud â pheidio â thalu'r isafswm cyflog cenedlaethol. Tybed pa gamau y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd, a pha drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cael i geisio sicrhau ein bod yn cadw argymhellion y Comisiwn Gwaith Teg ac yn diogelu hawliau a buddiannau gweithwyr ym maes mordeithio a chludo nwyddau, a hefyd o ran y materion sy'n codi mewn perthynas â statws porthladd Aberdaugleddau yn y dyfodol.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn pwysig hwnnw ac mae ei bwynt yn taflu goleuni ar un agwedd nad yw wedi cael ei harchwilio'n ddigon manwl, sef rhai o effeithiau rhwystrau di-dariff yn arbennig. Gallaf ei sicrhau ein bod yn parhau i fanteisio ar bob cyfle i bwysleisio wrth Lywodraeth y DU yn eu negodiadau pa mor bwysig yw cynnal cyn lleied o rwystrau â phosibl i fasnach, gan gynnwys y math o lwybrau cludo nwyddau a ddisgrifiodd yn ei gwestiwn. Mae hynny'n rhan o ymrwymiad ehangach, a gwn yn iawn ei fod yn rhannu'r ymrwymiad hwnnw, i sicrhau bod safonau llafur yn cael eu cynnal yn y dyfodol. Yn amlwg, rydym eisiau gweld cae chwarae gwastad yn parhau yn ein perthynas â'r Undeb Ewropeaidd yn y dyfodol, a ninnau bellach y tu allan i'r Undeb Ewropeaidd. Mae rhan o hynny, a rhan hanfodol ohono, yn ymwneud â safonau llafur ac yn sicr rydym ni yng Nghymru wedi ymrwymo i gynnal y rheini.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau

Cwestiynau nawr lefarwyr y pleidiau. Llefarydd y Ceidwadwyr, Darren Millar.

Diolch, Lywydd. Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gynyddu nifer dinasyddion yr UE sy'n gwneud cais am statws preswylio'n sefydlog o dan y cynllun?

Yn sicr. Cynllun Llywodraeth y DU yw'r cynllun hwnnw; nid yw'n gynllun y byddem wedi'i gynllunio pe baem wedi bod yn rheoli'r ffordd y mae'n gweithio, ond rydym yn cydnabod mai dyna'r cynllun sydd ar gael. O ganlyniad, rydym wedi rhoi nifer o gamau ar waith er mwyn cynorthwyo dinasyddion yr UE sy'n byw yng Nghymru i wneud cais i'r cynllun. Rwy'n credu ein bod wedi ymrwymo tua £2 filiwn yn fwyaf diweddar mewn perthynas â chyllido gwasanaethau cynghori. Mae rhywfaint o hwnnw drwy sefydliadau megis Cyngor ar Bopeth; mae rhywfaint ohono o natur lawer mwy technegol drwy gwmni cyfraith mewnfudo. Rydym wedi ariannu awdurdodau lleol i gefnogi eu cymunedau eu hunain yn lleol; ac mae gennym strategaeth gyfathrebu, gan gynnwys strategaeth gyfathrebiadau digidol, i gynyddu'r niferoedd sy'n ymgeisio. Rydym yn manteisio ar bob cyfle, gan fy nghynnwys i, yr wythnos hon, gyda swyddogion y Swyddfa Gartref, i'w hargyhoeddi o'r angen i sicrhau bod cyfathrebiadau ar draws y DU yn gwneud popeth y gellir ei wneud i annog cymaint o bobl ag y bo modd i ymgeisio.

Diolch ichi am yr ateb hwnnw. Gwn eich bod chi a minnau eisiau gweld cynifer â phosibl o ddinasyddion yr UE, sydd wedi dewis byw yng Nghymru, yn aros yma yng Nghymru. Ond credaf mai'r hyn sy'n peri pryder yw bod ffigurau a ryddhawyd gan Lyfrgell Tŷ’r Cyffredin yn dangos, hyd at fis diwethaf, mai dim ond 71 y cant o ddinasyddion yr UE sy'n byw yma yng Nghymru sydd wedi gwneud cais i gynllun preswylio'n sefydlog yr UE mewn gwirionedd, ac mae hynny o'i gymharu â 93 y cant mewn ardaloedd eraill o'r DU. Felly, yn amlwg, mae gwahaniaeth sylweddol o ran nifer y bobl sy'n manteisio ar y cynllun o Gymru, ac rwyf eisiau deall pam. A ydych wedi gwneud unrhyw waith dadansoddi fel Llywodraeth i weld pam y gallai pobl fod yn ei chael hi'n anos cael mynediad at y cynllun, neu pam fod llai o bobl yn manteisio ar y cynllun yma yng Nghymru o gymharu â rhannau eraill o'r DU?

14:30

Mae ffigurau diweddaraf y Swyddfa Gartref yn dangos mewn gwirionedd mai Cymru yw’r ail o bedair gwlad y DU o ran nifer y ceisiadau. Yn amlwg, rydym am weld 100 y cant o ddinasyddion cymwys yn ymgeisio, a byddem yn gobeithio ac yn disgwyl i Lywodraeth y DU rannu'r uchelgais hwnnw hefyd. Credwn fod rhan o'r mater yn ymwneud â'r strategaeth gyfathrebu ledled y DU, sydd wedi canolbwyntio ar ddinasoedd, ac wrth gwrs, mae mwy o ddinasoedd â phoblogaethau mwy o ddinasyddion yr UE yn Lloegr nag sydd yng Nghymru, lle mae'r poblogaethau'n fwy gwasgaredig. Credwn fod honno’n un agwedd ar y sefyllfa. Yr agwedd arall efallai yw nifer y dinasyddion o Iwerddon o fewn y garfan gyffredinol honno o ddinasyddion yr UE. Yn amlwg, nid oes angen i ddinasyddion Iwerddon sy'n byw yng Nghymru wneud cais i'r cynllun, ac rydym o'r farn y gallai hynny fod yn rhan o'r ffactor hefyd. Ond rydym yn hollol glir, er mai cynllun wedi’i gadw'n ôl yw hwn, nid cynllun datganoledig, rydym yn rhoi cyllideb Llywodraeth Cymru tuag at sicrhau bod cynifer o bobl ag sy’n bosibl yn gwneud cais. 

Rydym wedi gweithio'n llwyddiannus i berswadio Llywodraeth y DU, er enghraifft, i gynyddu nifer y canolfannau digidol yng Nghymru, o un i saith ar hyn o bryd rwy'n credu, ac iddynt gael eu gwasgaru ledled Cymru. Rydym wedi gweithio'n galed i sicrhau bod hynny'n digwydd ac i gynyddu nifer y canolfannau cymorth yn gyffredinol. Ond gwn y bydd yn rhannu fy uchelgais i sicrhau bod 100 y cant o’r rhai sy’n gwneud cais yng Nghymru yn gallu gwneud hynny a llwyddo yn eu ceisiadau. 

Nodaf yr hyn a ddywedoch ynghylch gwelliannau diweddar yn y ffigurau hyn, ac o'r wybodaeth sydd gennyf, mae'n awgrymu ein bod, o fis Rhagfyr i fis Ionawr, wedi gweld cynnydd o 8 y cant yn nifer y bobl sy'n gwneud cais am y cynllun yma yng Nghymru. Er hynny, y cyfartaledd ledled y DU yw 93 y cant o ddinasyddion yn hytrach na’r 71 y cant yma yn y ffigurau a gyhoeddwyd yn fwyaf diweddar. Nawr, rwy'n croesawu peth o'r gwaith a wnaed. Fe gyfeiriwch yn gywir at y ffaith bod Llywodraeth y DU wedi canolbwyntio ar gyfathrebiadau mewn dinasoedd, a bod angen ychwanegu at hynny yma oherwydd natur wahanol y boblogaeth a wasgarwyd ledled Cymru. Ond yn amlwg, rwy'n credu ei fod yn destun pryder mai dim ond 71 y cant o bobl sydd wedi manteisio ar y cynllun hyd yn hyn.

A gaf fi ofyn pa gyfathrebiadau neu drafodaethau a gafodd Llywodraeth Cymru gydag awdurdodau lleol ynghylch rhoi hwb penodol i'w rôl yn estyn allan at y cymunedau alltud yn eu hardaloedd, oherwydd, yn amlwg, mae ganddynt rôl allweddol, rwy'n credu, o ystyried eu cysylltiad â’r cymunedau hyn ar lawr gwlad? Ac o ystyried pa mor gyfyngedig yw adnoddau rhai awdurdodau lleol, a oes mwy y gallai Llywodraeth Cymru ei wneud i’w cynorthwyo? 

Wel, roedd y cyfarfod a gefais yn gynharach yr wythnos hon gydag ystod o randdeiliaid ledled Cymru, a swyddogion y Swyddfa Gartref, yn cynnwys cynrychiolaeth o Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Yn fwyaf diweddar, rydym wedi sicrhau bod cyllid ar gael i bob awdurdod lleol i gefnogi eu hymdrechion yn ychwanegol at yr ymdrechion rydym yn eu gwneud ledled Cymru, fel bod gan awdurdodau lleol allu i'w wneud eu hunain yn eu hardaloedd lleol. Un o nodweddion y ffigurau hyn yw ei bod yn ymddangos bod mwy o obaith o gael statws preswylydd sefydlog yng Nghymru yn hytrach na statws preswylydd cyn-sefydlog na mewn rhannau eraill o'r DU. Un o'r ffynonellau pryder mawr i'r rhan fwyaf o ddinasyddion yr UE sy'n gwneud cais i'r cynllun yw'r nifer uchel iawn o bobl sy’n cael statws preswylydd cyn-sefydlog mewn amgylchiadau lle byddem yn disgwyl gweld statws preswylydd sefydlog yn cael ei roi. Ac rwy’n credu ei bod hi'n anodd gorddatgan y math o bryder sy'n deillio o hynny. I lawer o bobl, ymwneud â'r math hwn o fiwrocratiaeth polisi ymfudo yw'r tro cyntaf iddynt orfod gwneud hynny erioed. Ac felly, mae'n ddyletswydd ar Lywodraeth y DU i’w wneud yn syml, a rhoi cymaint o gefnogaeth ag y bo modd, a chynyddu gobaith y rhai sy'n gymwys i gael eu statws preswylwyr sefydlog a gwarchod eu hawliau yma. 

Diolch yn fawr, Lywydd. Weinidog, yn amlwg, mae angen cydweithredu rhyngwladol parhaus ar gyfer masnachu cynnyrch iechyd yn ddirwystr ar draws ffiniau'r DU-UE yn y dyfodol, ar ôl Brexit. Nawr, mae tua 45 miliwn o becynnau cleifion o feddyginiaethau yn cael eu cyflenwi o'r DU i wledydd yr UE a’r ardal economaidd Ewropeaidd bob mis, ac mae dros 37 miliwn o becynnau cleifion o feddyginiaethau yn dod o'r UE i'r DU bob mis. Ac eto, heb unrhyw gysoni rheoliadol yn y dyfodol, fel y cyhoeddodd y Llywodraeth Geidwadol yn San Steffan, a gaf fi ofyn i chi: beth yn y byd allai fynd o’i le? 

14:35

Mae'n nodi enghraifft fyw iawn, mae'n ymddangos i mi, o rai o'r problemau y gallem yn sicr eu hwynebu oni fydd y negodiadau â'r Undeb Ewropeaidd yn dod i ben gyda'r math o gytundeb sy'n lleihau'r rhwystrau i fasnachu a chludo nwyddau'n rhyngwladol, sydd mor bwysig i sawl agwedd ar ein bywyd economaidd, ond fel y mae ei gwestiwn hefyd yn ei ddangos, i fywyd ein dinasyddion mewn ffordd uniongyrchol iawn, o ran gwasanaethau cyhoeddus. Gallaf ei sicrhau ein bod yn manteisio ar bob cyfle—wedi manteisio ar bob cyfle—i bwyso ar Lywodraeth y DU, nid yn unig i geisio lleihau tariffau a chwotâu yn eu negodiadau, ond hefyd y math o rwystrau di-dariff, sy'n broblem sylweddol, fel y mae ei gwestiwn yn nodi.

A gaf fi ddiolch i chi am yr ateb hwnnw? Gan symud ymlaen at fater arall cysylltiedig, mae cyfran sylweddol o gyfraith cyflogaeth y DU, fel y clywsom eisoes, yn tarddu o'r UE, gan gynnwys y gyfarwyddeb oriau gwaith Ewropeaidd. Dyna a ataliodd feddygon rhag gweithio 120 awr bob wythnos i lawr i tua 58 awr dros y blynyddoedd. Felly, a gaf fi ofyn: pa drafodaethau rydych chi'n eu cael ynglŷn â diogelu hawliau cyflogaeth i weithwyr yng Nghymru ar ôl Brexit?

Wel, roedd y datganiad gwleidyddol, fel y bydd yr Aelod yn cofio o bosibl, yn glir fod y ddau barti—Llywodraeth y Deyrnas Unedig, ar y pwynt hwnnw, a'r Undeb Ewropeaidd—yn ymrwymo i gynnal safonau, o ran hawliau'r gweithle ac yn y blaen, a oedd ar waith ar ddiwedd y cyfnod pontio. Roedd hynny'n un o nodweddion y datganiad gwleidyddol.

