Y Cyfarfod Llawn

Plenary

12/01/2021

Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny.

Cyfarfu'r Senedd drwy gynhadledd fideo am 13:29 gyda'r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair. 

Datganiad gan y Llywydd

Croeso, bawb, i'r Cyfarfod Llawn. Cyn i ni ddechrau, dwi eisiau nodi ychydig o bwyntiau. Mae Cyfarfod Llawn a gynhelir drwy gynhadledd fideo, yn unol â Rheolau Sefydlog Senedd Cymru, yn gyfystyr â thrafodion y Senedd at ddibenion Deddf Llywodraeth Cymru 2006. Bydd rhai o Reolau Sefydlog 34 yn gymwys ar gyfer Cyfarfod Llawn heddiw, ac mae'r rheini wedi'u nodi ar eich agenda chi. Dwi eisiau atgoffa'r Aelodau fod y Rheolau Sefydlog sy'n ymwneud â threfn yn y Cyfarfod Llawn yn berthnasol i'r cyfarfod yma.

1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog

Y cwestiynau i'r Prif Weinidog yw'r eitem gyntaf ar ein hagenda ni, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Gareth Bennett. 

Pandemig COVID-19

1. Pa werthusiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i wneud o ymateb Llywodraeth Cymru i bandemig COVID-19? OQ56088

13:30

Llywydd, drwy gydol yr argyfwng digynsail hwn mae Llywodraeth Cymru wedi gweithredu i achub bywydau a bywoliaethau. Rydym ni'n parhau i fonitro ac adolygu'r camau yr ydym ni'n eu cymryd i gadw Cymru yn ddiogel yn unol â'r cyngor clinigol a gwyddonol diweddaraf.

Diolch am yr ymateb yna. Mae ein cyfradd frechu wedi bod yn is na rhannau eraill o'r DU hyd yma. Mae'r gyfradd yn Lloegr tua 3.5 y cant o'r boblogaeth, ac yng Nghymru mae wedi bod yn 2.7 y cant. Er eich bod chi wedi ceisio bychanu'r gwahaniaeth hwn, mae'n gyfystyr â 25,000 o bobl ychwanegol y gellid bod wedi eu brechu yng Nghymru pe byddech chi a'ch Gweinidog iechyd wedi bod yn effro. O gofio nad yw eich Gweinidog iechyd hyd yn oed wedi camu i mewn ysbyty GIG yn y misoedd diwethaf gan ei fod yn poeni y bydd ar y ffordd, a oes angen iddo ymddiswyddo nawr fel nad yw ar y ffordd o ran brechu mwy o bobl, ac a oes angen i ni fabwysiadu dull o frechu a arweinir gan y DU bellach?

Prif Weinidog, mae'r rhaglen frechu yn rhaglen enfawr i'r Llywodraeth a phobl Cymru fynd i'r afael â hi, ac mae'n bwysig bod pobl yn cadw ffydd yn ei darpariaeth ym mhob rhan o Gymru. Pa ystyriaeth ydych chi wedi ei rhoi i greu swydd o fewn y Llywodraeth i Weinidog brechu i helpu i sbarduno'r ymarfer logistaidd hwn ledled Cymru, i ddatrys unrhyw un o'r anawsterau a allai godi? Oherwydd rydym ni yn gwybod bod y GIG yn ei gyfanrwydd o dan bwysau aruthrol, ac mae'n rhaid i'r Gweinidog iechyd presennol dreulio cryn dipyn o amser yn ymdrin â'r materion hynny, a hynny'n gwbl briodol, oherwydd, yn amlwg, mae llawdriniaeth ddewisol wedi ei gohirio mewn sawl ardal a bydd y pwysau hynny yn ddi-ildio yn yr wythnosau nesaf. Felly, a ydych chi wedi rhoi unrhyw ystyriaeth i ddefnyddio rhywfaint o'r rhai talentog ar eich meinciau cefn, fel Carwyn Jones neu Alun Davies, a allai wneud swydd Gweinidog brechu o'r fath?

Llywydd, diolchaf i'r Aelod am ei gydnabyddiaeth o faint yr ymdrech sydd ei hangen ac sy'n cael ei gwneud i gyflwyno'r rhaglen frechu ar y maint a'r raddfa sy'n angenrheidiol yma yng Nghymru, ac am ei gydnabyddiaeth o'r pwysau enfawr y mae'r gwasanaeth iechyd yn gweithredu oddi tano ar hyn o bryd wrth iddo gyflwyno'r rhaglen frechu.

Yn fy marn i, mae cysylltiad agos rhwng brechu a phopeth arall y mae'r gwasanaeth iechyd yn ceisio ei wneud—na allwch chi wneud penderfyniadau mewn un rhan o gyfrifoldeb y GIG wedi'i wahanu oddi wrth bopeth arall. Byddai'n well o lawer, rwy'n credu, caniatáu i'r Gweinidog iechyd, sy'n gyfarwydd iawn â phopeth sydd wedi digwydd yn ystod y 10 mis diwethaf gydag ymdrech coronafeirws y gwasanaeth iechyd, gan gynnwys brechu, fod yn gyfrifol am yr ymdrech honno. Credaf fod hynny yn gweithio'n well na cheisio trosglwyddo rhan yn unig o'r hyn y mae'n rhaid i'r GIG ei wneud i un person arall, gan greu, yn anochel, rhwystrau a ffiniau newydd, ac yn y blaen. Mae ein Gweinidog iechyd wedi gweithio yn gwbl ddiflino dros y 10 mis diwethaf. Fe sydd yn y sefyllfa orau i wneud yn siŵr bod popeth y mae angen i ni ei wneud i frechu yn cael ei wneud yn unol â'r cynllun a gyhoeddwyd ddoe.

Rwy'n falch na ddangosodd y Prif Weinidog fawr o drugaredd tuag at yr holwr ar y mater hwn. Roedd hwn, wrth gwrs, yn rhywun a oedd eisiau gwahodd Donald Trump i agor ei swyddfa drwg ei thynged ym Mhontypridd, ac mae hefyd wedi cael popeth yn anghywir ar bob adeg dros y naw mis diwethaf.

Yr hyn sy'n bwysig nawr o ran adolygu sut yr ydym ni'n bwrw ymlaen yw sicrhau ein bod ni'n parhau i gynorthwyo pobl drwy'r pandemig hwn. Bydd y Prif Weinidog yn ymwybodol bod y Ceidwadwyr yn hyrwyddo'r syniad bod £1 biliwn yn eistedd naill ai o dan ei soffa neu yn ei boced ôl yn rhywle. A wnaiff y Prif Weinidog gadarnhau bod Llywodraeth Cymru yn defnyddio ei holl gyllid, ei holl adnoddau i gynorthwyo pobl Cymru a busnesau ledled y wlad wrth i ni symud ymlaen drwy'r pandemig ofnadwy hwn?

Wel, Llywydd, diolch i Alun Davies am y ddau gwestiwn yna. Mewn gwirionedd, anfonodd etholwr y dyfyniadau ataf gan y sawl a ofynnodd y cwestiwn pan wahoddodd Llywydd yr Unol Daleithiau i agor ei swyddfa ym Mhontypridd, swyddfa fel y cofiwch na wnaeth erioed agor, gan wastraffu miloedd lawer o bunnoedd o arian cyhoeddus yn y broses. Fe'm hatgoffwyd gan yr un etholwr hefyd fod Mr Bennett wedi gosod gwelliant gerbron y Senedd ym mis Rhagfyr yn dweud ei fod yn credu bod y lefel newydd o gyfyngiadau a oedd yn cael eu cyflwyno yng Nghymru yn anghymesur. Wel, bydd wedi gweld nawr bod gweddill y Deyrnas Unedig wedi dilyn ein hesiampl. Nid oedd yn anghymesur, ond yn hytrach yn angenrheidiol. Roedd yn anghywir am hynny, fel y mae'n anghywir am yr hyn y mae wedi ei ofyn i mi heddiw.

Ac o ran chwedl wag hon am £1 biliwn yn eistedd yn Llywodraeth Cymru, Llywydd, ym mis Tachwedd, roeddem ni ddwy ran o dair o'r ffordd drwy'r flwyddyn ariannol ac roeddem ni wedi gwario dwy ran o dair o'n cyllideb. Ddiwedd mis Rhagfyr, roeddem ni dri chwarter ffordd drwy'r flwyddyn ariannol, ac roeddem ni wedi treulio tri chwarter ein cyllideb. Rydym ni wedi gwario 80 y cant o'r gyllideb nawr ym mis Ionawr. A allwch chi ddychmygu unrhyw beth mwy anghyfrifol nag annog Llywodraeth Cymru i fod wedi gwario ein cyllideb yn llwyr gyda chwarter y flwyddyn ariannol yn dal yn weddill, a chwarter anodd a heriol iawn hefyd? Roeddwn i'n meddwl bod y pwyntiau a wnaed gan ASau Ceidwadol nid yn unig yn gyfeiliornus, Llywydd, roedden nhw'n ffôl ac fe'u bwriadwyd i gamarwain, ac rwy'n falch iawn fy mod i wedi cael y cyfle i unioni'r sefyllfa honno y prynhawn yma.

13:35
Batris Cerbydau Trydan

2. Pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i sicrhau buddsoddiad mewn cynhyrchu batris ar gyfer cerbydau trydan yng Nghymru? OQ56105

Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna, Llywydd. Mae cynlluniau i ddefnyddio cryfder ymchwil, datblygu a gweithgynhyrchu'r sector yng Nghymru eisoes wedi sicrhau dau safle ar frig rhestr fer y DU ar gyfer mwy o gynhyrchiant mewn ffatrïoedd o fatris cerbydau trydan, a phedwar gwahanol brosiect ymchwil a masnacheiddio, yn rhan o her batri Faraday gwerth £380 miliwn.

Diolch yn fawr iawn am yr wybodaeth yna—mae hynny'n galonogol iawn. Efallai fod hwn yn ymddangos yn gwestiwn braidd yn rhyfedd yng nghanol y pandemig hwn, ond rydym ni'n gwybod bod yn rhaid i ni barhau i ganolbwyntio ar adferiad gwyrdd, a bodloni ein targedau llygredd hinsawdd ac aer hefyd. Rydym ni'n gwybod y bydd angen i'r holl gerbydau newydd sy'n cael eu gwerthu yn y DU gael eu pweru gan dechnoleg adnewyddadwy erbyn 2030, ac felly mae cyfleusterau cynhyrchu cerbydau presennol sy'n defnyddio tanwydd ffosil yn ased sy'n lleihau, oni bai eu bod nhw'n newid i drydan neu hydrogen. Ac rwy'n falch iawn o glywed gan Hitachi eu bod nhw'n treialu'r defnydd o fatris ar drenau i redeg ar y prif reilffyrdd y mae Llywodraeth y DU wedi methu â'u trydaneiddio. Ac mae hynny'n amlwg yn cynnwys y brif reilffordd sy'n rhedeg i'r gorllewin o Gaerdydd Canolog, felly gallai hyn fod yn berthnasol iawn i osgoi'r mygdarth diesel ar drenau sy'n teithio tuag at y gorllewin yn y dyfodol. Ond mae trenau yn gynnyrch arbenigol o'u cymharu â cheir, ac roeddwn i'n meddwl tybed beth ellir ei wneud i weithio o ddifrif gyda gweithgynhyrchwyr cerbydau presennol y DU i weld bod gan Gymru gynnig unigryw o ran ein harbenigedd peirianneg a lled-ddargludyddion cyfansawdd i leoli gwaith cynhyrchu batris cerbydau trydan ar raddfa fawr.

Llywydd, diolchaf i Jenny Rathbone am y cwestiwn pwysig iawn yna. Mae yn llygad ei lle wrth dynnu sylw at y ffaith, er bod coronafeirws yn mynd â'r rhan fwyaf o'n sylw fel argyfwng iechyd cyhoeddus uniongyrchol, nad yw'r argyfwng newid hinsawdd wedi diflannu a bod angen iddo fod yn flaenllaw yn ein meddyliau o hyd. Bydd yr Aelod yn falch o wybod, yn y gronfa trawsnewid modurol, na chyfeiriais ati yn fy ateb gwreiddiol, bod Cymru wedi llwyddo i gael cyllid ar gyfer tri phrosiect yn rownd gyntaf y gronfa honno. Mae'r tri ohonyn nhw yn y gornel dde-ddwyreiniol honno o Gymru—yng Nghasnewydd ac yng Nghil-y-coed—lle mae gennym ni'r clwstwr hwnnw o arbenigedd mewn lled-ddargludyddion. Ac rwy'n credu bod hynny yn gydnabyddiaeth o'r ffaith fod gennym ni'r ffynhonnell honno o arbenigedd sydd wedi datblygu yma yng Nghymru ac a fydd o fantais i'r DU gyfan. Ac, yn wir, ceir gweithgynhyrchwyr yn y DU sydd eisoes yn cyfrannu at yr ymdrech y cyfeiriodd Jenny Rathbone ati—Hydro Aluminium, er enghraifft, cwmni sy'n paratoi cydrannau ar gyfer fflyd tacsis cwbl drydanol Llundain. A dim ond un enghraifft yw honno; mae cwmnïau eraill yng Nghymru eisoes yn cyflenwi cydrannau yn y maes pwysig iawn hwn.

Ac o ran trenau, roeddwn i'n ddiolchgar iawn o gael y cyfle i gyfarfod ychydig cyn y Nadolig gydag uwch is-lywydd Hitachi, a oedd yn ymweld â'r Deyrnas Unedig, ac i archwilio gydag ef y diddordeb sydd gan Hitachi yn y gwaith yr ydym ni'n ei wneud yma yng Nghymru yn y sector rheilffyrdd, yn cynllunio ar gyfer y dyfodol, gan wneud yn siŵr ein bod ni'n chwarae ein rhan yn yr ymdrech fawr y bydd ei hangen, fel y dywedodd Jenny Rathbone, Llywydd, i sicrhau bod ein trafnidiaeth a'n cludiant cyhoeddus yn y dyfodol yn ymateb i'r her y mae'r newid yn yr hinsawdd yn ei gosod i bob un ohonom ni.

13:40

Prif Weinidog, byddwch yn ymwybodol, gobeithio, fod Britishvolt wedi llofnodi memorandwm o gyd-ddealltwriaeth gyda chi a'ch Llywodraeth mewn ymgais i adeiladu ffatri batris cerbydau trydan graddfa fawr gyntaf y DU yma yng Nghymru. Nawr, er mai safle Bro Morgannwg yw'r ffefryn cynnar ac i Weinidog yr Economi, Trafnidiaeth a Gogledd Cymru ein hysbysu ym mis Hydref ei fod yn cael galwadau rheolaidd gyda Britishvolt, mae ein gwlad wedi colli'r ras i fod yn ganolfan fyd-eang i'r diwydiant cerbydau wedi'u trydaneiddio. Yn drist, bydd Britishvolt yn mynd â'i fuddsoddiad o £2.6 biliwn, 3,000 o swyddi medrus iawn a hyd at 5,000 yn fwy yn y gadwyn gyflenwi ehangach i Northumberland. Pam wnaethoch chi, fel y Prif Weinidog, ganiatáu i'r batri hwn fynd yn fflat o ran Britishvolt yng Nghymru? A pham na wnaethoch chi gynnig unrhyw gymhellion ariannol o gwbl i wefru i'r eithaf diwydiant a datblygiad mor bwysig i Gymru? Diolch.

Llywydd, mae gen i ofn bod yr Aelod wedi darllen ei chwestiwn ond nad oedd yn wybodus iawn amdano. Rydym ni'n dal i fod mewn trafodaethau gyda Britishvolt. Y symudiad i Blyth yw eu ffatri gyntaf. Fel y dywedais yn fy ateb i Jenny Rathbone, mae gan Gymru ddau safle—safle Bro Tathan a safle Baglan—yn y pump uchaf ar restr fer Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar gyfer cynhyrchiant gigaffatri o fatris trydan. Rydym ni'n parhau i drafod gyda Britishvolt. Mae ganddyn nhw uchelgeisiau y tu hwnt i Blyth, ac mae Cymru yn sicr ar eu rhestr ar gyfer cam nesaf eu datblygiad. Rwy'n awyddus iawn ein bod ni'n parhau i fynd ar drywydd y posibiliadau hynny ac yn sicr i beidio â bychanu'r ymdrechion a wnaeth y cwmni gyda Llywodraeth Cymru i ddod â swyddi a gweithgarwch i Gymru.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau

Cwestiynau nawr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd Plaid Cymru, Adam Price. 

Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, roedd Mohamud Hassan yn ŵr ifanc 24 oed heini ac iach. Nos Wener, cafodd ei arestio mewn eiddo yng Nghaerdydd, lle y cyfeiriodd cymdogion yn ôl adroddiadau at gynnwrf sylweddol. Ar ôl cael ei gymryd i'r ddalfa yng ngorsaf heddlu Bae Caerdydd, cafodd Mr Hassan ei ryddhau heb gyhuddiad ddydd Sadwrn. Yn ddiweddarach y noson honno, bu farw'n drasig. Dywedwyd bod tystion wedi'u syfrdanu gan gyflwr Mr Hassan ar ôl iddo gael ei ryddhau, gan ddweud bod ei dracwisg wedi'i gorchuddio mewn gwaed a bod ganddo anafiadau a chleisiau difrifol. Nid oes amheuaeth nad yw hwn yn achos dirdynnol iawn a dylid gwneud pob ymdrech i ddarganfod y gwir am yr hyn a ddigwyddodd. Pam gafodd Mohamud Hassan ei arestio? Beth ddigwyddodd yn ystod ei arestiad? A oedd ganddo gynrychiolaeth gyfreithiol? A oedd unrhyw ôl-ofal? Pam y bu farw'r gŵr ifanc hwn? Er na ddylem ni ragfarnu canlyniad unrhyw ymchwiliad, a wnewch chi ymrwymo, Prif Weinidog, i wneud popeth o fewn eich gallu i helpu'r teulu i ddod o hyd i'r atebion hynny? Ac a ydych chi'n cefnogi eu galwad am ymchwiliad annibynnol i'r achos hwn?

Wel, Llywydd, diolchaf i arweinydd Plaid Cymru am y cwestiwn yna. Rwyf i wedi darllen yr adroddiadau y cyfeiriodd atyn nhw. Maen nhw'n peri pryder mawr, wrth gwrs, ac mae'n rhaid i'n meddyliau fod gyda theulu'r gŵr ifanc, a oedd, fel y dywedodd Adam Price, yn unigolyn heini ac iach, ac mae'n rhaid ymchwilio yn briodol i'w farwolaeth o dan yr amgylchiadau a ddisgrifiwyd gan arweinydd Plaid Cymru. Nawr, rwy'n deall bod yr heddlu eisoes wedi cyfeirio'r mater hwn, fel y byddai'n rhaid iddyn nhw ei wneud, at wasanaeth ymchwilio annibynnol yr heddlu. Y cam cyntaf mewn unrhyw ymchwiliad fydd caniatáu iddyn nhw wneud eu gwaith. Rwy'n llawn ddisgwyl i hynny gael ei wneud yn drylwyr a chydag annibyniaeth lawn a gweladwy. Rwy'n falch bod y teulu wedi sicrhau cymorth cyfreithiol iddyn nhw fel y gallant fynd ar drywydd eu pryderon cwbl ddealladwy. Ac os oes pethau y gall Llywodraeth Cymru eu gwneud, yna byddaf yn gwneud yn siŵr ein bod ni'n rhoi sylw priodol i'r rheini heb, fel y dywedodd yr Aelod, ragfarnu mewn unrhyw ffordd canlyniad yr ymchwiliadau annibynnol y mae angen iddyn nhw ddilyn nawr.

13:45

Ym 1990, yn dilyn yr achos llofruddiaeth mwyaf uchel ei broffil yn hanes Heddlu De Cymru, cafwyd tri gŵr du yn euog o lofruddiaeth Lynette White, ac, 11 mlynedd yn ddiweddarach, cafodd 12 o swyddogion yr heddlu eu rhyddfarnu ar dechnegoldeb yn yr achos llygredd heddlu mwyaf mewn hanes. Yn yr achos a adnabyddir fel y Butetown Three, disgyblwyd pum heddwas 11 mlynedd yn ôl yn dilyn digwyddiad yng Nghaerdydd pan gafodd dau fyfyriwr du yr ymosodwyd arnyn nhw gan sginheads eu harestio eu hunain a'u cyhuddo o anhrefn treisgar. Yn 2019, disgrifiwyd marwolaeth Christopher Kapessa, a oedd yn 13 oed, a fu foddi yn Afon Cynon, fel damwain o fewn 24 awr gan Heddlu De Cymru. Dim ond ar ôl ymgyrch barhaus y cyfaddefodd Gwasanaeth Erlyn y Goron bod digon o dystiolaeth ar gyfer erlyniad dynladdiad. Dywedodd mam Christopher Alina bod yr heddlu yn 'sefydliadol hiliol'. O ystyried yr hanes a'u profiad dyddiol, a ydych chi'n deall, Prif Weinidog, pam y byddai cynifer o bobl groenliw yn cydymdeimlo i raddau â'r datganiad hwnnw?

Wel, Llywydd, gadewch i mi ddweud ar goedd, fel y gwn y byddai'r Aelod yn ei wneud ei hun, mae bywydau du o bwys ym mhob un agwedd ar wasanaethau cyhoeddus a bywyd cyhoeddus yma yng Nghymru, ac mae'r rhwymedigaeth honno yn gorwedd gyda'n gwasanaethau heddlu gymaint â chydag unrhyw ran arall o fywyd Cymru. Rwyf i wedi bod, serch hynny—i wneud y cofnod yn un teg, rwyf i fy hun wedi bod yn bresennol gydag uwch aelodau Heddlu De Cymru mewn mosgiau a chynulliadau eraill o gymunedau pobl dduon yma yng Nghymru ar adegau pan oedd y cymunedau hynny yn teimlo o dan fygythiad mawr, oherwydd, er enghraifft, ymosodiadau Christchurch yn Seland Newydd 18 mis yn ôl. Y noson honno, aeth Heddlu De Cymru ar draws eu hardal gyfan, gan wneud yn siŵr bod cymunedau mosgiau yn teimlo eu bod nhw'n cael eu hamddiffyn, eu bod nhw'n gwybod bod presenoldeb amlwg Heddlu De Cymru yno, a mynychais fy hun gyda'r prif gwnstabl nifer o gyfarfodydd gydag arweinyddion y cymunedau hynny, gan wneud yn siŵr eu bod nhw'n gwybod bod eu gwasanaeth heddlu yno i ofalu amdanyn nhw ac i'w hamddiffyn.