Rwy'n siŵr y bydd yn rhannu fy mhryder ynghylch darllen hap-geisiadau ac mewn areithiau gan y Prif Weinidog ac eraill, ynghylch y potensial, fel y byddent yn ei ddisgrifio—a byddai ef a minnau'n ei ddisgrifio fel anfantais—gwanhau rheoliadau llafur o ganlyniad i adael yr Undeb Ewropeaidd. Nid yw'r mathau hynny o uchelgeisiau ac amcanion yn rhai rydym yn eu rhannu yn y Llywodraeth hon ac ni fyddent yn cael eu rhannu'n eang ar draws y Siambr hon. Credwn fod y math o berthynas y bydd pobl yng Nghymru yn ei disgwyl yn y dyfodol yn un sy'n ein galluogi i gynnal y safonau llafur hynny, yng Nghymru ac yn y DU, ac i gael ymrwymiad i wneud hynny fel y gallwn fanteisio ar y lefel honno o gysoni i gefnogi ein heconomi i'r dyfodol.

Diolch. Ac i droi at faes arall, bydd unrhyw un sydd wedi mynychu'r Gwobrau Gofal Cymdeithasol Cenedlaethol yma yng Nghaerdydd yn gwybod bod gofal cymdeithasol yn broffesiwn medrus. Yn wir, mae'r enghreifftiau sy'n cael eu harddangos bob blwyddyn yn y seremoni wobrwyo honno'n dangos lefel uchel iawn o sgiliau. Ond yn amlwg, mae cyflogau isel yn bla ym maes gofal cymdeithasol ac o ganlyniad, mae'n methu cydymffurfio â system fewnfudo Llywodraeth y DU sy'n seiliedig ar bwyntiau. Nawr, mae Cymru'n dibynnu ar weithwyr gofal cymdeithasol proffesiynol o'r UE fel y mae mewn system sydd eisoes o dan bwysau. Felly, pa sylwadau rydych yn eu cyflwyno ar ofal cymdeithasol yng Nghymru ar ôl Brexit?

Wel, diolch i'r Aelod am dynnu sylw at y pwynt hwnnw. Pan gyfarfûm â chadeirydd y Pwyllgor Cynghori ar Ymfudo, roedd y sector gofal cymdeithasol yn un o'r sectorau y dywedais wrtho eu bod yn wynebu risg o'r mathau o bolisïau ymfudo a oedd yn cael eu crybwyll gan Lywodraeth y DU ar y pwynt hwnnw ac a gadarnhawyd yn y cyhoeddiad diweddaraf. Roeddem wedi gobeithio, fel Llywodraeth, y byddai Llywodraeth y DU yn cael ei pherswadio i gyflwyno set o bolisïau ymfudo a fyddai'n cefnogi'r economi a gwasanaethau cyhoeddus ledled y DU. Nid felly y bu, ac o ganlyniad i'r trothwy cyflogau a'r trothwy sgiliau, ymysg pethau eraill, bydd sectorau fel y sector gofal cymdeithasol, ac eraill, yn wir, ym maes cynhyrchu bwyd, logisteg a rhai rhannau o'r sectorau gweithgynhyrchu, yn pryderu am eu gallu i staffio eu gwasanaethau a'u busnesau yn y dyfodol.

Ac rwyf am wneud un pwynt mewn perthynas â'r sylw ar ddechrau cwestiwn yr Aelod. Ni fydd ef na minnau, na llawer o rai eraill yn y Siambr, os nad pawb, ysywaeth, yn cydnabod y term 'sgiliau isel' yng nghyd-destun y sector gofal. Bydd unrhyw un sydd wedi dod i gysylltiad â'r mathau o gymorth a chefnogaeth fedrus y mae llawer o'n pobl sy'n derbyn gofal yn eu cael yn cydnabod bod y rheini'n rolau medrus iawn yn wir.

14:40
Safbwynt Negodi'r UE

3. Pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o safbwynt negodi'r UE yn ystod y trafodaethau presennol ar y gytundeb fasnach? OAQ55133

Mae mandad negodi drafft yr UE yn adlewyrchu i raddau helaeth y datganiad gwleidyddol y cytunwyd arno rhwng y DU a'r UE ym mis Hydref y llynedd. Gwnaethom ni, fel Llywodraeth, nodi ein safbwynt ar y datganiad gwleidyddol yn 'Y berthynas rhwng y DU a'r UE yn y dyfodol: blaenoriaethau negodi i Gymru' ym mis Ionawr eleni.

Diolch ichi am yr ateb hwnnw, Weinidog. Mae'n edrych fel pe gallai'r UE geisio mynnu bod parhau i fod yn ddarostyngedig i Lys Cyfiawnder Ewrop yn rhagofyniad i unrhyw gytundeb masnach. Yn eich barn chi, a ddylai llysoedd y DU, neu lysoedd Cymru pe bai ein barnwriaeth yn cael ei datganoli, barhau i fod yn ddarostyngedig i Lys Cyfiawnder Ewrop pan ddaw cyfnod pontio Brexit i ben?

Wel, nid wyf yn deall y cysyniad o 'ddarostyngedig'. Mae gennym Lywodraeth y DU ar hyn o bryd sy'n ymddangos fel pe bai'n benderfynol o gwestiynu rôl y farnwriaeth ym mywyd cyhoeddus Prydain. Credaf fod risgiau sylweddol i roi gormod o bwyslais ar hyn, sef yr hyn y mae Llywodraeth y DU yn ei wneud. Mae'n sicr yn faes lle dylid mabwysiadu agwedd fwy pragmatig. Er enghraifft, ceir llawer o enghreifftiau o lywodraethu ar sail yr UE yn ei gyfanrwydd: mae Canolfan Atal a Rheoli Clefydau Ewrop yn un a allai fod ym meddyliau'r Aelodau, o ystyried yr amgylchiadau rydym yn eu hwynebu ar hyn o bryd, lle gallai rhywfaint o lywodraethu ar sail Ewrop gyfan, gan gynnwys, mewn rhai achosion, awdurdodaeth y llys, fod yn gam synhwyrol i'w gytuno er mwyn diogelu buddiannau ehangach.

Credaf fod canolbwyntio ar un agwedd yn unig, fel y mae cwestiwn yr Aelod yn ei wneud, yn dangos methiant i fynd i'r afael â'r effaith a gaiff hynny ar nifer o feysydd eraill, gan gyffwrdd, er enghraifft, ar ddiogelwch dinasyddion Prydain, ac rwy'n siŵr y byddai pob un o'n hetholwyr yn cymryd hynny'n ganiataol.

Rwy'n credu ei bod yn bwysig deall bod Llywodraeth y DU yn ymddangos yn barod i dderbyn darpariaethau caeau chwarae gwastad o'r math a gynhwyswyd yng nghytuniadau Canada a De Korea gan yr UE, a'r confensiynau cyffredinol i beidio â chaniatáu dirywiad a'r confensiynau rhyngwladol y cyfeiriwyd atynt yn y cytuniadau hynny. Yr hyn y mae'r UE yn ei ddweud, serch hynny, yw y dylem, yn wir, fod yn ddarostyngedig i'r UE ar sail barhaus drwy ufuddhau i'w rheolau yn y meysydd hyn, beth bynnag ydynt, heb unrhyw fewnbwn democrataidd ac yna fod Llys Cyfiawnder Ewrop yn penderfynu sut y dehonglir y rolau hynny. Nawr, a yw Llywodraeth Cymru yn cefnogi safbwynt y DU neu'r UE?

Mae gallu'r Aelod i lunio gwawdlun yn ddi-ben-draw. Nid dyna yw safbwynt yr UE. Yr hyn a ddywedodd y datganiad gwleidyddol, a lofnodwyd—a gytunwyd—gan yr Undeb Ewropeaidd a Llywodraeth y DU yw y dylai'r safonau sy'n gymwys yn y ddau ar ddiwedd y cyfnod pontio, gan gynnwys yng nghyd-destun y cae chwarae gwastad, barhau i fod yn gymwys. Nid yw'n wir y gallwch gymharu'n syml â chytundeb masnach rydd Canada. Mae Llywodraeth y DU yn ceisio cytundeb dim tariff, dim cwota. Nid dyna gytundeb Canada—cymerodd saith mlynedd i'w negodi. Mae'n cynrychioli degfed ran o'r fasnach sydd gan y DU â'r Undeb Ewropeaidd, ac mae 5,000 km i ffwrdd. Nid oes unrhyw gymhariaeth mewn perthynas â masnach. A ffantasi yn fy marn i yw disgwyl i'r un darpariaethau fod yn gymwys mewn cytundeb â'ch cymydog agosaf, gyda 10 y cant yn fwy o fasnach, na'r hyn a osodwch ar bartner masnachu llawer llai sylweddol o ran cyfaint ar yr ochr arall i'r byd.

Gwnsler Cyffredinol, yn amlwg, ddoe, cadarnhaodd y cyngor cyffredinol fandad negodi'r UE—[Anghlywadwy.] Mae ychydig yn llymach na'r drafft gwreiddiol, gan nodi'n glir safbwyntiau cryf ar y cae chwarae gwastad hwn. Yfory, byddwn yn gweld symudiad agoriadol Llywodraeth y DU, gan ein bod eto i gael hynny wedi'i ddiffinio'n glir. Ond yr hyn sy'n bwysig mewn gwirionedd yw economi Cymru a sut i sicrhau na chaiff economi Cymru ei niweidio gan negodiadau'r UE a'r DU yn y dyfodol.

Nawr, o ran hynny, pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cael gydag ochr yr UE i sicrhau bod ei safbwynt—ei heconomi a'r materion sy'n bwysig i Gymru—yn cael eu hadlewyrchu a'u trafod yn Ewrop, yn ogystal ag yn y DU? Oherwydd yn aml iawn, gwyddom yn y DU—. A gwyddom fod Boris Johnson a Dominic Cummings—cyflwyno eu safbwynt eu hunain yn unig a wnânt; nid ydynt yn cyflwyno barn rhannau eraill o'u plaid hyd yn oed. A wnewch chi sicrhau y caiff safbwynt Cymru ei gyflwyno ar bob ochr a phob llwybr fel y gallwn gael cyfran deg o hyn?

Wel, rydym yn parhau i wneud hynny. Roedd y Gweinidog cysylltiadau rhyngwladol ym Mrwsel yn ddiweddar, bydd y Prif Weinidog yno cyn bo hir. Rydym yn manteisio ar bob cyfle i sicrhau bod yr hyn sydd er budd economi Cymru yn cael ei ddeall gan bawb o'n cyd-siaradwyr.

Ond hoffwn ddweud wrth yr Aelod mai sefydliadau Ewropeaidd a Llywodraeth Prydain fydd y partïon i'r negodiadau yn y cyfnod o negodi sydd o’n blaenau. Nid oes set gyfochrog o negodiadau na thrafodaethau y gallai neu y dylai Llywodraeth Cymru eu cael yn y cyd-destun hwnnw. Ein disgwyliad, ein gweledigaeth, o sut y dylai hyn weithio’n ymarferol yw y dylai Llywodraeth y DU gytuno i'r Llywodraethau datganoledig chwarae rôl yn y trafodaethau hynny wrth osod safbwynt DU gyfan mewn perthynas â materion sydd wedi'u datganoli.

Fel y bydd yn gwybod, hyd yma nid yw honno'n egwyddor y mae Llywodraeth y DU wedi'i chytuno mewn ffordd sy'n dderbyniol yn ein barn ni. Mae gallu Llywodraeth Cymru i adlewyrchu buddiannau Cymru, ac i adlewyrchu cymwyseddau datganoledig y sefydliad hwn a Llywodraeth Cymru, yn rhywbeth y mae'n rhaid i Lywodraeth y DU ei gydnabod er mwyn amddiffyn buddiannau Cymru drwy'r cyfnod hwnnw. 

14:45
Cynllun Preswylio’n Sefydlog i Ddinasyddion yr UE

4. Pa gymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei gynnig i awdurdodau lleol i gefnogi'r broses o roi cynllun Llywodraeth y DU, Cynllun Preswylio’n Sefydlog i Ddinasyddion yr UE ar waith? OAQ55135

Yn fwyaf diweddar, rydym wedi darparu £224,000 o gyllid ychwanegol i awdurdodau lleol allu darparu cymorth i ddinasyddion yr UE sy'n gwneud cais i'r cynllun preswylio’n sefydlog i ddinasyddion yr UE. Mae'r cyllid yn hyblyg, er mwyn galluogi awdurdodau lleol i ddarparu cymorth wedi'i deilwra i'w cymunedau lleol. Mae hyn yn rhan o ystod o gymorth rydym wedi'i darparu i gynorthwyo dinasyddion yr UE yng Nghymru i wneud cais.

Diolch. Fel y dywedoch chi ar 13 Chwefror, rydych wedi cyfrannu mwy na £220,000 i gynorthwyo cynghorau ledled Cymru, ac mae hwnnw’n mynd i gynyddu allgymorth lleol i oresgyn rhwystrau i helpu’r rhai nad ydynt yn ymwybodol o hyd o’r angen i wneud cais neu sy’n ei chael hi'n anodd gwneud cais. Weinidog, yn benodol, beth fydd y cyllid i Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili, a sut y gall Llywodraeth Cymru gynorthwyo a chefnogi'r awdurdod i’w gwneud yn haws i ddinasyddion yr Undeb Ewropeaidd sy'n byw mewn cymunedau ledled Islwyn i wneud cais i ymgartrefu yn y Deyrnas Unedig? 

Yn ogystal, Weinidog, gyda’r holl ddinasyddion o'r Undeb Ewropeaidd a'u teuluoedd sy'n byw yng Nghymru yn gorfod gwneud cais yn awr i gynllun y Swyddfa Gartref erbyn 30 Mehefin 2021, er mwyn amddiffyn eu hawliau ac i barhau i fyw a gweithio yma, beth y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i sicrhau, er bod cynghorau'n rhydd i ddewis y ffordd orau o gefnogi preswylwyr, ein bod yn gweld yr ymarfer gorau ar waith yn gyson ledled Cymru? 

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Mae arnaf ofn nad oes gennyf yr union ffigur ar gyfer cyngor Caerffili, ond rwy’n hapus i ysgrifennu ati mewn perthynas â hynny. Rhan o'r amcan wrth ddarparu'r cyllid yw caniatáu rhywfaint o hyblygrwydd o ran sut y mae hyn yn gweithio ar lawr gwlad, gan gydnabod y bydd gan wahanol gymunedau lleol mewn rhannau o Gymru anghenion gwahanol. Ond rydym hefyd yn darparu pecyn hyfforddi pwrpasol ledled Cymru ar gyfer holl staff awdurdodau lleol sy'n ymwneud â'r cyhoedd ynghylch hawliau dinasyddion yr UE yng Nghymru, ac mae hynny'n cynnwys eu cymhwysedd i gael gwasanaethau cyhoeddus. Rydym yn gwneud hynny trwy brosiect hawliau dinasyddion yr UE, sydd wedi'i gynllunio i gynyddu ymwybyddiaeth ac i gynorthwyo awdurdodau i gydnabod anghenion cymorth dinasyddion unigol yr UE ledled Cymru. Bwriedir iddo fod yn becyn hyfforddi sy'n cael ei yrru gan ymarfer gorau, a bydd ar gael, fel rwy'n dweud, i awdurdodau ledled Cymru. 

Polisi Mewnfudo yn y Dyfodol ar ôl Brexit

5. Pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael gyda Llywodraeth y DU ynghylch polisi mewnfudo yn y dyfodol ar ôl Brexit? OAQ55131

6. Pa drafodaethau y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'u cael yn ddiweddar gyda Llywodraeth y DU ynghylch polisi mewnfudo ar ôl i'r DU ymadael â'r UE? OAQ55111

Lywydd, credaf eich bod wedi rhoi eich caniatâd i'r cwestiwn hwn gael ei grwpio â chwestiwn 6.

Roeddwn yn siomedig na wnaeth Llywodraeth y DU rannu eu hargymhellion â ni cyn iddynt gael eu cyhoeddi i'r cyfryngau. Er nad yw mewnfudo wedi'i ddatganoli wrth gwrs, mae polisi ymfudo yn y dyfodol yn hynod o bwysig a bydd yn cael effeithiau sylweddol ar ein heconomi a'n cymunedau. Rhaid i ddiwygio ystyried anghenion Cymru. 

Diolch i'r Gweinidog am yr ateb hwnnw. A yw’n ymwybodol fod mewnfudo—ymfudo net—wedi bod yn 330,000 y flwyddyn ar gyfartaledd ers 2014? A fyddai’n cytuno â mi nad oes angen inni ychwanegu dinas o faint Caerdydd at boblogaeth y DU bob blwyddyn yn sgil mewnfudo yn unig er mwyn llenwi bylchau mewn iechyd a gofal cymdeithasol, i ddychwelyd at ei ateb cynharach? Pleidleisiodd y Blaid Lafur yn ei chynhadledd ddiwethaf yn 2019 dros gyfres o gynigion sydd i bob pwrpas yn ymrwymo ei blaid i fewnfudo drws agored, a diwedd ar bob rheolaeth fewnfudo yn y bôn. Tybed ai dyna’r rheswm dros ganlyniadau truenus Llafur yn yr etholiad cyffredinol yn ddiweddar? Oherwydd mae’n amlwg nad oes cysylltiad o gwbl rhyngddynt a barn y mwyafrif o bobl gyffredin ar y pwnc hwn, ac mae'r ffaith bod Plaid Cymru yn rhannu'r farn hon yn dangos y diffyg cysylltiad rhwng dwy ran o dair o Aelodau'r lle hwn a phobl gyffredin yng Nghymru. Onid yw hynny'n rheswm arall eto am y dirywiad yn enw da'r sefydliad hwn flwyddyn ar ôl blwyddyn? 

14:50

Rwy'n siŵr nad yw'r un o'r rheini'n gwestiynau rhethregol, ond i fod yn glir, buaswn yn disgwyl i'r Aelod gefnogi polisi ymfudo sy'n sefyll dros, ac yn adlewyrchu buddiannau pobl Cymru a gwasanaethau cyhoeddus Cymru, ac economïau a chyflogwyr Cymru. Mae arnaf ofn nad dyna y mae'r cynigion diweddaraf gan Lywodraeth y DU wedi'i wneud. Yn sicr nid ydynt yn adlewyrchu anghenion y gweithlu na gwasanaethau cyhoeddus yma yng Nghymru, a beth bynnag y byddai pobl wedi pleidleisio drosto yn y gorffennol, ni chredaf eu bod wedi pleidleisio dros wneud gwasanaethau cyhoeddus Cymru yn llai cadarn, a'i gwneud yn anos i fusnesau Cymru dyfu a chyflogi pobl. 

Diolch, Lywydd. A gaf fi ofyn—a oes angen i mi ddarllen fy nghwestiwn neu—

Diolch yn fawr iawn. Weinidog, gwelwyd dicter real a dealladwy ynghylch y label bras, 'sgiliau isel', y mae Llywodraeth y DU bellach yn ei ddefnyddio i gyfeirio at bobl fel gweithwyr cymdeithasol pan wyddom nad lefel eu sgiliau sy'n isel, ond lefel eu cyflogau, ac ni allwch roi gwerth ar rinweddau dynol gwerthfawr fel tosturi a gofal. Sut y byddai'n ymateb i Dr Moira Fraser-Pearce, cyfarwyddwr polisi Cymorth Canser Macmillan, sydd wedi ysgrifennu hyn: 

Mae cynllun y Llywodraeth ar gyfer system fewnfudo ar sail pwyntiau’n cynnig darlun sy’n peri gofid o system iechyd a gofal sydd eisoes dan bwysau gwaeth nag erioed...Rhaid i'r Llywodraeth greu llwybr ymfudo ar wahân ar gyfer gofal cymdeithasol yn ogystal ag egluro pa fesurau penodol a gaiff eu rhoi ar waith i amddiffyn gweithlu'r GIG er mwyn sicrhau bod pobl â chanser yn cael y gefnogaeth gywir pan fydd ei angen arnynt. Gallai unrhyw ddiwygiadau ymfudo,

meddai,

sy’n atal gweithwyr gofal cymdeithasol rhag gweithio yn y DU olygu mai rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed, gan gynnwys y rhai sy'n byw gyda chanser, sy’n dioddef y canlyniadau. 

Sut y byddai'n ymateb i hynny, a pha sylwadau y bydd yn eu cyflwyno i Lywodraeth y DU?

Wel, rwy'n credu ei fod yn disgrifio mewn ffordd fyw iawn ychydig o'r pwysau a'r heriau a'r effeithiau real iawn y bydd pobl yng Nghymru yn eu dioddef, ac rwy'n credu bod ei gwestiwn yn ymateb i'r cwestiwn a ofynnodd Neil Hamilton yn gynharach. Rwy’n cytuno ag ef, fel y bydd wedi fy nghlywed yn dweud wrth Dai Lloyd yn gynharach, fod pobl sy’n gweithio yn y sector gofal, yn enwedig efallai, yn y ffordd y mae wedi’i ddisgrifio heddiw, yn gwneud gwaith sy’n galw am sgiliau helaeth, ac rydym wedi hyrwyddo safbwynt yng Nghymru dros bolisi ymfudo sy'n adlewyrchu'r gwahanol setiau o sgiliau a lefelau cyflog er mwyn i hynny weithio er budd gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, ond hefyd er budd pobl Cymru, sydd angen y math o gefnogaeth y mae'n ei disgrifio. Mae'n wir fod miloedd lawer o bobl o'r Undeb Ewropeaidd yn gweithio yn ein sector gofal naill ai fel darparwyr gofal neu nyrsys mewn gwahanol leoliadau. Rydym am iddynt aros a pharhau i ddarparu'r gwasanaethau hynny, ond nid ydym ychwaith eisiau rhoi rhwystrau artiffisial yn ffordd mwy o bobl rhag dod i gymryd eu lle i ateb angen real iawn. 

Cyfleoedd o Ganlyniad i Ymadawiad y DU o'r UE

7. Pa gyfleoedd y mae Llywodraeth Cymru wedi'u nodi ar gyfer Cymru o ganlyniad i ymadawiad y DU â'r UE? OAQ55122

Bydd manteision cyfleoedd newydd yn cael eu gorbwyso gan yr anfanteision sy'n debygol o ddeillio o'r telerau a argymhellwyd gan Lywodraeth y DU ar gyfer ein perthynas â'r Undeb Ewropeaidd. Ond mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddefnyddio cyfleoedd mewn perthynas â chefnogi'r economi wledig, ymagwedd newydd tuag at ddatblygu rhanbarthol a'n strategaeth ryngwladol newydd, er enghraifft, er budd gorau Cymru. 

Canfu arolwg prif weithredwr PwC y mis diwethaf fod prif weithredwyr Ewropeaidd yn ystyried y DU fel marchnad allweddol ar gyfer twf a buddsoddi, y tu ôl i'r Unol Daleithiau, Tsieina a'r Almaen yn unig ar y llwyfan rhyngwladol. Ar ddiwrnod Brexit, adroddodd ITV Wales am fusnesau a oedd wedi siarad am y cyfleoedd a allai godi y tu allan i'r UE, gan ddyfynnu cwmnïau yn y sector awyrofod a’r sector amaethyddol yng Nghymru. Cymru sydd â'r lefelau ffyniant isaf y pen o hyd ymhlith gwledydd y DU, a gall Brexit roi cyfle i helpu i fynd i'r afael â hyn. Fodd bynnag, mae twf yn sector bwyd a diod Cymru, er enghraifft, wedi eithrio marchnadoedd y tu allan i'r UE. Pa dystiolaeth sydd gennych, felly, i rannu â ni o gamau cadarnhaol, ymarferol gan Lywodraeth Cymru i gynyddu ffyniant Cymru drwy fynd â ni o fod yn allforiwr dibynnol ar y UE i fod yn llwyddiant masnachol byd-eang, sy'n cynnwys yr UE, ond sy'n ceisio twf yn fyd-eang gyda'r partneriaid masnachu newydd rydym i gyd yn gobeithio'u cael?

14:55

Wel, buaswn yn ei gyfeirio at y strategaeth ryngwladol a'r cynllun gweithredu economaidd fel ymyriadau'r Llywodraeth er mwyn sicrhau ffyniant Cymru. Rwy'n ofni ei fod ef a minnau'n anghytuno. Nid wyf yn credu bod aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd wedi bod yn rhwystr mewn unrhyw ffordd i unrhyw un o'r cyfleoedd y mae'n eu disgrifio yn ei gwestiwn. Nid oes unrhyw amheuaeth na all busnesau Cymru barhau i allforio'n rhyngwladol fel aelodau o'r Undeb Ewropeaidd lawn cystal ag yn y cyfnod ar ôl i'n haelodaeth ddod i ben. Nid dyna'r her. Mae arnaf ofn fod myth wedi datblygu fod aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd yn rhwystr i hynny mewn rhyw fodd. Nid yw hynny'n wir. Ond rwy'n credu bod angen inni fod yn realistig ac yn glir ynglŷn â hyn. Hyd yn oed ar sail ffigurau Llywodraeth y DU ei hun, mae'r cyfraniad y mae'r strategaeth masnach rydd y maent yn mynd ar ei thrywydd gyda thrydydd gwledydd—mae'r cyfraniad y gall hynny ei wneud i economi'r DU ar y ffigurau cyfredol yn gwbl ymylol o gymharu â chynnal y cyfleoedd masnach sydd gennym gydag un o'r blociau masnachu mwyaf yn y byd.

Trafodaethau gyda Llywodraeth y DU

8. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y trafodaethau diweddaraf y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael gyda Llywodraeth y DU ynghylch ymadawiad y DU â'r UE? OAQ55136

Ar 28 Ionawr, croesawodd y Prif Weinidog Gydbwyllgor y Gweinidogion ar negodiadau'r UE yng Nghaerdydd; dyma'r ail dro yn unig iddo ddigwydd y tu allan i Lundain. Canolbwyntiodd y cyfarfod ar y dewisiadau strategol y mae angen eu gwneud wrth bennu safbwynt negodi agoriadol a rôl y Llywodraethau datganoledig yn y negodiadau.

Cyflwynwyd cynlluniau yn ddiweddar gan Lywodraeth y DU—a chrybwyllwyd hyn sawl gwaith heddiw—ar gyflwyno'r system fewnfudo ar sail pwyntiau o 2021. Ac unwaith eto, rwy'n mynd i ailadrodd, y diwydiant a fydd yn cael ei effeithio yn fwyaf negyddol—a'r bobl—o ganlyniad i'r newidiadau yw'r sector gofal cymdeithasol. Nid wyf yn credu ei bod hi'n bosibl inni dreulio gormod o amser yma'n cyfleu'r neges hon, ac mae Unsain wedi rhybuddio y bydd y cynlluniau gan Lywodraeth y DU yn drychineb i'r sector. Maent wedi dweud na all cwmnïau a chynghorau recriwtio digon o staff o'r DU ar hyn o bryd, ac mae'n rhaid iddynt ddibynnu ar weithwyr gofal o fannau eraill eisoes. Felly, bydd rhoi terfyn ar y cyflenwad hwn o lafur yn sydyn yn achosi problemau enfawr ar draws y wlad. Nodaf fod Neil Hamilton wedi diflannu bellach, ond nid yw'n ymddangos ei fod yn meddwl bod hynny'n wir. Ond dyma lle bydd angen gofal ar bobl, ac ni fydd digon o bobl yno i'w ddarparu, ac mae eraill wedi dweud hynny yma eisoes heddiw. Felly, Weinidog, pa asesiad rydych chi, Lywodraeth Cymru, wedi'i wneud o'r effaith y gall y newidiadau hyn ei chael ar y sector gofal cymdeithasol yma yng Nghymru?