Felly, rwy'n credu bod yn rhaid i ni edrych ar y cofnod yn ei gyfanrwydd. Pan fo materion sy'n peri pryder yn codi—ac roeddwn i'n aelod o Awdurdod Heddlu De Cymru yn ystod y blynyddoedd ofnadwy hynny tua 1990, pan oedd methiant i amgyffred arwyddocâd yr hyn a oedd wedi digwydd a'r dyfnderoedd y cymerwyd rhan mewn gweithredoedd cuddio tystiolaeth yr aethpwyd iddyn nhw, ond rwy'n credu, er ein bod ni'n cymryd y pethau hynny o ddifrif, ac mae'n bendant bod yn rhaid i ni wneud hynny, bod cofnod ehangach a llawer iawn o ymrwymiad gan bobl uchel iawn yn ein gwasanaethau heddlu yma ym mhob rhan o Gymru i wneud yn siŵr bod y pethau iawn yn cael eu gwneud, ac mae angen i ni eu cefnogi yn hynny hyd yn oed tra ein bod ni'n gwneud yn siŵr bod yr enghreifftiau unigol hynny, o'r math y dechreuodd arweinydd Plaid Cymru ei gwestiynau â nhw heddiw, yn cael y sylw priodol, annibynnol ac agored sydd ei angen arnyn nhw i dawelu meddyliau'r bobl hynny sy'n cael eu cyffwrdd ganddyn nhw yn fwyaf uniongyrchol.

Prif Weinidog, rydych chi'n iawn, yn amlwg, i dynnu sylw at y camau cadarnhaol hynny y dylid eu cefnogi a'u hannog, ond a fyddech chi'n derbyn y gellir gwneud mwy a bod angen gwneud mwy? Rhoddaf un enghraifft i chi—dim ond 2.6 y cant o swyddogion Heddlu De Cymru sy'n ddu, yn Asiaidd ac o leiafrifoedd ethnig, o'i gymharu â 6.7 y cant o'r boblogaeth yn ardal yr heddlu. Mae ystadegau a gynhyrchwyd gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru yn dangos bod poblogaeth ein carchardai yma yng Nghymru hyd yn oed yn fwy anghymesur yn hiliol nag yn yr Unol Daleithiau. Rydych chi bum gwaith a hanner yn fwy tebygol o fynd i'r carchar os ydych chi'n ddu na phe byddech chi'n wyn yn yr Unol Daleithiau; yng Nghymru, chwech a hanner yw'r ffigur. Ym mis Mehefin y llynedd, pan oeddem ni'n trafod achos George Floyd ac effeithiau hynny, gofynnais i chi ymrwymo i sefydlu ymchwiliad eang i wreiddiau ac atebion hiliaeth strwythurol ac anfantais hiliol yma yng Nghymru. Dywedasoch bryd hynny y byddech chi'n ystyried y cynnig hwnnw. A ydych chi wedi gwneud penderfyniad?

Wel, Llywydd, rwy'n sicr yn cytuno y gellid ac y dylid gwneud mwy. Bydd llawer o hynny yn cael ei gynrychioli yn y cynllun gweithredu ar gydraddoldeb hiliol, y bydd Llywodraeth Cymru yn ei gyhoeddi ymhen ychydig wythnosau yn unig. Mae'r cynllun gweithredu ar gydraddoldeb hiliol hwnnw wedi lywio gan yr adroddiad ar achosion strwythurol o hiliaeth yma yng Nghymru, sydd eisoes wedi'i gomisiynu ac sydd eisoes wedi adrodd. Felly, cafodd yr adroddiad hwnnw ei gadeirio a'i lunio gan yr Athro Emmanuel Ogbonna, academydd nodedig ac aelod o'r gymuned pobl dduon yma yng Nghymru. Mae ei ddarllen yn eich sobreiddio, fel y byddai'r Aelod rwy'n siŵr yn cytuno, ac nid oes unrhyw le y mae'n fwy brawychus nag yn y ffigurau y mae Adam Price wedi cyfeirio atyn nhw y prynhawn yma yn y system cyfiawnder troseddol. Mae'n rhaid i lefel y gwahaniaethu a wynebir gan bobl dduon yn y system cyfiawnder troseddol ehangach gael ei deall a'i hunioni, yn sicr. Dyma un o'r rhesymau pam mae bwrw ymlaen â chynigion comisiwn Thomas mor bwysig, oherwydd byddai'n rhoi cyfleoedd i ni nad oes gennym ni ar hyn o bryd i allu ymdrin yn uniongyrchol â rhai o'r pwyntiau y mae'r Aelod wedi eu codi yn gwbl briodol y prynhawn yma.

O ran ei gwestiwn olaf am adroddiad ar hiliaeth strwythurol yma yng Nghymru, mae'r adroddiad hwnnw wedi ei gomisiynu ac mae'r adroddiad hwnnw ar gael, a dyna fu sail y cynllun gweithredu ar gydraddoldeb hiliol. Rwy'n ddiolchgar iawn yn wir i'r Athro Ogbonna am ei ymgysylltiad parhaus â'r gwaith o lunio'r cynllun hwnnw, a fydd yn defnyddio'r holl ysgogiadau sydd ar gael i ni yn y fan yma drwy ein pwerau datganoledig i fynd i'r afael â'r effeithiau niweidiol y mae arweinydd Plaid Cymru wedi cyfeirio atyn nhw yn ei gwestiynau y prynhawn yma.

13:50

Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, mae strategaeth frechu Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau bod 280,000 dos o frechlyn Pfizer a 47,000 o frechlyn Rhydychen-AstraZeneca bellach wedi dod i law yma yng Nghymru, ac eto rydym ni'n gwybod mai dim ond tua 91,000 o ddosau sydd wedi eu rhoi. Ac rydym ni'n gwybod, ddoe, bod 2.7 y cant o boblogaeth Cymru wedi cael eu brechu, o'i gymharu â 3 y cant yn yr Alban a 3.5 y cant yn Lloegr. A allwch chi egluro i bobl Cymru pam mae cyflwyno'r brechlyn wedi cwympo y tu ôl i wledydd eraill y DU hyd yma, ac a allwch chi ddweud wrthym ni pam yr ydych chi'n credu nad sbrint yw hon, o gofio mai ras yw hon i guro'r feirws mewn gwirionedd?

Wel, Llywydd, mae arweinydd yr wrthblaid yn iawn mai ras yn erbyn y feirws yw hon, ac nid yn erbyn unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig. Bydd y ras honno yn cael ei rhedeg nid dros wythnos, ond dros fisoedd a misoedd i ddod. Byddwn yn dal i frechu pobl yma yng Nghymru ymhell i fisoedd olaf y flwyddyn galendr hon, a'r hyn yr oeddwn i'n ceisio ei egluro i bobl yw y bydd yn rhaid i honno fod yn ymdrech barhaus, nid yn rhywbeth sy'n cael ei gwblhau ymhen ychydig ddiwrnodau neu wythnos. Bydd yn rhaid i ni baratoi i wneud yn siŵr ein bod ni'n gwneud ein gorau glas ar draws y system i frechu'r nifer fwyaf posibl o bobl cyn gynted ac mor ddiogel â phosibl. 

Gadewch i mi ymdrin â'r pwynt cyntaf a wnaeth arweinydd yr wrthblaid, Llywydd, i wneud yn siŵr bod pobl yn deall y sefyllfa yn y fan yma. Rydym ni'n defnyddio pob diferyn o frechlyn Rhydychen yr ydym ni'n ei gael cyn gynted ag y byddwn ni'n ei gael—22,000 dos yr wythnos diwethaf; rydym ni'n disgwyl 25,000 dos yr wythnos hon; 80,000 ac efallai ychydig yn fwy na hynny yr wythnos nesaf; ac yna, maint cyflenwad a fydd yn cynyddu, a gadewch i ni obeithio, yn cynyddu'n gyflym. O ran brechlyn Pfizer, cawsom ni'r rhan fwyaf o'r 2,800 dos hynny o gwmpas adeg y Nadolig. Mae'n rhaid iddyn nhw bara tan ddiwedd wythnos gyntaf mis Chwefror. Nid ydyn nhw'n cael eu rhoi i ni eu defnyddio mewn ychydig ddiwrnodau; dyna'r cyflenwad sydd gan Gymru ar gyfer mis Ionawr ac wythnos gyntaf mis Chwefror hefyd. A dyna pam na fyddai erioed wedi bod yn gynnig synhwyrol awgrymu y dylem ni fod wedi defnyddio'r cyflenwad hwnnw i gyd yn ystod y diwrnodau cyntaf. Mae'n rhaid i'r cyflenwad hwnnw gael ei wasgaru dros yr wythnosau y mae ar gael ar eu cyfer, fel bod gennym ni frechyddion sydd â gwaith i'w wneud ym mhob wythnos sy'n gallu gwneud y mwyaf posibl o'r cyflenwad hwnnw. A bydd yr Aelod yn cofio, ar 31 Rhagfyr, bod cyngor y Cydbwyllgor ar Frechu ac Imiwneiddio wedi newid. Bryd hynny, roeddem ni'n meddwl y byddai'n rhaid i ni haneru'r cyflenwad hwnnw, oherwydd roedd angen i ni allu darparu dau ddos ohono i bawb o fewn yr amser yr oedd y brechlyn hwnnw gennym ni i'w ddefnyddio. Ar 31 Rhagfyr, newidiwyd y cyngor hwnnw, ac rwy'n credu mai dyna oedd y peth iawn i'w wneud. Rydym ni'n credu y bydd gallu defnyddio dos cyntaf o'r brechlyn hwnnw i bobl yn gyflymach yn atal 10,000 o bobl yma yng Nghymru rhag dal coronafeirws. Ond y rheswm pam nad yw'r cwbl wedi cael ei ddefnyddio yn ystod yr ychydig ddiwrnodau cyntaf yw oherwydd bod yn rhaid iddo bara i ni am chwe wythnos.

13:55

Wel, Prif Weinidog, roedd y Gweinidog iechyd yn llygad ei le wrth ddweud mai ras oedd hi, a dyna pam mae'n hanfodol, pan fydd dosau yn cael eu derbyn, eu bod nhw'n cael eu rhoi cyn gynted â phosibl i'r rhai mewn grwpiau blaenoriaeth ledled Cymru. Mae'n amlwg bod yn rhaid i Lywodraeth Cymru gyflymu'r broses o gyflwyno'r brechlyn yng Nghymru ar frys i ni fod ag unrhyw obaith gwirioneddol o atal y feirws hwn yn ein cymunedau. Mae hefyd yn amlwg bod yn rhaid i Lywodraeth Cymru ystyried defnyddio'r holl ymarferwyr meddygol sydd ar gael i helpu i roi'r brechlynnau, gan gynnwys clinigwyr sydd wedi ymddeol a mwy o fferyllwyr cymunedol. Fodd bynnag, mewn llythyr agored, mae'r llawfeddyg ymgynghorol sydd wedi ymddeol, yr Athro John Fairclough, wedi ei gwneud yn glir y bydd y methiant i hwyluso'r dull o recriwtio clinigwyr sydd wedi ymddeol yn lleihau gallu'r GIG i gyflwyno'r brechiad.

Yn wir, yn ardal fy mwrdd iechyd i fy hun, fe wnaeth clinigwr sydd wedi ymddeol egluro i mi, a dyfynnaf, 'Ar ôl darllen cais am wirfoddolwyr gan ein bwrdd iechyd lleol, Hywel Dda, yn y papur newydd lleol, fe wnes i gais ychydig wythnosau yn ôl ond nid wyf i wedi clywed dim. Mae'n ymddangos nad fi yw'r unig un sydd wedi cael y profiad hwn. Mae'n fy mhoeni i weld fy nghyd-feddygon teulu yn ymlafnio gyda'u gwaith ac yn gorfod ymgymryd â'r cyfrifoldeb ychwanegol o roi'r brechlyn.' Diwedd y dyfyniad. Does bosib na ddylai Llywodraeth Cymru fod yn gwneud popeth posibl i recriwtio clinigwyr sydd wedi ymddeol i helpu i ddarparu'r brechlyn ledled y wlad. Felly, Prif Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym ni pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i recriwtio clinigwyr sydd wedi ymddeol i roi'r brechlyn? A allwch chi gadarnhau nifer y fferyllwyr cymunedol y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu eu defnyddio i helpu i gyflwyno'r brechlyn? Ac a allwch chi ddweud wrthym ni hefyd pa drafodaethau a gafwyd gyda byrddau iechyd ledled Cymru ynghylch defnyddio clinigwyr sydd wedi ymddeol fel gweithlu ychwanegol i roi'r brechlyn yng Nghymru a pha un a oes unrhyw rwystrau ar waith i atal clinigwyr sydd wedi ymddeol rhag helpu i roi'r brechlyn?

Llywydd, rwyf i wedi bod—[Anghlywadwy.]—rhwng y pigiad a'r haint, a dyna'r ras yr wyf i'n canolbwyntio arni ac y mae'r Gweinidog iechyd yn canolbwyntio arni: gwneud yn siŵr ein bod ni'n manteisio i'r eithaf ar ein gallu i ddefnyddio pa gyflenwad bynnag o frechlyn a ddaw i ni o ganlyniad i gaffaeliad Llywodraeth y DU ohono. Gadewch i mi fod yn eglur, Llywydd—rwy'n ddiolchgar am y cyfleoedd a gafwyd i drafod hyn gyda Llywodraeth y DU. Fe'i trafodais gyda'r Prif Weinidogion eraill a Michael Gove ddydd Mercher yr wythnos diwethaf. Rwy'n disgwyl cael trafodaeth arall yfory. Cyfarfu'r Gweinidogion iechyd ddydd Iau yr wythnos diwethaf, ac rwy'n eithaf ffyddiog bod popeth y gellir ei wneud yn cael ei wneud gan bob un o'r pedair gwlad i gael cyflenwadau o'r brechlyn ac i'w gludo i ble mae eu hangen a'u defnyddio cyn gynted â phosibl. Dyna'r ras yr ydym ni'n rhan ohoni yma yng Nghymru.

Wrth gwrs, rydym ni eisiau defnyddio cynifer o gontractwyr cymwysedig â phosibl i'n helpu yn yr ymdrech honno, ac rwy'n hynod ddiolchgar am yr ymateb enfawr yr ydym ni wedi ei gael gan feddygfeydd teulu ar hyd a lled Cymru. Rwy'n credu bod pob un meddygfa deulu yn ardal Hywel Dda wedi cofrestru i ddarparu'r brechlyn, a byddwn yn defnyddio fferyllwyr cymunedol hefyd. Bydd y fferyllfa gymunedol gyntaf i ddarparu'r brechlyn yn gwneud hynny erbyn diwedd yr wythnos hon, a bydd hynny yn y gogledd. Fel y bydd Paul Davies yn deall, rwy'n siŵr, ceir rhai pethau ymarferol y mae'n rhaid eu datrys, ac mae'n rhaid i chi gael rhywfaint o gyfle i wneud yn siŵr bod popeth yn cael ei wneud yn y ffordd orau a mwyaf diogel. Mae'n rhaid i chi roi rhywfaint o gyfle iddo i ganiatáu i hynny gael ei brofi. Byddwn yn profi hynny gyda fferylliaeth gymunedol yn y gogledd cyn diwedd yr wythnos hon, ac yna byddwn eisiau defnyddio fferyllwyr cymunedol ym mhob rhan o Gymru. Roedden nhw'n rhan bwysig iawn o'n hymdrech i ddarparu brechlyn ffliw dros yr hydref: cafodd 1,100,000 o bobl frechiad rhag y ffliw yng Nghymru dros gyfnod yr hydref, ac mae hynny'n dangos gallu'r system yma yng Nghymru i frechu ar raddfa fawr, gan ddefnyddio'r holl wahanol ysgogiadau sydd ar gael i ni. Rydym ni eisiau i bobl sydd wedi ymddeol ddod yn ôl i'n helpu gyda'r ymdrech honno. Dyna sut yr oedd y bobl y cyfeiriodd arweinydd yr wrthblaid atyn nhw yn gwybod am hynny. Roedden nhw wedi cael gwahoddiad. Roedden nhw wedi cael cais i ddod yn ôl. Nawr, mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr o hyd bod staff sy'n dychwelyd wedi'u harfogi yn briodol ar gyfer y gwaith yr ydym ni'n gofyn iddyn nhw ei wneud. Hyd yn oed os ydych chi'n frechydd profiadol, dydych chi erioed wedi defnyddio'r brechlynnau hyn; mae'n rhaid i chi gael eich hyfforddi i ddefnyddio'r brechlynnau penodol hyn. Mae angen i chi wybod pa adweithiau ab posibl a allai fod iddo ac mae'n rhaid i hynny fod ar waith er mwyn i bobl allu gweithredu yn llwyddiannus, yn effeithiol ac yn ddiogel. Rwyf i eisiau i'r rhwystrau hynny fod cyn lleied â phosibl, ond mae'n rhaid iddyn nhw fod yno er hynny i ddiogelu'r sawl sy'n gwneud y gwaith ac i roi hyder i'r bobl sy'n cael eu brechu.

14:00

Prif Weinidog, mae strategaeth frechu COVID-19 Llywodraeth Cymru hefyd yn cadarnhau y bydd nifer y canolfannau brechu torfol ledled Cymru yn cynyddu i 35 dros yr wythnosau nesaf, gydag o leiaf un ym mhob sir. O gofio bod Llywodraeth Cymru wedi dechrau gyda saith canolfan bum wythnos yn ôl, mae o leiaf rhywfaint o gynnydd yn hyn o beth, fodd bynnag, mae'n gwbl hanfodol, ac rwy'n siŵr y bydd y Prif Weinidog yn cytuno â mi, bod gan bob rhan o Gymru ganolfan frechu yn eu hardal eu hunain.

Yn fy etholaeth i, sy'n gartref i boblogaeth oedrannus fawr, mae llawer o bobl yn dal i deimlo'n rhwystredig oherwydd diffyg canolfan frechu yn sir Benfro, ac eto nid ydym yn nes at weld un yn cael ei sefydlu. Felly, a allwch chi roi amserlen i bobl Cymru o ran pryd y bydd y canolfannau brechu torfol newydd hyn yn cael eu sefydlu, ynghyd â'u lleoliadau, fel y gallwn ni olrhain a monitro eu datblygiad? Ac a allwch chi ddweud wrthym ni hefyd pa feini prawf a ddefnyddiwyd i benderfynu ar leoliad pob un o'r canolfannau hyn, fel y gall pobl Cymru ddeall y rhesymeg sy'n sail i benderfyniadau Llywodraeth Cymru ar y mater penodol hwn?

Diolchaf i Paul Davies am hynna, Llywydd. Mae e'n iawn ein bod ni wedi dechrau gyda saith canolfan frechu torfol; roedd gennym ni 14 cyn y Nadolig; mae gennym ni 22 heddiw; a bydd gennym ni 35 erbyn diwedd y mis. Rwy'n ffyddiog y bydd un, fel y dylai fod, yn Sir Benfro gan ein bod ni eisiau un ym mhob sir yng Nghymru. Mae'r meini prawf a ddefnyddiwyd i nodi'r canolfannau hynny yn gyfuniad o'r hyn sydd ar gael, hygyrchedd a chyflymder. Mae'n rhaid i ni ddefnyddio lleoliadau sydd ar gael yn gyflym i ni. Rydym ni eu hangen nhw mewn mannau y gall pobl eu cyrraedd; bydd pobl yn gyrru iddyn nhw ac mae'n rhaid iddyn nhw allu parcio, mae'n rhaid bod gennym yr holl fathau hynny o bethau, ac mae angen iddyn nhw fod y lleoedd y gellir eu defnyddio gyflymaf. Felly, mae'r rheini ymhlith y meini prawf sydd wedi eu nodi wrth ddod o hyd i'r canolfannau brechu.

Dylwn i ddweud, oherwydd gwn y bydd gan yr Aelod ddiddordeb yn hyn, bod gennym ni 70 o staff y fyddin yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru erbyn hyn ar yr union faterion logistaidd hynny. Deuthum i'r gwaith yma ym Mharc Cathays y bore yma am 8 o'r gloch ac roedd y pedwar person cyntaf a aeth i mewn o fy mlaen i yn bobl a oedd wedi'u gwisgo yng ngwisgoedd y fyddin, ac rydym ni'n ddiolchgar dros ben am y cymorth yr ydym ni'n ei gael gan y lluoedd arfog—y 14 o frechwyr y fyddin sy'n ein helpu yn uniongyrchol gyda brechiadau, ond hefyd y 70 o aelodau staff eraill y fyddin sy'n ein helpu gyda chynllunio a darparu'r canolfannau sydd eu hangen arnom ni a'r cyfleusterau sy'n mynd ochr yn ochr â nhw ym mhob rhan o Gymru.

Clefydau Heintus

3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am y gwahaniaeth rhwng y ffigurau a ddarperir gan Lywodraeth Cymru a'r rhai a ddarparerir yn adroddiadau wythnosol Iechyd Cyhoeddus Lloegr ar hysbysiadau am glefydau heintus mewn perthynas â COVID-19? OQ56121

Llywydd, mae'r adroddiadau wythnosol yn hysbysu am glefydau heintus a gyhoeddir gan Public Health England yn dangos nifer yr achosion tybiedig o coronafeirws-19 yn unig, fel y nodwyd gan glinigwyr. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cyhoeddi cyfanswm yr achosion o COVID-19 a gadarnhawyd gan brofion labordy.

Diolchaf i'r Prif Weinidog am yr ateb yna. Fodd bynnag, Prif Weinidog, a wnewch chi roi ffigurau pendant i ni sy'n dangos bod hwn yn argyfwng iechyd sydd wedi'i achosi gan glefyd heintus fel dim un arall? Yn 2018, bu 32,000 o farwolaethau o dwymyn teiffoid; yn 2019, bu farw 17,000 o bobl o—[Anghlywadwy.] Ac unwaith eto, yn 2018, 91,000 oedd cyfanswm y marwolaethau cyfunol o glefydau trosglwyddadwy. Pam na chawsom ni unrhyw gyfyngiadau symud yn y blynyddoedd hyn, ac eto fe wnaeth 99.9 y cant o'r boblogaeth oroesi? A allwch chi ddweud wrthym ni pam mae ein gwasanaeth iechyd yn cael ei lethu gan 50 o bobl ychwanegol mewn gofal dwys—dyna'r ffigurau a roddwyd i ni gan Vaughan Gething yr wythnos diwethaf—yn enwedig o gofio bod nifer y derbyniadau i adrannau damweiniau ac achosion brys wedi gostwng gan 30 y cant? Onid yw'n wir bod y gwasanaeth iechyd, bob blwyddyn, yn ystod misoedd y gaeaf, dros y ddau ddegawd diwethaf, wedi bod mewn argyfwng ar yr adeg hon?