Wel, rwy'n credu bod yr effaith bosibl yn sylweddol iawn. Rwy'n meddwl bod nyrsys mewn lleoliadau gofal—rwy'n credu bod tua 17 y cant yn ddinasyddion yr UE sy'n gweithio ac yn byw yng Nghymru. A darparwyr gofal yn fwy cyffredinol—credaf fod y ffigurau canrannol oddeutu 6 neu 7 y cant, sy'n ffigur uchel. Mae'r rhesymau y mae'n eu hamlinellu yn ei chwestiwn am ei phryder yn union yr un fath â'r rhesymau sy'n sail i fy mhryder i, a dyna pam rwyf fi ac eraill yn y Llywodraeth wedi cyflwyno'r sylwadau hyn yn uniongyrchol i'r Pwyllgor Cynghori ar Ymfudo.

Roeddem wedi gobeithio y byddai'r fersiwn o'r polisi mewnfudo y mae Llywodraeth y DU wedi ei gyflwyno yn rhoi mwy o ystyriaeth i'r effaith ar ein gwasanaethau cyhoeddus, yng Nghymru ac ar draws y DU fel mae'n digwydd. Nid yw'n fater sy'n unigryw i Gymru—caiff ei deimlo ledled y DU. Yn anffodus, nid felly y bu. Yn niffyg system ar gyfer y DU gyfan sy'n adlewyrchu anghenion ein gwasanaethau cyhoeddus a'n heconomi yng Nghymru, rydym wedi dweud y byddwn yn dymuno edrych ar yr achos dros wahaniaethu gofodol—er enghraifft, mewn perthynas â phwyntiau ychwanegol i bobl sy'n dymuno gweithio y tu allan i Lundain a de-ddwyrain Lloegr neu sy'n dymuno gweithio mewn rhannau penodol o'r DU neu fel arall, fersiwn o'r rhestr o alwedigaethau lle ceir prinder. Bydd hi'n gwybod bod y Pwyllgor Cynghori ar Ymfudo eisoes wedi argymell hynny mewn egwyddor i Gymru, ac felly rwy'n credu bod achos dros archwilio hynny.

15:00
3. Cwestiwn Amserol 1

Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau amserol. Mae'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol mewn cyfarfod COBRA ar hyn o bryd gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig, Llywodraeth yr Alban a Llywodraeth Gogledd Iwerddon ynghylch coronafeirws. Dwi wedi cytuno felly i'r cwestiwn amserol ar coronafeirws gael ei ofyn fel yr eitem olaf o fusnes cyn y cyfnod pleidleisio heddiw. Felly, mae'r cwestiwn amserol nesaf gan Dawn Bowden. 

Kasai

1. A wnaiff y Gweinidog ddatganiad am y cyhoeddiad gan KASAI y bydd yn cau ei ffatri ym Merthyr Tudful yn 2021? 397

Gwnaf. Mae Kasai wedi dechrau cyfnod ymgynghori ffurfiol o 90 diwrnod gyda'r staff. Yn amlwg, mae hyn yn newyddion siomedig dros ben ac rwy'n cydymdeimlo â phawb yr effeithir arnynt yn uniongyrchol gan yr ansicrwydd hwn. Ymwelodd fy swyddogion â'r cwmni yn gynharach yr wythnos hon a byddwn yn parhau i gynnig cymorth fel y bo'n briodol.

Diolch yn fawr, Weinidog. Yn amlwg, mae'r cyhoeddiad gan Kasai am y broses ymgynghori statudol gyda'u gweithwyr yn siomedig, yn enwedig ar ôl y cyhoeddiadau diweddar ynghylch colli swyddi a chau ym Merthyr Tudful yn Hoover a Triumph. Credaf fod y cyhoeddiad penodol hwn yn adlewyrchu'r pwysau parhaus ar y sector gweithgynhyrchu modurol ar hyn o bryd, yn enwedig o gofio'r cysylltiadau rhwng y ffatri hon a ffatri Honda yn Swindon. Nodaf, fodd bynnag, y bydd angen parhau i gynhyrchu yn ffatri Merthyr Tudful dros y misoedd nesaf i gefnogi contract Honda, ond gallai oddeutu 180 o weithwyr ffyddlon a gweithgar gael eu heffeithio ym Merthyr Tudful. Gyda Gerald Jones AS, byddaf yn cyfarfod â'r gweithwyr yn y dyfodol agos i drafod y camau nesaf. Felly, a allwch roi sicrwydd imi, pan fydd y gweithdrefnau statudol wedi'u cwblhau, y bydd Llywodraeth Cymru, ynghyd â phartneriaid lleol, yn gwneud popeth a allwch i ystyried yr holl opsiynau ar gyfer y gweithlu ac ar gyfer y safle hwn? Yn ychwanegol at hynny, beth yw asesiad diweddaraf Llywodraeth Cymru o iechyd y sector gweithgynhyrchu modurol yng Nghymoedd de Cymru, ac a yw hyn yn golygu bod angen inni ailasesu'r mathau o fusnesau a chwmnïau a gaiff eu cefnogi gennym i sicrhau ymrwymiadau mwy hirdymor i'n cymunedau yn y Cymoedd?

A gaf fi ddiolch i Dawn Bowden am ei chwestiynau a rhoi sicrwydd iddi, nid yn unig drwy Lywodraeth Cymru, ond ein partneriaid yn fforwm moduro Cymru, ein bod yn asesu pob cyfle i fusnesau modurol sy'n bodoli eisoes ac i fusnesau newydd yn y diwydiant modurol a'r sector symudedd a moduro? Yn yr hydref y llynedd, cynhaliais uwchgynhadledd fodurol, a fu'n edrych ar gyfleoedd i Gymru. Cafwyd presenoldeb anhygoel o dda yno, a byddwn yn adeiladu ar hynny drwy gynnal yr uwchgynhadledd weithgynhyrchu ar 2 Ebrill yn Venue Cymru. Bydd y sector modurol yn bresennol, a byddwn yn edrych ar y cyfleoedd diweddaraf, ac yn wir, y bygythiadau i'r sector yng Nghymru a ledled y DU.

Mae'n werth dweud, dros y pum mlynedd diwethaf, fod cwmnïau modurol yng Nghymru, gan gynnwys y rheini sy'n cefnogi'r gadwyn gyflenwi, wedi cael cymorth o £200 miliwn i gefnogi eu twf ac i gefnogi'r 12,000 o swyddi yn y sector. Mae'n deg dweud hefyd y bu adfywiad ym maes cynhyrchu ceir yn y DU tan yn ddiweddar iawn. Am amrywiaeth o resymau, mae'r sector yn wynebu anawsterau a thrawsnewid sylweddol ar hyn o bryd. Rydym yn cynorthwyo gyda'r trawsnewid drwy ganolbwyntio ein hadnoddau ar y cwmnïau modurol hynny y mae'n amlwg fod ganddynt y rhagolygon gorau i lwyddo wrth newid i gerbydau allyriadau isel a di-allyriadau. Ac mae gennym hanes hynod o gryf o ddenu buddsoddiad, gan gynnwys gan Ineos Automotive yn fwyaf diweddar. Fel rhan o'r gefnogaeth roeddem yn ei rhoi i Kasai, drwy fforwm moduro Cymru, fe gyflwynasom y cwmni i Ineos ac i Aston Martin Lagonda ac i eraill yn y gobaith y gellid sicrhau gwaith arall er mwyn osgoi cau. Yn anffodus, roedd y bont rhwng cau Honda a'r gwaith a fyddai'n dod gan weithgynhyrchwyr eraill mor fawr nes bod angen gwneud y cyhoeddiad a wnaed yn ddiweddar. Fodd bynnag, nid yw'r cwmni i fod i gau, os yw'n penderfynu bwrw ymlaen â hynny, tan fis Gorffennaf 2021. Mae hyn yn rhoi cryn dipyn o amser inni allu cynorthwyo pob unigolyn a allai gael eu heffeithio drwy ein timau ymateb rhanbarthol, drwy Gyrfa Cymru ac ati. Ond hefyd mae'n rhoi cyfle i ni ddweud wrth y cwmni unwaith eto, yn ystod y cyfnod ymgynghori, 'Ailystyriwch y cyhoeddiad. Os gwelwch yn dda, cadwch eich gwaith ym Merthyr Tudful os oes unrhyw fodd o wneud hynny.'  

Daeth y Dirprwy Lywydd (Ann Jones) i’r Gadair.

15:05

Weinidog, mae'r newyddion y bydd oddeutu 180 o swyddi'n cael eu colli am fod ffatri Kasai ym Merthyr Tudful yn mynd i gau yn ergyd drom i'r gweithwyr a'u teuluoedd. Rwy'n cydymdeimlo â hwy ar yr adeg anodd hon. Mae Kasai yn darparu swyddi crefftus iawn yn cynhyrchu cydrannau mewnol i Honda, Jaguar, Land Rover a Nissan. Mae'n golled wirioneddol i Ferthyr Tudful, a ddaeth ar waelod tabl yn ddiweddar a raddiai gystadleurwydd economaidd yn y Deyrnas Unedig. Felly, a gaf fi ofyn, Weinidog, pa gymorth y bydd Llywodraeth Cymru yn ei roi i'r gweithwyr hyn fel y gallant ddod o hyd i swyddi newydd? Ac a allwch gadarnhau hefyd y bydd camau'n cael eu cymryd ar unwaith i helpu'r rhai yr effeithir arnynt er mwyn sicrhau nad yw eu sgiliau a'u talentau'n cael eu colli, ond y gellir eu hailgyfeirio i gyfrannu at dyfu economi Merthyr Tudful? Ac yn olaf, Weinidog, pa gamau a roddir ar waith i gynorthwyo'r gweithwyr sy'n gallu adleoli i ddod o hyd i swyddi y tu allan i Ferthyr Tudful a thu allan i Gymru?

A gaf fi ddiolch i Mohammad Asghar am ei gwestiynau a dweud, yn gyntaf oll, y byddem yn gobeithio gallu sicrhau swyddi eraill i'r gweithwyr yr effeithir arnynt yn ardal Merthyr Tudful? Nid wyf yn gweld pam y dylai pobl orfod symud o'u cymuned er mwyn cael gwaith os ydynt yn dymuno aros lle maent yn byw. Ac felly byddwn yn gwneud popeth a allwn i nodi cyfleoedd swyddi yn ardal Merthyr Tudful. Byddwn yn defnyddio gwasanaethau cymorth, gan gynnwys cynghorwyr Gyrfa Cymru a ReAct, cyn gynted â phosibl i gynnal archwiliad o'r sgiliau sydd i'w cael yn y busnes ac i baru'r sgiliau hynny â chyfleoedd gwaith yn yr ardal. Er enghraifft, bydd talebau ar gael ar gyfer hyfforddiant sgiliau os bydd angen i unrhyw un uwchsgilio er mwyn manteisio ar gyfle gwaith newydd.

Fodd bynnag, credaf ei bod yn werth cydnabod, Ddirprwy Lywydd, fod y bobl sy'n gweithio ar y safle yn anhygoel o ffyddlon ac yn hynod fedrus, ac roedd hyn yn rhywbeth a ddywedodd y Prif Weinidog wrth y cwmni pan ymwelodd â'r pencadlys busnes yn Siapan ym mis Medi 2019, pan ailadroddodd ymrwymiad Llywodraeth Cymru i'w cefnogi'n llawn. Mae'r cymorth hwnnw, sy'n dal i fod ar gael, yn cael ei gynnig yng nghyd-destun problemau enfawr i'r busnes gan eu bod mor ddibynnol ar Honda yn Swindon. Fel y dywedais mewn ymateb i Dawn Bowden, rydym wedi dihysbyddu llawer o gyfleoedd roeddem wedi gobeithio y byddent yn darparu ffynonellau gwaith eraill ar gyfer Kasai, gan gynnwys Aston Martin Lagonda ac Ineos Automotive, a chwmnïau modurol eraill yng Nghymru a dros y ffin hefyd. Ond rydym yn barod i barhau i chwilio am waith arall i gadw'r bobl ffyddlon a medrus hynny yn y gweithle.

Hoffwn gydymdeimlo'n llwyr â'r holl staff diwyd yn Kasai sy'n mynd i wynebu colli eu swyddi heb fod unrhyw fai arnynt hwy ar ôl blynyddoedd lawer o wasanaeth ymroddedig. Gwn y bydd hwn yn gyfnod anodd iawn iddynt hwy a'u teuluoedd. Hoffwn gynnig cymorth fy swyddfa; mewn unrhyw ffordd y gallwn helpu, rydym yn awyddus i allu gwneud hynny. Nawr, fel y nodwyd, roeddem yn gwybod bod perygl y byddai'r safle'n cau ers i Honda gyhoeddi y byddai eu ffatri yn Swindon yn cau flwyddyn yn ôl i'r wythnos hon, ac roedd adroddiadau yn y cyfryngau ar y pryd yn rhybuddio am yr effaith ganlyniadol y byddai hynny'n ei chael ar Kasai, a chodais y mater gyda'r Gweinidog Brexit yn y Siambr ym mis Mai y llynedd.