14:05

A glywsoch chi hynna yn iawn, Prif Weinidog? Rwy'n credu ein bod ni'n cael trafferth gyda'r sain oddi wrthych chi, David Rowlands. Os byddwch chi'n siarad yn nes ymlaen y prynhawn yma, a wnewch chi siarad â'r bobl TG am ansawdd eich sain. Prif Weinidog, a glywsoch chi ddigon o'r cwestiwn i allu ateb?

Rwy'n credu fy mod i, Llywydd, er, fel y dywedasoch, roedd hi braidd yn anodd clywed y rhan gyntaf. Rwyf i wedi clywed yr Aelod yn y gorffennol yn awgrymu rywsut ein bod ni'n gwneud ffwdan am ddim o ran coronafeirws, y bu clefydau eraill mewn cyfnodau eraill yr ydym ni wedi llwyddo i'w goroesi. Ni allaf ddeall yn onest yr hyn nad yw'n gallu ei ddeall am y clefyd hwn sy'n lladd pobl, sydd wedi achosi marwolaeth miloedd o bobl yma yng Nghymru erbyn hyn, a lle'r ydym ni'n gweld ar hyn o bryd, yn y don hon o'r feirws, hyd yn oed mwy o bobl yn marw, o wythnos i wythnos.

Nid yw'n gwneud dim ffafr ag unrhyw un o gwbl i ymddwyn fel pe na byddai hwn yr argyfwng iechyd cyhoeddus yr ydyw. Mae mwy na thraean o welyau ysbytai Cymru heddiw wedi'u meddiannu gan bobl sydd mor sâl gyda coronafeirws fel eu bod nhw angen gofal mewn ysbyty. Mae gennym ni bron cymaint o bobl mewn gofal critigol heddiw oherwydd coronafeirws ag ar unrhyw adeg yn ystod hynt y clefyd hwn. Lle mae David Rowlands yn iawn yw i ddweud bod y gwasanaeth iechyd yn ceisio mynd ati i wneud yr holl bethau eraill yr ydym ni angen iddo eu gwneud. Felly, mae cymaint o bobl mewn gwelyau gofal critigol am resymau eraill ag sydd oherwydd coronafeirws.

Ond, er mwyn i'r gwasanaeth iechyd allu dychwelyd at ymdrin, yn y modd yr hoffem ni i gyd ei weld, âr holl anghenion iechyd eraill sydd yma yng Nghymru, mae'n rhaid i bob un ohonom ni wneud popeth o fewn ein gallu i atal y cynnydd presennol yn y feirws yma yng Nghymru. Y cwbl y mae siarad am coronafeirws fel pe na byddai y bygythiad difrifol yr ydyw yn ei wneud yw tanseilio, yn hytrach na chefnogi, yr ymdrech genedlaethol fawr y mae pobl eraill yn ei gwneud.

Prif Weinidog, mae ffigurau yn bwysig. Mae'n bwysig bod aelodau'r cyhoedd ac Aelodau'r Senedd hon ac aelodau'r Llywodraeth yn cael cyfle i graffu ar gyflymder cynnydd y clefyd, a hefyd, wrth gwrs, cyflymder cyflwyniad y brechiad yma yng Nghymru, o ran y rhaglen. Mae llawer o bobl yn y gogledd wedi bod mewn cysylltiad â mi yn yr wythnosau diwethaf oherwydd, wrth gwrs, mae'n ymddangos bod y gogledd ar ei hôl hi braidd o ran cyflymder y cynnydd o ran cyflwyno'r rhaglen, er bod y bwlch rhwng y gogledd a rhannau eraill o'r wlad yn dechrau cau, ac rwy'n falch o fod wedi nodi hynny.

A ydych chi'n derbyn bod angen i ni gyhoeddi data pellach yn fwy rheolaidd, ac y dylem ni, yn ddyddiol, fod yn cyhoeddi, fesul bwrdd iechyd, nifer y dosau o frechiad a roddwyd, cyfran y rhai a roddwyd i bob un o'r grwpiau blaenoriaeth ac, yn wir, gwybodaeth am apwyntiadau a fethwyd, yr wyf i wedi bod yn cael adroddiadau ohonyn nhw yn rhai o'r canolfannau brechu, sydd wrth gwrs yn amddifadu pobl eraill sydd angen cael eu brechiadau yn gyflym er mwyn eu diogelu rhag y clefyd ofnadwy hwn?

Wel, Llywydd, rwy'n gobeithio y bydd yn helpu os rhoddaf gyfres gryno iawn o enghreifftiau o'r data a gyhoeddir drwy'r amser yng Nghymru. Ffigurau profi: fe'u cyhoeddir yn ddyddiol. Ffigurau brechlynnau: fe'u cyhoeddir yn ddyddiol. Ffigurau Profi, Olrhain, Diogelu: fe'u cyhoeddir yn wythnosol. Ffigurau cyfarpar diogelu personol: fe'u cyhoeddir yn wythnosol. Ffigurau cartrefi gofal: fe'u cyhoeddir bob pythefnos. Gweithgarwch y GIG: fe'i gyhoeddir bob pythefnos. Gallwn barhau. Ceir rhestr hir dros ben o ddata y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi drwy'r amser, a hynny oherwydd fy mod i'n cytuno â'r pwynt sylfaenol y mae'r Aelod yn ei wneud, sef y pwysigrwydd o roi cymaint o wybodaeth ag y gallwn ni i bobl am y cynnydd y mae'r GIG yn ei wneud.

Yn yr ysbryd hwnnw, rwy'n siŵr y bydd yr Aelod yn croesawu'r ffaith, yn y ffigurau yr wyf i wedi eu gweld ar gyfer heddiw, mai nifer y brechiadau a roddir yn ardal Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr erbyn hyn yw'r uchaf mewn unrhyw ran o Gymru. Felly, mae dros 16,000 o frechiadau wedi'u cwblhau yn y gogledd erbyn hyn. Nid oes unrhyw ran arall o Gymru sydd wedi mynd y tu hwn i'r ffigur o 16,000 hyd yma. Nawr, dros yr wythnosau, rwy'n hollol sicr y bydd rhai diwrnodau pan fydd byrddau iechyd eraill yn gwneud ychydig yn fwy na'r gogledd, a bydd diwrnodau pan fydd gogledd Cymru yn ôl ar frig y rhestr unwaith eto. Ond nid oes unrhyw ran o Gymru yn cael ei gadael ar ôl, nid oes unrhyw ran o Gymru yn cael ei hatal rhag cael ei chyfran o'r brechlyn, ac fel y mae'n digwydd, heddiw, y rhan o Gymru sydd wedi cyflawni'r mwyaf oll o frechiadau yw Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, a gwn y bydd yr Aelod yn croesawu hynny.

14:10
Credyd Cynhwysol

4. Pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael gyda Gweinidogion Llywodraeth y DU ynghylch cynlluniau i dorri credyd cynhwysol o fis Ebrill ymlaen? OQ56123

Llywydd, diolchaf i Joyce Watson am y cwestiwn pwysig iawn yna. Rydym ni wedi a byddwn yn parhau i lobïo Llywodraeth y DU i gynnal y taliad credyd cynhwysol ychwanegol wythnosol o £20 ac i gyhoeddi hyn ar unwaith. Os na fyddan nhw'n gwneud hynny, bydd llawer o aelwydydd yng Nghymru—300,000 ohonyn nhw—yn colli dros £1,000 y flwyddyn. Mae'r ansicrwydd hwn yn achosi lefelau enfawr o bryder i rai o'n teuluoedd mwyaf agored i niwed.

Prif Weinidog, diolchaf i chi am yr ateb yna, ac mae'r ffigurau yn sicr, fel yr ydych chi newydd ei ddweud, yn syfrdanol, o ran nifer y bobl a fyddai'n dioddef y gostyngiad hwn i'r hyn sydd, fe wyddom, yr incwm sylfaenol iawn y maen nhw ei angen i fodoli.

Rwy'n tybio, wrth gwrs, bod Llywodraeth y DU wedi seilio'r newid hwn ar ryw dystiolaeth bod pobl angen £20 ychwanegol yr wythnos dim ond i oroesi. Yr hyn sydd o ddiddordeb i mi nawr yw pa dystiolaeth y gallen nhw fod wedi ei darparu i'w hysbysu y gall y bobl hynny oroesi bellach ar £20 yn llai o fis Ebrill nesaf ymlaen. Nid wyf i wedi gweld y dystiolaeth. Tybed, Prif Weinidog, a ydych chi wedi gweld y dystiolaeth nad wyf i wedi ei gweld.

Rydym ni'n gwybod bod hwn yn gyfnod eithriadol o anodd i bob teulu ym mhob rhan o'r DU. Mae'n ymddangos braidd yn annynol i mi gadw'r pwysau hwnnw ar y teuluoedd hynny sy'n ei chael hi'n anodd, mewn pob math o ffyrdd, a'r ansicrwydd y mae'n ei roi iddyn nhw, ymhen dim ond wyth wythnos, efallai y bydd eu harian yn cael ei dorri ymhellach fyth, a'r dewisiadau y mae'n rhaid iddyn nhw eu gwneud bob dydd yn cael eu gosod arnyn nhw. Felly, a gaf i ofyn i chi, Prif Weinidog, pan fyddwch chi'n siarad nesaf â'ch cymheiriaid yn Llywodraeth San Steffan, a allech chi ofyn iddyn nhw ddarparu'r dystiolaeth y mae'n ymddangos sydd ganddyn nhw i leihau'r incwm sylfaenol iawn hwn i'r teuluoedd mwyaf anghenus?

Wel, Llywydd, rwy'n hapus iawn i wneud yr union beth hwnnw. Ym mis Tachwedd, dywedodd y Canghellor y bydd yn gwneud penderfyniad ar y mater hwn yn gynnar yn y flwyddyn newydd. Ar 8 Ionawr cawsom ateb o'r diwedd i lythyr yr oedd y Gweinidog Cyllid yn y fan yma wedi ei ysgrifennu gyda chymheiriaid yn Llywodraeth yr Alban a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon yn ôl ym mis Tachwedd, yn dweud bod y Canghellor yn mynd i aros am fwy o dystiolaeth cyn penderfynu. Wel, pa dystiolaeth sydd ei hangen arno, Llywydd? Mae'n debyg bod yr £20 yr wythnos yn gydnabyddiaeth o bedair blynedd o rewi budd-daliadau i bobl o oedran gweithio a diddymu elfen deuluol credydau treth a chredyd cynhwysol. Os oes angen rhagor o dystiolaeth arnyn nhw, Llywydd, rwy'n hapus i'w ddarparu fy hun.

Dywedaf wrthych chi am eiliad bod staff fy swyddfa etholaethol, yn ogystal â threulio'r cyfnod cyn y Nadolig yn gorfod dosbarthu talebau banc bwyd ar raddfa nad oeddem ni erioed wedi ei weld o'r blaen, ar Noswyl Nadolig cysylltodd teulu un rhiant â ni gyda phump o blant nad oedd ganddyn nhw ddim yn y tŷ, yn llythrennol, i fwydo'r plant hynny dros gyfnod y Nadolig. Mae pobl fy swyddfa i, fel eich rhai chithau i gyd, yn gweithio gartref ac maen nhw'n gorfod gwneud y gorau y gallan nhw o dan yr amgylchiadau hynny, a threuliasant Noswyl Nadolig yn rhedeg o gwmpas yn ceisio gwneud yn siŵr bod gan y pum plentyn hynny rywbeth i'w fwyta dros y Nadolig. Yn y pen draw, darparodd busnes lleol gwych y bwyd yr oedd ei angen arnyn nhw a llwyddwyd i'w gael atyn nhw.

Ond, Llywydd, ni allaf ddweud wrthych chi pa mor ddig y mae'n fy ngwneud, yn yr unfed ganrif ar hugain, bod gennym ni system sy'n gadael plant yma yng Nghymru yn y sefyllfa honno. Doedden nhw ddim yn y sefyllfa honno drwy ddamwain; roedden nhw yn y sefyllfa honno oherwydd bod polisi cap teuluol y Llywodraeth hon wedi gadael y teulu hwnnw yn yr amgylchiadau hynny. Mae'n bolisi creulon—polisi creulon—sy'n trosglwyddo canlyniadau ymddygiad rhieni i blant. Rwy'n hapus iawn i ddarparu'r dystiolaeth honno i Weinidogion y DU y tro nesaf y caf i gyfle, ac i ddweud wrthyn nhw bod y teuluoedd hynny angen gwybod nawr—nawr—na ofynnir iddyn nhw ymdopi gyda £1,000 yn llai ar ôl diwedd mis Mawrth eleni.

14:15

Mae Llywodraeth y DU wedi rhoi hwb o £7.4 biliwn i'r system les yn 2021, gan gynnwys y cynnydd dros dro o £20 yr wythnos i lwfans safonol credyd cynhwysol ac elfen sylfaenol credyd treth gwaith. Yn yr un ffordd â Llywodraeth Cymru, mae Llywodraeth y DU yn parhau i adolygu ei holl fesurau coronafeirws wrth i sefyllfa'r pandemig newid. Fel y cadarnhaodd Prif Weinidog y DU unwaith eto yr wythnos diwethaf, mae ymestyn y cynnydd i gredyd cynhwysol y tu hwnt i fis Ebrill yn dal i gael ei adolygu. Mae'r Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau wedi datgan:

Fel y mae'r Llywodraeth wedi ei wneud drwy gydol yr argyfwng hwn, bydd yn parhau i asesu'r ffordd orau o gynorthwyo teuluoedd incwm isel, a dyna pam y byddwn ni'n edrych ar y cyd-destun economaidd ac iechyd yn y flwyddyn newydd.

Nid oes ganddi felly gynlluniau i dorri credyd cynhwysol o fis Ebrill ymlaen. Fodd bynnag, o ystyried eich cyfrifoldebau datganoledig, sut ydych chi'n ymateb i alwadau Sefydliad Bevan, Cyngor ar Bopeth Cymru a Cartrefi Cymunedol Cymru i Lywodraeth Cymru sefydlu un pwynt mynediad ar gyfer cynlluniau budd-daliadau a chymorth a weinyddir yng Nghymru?

Wel, Llywydd, mae'r Aelod yn ceisio bod yn ddiffynnydd ar ran Llywodraeth y DU yn hyn o beth; nid yw'n gwneud dim lles iddo o gwbl. Nid yw parhau i'w adolygu yn dda i ddim i'r teuluoedd hynny yn fy etholaeth i sy'n dibynnu ar yr £20 hwnnw bob wythnos i roi bwyd ar y bwrdd i'w plant. Nid adolygiad sydd ei angen arnyn nhw, Mr Isherwood; maen nhw angen gwybod bod yr arian yn dod iddyn nhw. Gofynnodd Alun Davies gwestiwn i mi yn gynharach, Llywydd, am y lol y mae gwleidyddion Ceidwadol yn ei ledaenu am yr £1 biliwn y dywedir sydd gan Lywodraeth Cymru ac y byddwn yn ei ddefnyddio yn ystod gweddill y flwyddyn ariannol hon. Mae gan y Trysorlys £25 biliwn yn ei gronfa coronafeirws wrth gefn. Pam na wnawn nhw wneud penderfyniad a dweud wrth y teuluoedd hynny sy'n dibynnu arno bod yr arian hwnnw yn dod iddyn nhw? Dyna'r hyn yr hoffwn i ei weld.

Er fy mod i'n rhannu rhywfaint o'r dicter amlwg a gwirioneddol y mae'r Prif Weinidog yn ei deimlo am y ffordd y mae'r system fudd-daliadau yn effeithio ar bobl yma yng Nghymru, hoffwn awgrymu i'r Prif Weinidog bod rhywbeth y gallai ei wneud ar ran rhai o'r teuluoedd hynny. Mae'r Grŵp Gweithredu ar Dlodi Plant yn amcangyfrif bod oddeutu 70,000 o blant yng Nghymru y mae eu teuluoedd yn derbyn credyd cynhwysol ac eto nad ydyn nhw'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yng Nghymru. A gaf i ofyn i'r Prif Weinidog heddiw, pe byddai Llywodraeth y DU yn gwneud y penderfyniad i ddiddymu'r cynnydd o £20—ac fel y Prif Weinidog, rwy'n gobeithio yn fawr na fyddan nhw'n gwneud hynny ac y byddan nhw'n rhoi sicrwydd i deuluoedd—ond os byddan nhw'n gwneud hynny, a yw'r Prif Weinidog yn derbyn bod rhywbeth wrth gwrs y gallai Llywodraeth Cymru ei wneud,  ar ran y teuluoedd hynny o fewn ei phwerau datganoledig, sef rhoi hawl i'r plant hynny a'r teuluoedd hynny gael prydau ysgol am ddim?

Diolchaf i Helen Mary Jones am y cwestiwn yna. Wrth gwrs, mae'n un pwysig. Bydd yn gwybod bod Llywodraeth Cymru wedi arwain y ffordd o ran gwneud yn siŵr bod prydau ysgol am ddim ar gael i fuddiolwyr presennol trwy gydol gwyliau'r ysgol, nid yn unig tan ddiwedd 2020 bellach, ond ar gyfer 2021 i gyd. Mae'r polisi y mae'r Aelod yn ei argymell yn un y byddai'n rhaid edrych arno yn ofalus iawn. Rhoddaf y costau iddi: os tybiwn fod gan y 70,000 o deuluoedd hynny un plentyn yr un, yna byddai hynny'n costio £33 miliwn i ni. Os tybiwn bod ganddyn nhw ddau o blant yr un, byddai'n costio £67 miliwn i ni, a phe byddem ni'n credu bod ganddyn nhw, ar gyfartaledd, dri phlentyn yr un, byddai'n costio £101 miliwn i ni. Mae hynny'n arian difrifol iawn yn wir o dan yr amgylchiadau yr ydym ni ynddyn nhw, a bydd yn rhaid dod o hyd i'r arian hwnnw o rywle arall, oherwydd nid oes arian yn eistedd o gwmpas yn Llywodraeth Cymru yn gwneud dim. Felly, rwy'n credu bod dadl i'w gwneud—wrth gwrs bod—ac rwyf i wedi ei gweld yn cael ei gwneud gan y Grŵp Gweithredu ar Dlodi Plant ac eraill. Ond mae'n rhaid i mi ddweud wrth yr Aelod nad yw'n ddewis rhwng gwneud hynny a gadael i bopeth arall barhau; mae'n ddewis rhwng gwneud hynny a rhoi terfyn ar rywbeth arall sy'n sicr yn angenrheidiol ac yn bwysig i lawer o ddinasyddion eraill Cymru.

14:20
Hiliaeth mewn Chwaraeon

5. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru'n eu cymryd i fynd i'r afael â hiliaeth mewn chwaraeon? OQ56119

Nid oes unrhyw le i hiliaeth ar unrhyw ffurf yng Nghymru—uniongyrchol nac anuniongyrchol. Mae'n rhaid ennill llawer iawn o dir ar bob lefel o hyd cyn bod chwaraeon yng Nghymru yn adlewyrchu ac yn dathlu amrywiaeth ein gwlad yn llawn.

Diolch, Prif Weinidog. Dros gyfnod y Nadolig, cafodd asgellwr Rygbi'r Dreigiau Ashton Hewitt ei gam-drin yn hiliol ar gyfryngau cymdeithasol. Yn anffodus, nid yw hwn yn ddigwyddiad unigryw, a dim ond un ydoedd mewn cyfres faith o negeseuon y mae Ashton wedi eu cael oherwydd ei fod yn chwaraewr du. Nid yw wedi ei gyfyngu i un person neu gamp yn unig. Y llynedd, defnyddiodd Ashton ei lwyfan i dynnu sylw at gam-drin hiliol a chodi ymwybyddiaeth o hiliaeth. Mae Ashton wedi canmol y gefnogaeth y mae wedi ei chael gan ei glwb—y Dreigiau—a Chymdeithas Chwaraewyr Rygbi Cymru, ond mae wedi dweud:

Roedd yn bwysig i mi dynnu sylw at y ffaith ei fod yn digwydd yn fy nghamp i. Nid yw'n berffaith ac mae'n bwysig bod pobl yn cydnabod ac yn gweithredu.

Daw llawer o'r cam-drin ar gyfryngau cymdeithasol o gyfrifon dienw. Er bod Ashton wedi dweud yr hoffai gael sgwrs adeiladol gyda'r sawl a'i camdriniodd yn hiliol, mae anhysbysrwydd cyfryngau cymdeithasol yn broblem ag iddi atebion amlwg. Mae llawer o apiau a hysbysebion yn gofyn am brawf adnabod i greu cyfrif; gellid cynnal archwiliadau tebyg yn hawdd ar blatfformau cyfryngau cymdeithasol. A wnaiff y Prif Weinidog ymuno â mi i ganmol Ashton Hewitt am dynnu sylw at hiliaeth mewn chwaraeon, ac edrych ar sut y gallwn ni ei gefnogi ef ac eraill i roi terfyn ar bob math o hiliaeth? Ac a wnaiff y Prif Weinidog ddefnyddio ei lais i annog y cewri cyfryngau cymdeithasol i gryfhau eu rheoliadau ynghylch cyfrifon dienw, fel nad oes unman i bobl guddio?

Diolchaf i Jayne Bryant am hynna, ac wrth gwrs rwy'n awyddus iawn i ymuno â hi i ganmol y ffordd yr ymatebodd Mr Hewitt i'r cam-drin echrydus a ddioddefodd. Roeddwn i'n meddwl bod ei ymateb yn rhyfeddol, a dweud y gwir. Roedd yn urddasol ac fe'i cynlluniwyd i geisio cywiro'r camweddau a gyflawnwyd. Rwy'n ei gymeradwyo'n llwyr am hynny.

Mae'r pwynt cyffredinol y mae Jayne Bryant yn ei wneud yn un pwysig iawn. Yn ôl a ddeallaf, mae cyfrif y sawl a gamdriniodd Mr Hewitt wedi ei ddileu erbyn hyn. Ond, rydym ni wedi gweld, nid yn unig yn yr achos hwn—siawns ein bod ni wedi ei weld ar draws yr Iwerydd yn yr Unol Daleithiau yn ddiweddar—y niwed sy'n cael ei wneud pan na fydd pobl sy'n camddefnyddio platfformau cyfryngau cymdeithasol yn cael eu herio. Ac rwy'n meddwl, efallai, mewn rhai ffyrdd, ein bod i gyd braidd yn dueddol o ddiystyru'r pethau hynny fel pethau sy'n perthyn rywsut i elfen ymylol, ac na ddylem ni gynhyrfu yn ormodol am yr holl beth. Ond rwy'n credu bod y digwyddiadau a welsom ni yn yr Unol Daleithiau yn dangos pa mor llechwraidd y mae'r meddiannaeth adain dde eithafol honno o gyfryngau cymdeithasol wedi dod, ac mae yma yng Nghymru hefyd. Mae'n lledaenu'r celwydd am coronafeirws, mae'n annog pobl i gredu na ddylid byth ymddiried mewn pobl sy'n darparu gwasanaethau cyhoeddus i'w cynorthwyo ac y dylid eu drwgdybio bob amser.