Nawr, rwyf wedi gwrando gyda diddordeb ar yr hyn a ddywedoch chi, Weinidog, ynglŷn â beth fydd eich rhaglen ReAct yn ei gynnig i'r gweithwyr a fydd, o bosibl, yn gorfod dod o hyd i waith newydd, ond a allech ddweud wrthym ar y pwynt hwn, os gwelwch yn dda, pryd rydych chi'n disgwyl i gynllun Cymorth Gwaith Cymru fod ar waith? Cefais fy siomi wrth glywed yn ddiweddar fod y rhaglen gyflogaeth bwysig hon wedi methu cychwyn am yr eildro oherwydd her i'r broses dendro. Nawr, mae arnaf ofn fy mod yn ei chael hi'n anodd deall sut y mae Llafur, ar ôl 20 mlynedd o arwain Llywodraeth Cymru, yn methu cwblhau proses dendro lwyddiannus. Felly, buaswn yn gwerthfawrogi rhywfaint o wybodaeth ynglŷn â phryd y gallwn ddisgwyl i hyn symud ymlaen fel y gellir darparu cymorth pellach i helpu gweithwyr â hyfforddiant sgiliau pan fydd hynny ar gael.

Nawr, yn olaf, hoffwn ofyn am eich cynlluniau ar gyfer cynllunio economaidd yn y dyfodol, Weinidog. Ar hyn o bryd, mae gennym bobl â sgiliau gwerthfawr sy'n colli eu swyddi yn y diwydiant gweithgynhyrchu, ac mae taer angen creu economi ynni a thrafnidiaeth werdd newydd. Mae i'w weld yn amlwg y dylai'r rhain fod yn gysylltiedig ac y dylai Llywodraeth Cymru arwain y ffordd o ran adeiladu a chymell diwydiannau fel cerbydau trydan a rhwydweithiau trafnidiaeth a fyddai'n helpu gyda'r agenda werdd ond a fyddai hefyd yn darparu swyddi newydd a chyflogau da i bobl a chanddynt sgiliau gwerthfawr i'w cyfrannu.

Nawr, nid wyf yn dweud mewn unrhyw ffordd y bydd y Llywodraeth yn rhoi'r gorau i gefnogi gweithlu Kasai yn eu swyddi presennol, ond ochr yn ochr â hyn, Weinidog, a allech ddweud wrthym a oes gennych unrhyw gynlluniau i gryfhau ein diwydiant gweithgynhyrchu gwyrdd i ddiogelu'r economi at y dyfodol ac i ddarparu swyddi newydd i bobl sy'n cael eu diswyddo ar hyn o bryd yn sgil cau gweithfeydd cynhyrchu ceir traddodiadol a'u cyflenwyr?

15:10

A gaf fi ddiolch i'r Aelod am ei chwestiynau a'i gwahodd yn gyntaf i groesawu llwyddiant Llywodraeth Cymru yn denu gweithgynhyrchwyr sydd ar flaen y gad o ran defnyddio systemau gyriant allyriadau isel a di-allyriadau mewn ceir—er enghraifft, y llwyddiant a gawsom wrth ddenu Aston Martin Lagonda i Gymru? Mae Aston Martin Lagonda wedi gwneud Cymru'n gartref i gerbydau trydan; yn yr un modd, Ineos Automotive, sy'n edrych ar ddefnyddio hydrogen ar gyfer systemau pŵer yn y dyfodol yn eu cerbydau. Felly, rydym eisoes yn buddsoddi'n sylweddol iawn yn y diwydiannau hynny a fydd yn dod mor bwysig yn fyd-eang yn y blynyddoedd i ddod.

Nawr, o ran y syniad fod cau'r safle ar y gweill pan wnaed y cyhoeddiad am Honda, sefydlwyd tasglu Honda yn syth ar ôl y cyhoeddiad, gan y cydnabuwyd y byddai llawer o fusnesau yn y gadwyn gyflenwi yn cael eu heffeithio'n andwyol. Mae llawer o fusnesau yng Nghymru'n dibynnu ar Honda am waith, ond roedd Kasai ymhlith y rheini a oedd yn dibynnu fwyaf ar yr un gweithgynhyrchwr hwnnw, a dyna pam fod y cwmni yn y sefyllfa y mae ynddi heddiw. Fodd bynnag, byddwn yn parhau i chwilio am gyfleoedd ar gyfer y busnes yn ystod y cyfnod ymgynghori 90 diwrnod gan obeithio y gellir gwrthdroi'r penderfyniad—y cyhoeddiad, yn hytrach—ac y gwneir penderfyniad i aros ar agor. Os na fydd hynny'n digwydd, byddwn yn defnyddio'r holl wasanaethau cymorth sy'n bodoli eisoes ac a fydd yn cael eu sefydlu fel rhan o wasanaeth cyfannol Cymorth Gwaith Cymru—bydd pob gwasanaeth cyflogaeth sy'n bodoli ar hyn o bryd yn parhau ar gyfer y bobl yr effeithir arnynt yn Kasai ac unrhyw un arall y mae diweithdra yng Nghymru yn effeithio arnynt.

Heddiw, mae gennym y gyfradd ddiweithdra isaf erioed, sef 2.9 y cant yn unig, a'r rheswm am hynny yw bod Llywodraeth Cymru yn benderfynol o sicrhau bod pobl yn aros mewn gwaith gwerthfawr, a phan fyddant yn colli eu gwaith, ein bod yn dod o hyd i gyfleoedd iddynt mewn mannau eraill i fynd yn ôl ar yr ysgol gyflogaeth.

4. Datganiadau 90 Eiliad

Eitem 4 ar yr agenda y prynhawn yma yw'r datganiadau 90 eiliad. Yn gyntaf y prynhawn yma mae Darren Millar.

Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, mae'n 30 mlynedd ers llifogydd Towyn, a gallaf gofio'r digwyddiad yn glir, er mai dim ond 13 oed oeddwn i ar y pryd. Roeddwn yn eistedd mewn ystafell ddosbarth, yn aros i'r athro Saesneg gyrraedd. Roeddwn ymhlith grŵp bach o ddisgyblion a oedd yn rhythu ar yr olygfa tuag at Dowyn drwy'r ffenestr. Gwelsom donnau anferth, 40 troedfedd o uchder, yn taro'r morglawdd, ac roedd yn olygfa anhygoel. Ond yr hyn nad oeddem yn sylweddoli oedd bod y tonnau hynny'n torri twll 400m yn yr amddiffynfeydd môr a bod y llanw'n llifo i mewn. O fewn 20 munud, roedd 400 o gartrefi o dan ddŵr, ac awr yn ddiweddarach, roedd y nifer yn filoedd. Daeth y dŵr ddwy filltir i mewn i'r tir, ac fe effeithiodd ar gymunedau dros bum milltir ar hyd yr arfordir. Cafodd ein cartref—byngalo—ei foddi. Collwyd ein holl eiddo, a dinistriwyd eitemau amhrisiadwy fel lluniau'r teulu a chofroddion gan berthnasau. Gyda 6,000 o bobl eraill, cawsom ein symud oddi yno: yr achos mwyaf o symud pobl ers yr ail ryfel byd. Aeth chwe mis heibio cyn i ni symud yn ôl i'n cartref a chael ein bywydau yn ôl o'r diwedd, a chymerodd hyd yn oed yn hirach i deuluoedd eraill allu gneud hynny.

Heddiw, mae Towyn a Bae Cinmel yn dal i ffynnu fel trefi glan môr. Maent bob amser wedi ffynnu, ac mae'n siŵr y byddant bob amser yn ffynnu, ond caiff ein bywydau bob dydd eu tarfu'n rheolaidd gan rybuddion llifogydd pan geir rhagolygon o dywydd garw a llanw uchel, a hyd yn oed yn awr, 30 mlynedd yn ddiweddarach, mae ein hamddiffynfeydd môr yn dal i fod yn fregus ac mae angen buddsoddiad pellach arnynt. Mae stormydd Ciara a Dennis wedi atgoffa pob un ohonom o rym y dŵr. Gadewch iddynt hwy a'r hyn a ddigwyddodd 30 mlynedd yn ôl yn Nhowyn fod yn rhybudd i bob un ohonom wneud yr hyn a allwn i gydweithio i atal y dinistr y gall llifogydd ei achosi.

15:15

Rai blynyddoedd yn ôl, cyfarfûm â Carolyn, menyw wirioneddol ysbrydoledig a ddywedodd wrthyf ei bod yn SWAN. A minnau wedi synnu braidd, gofynnais iddi esbonio hynny, a dyna pryd y dechreuais ddeall yr heriau sy'n wynebu pobl sydd â chlefydau prin a chyflyrau heb eu diagnosio, a elwir yn syndromau heb enw—'syndromes without a name', neu SWAN.

Mae codi ymwybyddiaeth o glefydau prin yn bwysig, gan y bydd un o bob 20 o bobl yn byw gyda chlefyd prin ar ryw adeg yn ystod eu bywyd. Er hyn, mae nifer sylweddol o glefydau prin heb eu diagnosio, ac mae cyfran sylweddol ohonynt yn rhai na ellir eu gwella neu gael triniaethau effeithiol i arafu datblygiad y cyflwr.

Mae dydd Sadwrn nesaf, 29 Chwefror, yn ddiwrnod prin, mae'n anomaledd, ac mae Diwrnod Clefydau Prin wedi'i gynnal ar ddiwrnod olaf mis Chwefror ers 2007 gyda'r nod penodol o godi ymwybyddiaeth am glefydau prin a'r effeithiau ar fywydau cleifion. Dathlwyd y diwrnod yma gennym ddoe mewn derbyniad yn y Neuadd.

Ond hoffwn achub ar y cyfle hwn heddiw i dalu teyrnged i'r rheini sy'n gweithio mor galed yn ymchwilio i'r clefydau hyn, ac i Lywodraeth Cymru am y cyllid y maent yn ei ddarparu ar gyfer yr ymchwil hwn: Dr Graham Shortland, sy'n arwain y grŵp gweithredu ar glefydau prin, a'r Athro Keir Lewis, pennaeth Wales Orphan and Rare Lung Disease—rwy'n gwisgo eu bathodyn heddiw—yw'r prif feddygon sydd ar y rheng flaen gyda'r driniaeth hon a'r ymchwil i glefydau prin, ac mae'r cleifion y maent yn ymdrin â hwy yn meddwl y byd ohonynt ac yn eu gwerthfawrogi'n fawr. Rydym yn lwcus iawn eu bod yn gweithio i ni yn y GIG yng Nghymru.

Ddydd Sadwrn—Diwrnod Clefydau Prin—rhowch funud i feddwl am y rheini â chlefydau prin a chyflyrau heb eu diagnosio. Mae angen iddynt wybod nad ydynt ar eu pennau eu hunain.

Ddydd Sadwrn diwethaf, gwireddwyd sawl blwyddyn o gynlluniau uchelgeisiol wrth i barc coetir ac ardal chwarae Pantside yn Nhrecelyn agor yn swyddogol i'r cyhoedd. Mae'r parc yn cynnwys maes chwarae i blant hyd at chwe blwydd oed, ardal chwarae iau, a man chwarae amlddefnydd ar gyfer chwaraeon fel pêl-droed a phêl-fasged. Mae'n dyst i gymuned falch Pantside, sydd wedi gweithio, drwy Gymdeithas Trigolion a Thenantiaid Pantside, ers saith mlynedd i sicrhau'r ased gwerthfawr hwn i'w cymuned. Gyda diffyg cyfleusterau i bobl ifanc ar yr ystâd, cydweithiodd y trigolion a'r tenantiaid i sicrhau £0.25 miliwn gan gronfa'r Loteri Genedlaethol i sefydlu'r parc hwn. Yn yr agoriad ddydd Sadwrn, roedd yn hyfryd iawn gweld cynifer o blant—ac roedd llawer iawn o blant yno—o fy nghymuned yn mwynhau'r cyfleusterau hyn. Ac fel merch o Drecelyn a aned yn Pantside, roedd i'r agoriad arwyddocâd ychwanegol i mi.

Felly, hoffwn gofnodi fy niolch diffuant i bawb a fu'n gysylltiedig â hyn dros y blynyddoedd i helpu i ddod â'r cyfleuster gwych hwn i Pantside: y Cynghorydd lleol Gary Johnston a'r Cynghorwyr Leeroy Jeremiah ac Adrian Hussey, a chymdeithas y trigolion, sef Gwyneth, Julie, Jean, Amy, Sue, a llawer o bobl eraill, sydd wedi gyrru'r gwaith hwn yn ei flaen.

Mae meysydd chwarae'n asedau gwirioneddol hanfodol i'n cymunedau a all helpu i roi cyfle i blant o bob cefndir chwarae, dysgu a gwneud ffrindiau. Gwn y bydd y cynllun hwn yn hwb enfawr i'r gymuned, ond dim ond y dechrau yw hyn. Mae'r trigolion bellach yn gobeithio ychwanegu parc sgrialu, awditoriwm awyr agored, ac ystafelloedd dosbarth awyr agored ar y tir a arferai fod yn safle segur, a hoffwn longyfarch eu hymdrechion cyfunol.

5. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ffyrdd

Detholwyd y gwelliannau canlynol: gwelliant 1 yn enw Rebecca Evans, a gwelliannau 2, 3, 4, 5, 6 a 7 yn enw Siân Gwenllian. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliannau 2, 3, 4, 5, 6 a 7 eu dad-ddethol.

Eitem 5 ar yr agenda yw dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar ffyrdd, a galwaf ar Russell George i gyflwyno'r cynnig.

Cynnig NDM7274 Darren Millar

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

1. Yn cydnabod pwysigrwydd ffyrdd fel rhydwelïau economaidd hanfodol sy'n hyrwyddo ffyniant.

2. Yn cydnabod yr effaith economaidd ac amgylcheddol andwyol sy'n deillio o gysylltedd gwael a thagfeydd ffyrdd.

3. Yn gresynu bod y Prif Weinidog wedi gwneud y penderfyniad unochrog i beidio â bwrw ymlaen â ffordd liniaru'r M4 er gwaethaf y gefnogaeth a gynigir gan Lywodraeth y DU.

4. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i:

a) gweithio gyda Llywodraeth y DU i ddarparu ffordd liniaru'r M4 cyn gynted â phosibl;

b) datblygu cynigion ar gyfer gwaith i uwchraddio cefnffordd yr A55 yn sylweddol a deuoli'r A40 i Abergwaun;

c) ymgysylltu â Llywodraeth y DU i fwrw ymlaen â chyflenwi ffordd osgoi Pant/Llanymynech.

Cynigiwyd y cynnig.

Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn gyflwyno'r cynnig ar gyfer ein dadl heddiw, a restrir yn enw Darren Millar, ac wrth wneud hynny, hoffwn ddweud hefyd na fyddwn, wrth gwrs, yn cefnogi gwelliant 'Dileu popeth' arferol y Llywodraeth, ond byddwn yn cefnogi gwelliannau 2 a 7 gan Blaid Cymru.

Hoffwn feddwl y gall pob un ohonom yn y Siambr hon gytuno bod rhwydwaith ffyrdd addas i'r diben yn hanfodol i gefnogi datblygiad cymdeithasol ac economaidd mwy hirdymor ein gwlad. Mae ein rhwydwaith trafnidiaeth ffyrdd yn hanfodol, wrth gwrs, ar gyfer cynhyrchiant yn y dyfodol, er mwyn sicrhau ein bod yn gystadleuol. Mae'n cefnogi marchnadoedd llafur cynhyrchiol ac mae'n darparu rhydwelïau ar gyfer masnach yn y wlad hon ac yn rhyngwladol. Credaf y gall pob un ohonom gytuno ar hynny.

Ond buaswn yn awgrymu bod economi Cymru bellach, yn fwy nag erioed o'r blaen, angen cefnogaeth rhwydwaith ffyrdd effeithiol a dibynadwy er mwyn cefnogi twf economaidd Cymru yn y tymor hir ac er mwyn lleihau effaith amgylcheddol cysylltedd ffyrdd gwael a thagfeydd. Mae cyflwr presennol y rhwydwaith ffyrdd yng Nghymru yn golygu nad yw Cymru'n gallu ysgogi na manteisio ar yr hyn sy'n sbarduno gweithgarwch economaidd. Mae tagfeydd ar ffyrdd Cymru yn atal Cymru'n uniongyrchol rhag cyflawni newid sylweddol yn ei lefelau cynhyrchiant, sydd yn ei dro'n llesteirio twf yng nghyflogau ac allbwn Cymru. Rwy'n siŵr y byddai pob un ohonom am honni nad ydym am weld hynny.

Nid oes gennym rwydwaith ffyrdd da ac effeithiol yng Nghymru, a phan gyflwynir cynlluniau, yn aml iawn ni chânt eu rheoli'n dda. Bydd yr Aelodau a oedd yn y Siambr hon yn gynharach heddiw wedi fy nghlywed yn holi'r Gweinidog ynghylch nifer o gynlluniau ffyrdd sydd ar ei hôl hi ac sydd dros gyllideb o ganlyniad i gaffael gwael a rheolaeth wael ar y cynlluniau cyflenwi ffyrdd hynny. Rydym mewn sefyllfa lle nad yw ein system drafnidiaeth ffyrdd bresennol yn gallu ymdopi â'r lefel bresennol o alw.

15:20

Diolch am ildio, Russell. Mae'n bleser gennyf fod, gyda chi, yn aelod o'r grŵp hollbleidiol ar deithio llesol, ac rwy'n ymwybodol o'ch ymrwymiad i deithio cynaliadwy hefyd. Os yw ef, fel fi, yn cytuno â hierarchaeth trafnidiaeth gynaliadwy, hierarchaeth wirioneddol ynghylch pwy ddylai fod yn defnyddio ein ffyrdd, a soniodd am bwysigrwydd cludo nwyddau—cytunaf yn llwyr ag ef ynghylch cludo nwyddau—sut y dylai hynny fod yn berthnasol i'n rhwydwaith ffyrdd a'r penderfyniadau a wnawn?

Wel, nid oes raid i'r un ohonynt beidio ag ategu'r llall. Rwy’n cynrychioli etholaeth yng nghanolbarth Cymru, ac mae'n rhaid i mi ddweud, mae'n wahanol iawn i'ch etholaeth chi, gyda phob parch. Ni allwch—nid yw'r drafnidiaeth gyhoeddus yno. Yn anffodus, i gyrraedd eich ysgol agosaf, rydych 10 milltir i ffwrdd. Mae’n rhaid ichi gael seilwaith ffyrdd effeithiol. Ond nid wyf yn anghytuno â chi o gwbl; credaf fod y ddau beth yn gydnaws â’i gilydd ac mae'r ddau'n bwysig. Clywsom gwestiwn yn gynharach heddiw gan Helen Mary Jones ynglŷn â phwyntiau gwefru cerbydau trydan a seilwaith hefyd, ac mae angen inni gael seilwaith ffyrdd ar gyfer cynyddu’r defnydd o gerbydau trydan hefyd.

Efallai y caf dynnu sylw at rai o'r materion a godais heddiw yn fy nghwestiynau i'r Gweinidog. Mae'r oedi a'r gorwario sy'n gysylltiedig â heol yr A465 Blaenau'r Cymoedd, mae arnaf ofn, yn amlygu hanes gwael Llywodraeth Cymru yn berffaith o ran rheoli a chyflawni cynlluniau penodol i wella ffyrdd. Soniais am ambell un arall hefyd. Efallai y bydd gan y Gweinidog fwy o amser yn yr ymateb hwn i fynd i’r afael, efallai, â sut y gall caffael a chytundebau contractiol newid fel nad ydym yn gweld y mathau hyn o gynlluniau a reolir yn wael yn y dyfodol.

Un o'r enghreifftiau gwaethaf sy’n peri’r gofid mwyaf, yn fy marn i, o reolaeth wael Llywodraeth Cymru ar y rhwydwaith ffyrdd yng Nghymru, wrth gwrs, yw'r tagfeydd parhaus ar draffordd yr M4—ffordd strategol sydd wedi dioddef lefelau enfawr o dagfeydd traffig ers blynyddoedd lawer, ond serch hynny, ni all Llywodraeth Cymru roi ateb digonol i'r broblem honno. Tra bu Llywodraeth Cymru'n tin-droi ac yn cael gwared ar unrhyw gynlluniau ystyrlon, mae’r traffig ar yr M4 yn cynyddu.

Er mawr siom i mi, mae’r Prif Weinidog—ac rwy’n falch ei fod yma i wrando ar y ddadl hon y prynhawn yma; rwy'n ddiolchgar am hynny—wedi gwneud y penderfyniad i beidio â bwrw ymlaen â ffordd liniaru'r M4, er gwaethaf y gefnogaeth a gynigiwyd gan Lywodraeth y DU a chefnogaeth gan fusnesau ledled Cymru a chefnogaeth gan Aelodau yn y Siambr hon, gan gynnwys o feinciau'r Llywodraeth hefyd, ac wrth gwrs, o ganlyniad i'r ymchwiliad annibynnol drud iawn, a ddaeth i'r casgliad y dylid adeiladu ffordd liniaru'r M4.

Canfu adroddiad yr Arolygiaeth Gynllunio fod honiad Llywodraeth Cymru y byddai'n anghyson â'i datganiad o argyfwng hinsawdd yn anghywir. Canfu'r adroddiad

'y byddai’r cynllun yn arbed tua 4,324 o dunelli o garbon a allyrrir gan ddefnyddwyr ar rwydwaith ffyrdd Cymru bob blwyddyn, ac y byddai’r arbedion yn cynyddu yn y dyfodol.'

Yn ychwanegol at hynny, wrth gwrs, mae manteision economaidd ffordd liniaru'r M4 yn glir. Gyda manteision economaidd adeiladu ffordd liniaru'r M4 yn gorbwyso'r costau, byddai'r cynllun wedi bod yn gynllun da o ran gwerth am arian. Yn lle hynny wrth gwrs, gwastraffodd Llywodraeth Cymru £144 miliwn ar yr ymchwiliad, dim ond i wrthod ei ganfyddiadau am nad oeddent yn plesio'r Prif Weinidog.

Diolch, a chytunaf â rhai o'r pwyntiau a wnaethoch. Bydd y dadleuon o blaid ac yn erbyn ehangu ffyrdd yn parhau, nid yn unig mewn perthynas â'r M4, ond Llansawel fydd nesaf, oherwydd—. Y cwestiwn i ni fel cefnogwyr trafnidiaeth gynaliadwy yw: i ba raddau rydym yn dadlau dros gael gwared â theithiau diangen oddi ar y darn cyfan o ffordd? Felly, rydym yn caniatáu i faniau gwyn gludo'r nwyddau dros yr ychydig filltiroedd olaf. Felly, rydym yn caniatáu'r rheini nad oes ganddynt unrhyw ddewis arall. Oherwydd nid am y Gymru wledig rydym yn sôn bellach; rydym yn sôn am y Gymru drefol.

15:25

Mae'n ddrwg gennyf, clywais y rhan fwyaf o'ch pwyntiau, ond ni allwn glywed rhai o'ch pwyntiau am fod fy ochr i'n siarad. [Chwerthin.]

Nid oeddent yn fy heclo. [Chwerthin.]

Credaf fod rhai o'ch pwyntiau a glywais yn bwyntiau teg; nid wyf yn anghytuno, Huw, dim o gwbl. Ond credaf mai fy ymateb fyddai—. Wel, dyfynnaf Weinidog yr economi a thrafnidiaeth ei hun, a ddywedodd:

'dros y cyfnod arfarnu o 60 mlynedd, fod mwy na £2 o fudd am bob punt a werir ar y cynllun, heb gyffwrdd ar y manteision economaidd ehangach sy’n debygol o ddeillio o’r cynllun, megis canfyddiad cryfach o Gymru fel lle i fuddsoddi, rhywbeth na ellir ei fesur.'

Felly, buaswn yn dadlau yn erbyn yr hyn a ddywedwch drwy ddweud hynny, sef barn y Gweinidog. A bod yn deg, credaf ei fod, yn ôl pob tebyg, yn dal i gytuno â'r farn honno heddiw. Efallai y gall roi gwybod inni ar y diwedd.

Yn ychwanegol at hynny, mae Llywodraeth y DU wedi rhoi'r dulliau sydd eu hangen ar Lywodraeth Cymru i fwrw ymlaen â'r prosiect, yn ogystal â sicrhau bod y gyllideb gyfalaf wedi cynyddu dros 45 y cant yn ystod cyfnod yr adolygiad presennol o wariant. Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi ymrwymo i barhau i weithio gyda Llywodraeth Cymru ar sut i gryfhau economi Cymru yn ogystal â darparu mwy o gysylltedd. [Torri ar draws.] Gallaf glywed y Prif Weinidog yn siarad hefyd, ond buaswn yn dweud wrth y Prif Weinidog heddiw, sydd fel pe bai'n cymryd rhan yn y ddadl hon heddiw, galwaf arno i ailfeddwl ei gynlluniau a darparu ffordd liniaru'r M4 cyn gynted â phosibl, er na chredaf y bydd yn newid ei safbwynt o ganlyniad i'r ddadl heddiw, yn anffodus.

Mae cynlluniau ffyrdd mawr eraill yng Nghymru wedi methu cael y gwelliannau sydd eu hangen arnynt i sicrhau eu bod yn gallu bodloni gofynion defnyddwyr ffyrdd Cymru yn well: mae'r A55 yng ngogledd Cymru yn enghraifft sydd wedi dioddef yn hir yn sgil tanfuddsoddi ers amser maith; yr A40, sydd hefyd wedi dioddef yn sgil diffyg gwaith uwchraddio effeithiol dros yr 20 mlynedd diwethaf; ac rydym hefyd yn galw am ddatblygu cynigion ar gyfer gwaith uwchraddio sylweddol ar gefnffordd yr A55; ac wrth gwrs, mae'n rhaid i mi grybwyll—clywaf Paul Davies yn siarad ar y chwith i mi—ffordd yr A40 i Abergwaun, y mae Paul Davies yn sôn amdani mor aml.