Rwy'n credu bod mwy—yn sicr mwy—y mae angen i'r platfformau eu hunain ei wneud i herio twyllwybodaeth, i herio pobl sy'n ceisio mynd ar drywydd eu safbwyntiau niweidiol mewn ffyrdd y mae'r rhyngrwyd, sydd mewn ffyrdd eraill yn gymaint o fendith a mantais—y ffordd y mae wedi creu lle i bobl sy'n dymuno ei ddefnyddio at ddibenion cwbl anghyfreithlon a dinistriol. Ac rwy'n cytuno â'r hyn a ddywedodd yr Aelod am yr angen i'w hannog i wneud mwy i wneud yn siŵr nad yw hynny yn digwydd.

Blwyddyn newydd dda, Prif Weinidog. Mae protest Black Lives Matter a digwyddiadau fel yr un y mae Jayne Bryant newydd ei godi wedi annog llywodraethau ar bob lefel bellach i edrych ar yr anghydraddoldebau sy'n wynebu pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig ym mhob agwedd ar fywyd, a bu gan chwaraeon broffil arbennig o uchel oherwydd mabolgampwyr fel Syr Lewis Hamilton a holl dimau pêl-droed uwch gynghrair Lloegr sy'n dal i fynd i lawr ar un ben-glin. Mae ymgyrchwyr wedi gwneud y pwynt, serch hynny, na fydd dim yn newid oni bai bod mwy o gynrychiolaeth o bobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn haenau uwch sefydliadau chwaraeon. Ym myd pêl-droed, er enghraifft, mae chwarter chwaraewyr pêl-droed Uwch Gynghrair Lloegr yn ddu, ond dim ond chwe rheolwr o gefndir pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig sydd yn y gêm broffesiynol, a dim ond un cyfarwyddwr pêl-droed. Yn 2003, yn y National Football League yn America, cyflwynwyd rheol Rooney ganddyn nhw i fynd i'r afael â thangynrychiolaeth hyfforddwyr Americanaidd-Affricanaidd mewn pêl-droed Americanaidd, lle mae o leiaf un ymgeisydd du ar y rhestr fer ar gyfer cyfweliad pan ddaw swydd rheolwr ar gael. Pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi eu cael gyda chynghorau chwaraeon, sefydliadau chwaraeon, clybiau a chyrff llywodraethu cenedlaethol i adolygu cynrychiolaeth a llwybrau ar gyfer pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yng Nghymru?

14:25

Diolchaf i Laura Anne Jones am ei chyfarchiad blwyddyn newydd, ond hefyd am daflu goleuni ar y maes pwysig iawn hwn ac am rai o'r syniadau y mae hi wedi eu harchwilio. Yn sicr, nid ydym yn rhydd o'r anhawster hwn yma yng Nghymru. Nid oes unrhyw bobl dduon ar unrhyw un o'r 17 bwrdd chwaraeon yr ymchwiliwyd iddyn nhw yn ddiweddar, ac mae hynny'n cynnwys Undeb Rygbi Cymru a Chymdeithas Bêl-droed Cymru. Nid oes gan naw o 17 o sefydliadau chwaraeon yng Nghymru unrhyw aelodau staff o blith pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig ac nid oes gan 10 o 17 o sefydliadau chwaraeon yng Nghymru unrhyw aelodau bwrdd pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Nid yw'r rhain yn ffigurau derbyniol, Llywydd, ddim o gwbl, ac mae rheol Rooney yn un o'r ffyrdd y gellid mynd i'r afael â rhywfaint o hynny.

Hoffwn ddweud bod Chwaraeon Cymru wrthi'n ceisio yn ddiwyd iawn mynd i'r afael â hyn ei hun. Mae ymgyrchoedd Tell Your Story ac Our Stories Matter ill dau wedi eu cynllunio i sicrhau bod profiad pobl dduon mewn chwaraeon yng Nghymru yn cael ei ddeall a'i gydnabod yn iawn, ond mae angen i hynny fod yn wir ar frig y byd chwaraeon hefyd. Ar lefel bwrdd, mae angen i ni weld profiad mabolgampwyr duon gwrywaidd a benywaidd yn cael ei gynrychioli yn briodol. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i hynny, bydd ein cynllun gweithredu ar gydraddoldeb hiliol yn ein helpu gyda hynny, a cheir ffyrdd eraill, Llywydd, hefyd.

Nododd yr archwiliad o goffáu yng Nghymru, a sefydlwyd gennym ni yn gynharach yn yr hydref, nifer o chwaraewyr du yn rygbi'r gynghrair a orfodwyd i adael Cymru oherwydd gwahaniaethu yng nghod yr undeb. Mae'n rhyfeddol i mi bod gan Billy Boston, sydd, rwy'n credu, yn dal yn fyw, gerflun iddo yn Wigan a cherflun iddo yn Wembley, ond dim cerflun iddo o gwbl yma yng Nghymru, a chymeradwyaf y camau y mae cyngor Caerdydd yn eu cymryd i geisio unioni hynny. Felly, diolchaf i'r Aelod am godi'r pwyntiau y gwnaeth hi, oherwydd maen nhw'n bwysig iawn ac mae agenda wirioneddol ddifrifol y mae chwaraeon yng Nghymru yn mynd i'r afael â hi ac mae angen iddyn nhw wneud cynnydd priodol i'w datrys.

Cyflwyno Brechlyn COVID-19

6. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y strategaeth ar gyfer cyflwyno brechlyn COVID-19? OQ56102

Diolchaf i Angela Burns am y cwestiwn yna, Llywydd. Mae cynlluniau ar gyfer cyflwyno brechlyn AstraZeneca wedi eu gwneud ac maen nhw'n cael eu gweithredu erbyn hyn. Bydd y cynlluniau hyn yn rhedeg ochr yn ochr â'r trefniadau presennol ar gyfer brechlyn Pfizer-BioNTech, yr ydym ni'n parhau i dderbyn cyflenwadau ohono.

Diolch am hynna. Y peth cyntaf y mae'n rhaid i mi ei ddweud yw bod y brechiadau yn olau mewn twnnel tywyll iawn, iawn, ac rwy'n ddiolchgar iawn, fel y gwn fod miliynau ohonom ni, i'r gwyddonwyr rhyfeddol hynny sydd wedi creu'r rhaglenni brechu o'r holl wahanol wledydd mewn cyfnod mor fyr. Mae mor bwysig cyflwyno'r brechlyn hwnnw i'r gymuned, oherwydd rydym ni i gyd yn gwybod, drwy fynd i'r afael â'r gymuned, yna gallwn ni ddechrau lleihau'r coronafeirws ofnadwy hwn. Hoffwn ofyn dim ond dau gwestiwn i chi, lle'r wyf i wedi canfod rhwystrau neu bethau a allai fod yn rhwystrau posibl i gyflwyno'r brechlyn hwnnw yn ein cymuned, oherwydd rwy'n credu bod amser yn hanfodol, ac mae'n bwysig iawn eich bod chi a phawb arall yn ymwybodol iawn o hyn.

Y cyntaf yw fy mod i wedi cael meddygon teulu yn Sir Benfro yn dod ataf yn bryderus dros ben oherwydd bod nyrsys ardal wedi cael eu hysbysu bod angen iddyn nhw gael hyfforddiant cynnal bywyd sylfaenol, er mwyn gallu brechu. Mae'n fy nharo i, yn gyntaf oll, y bydd nyrsys ardal, o bob un ohonom ni, yn deall ac yn gwybod am gynnal bywyd sylfaenol. Mae'n swyddogaeth o fod yn weithiwr gofal iechyd rheng flaen. Yn ail, maen nhw'n brechu bob un dydd, ar gyfer y ffliw a phob math o bethau. Clywais eich ateb i Paul Davies, ac rwy'n deall bod gan rai o'r brechiadau sgil-effeithiau ac mae'n rhaid i ni fod yn ymwybodol iawn o bethau fel sioc anaffylactig ac yn y blaen. Ond tybed a wnewch chi gymryd golwg ar hyn a gweld a yw hwnnw a'r rhwystrau eraill hynny yn atal pobl sy'n weithwyr proffesiynol wedi'u hyfforddi, sydd eisoes yn y gwasanaeth iechyd, rhag gallu bod yn rhan o'r rhaglen frechu, oherwydd rwy'n credu ei bod hi'n allweddol ein bod ni'n cael cynifer o bobl allan yna yn brechu â phosibl.  

A'r ail ran yw: tybed a ydych chi'n ymwybodol neu'n gallu esbonio pam y dewisodd byrddau iechyd ac, yn ôl yr hyn a ddeallaf, Iechyd Cyhoeddus Cymru, beidio â dilyn y llwybr o gael trwydded ddosbarthu cyfanwerthu ar gyfer y brechlyn fel y gallen nhw ei brynu a'i werthu ymlaen wedyn, ei drosglwyddo yn syth i'r meddygfeydd teulu, a fyddai eto'n helpu i gyflwyno'r brechlyn yn gyflym yn y gymuned, yn hytrach na bod y meddygon teulu yn gorfod mynd drwy broses archebu eithaf dirgel, gan sefydlu rheolau a rheoliadau newydd. Mae'r ddau hyn wedi bod yn ymholiadau a godwyd gyda mi, a byddwn yn ddiolchgar iawn am eich barn arnyn nhw naill ai nawr neu mewn llythyr dilynol. 

14:30

Llywydd, diolchaf i Angela Burns am hynna, ac, wrth gwrs, byddaf yn edrych yn iawn ar y cwestiynau y mae hi wedi eu codi, ac os oes mwy i'w ychwanegu, byddaf yn ysgrifennu ati i roi gwybod iddi. 

Rwy'n credu ei bod yn bur debyg ei bod wedi ateb ei chwestiwn cyntaf ei hun. Mae pob brechlyn newydd yn dod â risgiau newydd gyda nhw. A hyd yn oed os ydych chi'n frechwr profiadol iawn mewn cyd-destunau eraill, mae'n gwbl briodol eich bod chi'n cael eich hyfforddi i wneud yn siŵr eich bod chi'n ymwybodol o'r risgiau a allai fod yn bodoli a'ch bod chi'n gymwys i ymateb iddyn nhw. Rwyf i eisiau i hynny gael ei wneud yn y modd hawddaf bosibl a'r modd cyflymaf posibl, ac yn sicr nid wyf i eisiau cael pobl sydd eisoes yn gymwys yn gorfod mynd dros bethau y maen nhw eisoes yn eu gwybod, ond gyda brechlyn newydd, a feirws newydd—yr adeg hon y llynedd, prin yr oeddem ni wedi clywed am y feirws, heb sôn am y brechlyn ar ei gyfer—mae gwneud yn siŵr bod y bobl yr ydym ni'n gofyn iddyn nhw wneud y swyddi pwysig iawn hyn yn gymwys fel y mae angen iddyn nhw fod, rwy'n credu, yn bwysig, a bydd ychydig o fuddsoddiad yn hynny yn y cyfnod cynnar yn talu ar ei ganfed dros y cyfnod sydd o'n blaenau.

O ran y broses archebu, rwy'n credu ei bod hi yno dim ond i sicrhau tegwch. Dim ond 22,000 dos o frechlyn AstraZeneca oedd gennym ni yr wythnos diwethaf; dim ond 25,000 dos ohono sydd gennym ni yr wythnos hon. Pe byddem ni'n caniatáu yn syml i feddygon teulu fod mewn cystadleuaeth â'i gilydd i'w archebu, efallai na fyddai unrhyw frechlyn yn Sir Benfro o gwbl gan y byddai wedi ei fachu gan feddygon teulu a fyddai wedi llwyddo i gael ar y lein yn gyflymach a'i gael yn rhywle arall. Felly, mae ein proses archebu wedi ei chynllunio i wneud yn siŵr bod brechlyn ar gael ym mhob rhan o Gymru, ac wrth i ni eu cyflwyno, i bob meddygfa. Rydym ni'n gobeithio y bydd gan 34 o feddygfeydd yn Hywel Dda, er enghraifft, pob meddygfa yn etholaeth yr Aelod ei hun, frechlyn i'w ddefnyddio erbyn wythnos 24 Ionawr. A'r hyn sy'n sail i'r system sydd gennym ni yw bod â phroses archebu sy'n caniatáu i ni wneud yn siŵr  bod y cyflenwad cyfyngedig sydd gennym ni ar gael yn deg ym mhob rhan o Gymru. Os oes mwy i'r mater na hynny, byddaf yn gwneud yn siŵr fy mod i'n ysgrifennu at yr Aelod gydag esboniad pellach.

Cyllid Ychwanegol i Gymru

7. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am drafodaethau diweddar gyda Llywodraeth y DU ynghylch cyllid ychwanegol i Gymru? OQ56110

Llywydd, er gwaethaf ein galwadau niferus, mae Llywodraeth y DU yn parhau i wneud cyhoeddiadau am gyllid ar yr unfed awr ar ddeg heb unrhyw ymgysylltiad â'r Llywodraethau datganoledig a heb unrhyw eglurder ar unwaith ynghylch y goblygiadau i Gymru. Dim ond yr enghraifft ddiweddaraf yw'r dryswch ynghylch cyhoeddiad yr wythnos diwethaf ar gymorth busnes.

Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Yr wythnos diwethaf, roeddwn i'n falch iawn o ddarllen ar gyfrifon cyfryngau cymdeithasol y Ceidwadwyr Cymreig bod Llywodraeth y DU yn darparu £220 miliwn—a dyfynnaf—o 'gyllid ychwanegol' i gefnogi swyddi a busnesau yng Nghymru. Byddai hynny yn sicr i'w groesawu yn fawr ac wir ei angen ar hyn o bryd, yn enwedig mewn ardaloedd fel fy etholaeth i, sef Merthyr Tudful a Rhymni. Disgrifiwyd y cyhoeddiad hefyd gan lefarydd economi y Ceidwadwyr Cymreig, Russell George, fel—ac eto, dyfynnaf—'£227 miliwn yn ychwanegol'. Yna, â chryn gywilydd, cywirodd Trysorlys y DU ei hysbysiad ei hun i'r wasg ar ôl honni yn anghywir bod cyhoeddiad y Canghellor yn golygu arian ychwanegol i Gymru. Rwy'n cofio, fis Gorffennaf diwethaf, i'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid rybuddio bod yr holl ddiffyg tryloywder yng nghyllidebau'r Trysorlys yn cyfrannu at y dryswch ynglŷn â'r cymorth ariannol sy'n cael ei roi i Lywodraethau datganoledig, gan ei gwneud yn fwy anodd craffu a dweud bod hyn yn niweidiol i ymddiriedaeth y cyhoedd. Wel, Prif Weinidog, agorais fy nghyfrifiannell, ac mae honno'n dweud wrthyf i fod £227 miliwn wedi'i luosi â dim yn gwneud dim. Felly, a yw fy nghyfrifiannell i yn anghywir, neu a ydym ni, mewn gwirionedd, wedi cael un o'r datganiadau mwyaf camarweiniol ac anonest a wnaed erioed gan Dorïaid Cymru? Ac onid yw hyn yn profi y dylai Llywodraeth y DU ddilyn dull mwy tryloyw Llywodraeth Cymru?

14:35

Wel, Llywydd, mae arnaf ofn bod cyfrifiannell yr Aelod yn gywir. Ac mae hi'n iawn wrth gwrs—amlinellodd yr hanes. Gwnaeth y Trysorlys gyhoeddiad—fe'i clywais fy hun ar y radio—fod £227 miliwn ychwanegol yn dod i Gymru. Roedd hynny, roeddwn yn credu, yn newyddion da iawn—byddem wedi gallu ei ddefnyddio i ychwanegu at y pecyn cymorth mwyaf hael i fusnesau yn unrhyw le yn y Deyrnas Unedig. Ac yna daeth i'r amlwg ychydig oriau'n ddiweddarach nad arian ychwanegol oedd hwn o gwbl—mae'n debyg ein bod eisoes wedi'i gael. Wel, nid dyna'r ffordd i weithredu ar draws gwledydd y DU.

Bydd Llywodraeth Cymru yn gosod cyllideb atodol arall, Llywydd, y byddwn yn ei chyflwyno gerbron y Senedd yn gynnar ym mis Chwefror. Dyma fydd y trydydd tro i Aelodau'r Senedd gael cyfle i weld sut mae Llywodraeth Cymru yn defnyddio'r arian sydd ar gael i ni yn y flwyddyn ariannol eithriadol hon. Bydd y Pwyllgor Cyllid yn gallu ei hystyried, gofynnir cwestiynau ar lawr y Senedd, a bydd yr holl ffigurau ar gael, i'r holl Aelodau eu gweld. Nid yw Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi hyd yn oed un amcangyfrif atodol, yn y flwyddyn ariannol hon i gyd. Ac rwy'n credu bod yr Aelod yn gwneud pwynt da iawn am bwysigrwydd bod yn glir gyda phobl, o ble mae'r arian yn dod, yr hyn y mae'n cael ei ddefnyddio ar ei gyfer. Ceisiwn wneud hynny yma yn Llywodraeth Cymru, a byddai wedi bod o gymorth i ni, yn enwedig ynghylch y mater y mae Dawn Bowden wedi cyfeirio ato, pe bai mwy o gywirdeb a thryloywder wedi bod yn y ffordd y disgrifiodd Llywodraeth y DU yr arian, na ddaeth o gwbl i Gymru yn y pen draw.

2. Cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Pontio Ewropeaidd (yn rhinwedd ei gyfrifoldebau fel 'swyddog cyfreithiol')

Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Pontio Ewropeaidd yn rhinwedd ei swydd fel swyddog cyfreithiol. Ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Mandy Jones.

Mynediad at Gyfiawnder

1. Pa asesiad y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i wneud o effaith COVID-19 a'r cyfyngiadau symud cysylltiedig ar fynediad at gyfiawnder yng Ngogledd Cymru? OQ56080

Mae'r rhestrau ym mhob un o lysoedd ynadon y gogledd bellach yn debyg i'r hyn yr oedden nhw cyn COVID, ac mae pob un o lysoedd barn y Goron yn y gogledd wedi'u gwneud yn ddiogel ar gyfer achosion gyda rheithgor. Rydym yn ceisio sicrwydd gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd Ei Mawrhydi bod y mesurau presennol yn addas o ystyried pa mor drosglwyddadwy yw'r feirws ar hyn o bryd. Mae darparwyr sy'n darparu gwasanaethau cynghori drwy gronfa gynghori sengl Llywodraeth Cymru wedi bod yn gweithio i sicrhau bod modd cael cyngor o bell yn ystod y pandemig.

Diolch am yr ateb yna, Cwnsler Cyffredinol. Llynedd, awgrymodd llawer o adroddiadau bod rhestr hirfaith a chynyddol o achosion wedi cronni ar gyfer llysoedd troseddol a sifil, a chodwyd pryderon y gallai hyn fod yn peri i bobl sydd wedi dioddef trais rhywiol ac ymosodiadau rhywiol beidio â pharhau â'u hachosion, oherwydd eu bod nhw eisiau symud ymlaen gyda'u bywydau. Pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda'r Weinyddiaeth Gyfiawnder ynglŷn â hyn, a beth yw'r sefyllfa yng Nghymru, os gwelwch yn dda?

Rydym ni wedi cael trafodaethau gyda'r Weinyddiaeth Gyfiawnder ynglŷn â chyfleusterau llys priodol ledled Cymru at y dibenion y mae'r Aelod wedi cyfeirio atyn nhw heddiw. Cafwyd rhaglen i ailddechrau defnyddio llysoedd ynadon, a safbwynt y Weinyddiaeth Gyfiawnder yw bod hynny'n gweithio i raddau helaeth i adfer capasiti ym mhob rhan o Gymru, gan gynnwys yn y gogledd. Ac yn system llysoedd y Goron, bu rhywfaint o waith adnewyddu a gwaith addasu at ddibenion gwahanol yn y llysoedd barn er mwyn ehangu capasiti, ac, fel y gŵyr yr Aelod, yn y de yn benodol, y defnydd o lysoedd Nightingale hefyd. Ond mae'r sylw y mae'r Aelod yn ei wneud yn bwysig iawn, gan y gellir teimlo effaith COVID mewn sawl agwedd wahanol ar ein cymdeithas, ac yn amlwg yn y system gyfiawnder hefyd. Ac rwy'n falch ei bod wedi tynnu sylw at y mater hwn yn y trafodion heddiw; mae'n fater yr ydym ni, y Llywodraeth, yn parhau i bwyso ar y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn ei gylch. 

Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020

2. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y camau cyfreithiol a gymerwyd gan Lywodraeth Cymru yn erbyn Llywodraeth y DU mewn perthynas â Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020? OQ56084

3. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynlluniau Llywodraeth Cymru i herio Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020 yn y Goruchaf Lys? OQ56089

Ysgrifennodd Llywodraeth Cymru at yr Ysgrifennydd Gwladol ar 16 Rhagfyr i ddweud ein bod ni'n bwriadu cynnig sialens gyfreithiol i'r Bil, fel oedd e ar y pryd hwnnw. Rydyn ni wedi cael ymateb i'r llythyr hwnnw yn y dyddiau diwethaf, ac rydyn ni'n cysidro cynnwys y llythyr hynny ar hyn o bryd. Bydd Llywodraeth Cymru'n cymryd pob cam posibl i amddiffyn y Senedd rhag yr ymosodiad ar ei phwerau sydd yn y Mesur hwn.  

14:40

Diolch am yr ateb yna, achos, wedi'r cwbl, gwnaeth y Senedd hon wrthod rhoi cydsyniad deddfwriaethol i'r Ddeddf yma. Wfftio hynny wnaeth Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Rydyn ni'n colli pwerau, colli arian a cholli rheolaeth dros ein harian. Nid yw gwrthod cydsyniad wedi helpu o gwbl. Felly, sut fyddwch chi'n sicrhau na fyddwn yn colli pwerau ac arian yn gyfreithiol wrth herio'r Ddeddf marchnad fewnol yma? A pha drafodaethau ydych chi wedi eu cael efo Llywodraeth yr Alban a Gogledd Iwerddon, sydd hefyd wedi gwrthod rhoi cydsyniad deddfwriaethol i'r Ddeddf yma? 