Wrth gwrs, buaswn ar fai pe na bawn yn sôn am ffordd osgoi Pant-Llanymynech yn fy etholaeth i, yn ogystal â chanolbwyntio ar gysylltiadau gogledd a de eraill â Chymru. O ran ffordd osgoi Pant-Llanymynech, gallaf weld bod Llywodraeth Cymru wedi ymgysylltu'n gadarnhaol â Llywodraeth y DU ar hynny yn y gorffennol, felly rwy'n gobeithio am gyfraniad cadarnhaol yn hynny o beth. Ond mae angen i ni gael —. Mae Huw Irranca wedi gwneud sylwadau ar sawl achlysur yn y ddadl hon heddiw; nid wyf yn anghytuno â'r hyn sydd ganddo i'w ddweud. Credaf fod hyn yn ymwneud â chael cynlluniau ffyrdd effeithiol yn ogystal â thrafnidiaeth gyhoeddus effeithiol a theithio llesol. Maent wedi'u cyfuno. Nid ydynt yn cystadlu yn erbyn ei gilydd.

Mae angen inni gael rhwydwaith ffyrdd sy'n addas er mwyn sicrhau bod ffyniant economaidd Cymru'n tyfu. Er mwyn parhau i fod yn Gymru gystadleuol, mae angen i ni sefydlu strwythur rhwydwaith ffyrdd effeithlon. Edrychaf ymlaen at gyfraniadau'r Aelodau i'r ddadl hon, a chymeradwyaf ein cynnig i'r Senedd.  

Diolch. Rwyf wedi dethol saith gwelliant i'r cynnig. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliannau 2, 3, 4, 5, 6 a 7 eu dad-ddethol. Galwaf ar Weinidog yr Economi, Trafnidiaeth a Gogledd Cymru i gynnig gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Rebecca Evans, yn ffurfiol.

Gwelliant 1—Rebecca Evans

Dileu’r cyfan a rhoi yn ei le:

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

1. Yn cydnabod yr argyfwng hinsawdd a’r consensws rhwng y pleidiau dros leihau allyriadau i ddim, gan gynnwys trwy ddatgarboneiddio ffyrdd a rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus Cymru a sicrhau newid moddol.

2. Yn cydnabod cyd-ddibyniaeth y seilwaith ffyrdd a rheilffyrdd a phwysigrwydd gwasanaeth rheilffyrdd £5bn Llywodraeth Cymru, ei chynllun datreoleiddio bysiau a’i buddsoddiad mwyaf erioed mewn teithio llesol o ran darparu rhwydwaith trafnidiaeth aml-foddol a charbon isel a fydd yn chwarae rhan i liniaru’r tagfeydd ar y ffyrdd.  

3. Yn gresynu bod diffyg ariannu o £1bn gan Lywodraeth y DU yn y seilwaith trafnidiaeth yng Nghymru a’i methiant i drydaneiddio prif leiniau’r Gogledd a’r De wedi gwaethygu’r tagfeydd ar y ffyrdd, gan arwain at ragor o draffig ar ein cefnffyrdd.

4. Yn gresynu hefyd fod y degawd o gynni gan Lywodraeth y DU wedi cael effaith uniongyrchol ar waith cynnal rhwydwaith ffyrdd y DU.

5. Yn galw ar Lywodraeth y DU i:

a) wneud ymrwymiad tebyg i’r hwnnw gan Lywodraeth Cymru i ariannu pecyn cynhwysfawr o brosiectau ffyrdd a thrafnidiaeth ar y ffin i wella’r priffyrdd strategol i Gymru gan gynnwys Coridor Brychdyn o gwmpas Caer; yr A5 trwy Amwythig i Gymru ac yn y Pant/Llanymynech;

b) helpu i liniaru’r tagfeydd ar y rhwydwaith ffyrdd trwy addo £1bn i drydaneiddio’r brif lein o Crewe i Gaergybi, buddsoddi i uwchraddio’r lein o Wrecsam i orsaf Lime Street yn Lerpwl a thrydaneiddio prif lein y De yn ei chyfanrwydd.

6. Yn nodi penderfyniad a datganiad llafar y Prif Weinidog ddydd Mawrth 4 Mehefin 2019 ynghylch prosiect coridor yr M4 o gwmpas Casnewydd a’r gwaith arwyddocaol sy’n cael ei wneud gan Gomisiwn Trafnidiaeth y De-ddwyrain i ddatblygu atebion cynaliadwy ac effeithiol i broblem tagfeydd yng Nghasnewydd ac yng ngweddill y rhanbarth.

7. Yn croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i leihau tagfeydd traffig ar y ffyrdd, gan gynnwys y pecyn digynsail o £1bn i wella seilwaith ffyrdd a thrafnidiaeth y Gogledd, gan gynnwys y gwaith uwchraddio mawr ar yr A55 a’r A483, cynlluniau teithio llesol a Metro’r Gogledd.

Cynigiwyd gwelliant 1.

Cynigiwyd.

Diolch. Galwaf ar Helen Mary Jones i gynnig gwelliannau 2, 3, 4, 5, 6 a 7 a gyflwynwyd yn enw Siân Gwenllian.

Gwelliant 2—Siân Gwenllian

Ychwanegu pwynt newydd ar ôl pwynt 2 ac ail-rifo yn unol â hynny:

Yn cydnabod pwysigrwydd buddsoddi mewn trafnidiaeth gyhoeddus werdd i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a lleddfu tagfeydd ar y ffyrdd.

Gwelliant 3—Siân Gwenllian

Dileu pwynt 3 a rhoi yn ei le:

Yn cadarnhau’r egwyddor y dylai Llywodraeth Cymru fod yn atebol i etholwyr Cymru a’r Senedd hon o ran blaenoriaethau seilwaith ffyrdd a thrafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru.

Gwelliant 4—Siân Gwenllian

Ychwanegu pwynt newydd ar ôl pwynt 3 ac ail-rifo yn unol â hynny:

Yn gwrthod unrhyw ymgais gan Lywodraeth y DU i benderfynu ar flaenoriaethau gwariant a seilwaith ffyrdd a thrafnidiaeth gyhoeddus y Senedd hon ar ei rhan.

Gwelliant 5—Siân Gwenllian

Ychwanegu pwynt newydd ar ôl pwynt 3 ac ailrifo yn unol â hynny:

Yn gresynu wrth fethiant Llywodraeth Geidwadol y DU a Llywodraeth Lafur Cymru i gyflawni pecyn o fuddsoddiad seilwaith yn y rhwydwaith ffyrdd a thrafnidiaeth gyhoeddus ar gyfer Cymru gyfan.

Gwelliant 6—Siân Gwenllian

Ym mhwynt 4, dileu is-bwynt (a) a rhoi yn ei le:

'sicrhau datblygiad cyflym gweledigaeth hirdymor ar gyfer rhwydwaith ffyrdd a thrafnidiaeth gyhoeddus integredig gwyrdd a chynaliadwy ar gyfer Cymru, sy’n cynnwys rhoi blaenoriaeth i fynd i’r afael â’r trafferthion tagfeydd o amgylch Casnewydd.'

Gwelliant 7—Siân Gwenllian

Ychwanegu is-bwynt newydd ar ddiwedd pwynt 4:

'gwella cysylltedd trafnidiaeth rhwng gogledd a de Cymru.'

Cynigiwyd gwelliannau 2, 3, 4, 5, 6 a 7.

Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n ddiolchgar, mae'n rhaid i mi ddweud i gychwyn, i Russell George am gytuno i dderbyn, credaf iddo ddweud, ein gwelliant 2 a'n gwelliant 7, gan fod y cynnig fel y mae yn swnio braidd fel rhywbeth y gallai rhywun fod wedi'i weld yn y 1980au, sy'n awgrymu y gallwn ddatrys ein holl broblemau economaidd drwy adeiladu mwy o ffyrdd. Rwy'n siŵr, o'r hyn y mae Russell George wedi'i ddweud yn ei ymatebion i Huw Irranca-Davies, nad dyna a olygai. Ond mae'n rhaid i mi nodi, Ddirprwy Lywydd, mai dyna mae'r cynnig yn ei ddweud.

Nid oes unrhyw un yn gwadu am eiliad y bydd angen inni barhau i fuddsoddi yn ein rhwydweithiau ffyrdd. Credaf fod y pwyntiau a wnaed gan Russell George ynglŷn â phwysigrwydd hynny mewn cymunedau gwledig, lle mae'n ddigon posibl na all rhai ohonynt byth gael eu gwasanaethu'n effeithiol gan rwydweithiau trafnidiaeth gyhoeddus—. Ac ar y meinciau hyn, mae'n bwysig iawn i ni fod y cymunedau hynny'n cael eu cefnogi a'u cynnal, oherwydd ymhlith pethau eraill, mae llawer o'r cymunedau hynny’n gymunedau lle mae'r Gymraeg yn dal i fod yn iaith frodorol, lle mae'n dal i gael ei siarad yn ddyddiol. Ac felly, bydd angen i ni barhau i fuddsoddi yn ein ffyrdd. Nid oes unrhyw un ar y meinciau hyn yn gwadu hynny.

Ond nid dyna'r ateb cyfan. A chredaf fod hynny wedi cael ei gydnabod. A gwyddom—ac rwy'n cymeradwyo'r un neu ddwy o astudiaethau academaidd da iawn ar hyn, yn arbennig mewn perthynas â’r hyn a ddywedwyd heddiw am ffordd liniaru arfaethedig yr M4—mai’r gwir yw eich bod, dros amser, yn adeiladu ffordd ac yna mae'n llenwi. Rwyf am ddyfynnu dwy o'r astudiaethau. Ysgrifennwyd 'Demystifying Induced Travel Demand' gan Roger Gorham ar gyfer Gweinyddiaeth Cyllid yr Almaen, a 'The Fundamental Law of Road Congestion: Evidence from US Cities' gan Duranton a Turner ar gyfer yr 'American Economic Review'. A'r hyn y maent yn ei ddangos yw na allwch, yn y tymor hir, leddfu'r problemau hyn drwy orchuddio mwy o gefn gwlad â choncrit.

Nawr, nid yw hynny'n golygu am eiliad nad oes angen gwneud rhywbeth am y problemau o amgylch Casnewydd. Credaf fod pawb yn y Siambr hon—. Mae pob un ohonom, mae'n debyg, wedi gyrru ar hyd y ffordd honno neu wedi teithio ar y ffordd honno ar ryw adeg, a gŵyr pob un ohonom beth sy'n digwydd yn nhwneli Bryn-glas. Ond ni chredwn am eiliad y bydd gorchuddio safle o ddiddordeb gwyddonol arbennig gyda mwy o goncrit yn datrys y broblem honno yn y tymor hir. Mae'n wir dweud bod 43 y cant o'r siwrneiau ar y rhan honno o'r M4 yn deithiau o dan 20 milltir, ac mae llawer o'r rheini'n deithiau na fyddai pobl, gydag atebion trafnidiaeth gyhoeddus addas, yn dewis eu gwneud mewn car. Deg y cant o'r traffig ar y darn hwnnw o ffordd sy’n arwain at y tagfeydd. Felly, pe gallem fynd â hanner y 43 y cant hwnnw o bobl oddi ar y ffordd honno—a dywedaf 'pobl' yn fwriadol, gan mai pobl mewn cerbydau gwag ydynt, dim ond nhw ac un unigolyn arall lawer o'r amser—gallem ymdrin â phroblem y tagfeydd hynny.

Nawr, y mater arall, wrth gwrs, gyda ffordd liniaru’r M4 yw y byddai'n cymryd saith mlynedd i'w hadeiladu. Hyd yn oed pe baem yn penderfynu ei hadeiladu, byddai'n cymryd saith mlynedd. Ac yn y cyfamser, byddai diflastod twneli Bryn-glas yn parhau i fod yn realiti o ddydd i ddydd.

15:30

Diolch am ildio, Helen Mary. Clywaf yr hyn a ddywedwch am dynnu mwy o geir oddi ar y ffyrdd, a gobeithiaf y bydd hynny'n helpu i leddfu'r tagfeydd, a chlywaf hefyd nad ydych yn cefnogi llwybr du'r M4 dros wastadeddau Gwent. Ond a ydych yn derbyn bod angen rhyw fath o welliant i'r seilwaith o ran y ffordd ei hun? Mae safon y ffordd bresennol wedi dyddio'n eithriadol; nid yw wedi bod yn addas i'r diben ers blynyddoedd. Mae angen rhyw welliant, beth bynnag fo'r ateb hwnnw.

Rwy'n derbyn yr hyn a ddywed Nick Ramsay am hynny'n llwyr—y gallai rhywfaint o seilwaith ffyrdd ychwanegol fod yn rhan o'r ateb, ond nid dyna'r stori gyfan.

Nawr, ni chredaf ei bod yn deg cyhuddo Llywodraeth Cymru o ruthro i wneud penderfyniad ynglŷn â ffordd liniaru'r M4. Credaf fod rhai ohonom yn meddwl y byddem wedi ymddeol erbyn i'r penderfyniad gael ei wneud. Ac fe wnaeth y Prif Weinidog ystyried, ac fe wnaeth, pan gyflwynodd y penderfyniad, ystyried bod yno ffactorau cytbwys. Credaf ei bod yn bwysig iawn fod Llywodraeth Cymru, wrth wneud y penderfyniad hwnnw, wedi dewis gwrando ar ein comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol. Nid oes unrhyw bwynt o gwbl i Ddeddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol os byddwn yn dewis anwybyddu'r unigolyn sy'n gyfrifol am ei gweithredu bob tro y bydd yn dweud rhywbeth wrthym sy'n anghyfleus i ni.

Yn sydyn, ond rwy'n ymwybodol fod gennyf rai pwyntiau eraill y mae angen imi eu gwneud.

Yn yr un modd, onid yw'n bwysig, pan fyddwn yn cael adroddiad ac ymchwiliad gan arolygydd annibynnol, fod yr egwyddor hefyd yn berthnasol yn hynny o beth?

Wel, credaf fod hwnnw'n bwynt dadleuol, ac mae'n bwynt dilys, ond mae'n ymwneud hefyd â'r ffactorau y caiff yr arolygiaethau hynny eu sefydlu i edrych arnynt. Fy marn bersonol i—ac nid wyf yn siarad ar ran fy mhlaid—yw y credaf fod angen diweddaru rhai o'r meini prawf hynny yng ngoleuni Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol. Felly, nid wyf yn dadlau ynghylch yr hyn a ganfu'r arolygiaeth, ond efallai fy mod yn dadlau'n rhannol ynglŷn â'r hyn roedd yr arolygiaeth yn chwilio amdano.

Hoffwn droi—. Felly, nid ydym yn derbyn y pwyntiau am yr angen i adeiladu—[Anghlywadwy.] Ond hoffwn droi'n gyflym at ein gwelliannau, a'r cwestiwn ynglŷn â ble y dylid gwneud y penderfyniadau hyn. Mae rhai ohonom wedi bod yn dadlau ynghylch manylion datganoli ers amser maith, ac un peth sy'n gwbl glir i mi yw na ddylai unrhyw sefydliad gwleidyddol, unrhyw unigolyn sy'n dweud eu bod yn parchu datganoli ar ben arall coridor yr M4 ddweud wrth Lywodraeth Cymru, 'Gallwch gael y buddsoddiad hwn ar yr amod eich bod yn ei wario'n union fel y dywedwn ni.' Os felly, waeth i ni i gyd fynd adref.

Mae'n ymwneud â'r pwynt ynglŷn â pheidio â bod eisiau cyfarwyddo Llywodraeth Cymru sut i wario arian. Rwyf wedi eich clywed yn dadlau ar sawl achlysur y dylem gyfarwyddo awdurdodau lleol sut i wario eu harian hwy. Felly, dylai'r hyn sy'n iawn mewn un achos fod yn iawn yn yr achos arall hefyd. Yn sicr, os oes prosiectau o bwysigrwydd cenedlaethol, fel ffordd liniaru'r M4, a bod Llywodraeth y DU am eu symud yn eu blaen—

15:35

Mae'n ddrwg gennyf, Darren, mae'n rhaid i mi dorri ar eich traws, gan fod amser yn brin. Credaf fy mod yn deall eich pwynt. Ond rwy'n anghytuno. Rwy'n credu yn egwyddor sybsidiaredd—[Torri ar draws.] Darren, rwyf wedi derbyn eich ymyriad, a fyddwch yn ddigon caredig i wrando ar fy ymateb? Rwy'n credu yn egwyddor sybsidiaredd, sy'n dweud y dylid gwneud penderfyniad ar y lefel fwyaf lleol sy'n briodol, ac mae adegau pan fydd yn briodol i Lywodraeth Cymru gyfarwyddo awdurdodau lleol ac adegau pan na fydd hynny'n briodol. Yr hyn sy'n gwbl glir i mi, mewn materion datganoledig, yw nad yw'n briodol i Lywodraeth y DU fod yn cyfarwyddo ac nad yw chwaith yn briodol i Lywodraeth y DU flacmelio Llywodraeth Cymru, i bob pwrpas.

Nawr, ar bob cyfrif, buddsoddiad ychwanegol. Rwyf wrth fy modd â'r sôn a gawn gan Boris Johnson ynglŷn â chodi lefelau. Buaswn wrth fy modd yn gweld rhywfaint o godi lefelau, fel y byddai llawer o deuluoedd un rhiant yn fy etholaeth wrth eu boddau'n gweld rhywfaint o godi lefelau. Ond yr egwyddor yw bod y rhain yn faterion—mae'r rhain yn faterion datganoledig. Nawr, mae'n gwbl briodol i'r Blaid Geidwadol yma ac i'r Blaid Geidwadol yn San Steffan anghytuno â'r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn penderfynu ei wneud. Ond nid lle—nid lle—Gweinidogion na chawsant eu hethol gan bobl y wlad hon yw cyfarwyddo Llywodraeth etholedig y wlad hon sut i wario ei hadnoddau mewn meysydd datganoledig.

Rwy'n cynnig ein gwelliannau, Ddirprwy Lywydd.

Mae'n bleser mawr gennyf siarad yn y ddadl hon y prynhawn yma. Dwyrain De Cymru yw'r porth i Gymru. Diben y porth yw caniatáu i nwyddau a gwasanaethau fynd i mewn ac allan. Mae'n gwneud synnwyr, felly, fod cysylltiadau trafnidiaeth da yn hanfodol wrth ehangu economi sy'n tyfu ac yn ffynnu. Yr M4 yw porth strategol Cymru i weddill y Deyrnas Unedig ac i Ewrop. Dyma'r brif rydweli sy'n pwmpio gwaed economi Cymru, ond mae'r rhydweli hon, yn rhy aml, yn cael ei gorlenwi a’i thagu. Y gwir amdani yw ein bod yn cael ein gwasanaethu gan ffordd ddeuol is-safonol nad yw’n bodloni safonau traffordd fodern. Mae tagfeydd ar yr M4 yn effeithio’n andwyol ar ein trefi a'n dinasoedd mawr. Mae ein heconomi yn unig—. Mae Caerdydd ar ei cholled o £134 miliwn y flwyddyn; Abertawe, £62 miliwn; a Chasnewydd, £44 miliwn y flwyddyn.

Yn ystod yr ychydig flynyddoedd diwethaf, gorfodwyd y darn hwn o ffordd i gau dros 100 o weithiau. Mae can mil o gerbydau yn teithio ar yr M4 o amgylch Casnewydd bob dydd. Mae hyn yn cynyddu pan fydd digwyddiadau mawr, fel cyngherddau, rygbi, pêl-droed neu griced yn cael eu cynnal yng Nghaerdydd, Casnewydd neu Abertawe. Wedi'i gyfyngu gan y twneli traffordd hynaf yn y Deyrnas Unedig, mae'r darn hwn o ffordd yn achosi mwy o allyriadau gan gerbydau, ansawdd aer gwael a damweiniau.

Argymhellwyd ffordd liniaru’r M4 am y tro cyntaf yn ôl ym 1991. Mae'r achos dros ffordd liniaru ar gyfer yr M4 o amgylch Casnewydd hyd yn oed yn gryfach nag erioed o'r blaen. Treuliodd arolygydd cynllunio’r Cynulliad Cenedlaethol fwy na blwyddyn yn ystyried yr achos dros lwybr M4 newydd i’r de o Gasnewydd. Mae'n rhoi cefnogaeth gyfan gwbl i'r cynnig. Yn ei adroddiad, mae'n manylu ar fuddion economaidd, amgylcheddol ac iechyd y prosiect. Dywedodd y byddai prosiect yr M4 yn darparu—a dyma’i ddyfyniad—

'cyfradd adennill iach ar gyfer y buddsoddiad o gyllid cyhoeddus.'

Am bob punt a fuddsoddir, byddai Cymru’n derbyn £1.50 yn ôl, ond serch hynny, gwrthodwyd ei argymhelliad gan y Prif Weinidog—penderfyniad a wnaed yn unochrog. Rwy'n gobeithio y bydd yn ateb rhyw ddydd beth oedd y gwir reswm dros wrthod y cyfle gwych hwn a fydd, o ddydd i ddydd, nid yn unig yn cynyddu cost y draffordd, ond mae rhesymau eraill hefyd, ac rwyf am sôn amdanynt yn awr. Arweiniodd y gwrthodiad hwn at siom, dicter a rhwystredigaeth ym myd diwydiant a grwpiau busnes yng Nghymru. Llofnododd 90 o fusnesau a sefydliadau, gan gynnwys Admiral, Tata ac SA Brain ddatganiad ar y cyd yn galw ar Lywodraeth Cymru i adeiladu ffordd liniaru’r M4. Dywedodd CBI Cymru,

Mae hwn yn ddiwrnod tywyll i economi Cymru...Ni all tagfeydd a llygredd ffyrdd o amgylch Casnewydd ond cynyddu. Bydd twf economaidd yn cael ei fygu, bydd hyder yn y rhanbarth yn gwanhau a bydd cost ffordd liniaru yn y pen draw yn codi.

Dywedodd y Sefydliad Trafnidiaeth Cludo Nwyddau hefyd,

Mae'r M4 yn ddarn hanfodol o seilwaith sydd â phwysigrwydd economaidd rhyngwladol, ond mae tagfeydd trwm yn ei ddifetha.

Y seilwaith a'r cyfle i ddarparu’r buddsoddiad hanfodol hwn yn ne Cymru sydd wedi eu colli. Ni all y sefyllfa hon ond gwaethygu, Lywydd. Mae Llywodraeth Cymru’n derbyn bod problemau gweithredol difrifol ar gyffyrdd o amgylch Casnewydd, yn enwedig rhwng cyffyrdd 23 a 28. Mae cael gwared ar dollau pont Hafren, er y bydd hynny’n darparu chwistrelliad o dros £100 miliwn o weithgarwch economaidd i Gymru, wedi cynyddu tagfeydd yn aruthrol. Rhwng 2011 a 2016, cynyddodd y traffig ar yr M4 dros 12 y cant. Mae rhagamcanion gan yr Adran Drafnidiaeth yn dangos y bydd traffig yn unig ar yr M4 yn cynyddu bron i 38 y cant dros y 30 mlynedd nesaf. Nid yw peidio â gweithredu yn opsiwn, Lywydd. Mae pobl Cymru wedi aros yn ddigon hir i'r broblem hon gael sylw. Tra bo Llywodraeth Cymru'n tin-droi ac yn oedi, mae'r traffig yn cynyddu ac mae'r sefyllfa'n gwaethygu. Mae angen gweithredu ar unwaith. Galwaf ar Lywodraeth Cymru i ddarparu ffordd liniaru’r M4 ar frys. Diolch.

15:40

Byddai hyn yn teimlo fel pe bai wedi digwydd droeon o'r blaen pe na bai’n digwydd yng nghyd-destun y stormydd a'r llifogydd trychinebus rydym wedi’u cael dros yr wythnosau diwethaf, sy'n gwneud i mi ryfeddu ein bod yn trafod a ddylid buddsoddi mewn rhagor o ffyrdd ai peidio, pan fo'n gwbl amlwg fod yr argyfwng hinsawdd yn ei gwneud yn ofynnol inni ddod o hyd i atebion gwahanol i'r problemau tagfeydd sydd gennym.

O dystiolaeth y Llywodraeth ei hun i'r ymchwiliad cynllunio, gwyddom mai effaith buddsoddi £1.5 biliwn mewn 14 milltir o ffordd fyddai cynyddu'r traffig ar yr M4 a'i symud ymhellach ar hyd y ffordd honno. Nid yw hyn yn ddefnydd da o arian cyhoeddus o gwbl, ac fe wnaeth y Prif Weinidog y penderfyniad cywir.

Rwy’n rhyfeddu bod y Ceidwadwyr yn dadlau y byddai ateb sy’n symud y tagfeydd ymhellach i lawr y ffordd a dod â mwy o bobl i Gaerdydd a Chasnewydd mewn ceir yn ateb y dylem ei ystyried. Nid yw'n gyson â galwad y Ceidwadwyr Cymreig am Ddeddf aer glân, oherwydd yr argymhelliad yn y cynnig hwn fyddai gwneud y broblem yn waeth o lawer.

Mae datgan argyfwng hinsawdd yn arwain at ganlyniadau, a chredaf fod angen i'r Ceidwadwyr ddechrau dal i fyny â'r angen i wneud pethau'n wahanol yn hytrach na hyrwyddo mwy o'r polisïau sy'n canolbwyntio ar geir sydd wedi ein harwain at y sefyllfa druenus ac anghynaliadwy rydym ynddi ar hyn o bryd, lle rydym yn anrheithio adnoddau'r byd. Ni allwn barhau fel hyn. Hoffwn weld y Ceidwadwyr Cymreig yn canolbwyntio ar sicrhau bod Llywodraeth y DU yn unioni tangyllido hanesyddol ein system reilffyrdd, sef y rheswm pam fod 43 y cant o'r bobl sy'n defnyddio'r M4 yn cymudo i’r gwaith. Nid yw gyrru car i'r gwaith, ei barcio am wyth awr cyn ei yrru oddi yno wedyn yn ddefnydd da o gar. Mae’n rhaid inni gael gwell system drafnidiaeth gyhoeddus. Gallwn yn sicr gytuno ar hynny.

Ond fel y dywedodd Gweinidog yr economi mewn cwestiwn cynharach y prynhawn yma, rhaid inni ystyried bod gan Gymru 11 y cant o'r gorsafoedd a'r signalau ar draws Cymru a Lloegr, ond ni chaiff ond 2 y cant o'r cyllid. Felly, mae'n amlwg fod digon o arian o gwmpas pan wneir penderfyniadau ynglŷn â phrosiectau sy'n canolbwyntio ar Lundain. Nid wyf wedi fy argyhoeddi eto y bydd HS2 yn arwain at unrhyw fudd i Gymru, ond gallaf weld y gallai, pe bai'n arwain at drydaneiddio ac ymestyn y rheilffordd gyflym i Gaergybi. Ond—

A wnewch chi dderbyn ymyriad? Diolch yn fawr iawn, Jenny. O ran gwella'r seilwaith rheilffyrdd yng Nghymru, beth yw eich barn am yr ardaloedd y tu allan i ganolfannau trefol de Cymru a gogledd Cymru? Nid oes gan y rhan fwyaf o Gymru system reilffyrdd sy'n werth siarad amdani.

15:45