Wel, o'r cychwyn cyntaf, gwnes i fe'n glir y byddai'r Llywodraeth yma yn cymryd pob cam posibl i amddiffyn pwerau'r Senedd. Rydyn ni wedi gwneud hynny o ran strategaeth gwelliannau yn y Senedd yn San Steffan yn gweithio gyda'r Arglwyddi. Rydyn ni wedi gwneud hynny o ran argymell gwrthod cydsyniad i'r Senedd, fel sydd wedi, wrth gwrs, digwydd. A'r drydedd elfen i'r strategaeth yw cymryd y camau cyfreithiol yr wyf wedi sôn amdanyn nhw eisoes. Fel rwy'n dweud, rydyn ni wedi derbyn llythyr yn ymateb i'r llythyr y gwnes i anfon. Mae hynny'n cael ei edrych arno fe ar hyn o bryd mewn manylder. Ond yr hyn ddywedwn i wrth yr Aelod yw hyn: rwyf wedi darllen y llythyr ac, yn fy marn i, dyw'r cwestiynau roeddwn i'n codi ddim wedi cael eu hateb ac, felly, rwy'n disgwyl y byddwn ni yn cymryd y camau nesaf i gychwyn achos llys, ac rwy'n disgwyl i fod mewn sefyllfa i wneud y datganiad ysgrifenedig i Aelodau'r wythnos nesaf i'w diweddaru nhw ar hynny. 

Dwi wedi cydsynio i gais i grwpio cwestiwn dau a thri ac, felly, mi wnaf ofyn i Delyth Jewell i ofyn ei chwestiwn atodol i'r Cwnsler Cyffredinol. 

Diolch, Llywydd. Diolch i'r Cwnsler Cyffredinol am yr ateb yna a roddodd i'm cyd-Aelod, Dai Lloyd. Diolch iddo hefyd am wneud cynlluniau i gyflwyno'r her hon yn erbyn darpariaethau annerbyniol y Ddeddf mewn cysylltiad â datganoli, yr oeddwn i, wrth gwrs, wedi'i annog i'w wneud ym mis Medi. Rwy'n cydnabod yr hyn y mae newydd ei ddweud o ran y datganiad ysgrifenedig y gallwn ei ddisgwyl yr wythnos nesaf. Ond tybed a fyddai mewn sefyllfa, naill ai nawr neu bryd hynny, i allu rhannu mwy o fanylion gyda ni yn y Senedd am y cynlluniau hyn. Byddai gennyf ddiddordeb dysgu am y sail ar gyfer yr her gyfreithiol, o ystyried bod y Ddeddf wedi'i llunio mewn modd sy'n ceisio atal cyflwyno her o'r fath, pa ddarpariaethau y mae'n bwriadu eu herio'n benodol. Hoffwn wybod hefyd beth yw'r amserlen dan sylw, o ystyried bod etholiad ar y gweill a hefyd y gallai Deddf y farchnad fewnol, ar ei ffurf bresennol, ei gwneud hi'n anodd i'r Senedd nesaf basio deddfwriaeth bwysig, megis lleihau'r defnydd o blastig untro. Felly, a gaf i ofyn, a yw'r Cwnsler Cyffredinol mewn sefyllfa i allu rhannu'r wybodaeth honno heddiw, neu, yn wir, yn y datganiad yr wythnos nesaf? Neu a oes rhesymau cyfreithiol pam na all wneud hynny ar hyn o bryd, os gwelwch yn dda?

Wel, a gaf i gydnabod yn gyntaf yn ddiolchgar y gefnogaeth y mae'r Aelod wedi'i rhoi i Lywodraeth Cymru yn ein bwriad i sefyll dros y Senedd? Rwy'n ymwybodol o'r ffaith bod yr Aelod, rwy'n credu, yn gynnar iawn ar ôl i mi wneud fy natganiad ein bod yn bwriadu gwneud hynny, yn gefnogol iawn. Felly, hoffwn gydnabod hynny os caf.

Mae dwy neu dair agwedd ar gwestiwn yr Aelod. Yn gyntaf, o ran y cyngor yr wyf wedi'i roi i gyd-Aelodau eraill ynglŷn â sail yr honiad, mae'n amlwg y bydd y cyngor yn gyfrinachol yn y ffordd arferol, fel y gŵyr yr Aelod rwy'n siŵr. Ond mae'n amlwg y byddaf eisiau sicrhau y caiff sail yr honiad a'r ymateb gan Lywodraeth y DU eu hystyried yn llawn yn y datganiad a wnaf i'r Aelodau, fel bod gennych chi ddarlun clir o'r bwriad ac o ddadansoddiad y Llywodraeth o'r llythyr, a dderbyniwyd ddydd Gwener yr wythnos diwethaf, rwy'n credu. O ran amserlen, mae'n amlwg bod gweithdrefn llys, a ddilynir pan ddaw'r amser. Yn amlwg, hoffwn roi syniad o'r amlinelliad o hynny yn y datganiad yr wythnos nesaf, a bwriadaf drwy gydol y broses roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am ddatblygiadau yn y mater hwn, o gofio ei arwyddocâd i Aelodau ac i'r sefydliad yn gyffredinol.

Mae deddfwriaeth fewnol y farchnad, fel y mae, yn tanseilio sefydliadau democrataidd y Deyrnas Unedig a mandad y fan hon. Mae'r hyn y mae Boris a'i ffrindiau wedi'i wneud hyd yma wedi peri i hyd yn oed cyn-Weinidogion Torïaidd a Phrif Weinidogion Torïaidd wrthwynebu'n groch oherwydd bydd yn difreinio dinasyddion Cymru ac yn annog chwalu'r DU y maen nhw'n honni ei diogelu. Mae'r ffaith y gwrthodwyd fisâu i gerddorion rhyngwladol Cymru gan Lywodraeth y DU tra bod Boris yn beio Brwsel, neu fod Boris bellach wedi gwanhau amddiffyniadau amgylcheddol ac wedi caniatáu plaladdwyr peryglus yn ôl i'r DU sy'n lladd gwenyn ac ecosystemau yn dweud cyfrolau. Felly, Cwnsler Cyffredinol, gan fod Llywodraeth y DU bellach yn torri eu haddewidion ffug i roi arian Ewropeaidd i'r GIG neu na fydd Cymru ar ei cholled yn ariannol neu y bydd amddiffyniadau amgylcheddol yn parhau, nid yw hyn ond yn golygu ein bod yn dechrau gweld y canlyniadau hynny o adael yn dod i'r amlwg. Felly, pa sicrwydd y gallwch chi ei roi i'r Senedd y bydd Llywodraeth Cymru yn ystyried pob llwybr cyfreithiol i sicrhau y gwasanaethir buddiannau gorau Cymru a'n dinasyddion?

14:45

Wel, rwy'n falch o roi'r sicrwydd y mae'r Aelod yn ei geisio. Yr enghraifft ddiweddaraf o hynny, wrth gwrs, yw Deddf y farchnad fewnol ei hun a'r hyn yr ydym ni'r Llywodraeth wedi amlinellu y byddwn yn ei wneud o ran yr holl ddewisiadau sydd ar gael inni i ddiogelu cymhwysedd y Senedd.

O ran yr agwedd ehangach y mae'r Aelod yn holi amdani, sy'n cynrychioli buddiannau Cymru yn y byd ar ôl inni ymadael â'r Undeb Ewropeaidd, fel yr ydym ni wedi gwneud, a diwedd y cyfnod pontio, mae'n rhoi dwy enghraifft yn y fan yna. Roedd un yn ymwneud â defnyddio neonicotinoidau, rwy'n credu, a gwn y bydd fy nghyd-Aelod, Gweinidog yr amgylchedd, eisiau imi ei sicrhau bod hyn, yng Nghymru, wedi'i ddatganoli i Gymru. Ac o ran y sylw arall y mae'n ei wneud, ynglŷn â gallu cael fisâu, rydym ni wedi parhau ar bob cam i gyflwyno sylwadau i Lywodraeth y DU o ran gweithrediad ei system fewnfudo newydd. Mae'n debyg mai dwy flynedd yn ôl, ganol 2019, oedd y cyfarfod rhynglywodraethol diwethaf rhwng Gweinidogion o ran polisi ymfudo. Ac ers hynny, nid ydym ni wedi llwyddo i allu ailsefydlu'r rheini. Maen nhw'n bwysig iawn. Er bod polisi ymfudo'n amlwg wedi'i gadw yn ôl, mae ymwybyddiaeth arbennig o effaith hynny yng Nghymru, yn y ffordd y mae cwestiwn yr Aelod yn ei amlygu ac mewn amrywiaeth o ffyrdd eraill, ac felly mae'n briodol iawn i Lywodraethau gydweithio ar rai o'r agweddau hyn, a galwn ar Lywodraeth y DU i adfer y gyfres ryng-weinidogol honno o drafodaethau fel y gallwn ni wneud hynny'n union

Ymgyrch Menywod yn erbyn Anghyfiawnder Pensiwn y Wladwriaeth

4. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol roi'r wybodaeth ddiweddaraf am yr ohebiaeth rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU ynghylch achos ymgyrch Menywod yn erbyn Anghyfiawnder Pensiwn y Wladwriaeth ar gyfer menywod o'r 1950au y gwrthodwyd eu pensiynau iddynt? OQ56095

Wrth gwrs. Y tro diwethaf i'r Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip ysgrifennu at Lywodraeth y DU oedd ym mis Tachwedd. Mae eu hymateb yn amddiffyn y safbwynt i gynyddu oedran pensiwn y wladwriaeth ac yn tynnu sylw at y dyfarniadau o'r her gyfreithiol yn yr Uchel Lys a'r Llys Apêl, a oedd yn cefnogi gweithredoedd yr Adran Gwaith a Phensiynau. Ond mae'r Llywodraeth yn parhau i gyflwyno'r achos ar ran y menywod yr effeithir arnyn nhw.

Rwy'n ddiolchgar i'r Cwnsler Cyffredinol am ei ateb, a gwn y bydd aelodau grŵp Llanelli Menywod yn erbyn Anghyfiawnder Pensiwn y Wladwriaeth a grwpiau WASPI eraill ar draws y canolbarth a'r gorllewin a ledled Cymru yn ddiolchgar am safbwynt parhaus Llywodraeth Cymru ar hyn. Tybed a oes gan y Cwnsler Cyffredinol unrhyw wybodaeth bellach am amseriad yr ymchwiliad sy'n cael ei gynnal ar hyn o bryd gan ombwdsmon y Senedd a'r Gwasanaeth Iechyd i gamweinyddu posib. Rydym ni i gyd yn amlwg yn ymwybodol bod hynny wedi'i ohirio oherwydd yr achosion cyfreithiol, ond, nawr bod yr achosion cyfreithiol hynny wedi eu datrys, tybed a yw'r Cwnsler Cyffredinol a Llywodraeth Cymru yn teimlo y gallent wneud rhai ymholiadau gyda'r ombwdsmon i weld erbyn pryd y maen nhw'n disgwyl adrodd yn ôl ar y camweinyddu posib yn yr achos hwn.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn atodol yna. Byddaf yn sicrhau bod y Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip wedi clywed hynny, oherwydd mae'r mater sylweddol yn amlwg o fewn ei phortffolio. Ond o ran y trafodion i'r graddau y maen nhw'n ymwneud â'r ombwdsmyn ei hun, fy nealltwriaeth i yw bod yr ymchwiliad yn ymwneud â sampl o chwe chwyn am gyfathrebu'r Adran Gwaith a Phensiynau. Maen nhw wedi'u gohirio, yn ôl a ddeallaf, o ganlyniad i COVID, ond gwnaf yn siŵr fy mod yn trosglwyddo'r cwestiwn a'r sylw y mae'r Aelod wedi'i wneud i'm cydweithiwr gweinidogol a all sicrhau y cawn ni'r argoel gorau posibl o sut olwg allai fod ar y broses yn y dyfodol a'r amser a allai hynny gymryd. Mae'n gwbl hanfodol, fel y mae cwestiwn yr Aelod yn awgrymu, fod y menywod yr effeithir arnyn nhw yn cael eglurder canlyniad y trafodion hynny cyn gynted â phosib. 

14:50
Maes Milwrol Penalun

5. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch cyfreithlondeb rhoi llety i geiswyr lloches ym maes milwrol Penalun ger Dinbych-y-pysgod? OQ56093

Mae penderfyniadau sy'n ymwneud â'r system loches wedi'u cadw yn ôl ac felly maen nhw y tu hwnt i'n rheolaeth uniongyrchol ni. Fodd bynnag, o ystyried effaith y penderfyniad i ddefnyddio Penalun ar gydlyniant cymunedol a gwasanaethau cyhoeddus, fe ddylid fod wedi ymgynghori'n â ni'n llawn, ac rydym yn dal i fod yn aneglur ynghylch y sail gyfreithiol ar gyfer cychwyn y datblygiad hwn gan Lywodraeth y DU.

Rwy'n ddiolchgar i'r Cwnsler Cyffredinol am ei ateb. A yw ef yn credu bod y caniatâd cynllunio dros dro sydd wedi'i roi, sy'n dod i ben ym mis Mawrth eleni, mewn gwirionedd yn gyfreithlon ac y  bydd yn parhau i fod, a pha gamau eraill y gall ef a Llywodraeth Cymru eu cymryd drwy'r broses gyfreithiol honno mewn ymgais i sicrhau bod defnydd o'r safle hwn, sy'n amlwg yn anaddas i'r bobl hyn, yn dod i ben? Mae'n amlwg bod argyfwng COVID wedi gwneud y safle penodol hwnnw hyd yn oed yn llai addas nag yr oedd o'r blaen ar gyfer meddiannaeth gan yr unigolion bregus hyn. Felly, a oes rhagor y gall y Cwnsler Cyffredinol ei wneud, gan edrych ar gyfreithlondeb y broses gynllunio, i geisio dylanwadu ar ddychwelyd yr eiddo hwn i'r Weinyddiaeth Amddiffyn cyn gynted â phosibl?

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn atodol hwnnw, ac wrth gwrs mae hi yn llygad ei lle wrth ddweud bod y llety hwn yn amhriodol at y diben sydd wedi'i bennu iddo. Dyna safbwynt Llywodraeth Cymru ac rydym yn amlwg wedi gweithredu ar y sail honno ac wedi cyflwyno sylwadau yn y ffordd honno i Lywodraeth y DU. Fel y soniais wrthi, o ran y seilwaith cyfreithiol sylfaenol a'r fframwaith ynghylch y penderfyniad sydd wedi'i wneud gan Lywodraeth y DU, nid ydym ni wedi cael cadarnhad ganddyn nhw o'r sail ddeddfwriaethol y maen nhw eu hunain yn seilio eu penderfyniad i ddefnyddio Penalun arno, felly nid yw'n glir a oes cydymffurfio priodol wedi bod â'r pwerau y maen nhw wedi bod yn eu defnyddio. Gallai ystod o bwerau ddod i rym—y Ddeddf Mewnfudo a Lloches yn benodol, ond hefyd bydd gofynion yn y Ddeddf Cydraddoldeb, dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus, a'r confensiwn Ewropeaidd a fyddai'n ei gwneud yn ofynnol i gamau gael eu cymryd, ac mae'n ymddangos yn ddigon posibl i ni nad ydyn nhw wedi'u cymryd. Bydd rhai o'r rheini wedi ymwneud â gweithio gyda—[Anghlywadwy.] —gan gynnwys Llywodraeth Cymru, ac yn sicr nid oes cydymffurfio wedi bod â hynny. Felly, mae amrywiaeth o faterion cyfreithiol posibl a allai godi. Ond, fel yr wyf i'n ei ddweud, ar hyn o bryd nid oes gennym eglurder o hyd oddi wrth Lywodraeth y DU ynglŷn â'r sail gyfreithiol y mae wedi bod yn gweithredu arni.

3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes

Felly, rŷn ni'n symud ymlaen i'r eitem nesaf, a honno yw'r datganiad a chyhoeddiad busnes, a dwi'n galw ar y Trefnydd i wneud y datganiad hynny. Rebecca Evans.

Diolch, Llywydd. Mae gennyf i sawl newid i fusnes yr wythnos hon. Cyn bo hir, bydd y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn gwneud datganiad ar strategaeth frechu COVID-19. Er mwyn darparu ar gyfer hyn, gyda chytundeb y Pwyllgor Busnes, rwyf i wedi lleihau'r amser sydd wedi'i neilltuo i'r ddadl ar fy natganiad cyllideb ddrafft i 60 munud. Yn ddiweddarach y prynhawn yma, bydd y Llywodraeth yn ceisio atal Rheolau Sefydlog i'n galluogi ni i drafod Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) 2020, Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) (Diwygio) (Rhif 2) 2020, Rheoliadau Diogelu Iechyd (Coronafeirws, De Affrica) (Cymru) 2020, a'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Masnach. Yn olaf, mae'r Pwyllgor Busnes wedi cytuno i ohirio'r ddadl yfory gan grŵp y Gynghrair Annibynnol dros Ddiwygio tan yr wythnos nesaf. Mae'r busnes drafft ar gyfer y tair wythnos nesaf wedi'i nodi ar y datganiad a chyhoeddiad busnes, sydd i'w weld ymhlith papurau'r cyfarfod sydd ar gael i'r Aelodau'n electronig.

Daeth y Dirprwy Lywydd (Ann Jones) i’r Gadair.

Rwy'n galw am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ynghylch rhoi blaenoriaeth i oedolion awtistig ar gyfer y brechlyn COVID. Fel yr ysgrifennodd un etholwr, 'Mae fy mrawd yn byw yn y gogledd ac mae ganddo anabledd dysgu ac awtistiaeth. Fe gyfeiriodd at ymchwil ddiweddar gan Iechyd Cyhoeddus Lloegr a ganfu fod cyfradd y marwolaethau oherwydd COVID chwe gwaith yn uwch ymysg pobl ag anabledd dysgu na'r boblogaeth yn gyffredinol gyffredinol. Fe wyddom drwy'r grŵp awtistiaeth trawsbleidiol fod llawer mwy o unigolion fel fy mrawd awtistig yng Nghymru, a byddai cael y brechlyn COVID yn help enfawr iddyn nhw a'u teuluoedd.'

Rwy'n galw hefyd am ddatganiad yn ymateb i alwadau Ffederasiwn Heddlu Gogledd Cymru i blismona gael ei ystyried am rywfaint o flaenoriaeth ar raglen frechu COVID-19. Fel y gwnaethon nhw ei ddweud wrthyf i, 'O ddydd i ddydd, mae swyddogion yr heddlu yn peryglu eu diogelwch, eu hiechyd a'u lles nhw eu hunain wrth geisio amddiffyn pob un ohonom ni. Yn anffodus, yn y gogledd rydym wedi gweld llawer o gydweithwyr yn sâl gyda COVID-19, a rhai ohonynt angen triniaeth mewn ysbyty, a llawer mwy yn gorfod hunanynysu.' Rwy'n galw am ddatganiadau yn unol â hynny.

14:55

Diolch i Mark Isherwood am godi'r ddau fater hynny. Fel y nodais i yn y datganiad busnes, mae gennym ni ddatganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol nesaf ar yr agenda heddiw ac mae hynny'n ymdrin yn benodol â'n dull ni o frechu yng Nghymru. Gwn y bydd yn manteisio ar y cyfle hwnnw i ddweud rhagor am y Cydbwyllgor ar Frechu ac Imiwneiddio a'r cyngor y mae'n ei roi i Lywodraeth Cymru o ran yr amserlenni blaenoriaeth. Felly, Llywydd, mae'r ddadl honno'n dod nesaf y prynhawn yma.

Rwyf i eisiau pwyso'r achos o blaid canolfan frechu COVID ar gyfer y Rhondda a hefyd i frechlynnau ar gyfer y gymuned ehangach fod ar gael ar sail yr angen. Mae COVID yn parhau i fod yn uchel yn fy etholaeth i, ac mae llawer ohonom ni bellach yn adnabod teuluoedd sydd wedi colli rhywun yn drasig i hyn. Mae'r bwrdd iechyd wedi trafod gyda'r awdurdod lleol ymhle i leoli'r canolfannau yn Rhondda Cynon Taf, ac mae Aberdâr wedi'i ddewis. Nid yw'n bosibl i lawer o bobl o'r Rhondda gyrraedd Aberdâr. Ychydig iawn o bobl sy'n berchen ar geir ac, wrth gwrs, mae pobl yn cael eu hannog i beidio â defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Nawr, rwy'n croesawu'r newyddion bod meddygfeydd meddygon teulu'n cymryd rhan yn hyn ac y byddan nhw'n brechu'r grwpiau risg uchel yn fuan, ac mae llawer o'r gwaith hwnnw eisoes wedi dechrau. Ond cafwyd awgrym na fydd y Rhondda yn cael ein cyfranni o frechlynnau. Nawr, nid wyf i'n siŵr pa mor wir yw hyn, ond rwyf i eisiau cyflwyno'r achos dros yr ymdeimlad ychwanegol hwnnw o frys i fy etholaeth i, y Rhondda, o gofio'r lefel uchel o achosion a'r angen sydd gennym ni yma.

Diolch i Leanne Wood am godi hynny. Mae pawb ohonom yn teimlo'r ymdeimlad gwirioneddol hwnnw o frys ar ran y bobl yr ydym ni'n eu cynrychioli yma yn y Senedd. Unwaith eto, hoffwn i dynnu sylw at y ffaith y byddwn yn cael y datganiad gan y Gweinidog iechyd nesaf y prynhawn yma. Rwy'n sylweddoli mai dim ond newydd gael ei ychwanegu at yr agenda heddiw y mae, felly nid oedd yr Aelodau'n ymwybodol y byddai ar gael, ond, fel y dywedais, bydd unrhyw geisiadau am ddatganiadau ynglŷn â'r broses frechu yn cael eu cyflawni gan ddatganiad y Gweinidog y prynhawn yma.

Gweinidog, tybed a gaf i ddatganiad gan y Llywodraeth ynghylch cyflwyno'r cyffur fampridine yng Nghymru. Mae hwn yn gyffur sydd ar gael ar gyfer sglerosis ymledol. Cafodd datganiad gan y Gweinidog iechyd ei gyhoeddi flwyddyn yn ôl y byddai ar gael am ddim drwy'r GIG. Mae gennyf i etholwr sydd wedi bod yn talu £200 y mis am y cyffur. Mae ef wedi codi'r mater hwn. Rwyf i'n sicr wedi rhoi gwybod i Lywodraeth Cymru am hyn, ond nid oes unrhyw arwydd eto gan fwrdd iechyd Caerdydd a'r Fro ei fod yn gallu darparu'r cyffur hwn, y mae e'n parhau i dalu amdano, ac mae'n ymddangos i mi ei bod yn briodol ar hyn o bryd i gael asesiad dilys o'r graddau y mae'r cyffur hwn yn cael ei gyflwyno a'i fod ar gael yn rhad, yn hytrach na bod pobl yn dal i orfod talu amdano, os yw hynny'n wir.

Diolch i Mick Antoniw am godi hynny. Gwn ei fod wedi cael cyfle i godi hyn yn uniongyrchol â'r Gweinidog iechyd ar ran ei etholwr hefyd. Gallaf ddweud fy mod i'n deall ei bod yn wir fod argymhelliad Grŵp Strategaeth Feddyginiaethau Cymru i ganiatáu i'r cyffur hwn gael ei ddefnyddio yng Nghymru wedi'i gadarnhau gan Lywodraeth Cymru ar 12 Rhagfyr, a'i fod ar gael mewn byrddau iechyd. Ond rwy'n deall bod oedi penodol yng Nghaerdydd a'r Fro, ac rwy'n deall mai swyddi gwag meddygon ymgynghorol sy'n achosi hynny. Gallaf sicrhau Mick Antoniw fod Dr Andrew Goodall wedi ysgrifennu at brif weithredwr Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro ym mis Rhagfyr yn gofyn am yr wybodaeth ddiweddaraf am y sefyllfa ddiweddaraf honno a'r hyn y mae'r bwrdd iechyd yn bwriadu ei wneud i sicrhau y gall cleifion gael gafael ar y cyffur yn ddi-oed, a bydd y Gweinidog iechyd yn rhoi'r wybodaeth honno i Mick Antoniw cyn gynted ag y cawn ni ymateb gan y bwrdd iechyd ar hynny.

15:00

Diolch, Dirprwy Lywydd, a blwyddyn newydd dda, Trefnydd. A gaf i ofyn am ddatganiad llafar, Trefnydd, ar gymorth ariannol ychwanegol i fusnesau Cymru yn ystod y pandemig? Rwy'n gwerthfawrogi'n llwyr fod y rhaglen frechu yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth, ond hefyd byddwn i'n awgrymu bod y cymorth busnes parhaus sydd ei angen yn flaenoriaeth. Mae pryder penodol o ran mwy o eglurder a gwybodaeth ynghylch y cymorth sydd ar gael i'r sector lletygarwch, a gafodd ei orfodi i gau ar 20 Rhagfyr, ac a oedd dan gyfyngiadau sylweddol cyn y dyddiad hwnnw. Byddwn i'n ddiolchgar os gallech gyflwyno datganiad llafar fel y gallwn ni hefyd, fel Aelodau, ofyn cwestiynau am gynnydd y Llywodraeth. Byddwn i'n awgrymu mai'r meysydd penodol y mae angen mynd i'r afael â nhw yw'r gronfa cadernid economaidd a materion sy'n ymwneud â chymhwysedd ar gyfer y gronfa honno. Mae awgrym o ddyddiad 1 Medi, sydd wedi'i bennu gan Lywodraeth Cymru i'w gofrestru ar gyfer cyllid penodol, ac rwy'n credu bod angen ei gwestiynu. Ac rwy'n credu hefyd fod angen rhaglen dreigl o gymorth ar gyfer taliadau busnes yn fisol, a hoffwn weld hynny'n cael ei drafod hefyd yn ystod datganiad gan y Senedd. Byddwn i'n ddiolchgar os gallech chi ystyried datganiad naill ai gennych chi neu gan Weinidog yr economi.

Rwy'n ddiolchgar i Russell George am godi'r mater hwn, ac rwy'n rhannu ei farn bod yn rhaid i'r gefnogaeth i fusnes fod yn brif flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, a gallaf sicrhau hynny. Bydd Russell George yn cofio i Lywodraeth Cymru gyhoeddi pecyn gwerth £450 miliwn o gymorth pellach i fusnesau ledled Cymru cyn y Nadolig, gan gynnal ein pecyn mwyaf hael o gymorth busnes yn unrhyw le yn y DU.

Rwy'n gallu dweud fy mod i wedi bod yn cael rhai cyfarfodydd gyda fy nghyd-weithiwr, Gweinidog yr economi, i drafod pa gymorth ychwanegol y gallai fod ei angen pan fyddwn ni'n mynd y tu hwnt i ddiwedd y mis hwn o ran cymorth i fusnesau, yn dibynnu, wrth gwrs, ar y darlun o ran y pandemig. Ac fe fyddem ni, yn amlwg, yn rhoi'r eglurder hwnnw i fusnes cyn gynted ag y gallwn ni wneud hynny. Ond fe fyddaf, yn amlwg, unwaith eto'n sicrhau ei fod yn ymwybodol o'r cais hwnnw am ddatganiad llafar i gyd-fynd ag unrhyw fanylion ychwanegol o ran cymorth i fusnesau.

Hoffwn i ofyn, Trefnydd, am ddatganiad gan y Gweinidog Addysg ar nifer o faterion yn ymwneud â sut mae'r system yn ymateb i'r argyfwng presennol. Yn gyntaf, mae'r cwestiwn o ddiffygion mewn ysgolion, dyledion ysgolion. Cyn COVID-19, roedd Cyngor Sir Caerfyrddin yn gweithio'n galed iawn gydag arweinwyr ysgolion i leihau diffygion mewn ysgolion. Fodd bynnag, ers mis Mawrth 2020, mae ysgolion ac awdurdodau lleol wedi bod yn gorfod darparu cymorth ychwanegol i ddisgyblion, a hoffem ofyn i Lywodraeth Cymru am sicrwydd ynghylch sut y bydd y cyllid hwnnw'n gallu parhau, a bod cydymdeimlad yn cael ei ddangos tuag at yr ysgolion hynny nad ydynt wedi gallu datrys eu diffygion. 

Hoffwn i allu holi'r Gweinidog ynghylch cyllid ar gyfer adnewyddu ysgolion. Dywed Cyngor Sir Caerfyrddin wrthyf nad ydyn nhw'n gallu defnyddio cyllid ysgolion yr unfed ganrif ar hugain i adnewyddu adeiladau, ond gallan nhw adeiladu rhai newydd. Yn amlwg, mae'r pandemig wedi cael effaith ar y gallu i gyflwyno adeiladau ysgol newydd, ac mae hynny wedi arwain at rai materion, yn enwedig, er enghraifft, yn Ysgol Dewi Sant yn Llanelli, lle mae angen dybryd am adnewyddu ac nid yw'r awdurdod lleol yn teimlo bod ganddo ddigon o gyllidebau. 

Ac yn olaf, hoffwn i allu gofyn i'r Gweinidog am y prosesau ar gyfer ymgynghori ar newidiadau mewn ysgolion yn ystod cyfnod COVID. Mae nifer o awdurdodau lleol ar draws rhanbarthau'r canolbarth a'r gorllewin yn ymgynghori ar newidiadau, a llawer o'r rhain yn newidiadau cadarnhaol iawn yr wyf i'n siŵr y byddai'r rhan fwyaf o gynrychiolwyr eisiau eu cefnogi. Ond mae rhieni o Ysgol Mynydd y Garreg ger Cydweli wedi dweud wrthyf ei bod yn anodd iawn i gymunedau ymateb i newidiadau arfaethedig yn ystod COVID, pan na all pobl gyfarfod. Mae'n anodd iawn ymgyrchu, ac mae'n anodd iawn cael y trafodaethau gyda'ch cynrychiolwyr lleol. Felly, hoffwn i allu gofyn i'r Gweinidog a yw'n teimlo, o ystyried y cyfyngiadau newydd, fod angen inni ni adolygu ai dyma'r adeg iawn i'r ymgynghoriadau hynny fynd rhagddynt ai peidio, er mwyn sicrhau bod modd clywed pob llais lle mae newidiadau mawr i'w gwneud sy'n effeithio ar gymunedau.

15:05

Diolch i Helen Mary Jones am godi'r tri maes pryder penodol hynny y prynhawn yma. Felly, diffygion mewn ysgolion, adnewyddu ysgolion yng nghyd-destun ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, a'r broses ar gyfer ymgynghori ar unrhyw newidiadau yn ystod y cyfnod presennol o gyfyngiadau a chyd-destun y pandemig. Y tro hwn, rwy'n gofyn i Helen Mary anfon  llythyr at y Gweinidog Addysg, er mwyn iddi allu ymateb i bob un o'r pryderon hynny, oherwydd maen nhw'n feysydd eithaf manwl a chymhleth ac efallai y byddai'n dda gallu cyfeirio at y canllawiau perthnasol ac yn y blaen y tro hwn.

Mae'n ddrwg gennyf i, rwy'n credu fy mod i wedi dod yn ôl. Felly mae'n ddrwg gennyf am hynny. Methiant ar y rhyngrwyd oedd hynny. Y cylch tynged a aeth o amgylch. Alun Davies.

Rwy'n ddiolchgar o'ch gweld yn ôl, Dirprwy Lywydd. Rwy'n credu bod hynny'n wir am bob un ohonom ni. Rwy'n credu hefyd bod pob un ohonom ni wedi ein dychryn ac wedi ein syfrdanu o weld y golygfeydd o Washington yr wythnos diwethaf, ac mae ein meddyliau a'n gweddïau, wrth gwrs, gyda'r teuluoedd a gollodd anwyliaid yn yr ymgais honno i danseilio democratiaeth America. Nawr, nid damwain oedd yr hyn a welsom yr wythnos ddiwethaf. Roedd yn ymgais a oedd wedi'i gynllunio ymlaen llaw i danseilio democratiaeth etholiad America. Yn amlwg, cafodd ei annog gan Donald Trump, ond roedd wedi'i wreiddio'n fwy mewn celwyddau a gwybodaeth anghywir dros fisoedd a blynyddoedd lawer. Ac mae'n rhybudd, rwy'n credu, Gweinidog, Dirprwy Lywydd, i bawb sy'n credu mewn democratiaeth, ac rwy'n pryderu ynghylch gonestrwydd ein hetholiad ein hunain, i'w gynnal yn ystod y misoedd nesaf. Rydym eisoes wedi gweld yng Nghymru sut mae'r dde eithafol a'u ffrindiau sydd yn y blaid Diddymu ar hyn o bryd yn barod i danseilio ein democratiaeth ni ein hunain gyda'u defnydd o wybodaeth anghywir ac weithiau gelwydd noeth er mwyn cyrraedd pobl. Mae'n bwysig, felly, ein bod ni'n gallu cael dadl ar sut yr ydym ni'n cynnal ein hetholiadau a'n gwleidyddiaeth yn y wlad hon. Gweinidog, hoffwn i weld dadl yn amser y Llywodraeth ar y materion hyn. Hoffwn i hefyd ofyn i'r Llywodraeth a Chomisiwn y Senedd siarad â Facebook, â Twitter, â rheoleiddwyr fel Ofcom, a'r Comisiwn Etholiadol, i sicrhau nad yw ein democratiaeth yn cael ei thanseilio gan y rhai nad yw'n bosibl iddyn nhw ennill etholiad.

Diolch i Alun Davies am godi'r mater hwn y prynhawn yma. Fe wnes i a fy nghyd-Aelodau yn y Llywodraeth rannu'r ymdeimlad hwnnw o sioc yn y golygfeydd a welsom yn datblygu yr wythnos ddiwethaf, ac yn amlwg mae'n drychinebus iddo arwain at golli bywydau hefyd. Rwy'n rhannu ei bryder mawr ynghylch camwybodaeth a'r effaith y gallai hynny ei chael ar ein democratiaeth. Felly rwy'n cymryd y cyfrifoldeb fy hun yn llwyr i gael y sgyrsiau hynny'n briodol o fewn y Llywodraeth i archwilio sut y gallwn ni ymgysylltu â'r cewri cyfryngau cymdeithasol ac eraill i sicrhau eu bod yn chwarae eu rhan i sicrhau yr eir i'r afael â chamwybodaeth. A byddwn i hefyd yn cyfeirio, yng nghyd-destun pandemig COVID, at y gwaith da y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn ei wneud o ran mynd i'r afael â rhai o'r agweddau pryderus ar gamwybodaeth sy'n cylchredeg ynglŷn â'r feirws a'r brechlyn ac yn y blaen, ac felly byddwn i'n awyddus i annog cydweithwyr i rannu'r broses o chwalu'r mythau a chamwybodaeth honno y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn gweithio arni.

Trefnydd—rwy'n edrych am ddau ddatganiad, os gwelwch chi'n dda. Mae'r cyntaf yn ddatganiad ysgrifenedig brys ar y cyd gan y Gweinidog Addysg a'r Gweinidog llywodraeth leol am y dryswch gwirioneddol y mae teuluoedd yn ei brofi ynglŷn â'r ysgolion neu'r lleoliadau hyb y mae cynghorau'n eu darparu yn ystod cyfnod cau ysgolion. Mae'r tri awdurdod lleol yng Ngorllewin De Cymru yn gwneud pethau'n hollol wahanol, neu o leiaf rwy'n tybio hynny, gan nad yw cyngor dinas Abertawe, yn anffodus, wedi cael y cwrteisi i ymateb i fy ymholiadau. Nid yw'r wybodaeth ar wefan Llywodraeth Cymru yn datrys y dryswch ynghylch gweithwyr hanfodol a gweithwyr allweddol, gallu ymddangosiadol cynghorau i ddewis a dethol pwy sy'n cyfrif fel gweithiwr hanfodol neu allweddol, ac anwybyddu gofyniad Llywodraeth Cymru mai dim ond un rhiant sydd angen bod yn weithiwr hanfodol er mwyn i blentyn fod yn gymwys i fynychu'r ysgol neu ganolfan. Hoffwn i gael rhywfaint o wybodaeth ynghylch yr addysg benodol y bydd disgwyl ei chael yn yr hybiau hynny hefyd.

Ac yna, yn ail, dim ond datganiad byr gan Lywodraeth Cymru i egluro'n llawn y dryswch a ddigwyddodd dros y penwythnos ynglŷn â'r brechiad i rai aelodau o staff ysgol sy'n darparu gofal personol i blant mewn ysgolion arbennig. Nid oedd yn gyfathrebu gwych ar adeg pan oeddem ni i gyd yn siarad am frechlynnau beth bynnag, ond nid yw'n ymddangos bod yr eglurhad byr a ddaeth i'r amlwg yn ymdrin â'r sefyllfa i athrawon mewn ysgolion prif ffrwd, nid staff eraill yn unig, sy'n gorfod darparu lefel o ofal personol i blant sydd angen y gofal hwnnw. Rwy'n credu y gallem ni i gyd, mewn gwirionedd, elwa ar eglurhad pellach ar hynny. Diolch.

15:10

Diolch am godi'r materion hynny. Byddaf i'n sicrhau bod y Gweinidogion Addysg a llywodraeth leol yn ymwybodol o'r cais cyntaf hwnnw o ran cael rhywfaint o eglurder ynghylch y lleoliadau hybiau. Yn ôl a ddeallaf i, mae problem o ran faint o blant sy'n gallu defnyddio'r lleoliadau hyb hynny, ond, wrth gwrs, byddaf yn siarad â'r ddau Weinidog i geisio cael y math o eglurder sy'n cael ei geisio.

Ac yna, o ran cyngor y JCVI, unwaith eto, gwn fod gennym ddatganiad gan y Gweinidog iechyd y prynhawn yma o ran brechiadau, felly efallai y bydd cyfle i'w egluro yno, ond, os na, gofynnaf i'r Gweinidog ysgrifennu at ei gyd-Aelodau gyda rhagor o wybodaeth am y cyngor yr ydym ni'n ei gael gan y JCVI.

Hoffwn i gael datganiad, os gwelwch chi'n dda, gan y Llywodraeth yn esbonio pam mae cynifer o bobl sydd yn eu 80au a'u 90au ac sy'n gaeth i'r tŷ wedi cael eu gwahodd i apwyntiadau ar gyfer brechiadau mewn canolfannau brechu torfol, pan nad oedden nhw byth yn mynd i allu cyrraedd yr apwyntiadau hynny. Mae nifer o etholwyr wedi cysylltu â mi, yng Nghaerffili yn bennaf, ond byddwn i'n tybio ei bod yn debygol ei fod yn digwydd mewn cymunedau ledled Cymru, i ddweud bod aelodau o'u teuluoedd wedi cael gwahoddiadau i apwyntiadau na allan nhw eu cadw. Nawr, rwyf wedi codi hyn gyda'r bwrdd iechyd, ac rwy'n gwybod bod Aelodau eraill wedi gwneud hyn hefyd, ac rwy'n teimlo'n dawel fy meddwl y bydd unedau symudol yn ymweld â phobl sy'n gaeth i'r tŷ unwaith y bydd y gwaith o frechu preswylwyr cartrefi gofal wedi'i gwblhau. Nawr, rwy'n deall eu bod hefyd yn ystyried gweithio gyda nyrsys ardal i wneud hyn, ond siawns, Trefnydd, y dylai Llywodraeth Cymru fod wedi sicrhau na chafodd neb y llythyrau hynny ar gyfer apwyntiadau na fyddent yn gallu'u cadw. Mae'r llythyrau hyn wedi achosi dryswch a phryder i lawer o bobl sy'n agored i niwed, ac mae'n debyg nad yw'r llinell gymorth sy'n ymdrin â hyn bob amser yn gweithio. Felly, hoffwn i gael datganiad, os gwelwch yn dda, yn ailadrodd beth yn union yw'r cynllun cenedlaethol, yn ogystal ag amserlen ar gyfer pobl sy'n gaeth i'r tŷ a sut y byddwch chi'n gweithio gyda byrddau iechyd i sicrhau bod pobl nad ydyn nhw'n gallu gadael eu tai, ond sydd yn y grwpiau blaenoriaeth, yn mynd i gael eu brechu. Byddwn i hefyd, i orffen, Trefnydd, yn hoffi cael esboniad pam na chafodd hyn ei gyfleu'n well o'r dechrau er mwyn osgoi dryswch a gofid diangen i bobl.

Felly, Llywodraeth Cymru oedd y Llywodraeth gyntaf yn y DU i gyhoeddi cynllun brechu. Ddoe ddigwyddodd hynny ac fe allai ddarparu rhywfaint o'r wybodaeth sydd ei hangen. Roeddwn i'n bryderus o glywed y sylw nad yw'r llinell gymorth o reidrwydd ar gael, felly fe fyddaf i'n sicrhau ein bod ni'n ymchwilio i hynny. Ac yna byddwn i hefyd yn tynnu sylw eto at y ffaith mai'r eitem nesaf o fusnes y prynhawn yma yw'r datganiad ar frechiadau, felly rwy'n siŵr bod y Gweinidog wedi bod yn gwrando'n astud ar yr holl gyfraniadau yn ystod y datganiad busnes heddiw ac mae'n amlwg y bydd yn gwrando'n astud eto ar gyfraniadau yn ystod ei ddatganiad y prynhawn yma.

Hoffwn i ofyn am ddatganiad, os gwelwch chi'n dda, ar weithrediad y cynnig gofal plant i Gymru yn ystod y trefniadau haen 4 hyn. Mae rhieni yn fy etholaeth i wedi cael gwybod, os byddan nhw'n penderfynu peidio ag anfon eu plant i'r feithrinfa, oherwydd eu bod yn ceisio dilyn cyngor Llywodraeth Cymru i aros gartref, y bydd yn rhaid iddyn nhw naill ai dalu'r arian eu hunain neu golli eu lle. Ac yn ychwanegol at hynny, rwy'n pryderu'n fawr am yr effaith y byddai hynny'n ei chael ar hyfywedd darpariaeth gofal plant, yn enwedig mewn ardaloedd fel y Cymoedd. Felly, rwy'n credu ei bod yn hanfodol bod gennym ni eglurhad brys ar hyn a byddwn i'n ddiolchgar os byddai modd cyflwyno datganiad. Diolch.

Diolch i Lynne Neagle am godi hyn. Rwy'n gwybod ei bod hi eisoes wedi manteisio ar y cyfle, ar ran etholwyr, i godi hyn yn uniongyrchol gyda'r Dirprwy Weinidog gofal cymdeithasol hefyd. Gwn, o ganlyniad, fod y Dirprwy Weinidog yn ymwybodol iawn o'r mater penodol hwn ac mae'n bwriadu ei ddatrys cyn gynted â phosibl, ac rwy'n gwybod y bydd yn awyddus i roi'r eglurder y mae Lynne Neagle yn ei geisio.

Roeddwn i eisiau dychwelyd at farwolaeth drasig Mohamud Mohammed Hassan, a oedd yn un o fy etholwyr i. Yn amlwg, rwy'n rhannu'n llwyr y pryderon a fynegodd y Prif Weinidog mewn ymateb i gwestiynau gan arweinydd Plaid Cymru, ond ni allai hyn fod wedi dod ar adeg waeth i'r gymuned, pan fydd pawb dan gyfyngiadau symud, pan fydd pawb yn ofidus iawn am y feirws yn ogystal â'r effaith y mae'n ei gael yn anghymesur ar bobl sy'n byw mewn llety gorlawn iawn. Tybed a yw'n bosibl cael datganiad gan y Dirprwy Weinidog ar sut y gallwn ni ymdrechu i dawelu meddwl y gymuned yn y sefyllfa bresennol, wrth inni aros am yr ymchwiliad annibynnol i'r materion sy'n ymwneud â marwolaeth y dyn ifanc hwn.

15:15

Rwy'n diolch i Jenny Rathbone am godi hyn, brynhawn heddiw. Rwy'n ategu popeth yr oedd y Prif Weinidog yn ei ddweud ynglŷn â Mohamud a'r ffaith ein bod yn meddwl llawer iawn am ei deulu heddiw. Rydym yn annog y dylid cael ymchwiliad llawn i'w farwolaeth, ac rwy'n credu bod yr hyn y mae Jenny Rathbone newydd ei amlinellu yn dangos pam mae hwnnw'n fater pwysig iawn. Felly, fe fyddem ni'n gofyn i'r gwasanaethau dan sylw brysuro'r achos ac, yn amlwg, i ddangos bod bywydau pobl dduon yn wirioneddol bwysig.

Felly, fe fyddem ni'n disgwyl bod Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu a'r rhai sy'n ymwneud â chynnal y post-mortem, a'r holl waith arall sydd angen ei gyflawni, yn gwneud hynny cyn gynted â phosibl er mwyn cwblhau eu gwaith. Ond, fe fydd y pwynt pwysig yr oedd Jenny yn ei wneud am gydlyniant cymunedol a sicrwydd ac yn y blaen yn rhywbeth y bydd y Dirprwy Weinidog yn ystyried y ffordd orau o ymateb iddo.

Diolch, Dirprwy Lywydd, a blwyddyn newydd dda ichi gyd.

A gaf i ofyn, Trefnydd, am ddatganiad gan Weinidog yr amgylchedd ynglŷn ag unrhyw oblygiadau i Gymru yn sgil penderfyniad Llywodraeth y DU dros y penwythnos i ganiatáu trwydded dros dro ar gyfer defnydd plaladdwyr neonicotinoid mewn rhannau o'r DU? O fewn dyddiau i ddiwedd cyfnod pontio'r UE, mae Llywodraeth y DU wedi caniatáu mesur sydd â blas o'r dull hwnnw o ddadreoleiddio yr oeddem ni i gyd yn ofni y byddai'n dod i'r amlwg. Mae'n caniatáu defnyddio plaladdwyr neonicotinoid, er bod hynny'n gyfyngedig ar hyn o bryd i fetys siwgr yn Lloegr, pan ddywedodd adroddiad yn 2019 gan Sefydliad Iechyd y Byd

Mae corff o dystiolaeth sy'n tyfu'n gyflym yn awgrymu'n gryf bod y lefelau presennol o lygredd amgylcheddol—

gan blaladdwyr neonicotinoid—

yn achosi effeithiau andwyol ar raddfa fawr ar wenyn a thrychfilod buddiol eraill.

Felly, y pryder sydd gan lawer, Trefnydd, yw mai dim ond dechrau'r duedd o ddadreoleiddio yw hyn. Felly, fe allai datganiad helpu i egluro sut y gall y Senedd hon, a Llywodraeth Cymru, ddiogelu Cymru rhag y bygythiadau o lastwreiddio amddiffyniadau amgylcheddol a orfodir gan San Steffan. A hefyd fe allai datganiad helpu i egluro safbwynt Llywodraeth Cymru ar gynigion ar gyfer cynllun gweithredu plaladdwyr cenedlaethol i Gymru er mwyn trosi'n briodol y defnydd cynaliadwy o gyfarwyddebau ar blaladdwyr i Gymru, a gwneud cyfiawnder, mae'n rhaid imi ddweud, â'r hyn sy'n nod gwirioneddol wych gan Weinidog yr amgylchedd, sef bod y safonau amgylcheddol yng Nghymru yn cyfateb i'r safonau mewn mannau eraill yn y DU, os nad yn well na nhw. Diolch, Trefnydd.

Diolch. Mae'n amlwg bod Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig wedi clywed eich pryderon chi'r prynhawn yma. Fe allaf i ddweud bod Gweinidogion Cymru yn gallu ystyried a chymeradwyo caniatáu awdurdodiadau brys ar gyfer Cymru lle mae angen y cynhyrchion hyn, pe bai angen yn cael ei amgyffred am y cynhyrchion hyn. Ond, mae'n rhaid imi ddweud mai nodi barn y gyfraith yn unig a wna hynny, ac mai mater datganoledig yw hwn i raddau helaeth iawn.

Yn yr achos hwn, yn amlwg, nid oedd yna benderfyniad i Weinidogion Cymru beth bynnag gan mai dim ond cais o ran Lloegr oedd hwn. Ond y peth pwysicaf un, mewn gwirionedd, yw cydnabod bod Llywodraeth Cymru bob amser wedi gweithredu mewn dull gofalus a rhagofalus iawn yn y maes hwn, ac nid wyf yn gallu dychmygu y byddem yn newid ein hymrwymiad arbennig o gryf i'r dull hwnnw yn y dyfodol. Ond, fel y dywedais, mae'r Gweinidog yn ymwybodol o'r pryderon a godwyd gennych ac fe fydd yn awyddus i gael trafodaeth bellach, rwy'n siŵr.

4. Datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol: Strategaeth Frechu COVID-19

Eitem 4 ar ein hagenda ni'r prynhawn yma yw datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ynglŷn â strategaeth frechu COVID-19. Rwy'n galw ar y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol i roi'r datganiad. Vaughan Gething.

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Ddoe, fe gyhoeddais i'r cynllun brechu COVID-19 cenedlaethol sydd gennym ni i Gymru. Fe gyhoeddwyd y cynllun ar yr un diwrnod ag y dechreuwyd adrodd yn ddyddiol ar nifer y brechlynnau a weinyddir yng Nghymru. Fore heddiw, roedd yna dros 91,000 o bobl ledled Cymru wedi cael eu dogn cyntaf nhw o un o'r ddau frechlyn COVID sydd wedi cael eu cymeradwyo. Mae hynny'n nodi cynnydd sylweddol o gofio mai dim ond ychydig dros fis sydd yna ers i GIG Cymru sbarduno'r rhaglen frechu fwyaf a welwyd erioed yn ein gwlad ni.

Mae'r cynllun yn adlewyrchu misoedd o gynllunio manwl ar y ddarpariaeth, ac yn nodi ein strategaeth a'n blaenoriaethau cenedlaethol ni ar gyfer y misoedd nesaf. Mae'r cynllun yn nodi tair carreg filltir allweddol. Erbyn canol mis Chwefror, fe fydd pob un sy'n preswylio mewn cartrefi gofal yn ogystal â'r staff, holl staff rheng flaen iechyd a gofal cymdeithasol, pawb dros 70 oed a phawb sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol neu'r rhai sydd ar y rhestr warchod wedi cael cynnig y brechlyn. Erbyn y gwanwyn, fe fydd brechu wedi cael ei gynnig i'r holl grwpiau eraill o flaenoriaeth yng ngham 1. Mae hynny'n golygu pawb dros 50 oed a phawb sydd mewn perygl oherwydd bod ganddyn nhw gyflwr iechyd sylfaenol. Fe fydd cwblhau hyn o ran pob grŵp a nodwyd yn flaenoriaeth yng ngham 1 yn diogelu'r grwpiau hynny y mae 99 y cant o'r holl farwolaethau y gellir eu hosgoi yn digwydd iddynt. Erbyn yr hydref, fe gaiff brechlyn ei gynnig i bob oedolyn arall sy'n gymwys yng Nghymru, yn unol ag unrhyw ganllawiau a gyhoeddwyd gan y Cyd-bwyllgor arbenigol annibynnol ar Frechu ac Imiwneiddio.

Erbyn yr hydref, y nod yw y bydd 2.5 miliwn o bobl Cymru wedi cael cynnig eu himiwneiddio—y cyfan o fewn ychydig fisoedd. Mae hon yn dasg enfawr i GIG Cymru. Mae'n werth nodi nad oes unrhyw benderfyniadau wedi eu gwneud ar gam 2 eto a sut i flaenoriaethu proses cyflwyno'r brechiadau ar gyfer y cam hwnnw. Serch hynny, fe fydd y JCVI yn rhoi cyngor ar y cam nesaf i'w ystyried gan bedair Llywodraeth y Deyrnas Unedig.

Mae'r cerrig milltir hyn yn y cynllun ar yr amod fod yna gyflenwad digonol o frechlynnau ar gael. Rydym wedi cael sicrwydd gan Lywodraeth y DU y bydd y cyflenwadau ar gael. Eto i gyd, yn y pen draw, mae hwn yn fater sydd y tu hwnt i reolaeth Llywodraeth Cymru.

Mae'r cynllun yn cynnwys tri nod hefyd, ar rydym yn bwriadu eu cyflawni nhw fel rhan o'r daith tuag at gyflawni carreg filltir 1. Erbyn 18 Ionawr, bydd holl staff ambiwlans rheng flaen Cymru wedi cael cynnig eu dos cyntaf o'r brechlyn. Mae hyn yn rhan o'n nod ni i frechu'r holl staff iechyd a gofal rheng flaen cyn gynted â phosibl, o ystyried y pwysau sydd ar ein GIG ni a swyddogaeth hollbwysig ein staff iechyd a gofal ni yn y pandemig hwn. Erbyn diwedd mis Ionawr, fe fydd holl breswylwyr a staff cartrefi gofal wedi cael cynnig eu dos cyntaf o'r brechlyn. Er bod llawer o staff cartrefi gofal wedi mynd i'n canolfannau brechu  am eu dos cyntaf o'r brechlyn yn ystod wythnosau cynnar y rhaglen, roedd allgymorth i gartrefi gofal yn anodd oherwydd yr heriau cyfarwydd iawn sy'n gysylltiedig â brechlyn Pfizer-BioNTech. Maen nhw'n destun blaenoriaeth nawr yn dilyn cyflwyno brechlyn Rhydychen-AstraZeneca yr wythnos diwethaf. A hefyd, erbyn diwedd mis Ionawr, ein nod ni yw y bydd o leiaf 250 o bractisau cyffredinol ledled Cymru yn rhan o'r model cyflenwi. Mae swyddogaeth gofal sylfaenol yn elfen hanfodol yn ein rhaglen ni: mae'r 250 o bractisau a fydd yn gweithredu ymhen ychydig wythnosau yn amlygu'r cyfleoedd o ran niferoedd y mae gofal sylfaenol yn eu cyflwyno. Un peth yw niferoedd, ond ystyriaeth allweddol arall yw hygyrchedd, ac fe fydd datrysiadau o ran gofal sylfaenol yn sicrhau bod y brechiadau yn cael eu cynnig yn nes adref i'r rhai sydd eu hangen fwyaf.

Mae'r cynllun yn nodi ein dull tymor canolig ni o frechu 2.5 miliwn o bobl yng Nghymru. Os yw'r flwyddyn ddiwethaf wedi dysgu unrhyw beth i ni, gwyddom y gall pethau newid. Fe fydd ein cynllun ni'n cael ei ddiweddaru o bryd i'w gilydd i adlewyrchu'r newidiadau hyn. Fe gaiff ei ddiweddaru hefyd wrth inni fynd o un garreg filltir i'r llall ac wrth i fwy o eglurder ddod i'r amlwg ar y camau nesaf, yn enwedig o ran cam 2 y rhaglen.

Serch hynny, mae angen imi atgoffa'r Aelodau a'r cyhoedd sy'n gwylio fod y sefyllfa yng Nghymru ar ddechrau 2021 yn parhau i fod yn un ddifrifol iawn. Mae achosion y feirws yn niferus iawn, ac mae'r math newydd, mwy heintus o goronafeirws—straen Swydd Caint—wedi dod i'r amlwg ledled y DU, ac mae'n ymledu ym mhob rhan o Gymru. Ras yn erbyn y feirws yw hon, ac mae'r rhaglen frechu yn destun gobaith mawr i ni. Bydd cyrraedd y llinell derfyn yn farathon o ymdrech dros y misoedd nesaf i ddod. Nid yw'r brechlyn yn ddatrysiad cyflym, ond rwy'n hyderus y bydd tîm GIG Cymru yn cyflwyno rhaglen frechu y bydd pawb ohonom ni'n ymfalchïo ynddi, ac fe fydd yn helpu i achub llawer o fywydau.

Yn union fel mae gan ein GIG ni, llywodraeth leol, cymorth y lluoedd arfog, a'n gwirfoddolwyr ni bob un eu rhan wrth ddarparu'r rhaglen frechu fwyaf erioed mewn hanes, mae gan bob un ohonom ni hefyd ein rhan wrth gadw Cymru'n ddiogel: dal ati i olchi ein dwylo'n rheolaidd, cadw pellter priodol oddi wrth bobl eraill nad ydynt yn byw ar ein haelwyd ni, a gwisgo masg wyneb lle bod angen, ac, ie, gwneud yn siŵr ein bod yn darparu awyru da lle bynnag y bo modd. Mae gan bob un ohonom ni ran wrth helpu i gadw Cymru'n ddiogel. Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd.

15:25

Diolch, Gweinidog, am eich datganiad chi'r prynhawn yma. Fe hoffwn i ddiolch yn ddidwyll iawn ar goedd i bawb sy'n ymwneud â'r ymgyrch frechu, oherwydd mae'n rhaid bod hynny wedi golygu ymdrech enfawr, ac fe fydd hi'n parhau i fod yn enfawr ac yn anodd wrth inni fwrw ymlaen â'r gwaith.

A gaf i ofyn cyfres o gwestiynau, os gwelwch chi'n dda, Gweinidog, ynglŷn â'r cynllun y gwnaethoch chi ei gyflwyno ddoe a'r datganiad heddiw? Mae'r dystiolaeth yn hysbys iawn ein bod ni, yn anffodus, yma yng Nghymru, ar ei hôl hi o'n cymharu â rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig. Sut wnaiff y cynllun hwn ein galluogi ni i ddal i fyny a goddiweddyd rhannau eraill y Deyrnas Unedig wrth gyflwyno'r brechlyn, a pha wersi a ddysgwyd gennym ers dechrau'r ymgyrch? Fe glywsom ni ddoe fod dwy ran o bump o'r rhai sy'n 80 oed wedi cael eu brechu yn Lloegr. A wnewch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni heddiw ynglŷn â nifer y rhai dros 80 oed sydd wedi cael eu brechu yma yng Nghymru? Oherwydd, yn sicr yn fy mlwch post i, rwy'n darllen am lawer o etholwyr o'r grŵp oedran penodol hwnnw yn mynegi eu pryderon oherwydd nad oes unrhyw un wedi bod mewn cysylltiad â nhw.

Ddoe, 5,121 o bobl yn unig oedd wedi cael brechiad yma yng Nghymru. Sut fydd y cynllun hwn yn caniatáu cyflymu cyflwyno'r brechlyn i gyrraedd niferoedd mwy na'r 5,121 yna sy'n digwydd yn feunyddiol? Ac a wnewch chi gadarnhau a yw gwasanaeth imiwneiddio Cymru ar waith erbyn hyn? Mae hyfforddiant i'r rhai sy'n gweinyddu'r brechlyn yn hollbwysig hefyd ac, wrth inni fwrw ymlaen, fe fydd yn hanfodol inni gael brechlynnau eraill ar waith i helpu yn yr ymdrech genedlaethol. A wnewch chi gadarnhau pa fesurau sydd wedi eu cymryd gennych i hwyluso'r gwaith o gyflymu hyfforddiant i'r rhai sy'n gweinyddu'r brechiadau ac, yn wir, a oes modd i weithwyr meddygol proffesiynol sydd wedi ymddeol ddychwelyd i'r gwasanaeth i helpu yn yr ymdrech genedlaethol?

Rydych chi'n cyfeirio at yr 'ail gam' yn eich datganiad. Rwy'n tybio mai ystyr hynny yw'r ail rownd o frechlynnau, ond fe hoffwn i'n fawr gael deall yn union beth yw ystyr yr 'ail gam' i chi. Rwy'n cymryd mai'r ystyr yw ail rownd o frechlynnau, a'r amseru o ran pryd y bydd pobl yn cael eu galw i gael y brechlynnau hynny. Felly, rwy'n tybio y bydd yn rhaid inni aros nes y bydd mwy o wybodaeth wedi dod i'r amlwg.

Fore heddiw, fe gysylltodd cartref gofal yn y Barri gydag Aelod etholaethol Bro Morgannwg a minnau, lle'r oedd y tîm brechu wedi cyrraedd heb fawr ddim cyfarpar diogelu personol ar gyfer gweinyddu'r brechiadau yn y cartref gofal hwnnw, ar wahân i fasgiau wyneb. A wnewch chi gadarnhau, o dan y cynllun, y bydd cyfarpar diogelu personol yn rhan annatod o fecanwaith cyflawni'r rhaglen frechu yng Nghymru a bod yna ddigonedd o gyfarpar diogelu personol, fel nad oes yna unrhyw reswm i dimau fod allan yn y gymuned yn gweinyddu'r brechiadau heb y cyfarpar hwnnw?

Mae'n bwysig, hefyd, deall faint o bobl mewn gwirionedd sy'n methu â bod yn bresennol ar ôl gwneud eu hapwyntiad eu hunain. A oes gennych rifau y gallech chi eu rhoi i'r Aelodau y prynhawn yma i ddangos y gyfradd honno sy'n methu eu hapwyntiadau mewn canolfannau brechu yma yng Nghymru? A phryd fydd yna ganolfan frechu ym mhob sir? Fe ofynnwyd i'r Prif Weinidog am hyn yn benodol yn ystod cwestiynau i'r Prif Weinidog, ac rwy'n nodi heddiw nad oes yna ganolfan yn y Barri, y dref fwyaf yng Nghymru, yn ardal cyngor Bro Morgannwg, ac nad oes canolfan ddynodedig yn sir Benfro. A ydych mewn sefyllfa i ddweud wrthym pryd y gellid llenwi'r bylchau ar y map fel y bydd gan bob sir yng Nghymru ganolfan frechu?

Ac yn olaf, fe gyfeiriwyd at hyn, y ffaith fod yna gyfle i frechu 24 awr y dydd er mwyn cyflymu'r rhaglen frechu. A yw hyn yn rhywbeth sy'n cael ei ystyried ar hyn o bryd o dan y cynllun, Gweinidog, ac os felly, a wnewch chi ddweud wrthym sut y gallai hynny gyflymu'r broses o weinyddu brechiadau ledled Cymru? Diolch yn fawr iawn.

Diolch i'r Aelod am ei gyfres o gwestiynau. Mae'n ddrwg gennyf, mae problem wedi codi ar fy nghyfrifiadur i. Rwyf am gael gwared ar hwn.

Felly, o ran y gyfres o gwestiynau a ofynnodd ef, rwy'n credu ei fod wedi gofyn nifer o gwestiynau a oedd yn mynegi'r un cwestiwn mewn gwahanol ffyrdd. Fe fydd y cynllun a gyhoeddais i ddoe yn ein helpu ni, ac fe nodir ynddo sut y byddwn ni'n cyflymu'r broses o gyflwyno'r brechlyn, ac mae hynny, yn benodol, o ran defnyddio'r brechlyn Pfizer-BioNTech, ond brechlyn Rhydychen-AstraZeneca hefyd. Fe fydd y cynnydd sylweddol mewn gofal sylfaenol—ac fe ddylwn i ddweud fy mod wedi cael cyfarfod adeiladol iawn gyda Choleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol yn gynharach heddiw—yn caniatáu inni ymestyn ein gallu ni'n sylweddol o ran hygyrchedd a chyflymder. Ac fe fydd hynny'n dod ochr yn ochr nid yn unig â phythefnos gyntaf y brechlyn Rhydychen-AstraZeneca sydd gennym ni—ac fe glywsoch y Prif Weinidog yn dweud ein bod ni wedi cael ychydig dros 20,000 ar gyfer pob un o'r ddwy wythnos gyntaf—ond rydym ni'n disgwyl cynnydd llawer mwy yn y cyflenwad o frechlynnau ar gyfer y drydedd wythnos. Mae rhoi gofal sylfaenol ar waith yn bwysig iawn ar gyfer y drydedd wythnos honno lle bydd gennym ni gyflenwad llawer mwy. Rwyf wedi gweld rhai o'r pryderon sydd wedi bod gan rai darparwyr gofal sylfaenol y gallen nhw wneud mwy pe bai ganddyn nhw fwy ohono, ond rydym ni mewn gwirionedd yn defnyddio'r cyflenwad hwnnw o frechlyn Rydychen-AstraZeneca, y cyflenwadau a gawsom ni. Rwy'n credu y dylai pobl ym mhob rhan o Gymru gael rhywfaint o gysur yn y ffaith ein bod yn aros am gyflenwad llawer mwy sylweddol i ddod i Gymru, a gaiff ei weinyddu wedyn yng Nghymru o'r wythnos nesaf yn benodol.

Ond nid yn unig y pwyntiau o ran hygyrchedd, rwy'n credu ei bod yn werth ymdrin â'ch pwyntiau chi ynglŷn â chanolfannau brechu. Rydym yn disgwyl y bydd gan bob awdurdod lleol ganolfan frechu torfol yn y pen draw, ond rwy'n credu efallai fod yna ddryswch rhwng y symbol a'r hygyrchedd gwirioneddol. Fe fydd darparu'r brechlyn drwy ofal sylfaenol gyda brechlyn Rhydychen-AstraZeneca yn golygu llawer mwy o hwylustod i bobl. Pan fydd gennych gannoedd o bractisau cyffredinol ar waith, os bydd hynny o'u hadeiladau nhw eu hunain, neu mewn mannau eraill yn gysylltiedig â nhw, yn enwedig gydag awdurdodau lleol a byrddau iechyd, fe fydd hynny'n golygu yn ymarferol y bydd hi'n haws o lawer. Nid wyf i o'r farn y bydd y cyhoedd yn poeni rhyw lawer a oes yna driongl ar fap yn eu hawdurdod lleol nhw neu a allan nhw gyrraedd lleoliad brechu yn hawdd pan fydd hi'n bryd iddyn nhw fynd i gael eu brechlyn. Bydd yn golygu pobl yn mynd i'r lleoliadau hynny, boed  mewn canolfan iechyd leol, neu westy neu fwyty a addaswyd, pafiliwn bowlio, neu yn wir ganolfan frechu torfol. Rwy'n credu mai'r hyn y mae'r cyhoedd am ei wybod yw, 'Pryd y caf i fynd yn ddidrafferth ac yn rhwydd?' Mae hynny'n cynnwys ein darpariaeth ni, wrth gwrs, mewn cartrefi gofal.

O ran eich cwestiwn chi am wasanaeth imiwneiddio Cymru, ydy, mae hynny ar waith. Ni allaf roi ichi'r ffigurau o ran nifer y rhai a fethodd apwyntiadau heddiw, ac nid oes gennyf ffigur i'w roi i chi ar bobl dros 80 oed, ond pan fyddwn ni'n cyhoeddi ein dangosfwrdd wythnosol, fe fyddwn ni'n rhoi mwy o wybodaeth am rai o'r manylion yr ydych chi wedi gofyn amdanynt. Ac o ran y diffyg cysylltu, fe fydd pawb yn dechrau cael eu llythyrau o heddiw ymlaen, gan fyrddau iechyd a phartneriaid llywodraeth leol, sy'n disgrifio'r dull o weithredu'n lleol ac yn rhoi rhywfaint o sicrwydd felly i bobl nad yw'r gwasanaeth iechyd wedi anghofio amdanyn nhw.

O ran hyfforddiant i roi brechiadau, rydym wedi gweithio gyda phobl ym maes Addysg a Gwella Iechyd Cymru ac ar draws y gwasanaeth i sicrhau ein bod ni'n gwneud pethau mor hawdd â phosibl. Rwyf wedi gweld rhai o'r pryderon hyn ym mhob gwlad yn y DU, gan gynnwys, wrth gwrs, yn Lloegr, lle mae pobl yn pryderu bod y broses yn rhy fiwrocrataidd, gan gynnwys y broses ar gyfer staff sydd wedi ymddeol sy'n dychwelyd i gynorthwyo gyda'r rhaglen. Felly, rydym ni'n edrych eto ar yr hyn sy'n bosibl ei wneud. Nawr, mae'n gwbl bosibl nad oes angen imi wneud un penderfyniad ynglŷn â hynny. Rwyf wedi bod yn glir iawn ynglŷn â'r gyfarwyddeb polisi i wneud hyn cyn gynted â phosibl ac mor hawdd â phosibl fel y gall staff dibynadwy, yn wirfoddolwyr neu beidio, weinyddu'r brechiadau. Pe byddai angen imi wneud dewisiadau gweinidogol, yna rwy'n fwy na pharod i wneud hynny i gyflymu'r rhaglen.

O ran cam 2, roeddwn i mewn gwirionedd yn cyfeirio at gam 2 o ran y rhestr flaenoriaethau. Rwy'n credu eich bod chi'n gofyn i mi am yr ail ddos yn eich cwestiwn chi, ac mae hynny'n ymwneud â'r cyflenwad yn rhannol. Felly, fe allwch chi ddisgwyl gweld yr ail ddos yn dechrau cael ei roi o ddifrif pan ddaw'n fis Mawrth, pan fydd mwy byth o bobl yn dechrau cael eu hail ddos, ac fe aiff hynny ymlaen i fis Ebrill hefyd, ac mae hyn yn rhan o'r hyn y byddwn ni'n ei wneud. Fe sylwch ein bod eisoes yn rhoi gwybod am faint o bobl sydd wedi cael eu dos cyntaf a'u hail ddos yn y cyfansymiau a ddarperir gennym. Felly, byddwn yn dryloyw o ran y cynnydd a wnawn ni.

Nid wyf yn ymwybodol o'r mater unigol am y cartref gofal yn y Barri yr ydych chi'n cyfeirio ato, ond mae cyflenwad o gyfarpar diogelu personol ar gael, mae digonedd ohono ar gael. Rwy'n credu y gall yr Aelodau o bob lliw gwleidyddol fod yn falch iawn o'r ffordd yr ydym ni wedi caffael a chyflenwi cyfarpar diogelu personol yma yng Nghymru drwy gydol y pandemig hwn, a chael gwerth da am arian, i bob un ohonom ni, i bob trethdalwr, heb unrhyw argoel o lwgrwobrwyo yn y dull o gyflenwi a chaffael y cyfarpar diogelu personol hwnnw. 

O ran yr awgrym am 24 awr y dydd, mae hwnnw'n rhywbeth sy'n cael ei ystyried gan y byrddau iechyd. Nid wyf am osod nod ei bod yn rhaid i bawb gael model cyflawni 24 awr y dydd; fe hoffwn i weld y model gorau a chyflymaf sydd ar gael ar gyfer gwneud hynny. Pe byddem ni'n gosod nod i bawb ei gyflawni o ran 24 y dydd, efallai na fyddai hynny'n cyflawni'r diben. Rwy'n credu y bydd rhai byrddau iechyd yn treialu hyn i weld a fydd yn cyflymu'r gweinyddu yn ogystal â gwella hygyrchedd, ac rwy'n edrych ymlaen at ddysgu o hynny. Ni fyddwn ni'n gwybod yn y bôn nes inni roi prawf ar hynny, ond fel y dywedais, fy nghyfarwyddeb i i'r system yw gweithredu mor gyflym â phosibl, mor ddiogel â phosibl, ond gwneud hynny mewn modd y gallwn ni ofalu am ein staff a'n gwirfoddolwyr ni sy'n gweinyddu'r brechlynnau, a'i gwneud mor hawdd â phosibl i'r cyhoedd gael y brechlynnau hynny hefyd. Diolch, Dirprwy Lywydd. 

15:30

Diolch i chi am y datganiad. Peth buddiol yw cael cyfle i roi ychydig o sylwadau a gofyn pedwar neu bump o gwestiynau hefyd. Rwy'n falch bod gennym ganllaw bras erbyn hyn o ran yr amserlen y mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio ei dilyn. Fe ysgrifennais i at y Gweinidog nos Sadwrn a gofyn iddo ef am dargedau inni allu mesur perfformiad yn eu herbyn. Ond a gaf i ychydig mwy o fanylion, os gwelwch chi'n dda? Rydych chi'n sôn am daro'r targed ar gyfer y grwpiau blaenoriaeth erbyn y gwanwyn. Pryd yn y gwanwyn, dywedwch? A ydym ni'n sôn am ddechrau'r gwanwyn neu ddiwedd y gwanwyn? Rwy'n credu bod angen ychydig mwy o fanylion ynglŷn â hynny.

Fe ddywedodd y Gweinidog wrthym y bydd yr wybodaeth ddiweddaraf am nifer y brechiadau dyddiol bellach yn cael eu rhoi, ond rwyf i o'r farn fod angen mwy na ffigur cyffredinol rheolaidd arnom ni. Fel y gofynnais i yn y llythyr hwnnw, mae angen diweddariad dyddiol o ran niferoedd pob math o'r brechlyn a dderbyniwyd, niferoedd pob math o'r brechlyn a ddosbarthwyd i bob bwrdd iechyd, y niferoedd a weinyddwyd, ac i ba grwpiau blaenoriaeth, ac ynglŷn ag ardaloedd byrddau iechyd ac awdurdodau lleol. Rwy'n falch o glywed eraill yn galw am ddata manwl hefyd, gan gynnwys Coleg Brenhinol y Ffisigwyr. Mae hyn yn bwysig iawn o ran rhoi canolbwynt i'ch gwaith chi ac wrth roi gwybod i'r cyhoedd, yn ogystal â ni, sydd â swyddogaeth wrth graffu ar y Llywodraeth—mae angen inni wybod ble rydym ni arni ac mae angen i ni fod yn hyderus ein bod ni ar y trywydd iawn.

A gaf i ofyn hefyd am dynhau'r blaenoriaethu o fewn y gweithlu iechyd a gofal, ar ôl adroddiadau bod rhai o'r staff nad ydyn nhw'n dod wyneb yn wyneb â chleifion wedi cael eu brechu? Fe wn i fod un bwrdd iechyd yn dweud mai'r rheswm am hynny yw bod brechlynnau wedi cael eu rhoi yn y diwedd i rai staff nad ydyn nhw'n wynebu cleifion fel nad oes unrhyw ddosau sy'n barod yn cael eu gwastraffu. Rwyf i wedi awgrymu efallai y dylem ni fabwysiadau model Israel, lle gellid cynnig dosau na ddefnyddiwyd i'r cyhoedd ar sail y cyntaf i'r felin, ar derfyn dydd. Rwyf wedi tynnu sylw hefyd at ddatblygiadau arloesol eraill yn Israel sydd wedi eu gwneud nhw'n arweinwyr byd-eang ym maes brechu, gan gynnwys gweithio saith diwrnod a chanolfannau brechu gyrru drwodd, er enghraifft. Rydych chi'n dweud efallai nad ydych chi'n dymuno gweld 24 awr y dydd; ond yn sicr mae angen saith diwrnod yr wythnos.

Fe hoffwn i wybod hefyd beth ydych chi'n ei wneud ar lawr gwlad i sicrhau bod eich rhestr flaenoriaethau chi eich hun yn cael ei defnyddio. Fe wn i, er enghraifft, fod meddygon teulu yn fy etholaeth i yn awyddus i ddilyn eich canllawiau chi, a sicrhau bod holl breswylwyr cartrefi gofal yn cael eu brechu mewn un diwrnod—i gyd ar yr un pryd, 500 ohonyn nhw; y nhw yw'r brif flaenoriaeth—ond yn hytrach, fe ddosbarthwyd dosau ar gyfer cyflawni rhyw gymaint o frechu cymunedol i bobl 80 oed a throsodd. Peidiwch â'm camddeall i, mae angen i'n dinasyddion hynaf ni yn y gymuned gael eu brechu ar fyrder mawr, ond nid yw hynny mewn gwirionedd yn cydymffurfio â'r rhestr flaenoriaethau y gwnaethoch chi ei rhoi inni. Efallai y gwnewch chi wneud sylw i ni ynghylch hynny. Os oes rhestr flaenoriaeth ar gael, mae angen strategaeth i gadw ati, siawns gen i.

Rwy'n clywed meddygon teulu eraill, mewn rhannau eraill o Gymru, yn mynegi eu rhwystredigaethau ynglŷn â'r hyn sy'n ymddangos iddyn nhw yn strategaeth wael—gan anfon brechlynnau i bob meddygfa yn ei thro, yn hytrach nag atgyfnerthu'r gallu drwy'r ardal i gyd. Rwy'n dyfynnu un sydd wedi gwneud sylwadau cyhoeddus yn ardal Hywel Dda:

Os ydych chi'n ddigon anlwcus i fod yn glaf yn un o'r cymorthfeydd sydd i gael ei dyraniad yn nes ymlaen yna fe fydd yn rhaid ichi aros am y brechlyn—hyd yn oed os ydych chi yn y grŵp blaenoriaeth uchaf.... Dylai hyn olygu grwpiau blaenoriaeth, nid codau post.

Ac yn olaf, fe geir blaenoriaethau eraill—gobeithio y byddech chi'n cytuno â mi yn hynny o beth—y tu hwnt i'r naw uchaf. Nid wyf i'n awgrymu diystyru unrhyw un o'r naw prif grŵp blaenoriaeth, ond o ran yr heddlu neu'r athrawon neu'r rhai eraill sy'n wynebu'r cyhoedd wrth weithio, a wnewch chi egluro sut ydych chi'n bwriadu ehangu'r rhestr flaenoriaeth honno i gynnwys rhai y mae angen eu hamddiffyn fwyaf, y tu allan i'r grwpiau blaenoriaeth sydd gennym ni nawr?

Rwyf am orffen gyda chymhariaeth o fyd chwaraeon. Mae pobl wedi cymharu sut mae pethau'n mynd gyda'r brechu yng Nghymru gyda gwledydd eraill y DU. Mae'n naturiol bod pobl yn gwneud hynny—rydym ni wedi bod ar ei hôl hi. Mae Prif Weinidog Cymru wedi dweud nad ras yw hon, mai marathon ydyw ac nid sbrint. Mae rhedwyr marathon eiddgar yn sbrintio o ddechrau'r ras, ac mae'r rhai sy'n fuddugol yn sbrintio am y 26 milltir i gyd, fwy neu lai. Nid sôn yr ydwyf i am ras i wneud yn well na gwledydd eraill—nid yw hynny yma nac acw—ond mae angen inni gael gwybod ein bod yn llamu ymlaen cyn gynted ag y gallwn ni, er lles dinasyddion Cymru, ac mae'r cyflymder yn hanfodol.

15:35

Diolch i chi am eich sylwadau a'ch cwestiynau. Er eglurder, rwyf wedi dweud dro ar ôl tro mai ras yn erbyn y feirws yw hon; marathon o ymdrech yw hi, dros fisoedd lawer, ac rydym i gyd yn dyheu am symud cyn gynted â phosibl. Nid wyf i'n credu y gallaf i fod yn fwy eglur o ran dull gweithredu Llywodraeth Cymru na'r cyfeiriad y mae ein gwasanaeth iechyd gwladol ni'n ei gymryd. Rwy'n credu mewn gwirionedd y dylai'r hyn y mae ein staff ni'n ei wneud—staff sydd dan bwysau—fod yn destun balchder i ni i gyd. Fel ym mhob achos, mae yna adegau pan fydd beirniadaeth o'r rhaglen yn achos gofid personol i'r staff. Rwy'n sylweddoli y bydd y rhan fwyaf o'r Aelodau yn dweud nad ydynt yn beirniadu'r staff, fy meirniadu i fel Gweinidog y maen nhw, ond mae angen ystyried y cwestiwn cwbl ddilys sydd gan yr Aelodau i mi ac i arweinwyr y byrddau iechyd ac effaith hynny ar ein staff ni sy'n gweithio dan bwysau aruthrol.

Gan droi at eich pwynt cyntaf chi ynglŷn â'r gwanwyn, tymor yw'r gwanwyn ac nid yw'n dymor sydd byth yn darfod. Felly, ni fydd gennych chi syniad fel hyn, fel yr awgrymodd David Jones pan oedd ef yn y Swyddfa Gymreig, fod y gwanwyn a'r haf yn para wedyn, rywsut, tan yr hydref a'r gaeaf. Y rheswm pam rydym ni wedi nodi'r gwanwyn fel amserlen amlinellol yw bod hynny'n rhan wirioneddol o'n sefyllfa ni o ran cyflenwad y brechlynnau. Pe bai gennyf i sicrwydd llwyr o'r cyflenwad o frechlynnau hyd at ddiwedd mis Ebrill, mae'n debyg y gallwn ni roi amserlen lawer cliriach ichi. Ond fe geir peth ansicrwydd ynglŷn â hyn. A bod yn deg, nid wyf i'n credu y byddai Llywodraeth y DU yn gallu rhoi gwarant cwbl gadarn imi ar hyn o bryd o bob cludiad a ddaw cyn diwedd mis Ebrill. Fe fyddwn ni'n rhoi mwy o fanylion, wrth inni adolygu'r cynllun, ynghylch pryd yn y gwanwyn y byddwn ni'n credu y gallwn gwblhau'r holl flaenoriaethau yng ngham 1. Ond, er mwyn rhoi rhywfaint o sicrwydd, rydym ni yn disgwyl gwneud hynny cyn diwedd y gwanwyn.

Pe byddai yna her gyda'r cyflenwad o frechlynnau, pe byddai her o ran y gweinyddu, rydym ni am fod yn gwbl agored ynglŷn â hynny. Rydych chi'n cofio i ni gael achos o COVID yng nghanolfan frechu torfol Caerdydd. Fe wnaethom ni golli mwy na dau ddiwrnod o weinyddu, oherwydd fe fu'n rhaid ymdrin â'r achos hwnnw, fe fu'n rhaid glanhau'r safle a bu'n rhaid dod â staff i mewn nad oedd â chysylltiadau er mwyn parhau i redeg y ganolfan. Felly, mae'n bosibl bob amser i ddigwyddiadau ymyrryd, mae'n bosibl bob amser y bydd toriad yn y cyflenwad, ond pe byddai yna unrhyw her fel hynny, rydym ni am fod yn gwbl agored ynglŷn â'r sefyllfa honno ac, yn hollbwysig, ynglŷn â'r hyn y gallwn ni ei wneud er hynny i sicrhau parhad y rhaglen.

O ran y manylion sylweddol yr ydych yn gofyn amdanyn nhw o ran ffigurau dyddiol, nid wyf i o'r farn mai honno yw'r flaenoriaeth i ni bob dydd ar hyn o bryd. Fe fydd gennym ni fanylion wythnosol a fydd yn rhoi llawer mwy o fanylion o ran cyflwyniad y rhaglen, ac rwy'n siŵr, pan fydd pobl wedi dod yn gyfarwydd â'r gyfres wythnosol honno o ddata, y byddant yn barod i ofyn cwestiynau a chraffu ar yr hyn y mae'r data hyn yn ei gyfleu yn fanwl. Pe byddwn i'n ceisio dweud fy mod i'n dewis gweld y gyfradd honno o fanylder bob dydd, fe fyddai angen rhoi mwy o amser, egni ac ymdrech i hynny wrth olrhain y data a'u dadansoddi nhw i wneud cyfiawnder â'r gwaith, ac rwy'n amau y byddai'n rhaid inni roi amodau sylweddol ynglŷn â'r wybodaeth yn y pen draw. Mae'n rhaid gofyn ai'r dewis cywir yw buddsoddi mewn cofnodi data i fodloni gofynion yr Aelod ynglŷn ag ystadegau pob diwrnod unigol, neu a ydym yn dymuno gweld mwy o ganolbwyntio a blaenoriaeth o ran gweinyddu'r brechlyn. Ond fe fydd yna wybodaeth reolaidd yn wythnosol y byddwn ni'n ei darparu i Aelodau a'r cyhoedd yn fwy eang.

O ran eich pwynt chi am flaenoriaethu—fe ofynnwyd y cwestiwn hwn i mi sawl tro—mae'n ymddangos mai rhyw ddyrnaid o enghreifftiau ydyn nhw y mae'r byrddau iechyd wedi edrych arnynt i ddeall beth sy'n digwydd, yn fy marn i. Nid oes gennyf i unrhyw broblem o gwbl gyda dosau ar derfyn dydd, i sicrhau nad ydyn nhw'n cael eu gwastraffu, yn cael eu cynnig i staff iechyd neu ofal sydd o gwmpas, neu, yn wir, i'r cyhoedd. Nid wyf i o'r farn mai hwnnw yw'r cwestiwn mwyaf o ran polisi y mae angen imi fynd i'r afael ag ef fel y Gweinidog sy'n gyfrifol am weinyddu brechlynnau. Fy ngwaith i yw sicrhau ein bod ni'n cadw at y rhestr flaenoriaethu sydd gennym ni, ein bod ni'n sicrhau nad oes gennym bobl yn sleifio i'r grŵp hwnnw, rywsut, drwy dwyllo'r system, sydd wedi bod yn ofid i mi. Mae rhai pobl wedi dweud wrthyf eu bod nhw, rywsut, wedi gallu neidio'r ciw mewn ffordd sydd â dim i'w wneud â dyrnaid o ddosau ar derfyn dydd, rhywbeth nad wyf i'n credu y bydd unrhyw un yn poeni'n arbennig amdano. Rwyf i wedi gofyn i'r byrddau iechyd unwaith eto, a'm dealltwriaeth i yw eu bod nhw'n dilyn y rhestr o flaenoriaethu mewn ffordd briodol. Ond mater i bob un ohonom ni yw ymddwyn yn egwyddorol, ac os oes yna ddolen yn cael ei chynnig ichi ar gyfer neidio'r ciw dros bobl eraill sy'n wynebu cleifion wrth eu gwaith, mae'r cyfrifoldeb arnoch chi i beidio â gwneud hynny a mynd o flaen pobl eraill sy'n rhoi eu hunain mewn perygl bob dydd ar ein rhan ni.

O ran gweithio am saith diwrnod yr wythnos, rydym yn gweld llawer o weithio dros benwythnosau eisoes, ac rwy'n disgwyl y bydd pob bwrdd iechyd yn gweithio am saith diwrnod o bryd i'w gilydd yn ystod y rhaglen gweinyddu brechlynnau. Rwy'n gobeithio bod hynny o fudd, i egluro hynny. Mae meddygon teulu yn gweithio gyda byrddau iechyd o ran cyflenwi o ran y blaenoriaethau. Maen nhw'n gweithio gyda llywodraeth leol hefyd. Fe fydd pob bwrdd iechyd a detholiad o bartneriaid llywodraeth leol yn cyfarfod dros y dyddiau nesaf, os nad ydyn nhw wedi cyfarfod yn barod, i fynd trwy fanylion eu rhaglen nhw. Fe fyddan nhw'n gallu mynd drwy'r hyn y gallan nhw ei wneud gyda gofal sylfaenol i sicrhau bod ganddyn nhw safleoedd sy'n addas, oherwydd, fel y dywedais i, fe fydd llawer o safleoedd gofal sylfaenol yn adeiladau addas at y diben o redeg canolfan frechu—un leol. Er hynny, efallai na fydd rhai ohonyn nhw—ac rydym ni i gyd yn ymwybodol o'r meddygon teulu sy'n gweithio o feddygfa a addaswyd yn wreiddiol o res o dai teras—yn briodol fel lleoliad ar gyfer brechu. Ond mae hyn yn ymwneud â pha leoliadau addas sydd gennym ni mewn cymunedau lleol sy'n hygyrch i bobl fel y ceir cynnydd o ran niferoedd a chyflymder.

O ran y cwestiwn ynglŷn â grwpiau galwedigaethol a'r rhestr flaenoriaethau, rwy'n credu imi fod yn eglur iawn yn hyn o beth ac rwy'n hapus i egluro'r sefyllfa unwaith eto. Mae gennym ni restr o grwpiau blaenoriaeth oddi wrth y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu a gafodd ei gymeradwyo ganddo a fydd yn ein helpu ni o ran 99 y cant o'r marwolaethau y gellir eu hosgoi—dyna yw cam 1. Pe byddem ni'n ychwanegu at honno rai nad ydyn nhw ar y rhestr, yna fe fyddem ni'n amddifadu pobl sydd yn y grŵp mwyaf agored i niwed. Felly, o ran athrawon, swyddogion yr heddlu neu'n unrhyw grŵp arall, os rhoddir lle iddyn nhw ar gam 1, fe fyddai rhywun arall sydd â mwy o angen yn cael ei amddifadu. Meddyliwch chi am y peth fel hyn: os ydych chi'n drydydd ar ddeg yn y ciw, a'ch bod chi'n cael eich symud i'r degfed lle, ni allwch chi ddweud wedyn, 'Nid wyf i'n galw am amddifadu neb, dim ond i mi gael bod yn ddegfed.' Mae'r rhai a oedd o'ch blaen chi y tu ôl ichi erbyn hyn. A'r cyngor eglur iawn a gawsom ni yw pe byddem ni'n gwneud hynny, ar gyfer pa grŵp o weithwyr rheng flaen bynnag, yna fe fyddai hynny'n golygu y byddem ni'n gwneud dewis bwriadol a fyddai'n rhoi pobl eraill mewn perygl, ac fe fyddai hynny'n achosi anfon cleifion i'r ysbyty a marwolaethau y gellir eu hosgoi.

Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am godi'r pwynt, ac fe fyddwn innau'n ailadrodd mai dyna pam mai'r dull hwn sydd gennym ni. Nid penderfyniad mympwyol mohono, mae'n ymwneud mewn gwirionedd â diogelu'r cyhoedd ac achub bywydau. Fe wn i fod yr Aelod yn deall hynny ac y bydd ef yn cefnogi'r dull hwn; mae yna leisiau eraill, wrth gwrs, sy'n mynegi safbwynt arall ac wedi mynnu ein bod ni'n defnyddio dull hollol wahanol. Rwy'n gobeithio y bydd Aelodau o bob lliw gwleidyddol yn deall mai hwnnw yw'r dewis yr ydym ni'n ei wneud. Dyna'r penderfyniad a wneuthum i yma yng Nghymru, ac nid wyf i'n mynd i wneud dewis arall a fyddai o bosibl yn cadw grŵp unigol o randdeiliaid yn hapus am ychydig funudau. Fe fyddai hynny, rwy'n siŵr, yn achosi llawer mwy o ofid a dryswch ac, a dweud y gwir, yn arwain at farwolaethau y gellid eu hosgoi.

15:45

Diolch. Rydym ni wedi cael dau gwestiwn ac mae dwy ran o dair o'r amser a neilltuwyd ar gyfer y datganiad wedi mynd, felly a gaf i atgoffa' pobl yn garedig am yr angen i gynnwys pawb. Mae gen i gryn dipyn o siaradwyr. Alun Davies.

Diolch i chi, Dirprwy Lywydd. Mae gennyf i ddau gwestiwn. Mae'r cyntaf yn ymwneud â pha mor gyflym y bydd y rhai dros 70 oed sydd â chyflwr sy'n eu gwneud nhw'n agored i niwed clinigol yn cael cynnig brechlyn oherwydd fe fyddan nhw, yn amlwg, mewn mwy o berygl, ac mae'n bwysig ein bod ni'n gallu ymdrin â'r rhain. Ond hefyd y bobl hynny sy'n rhannu aelwyd â'r bobl hynny na fydden nhw'n perthyn i un o'r grwpiau agored i niwed hynny, ond, yn amlwg, mae'r aelwyd yn un uned deuluol, ac os ydym am frechu un rhan o'r uned honno, mae'n ymddangos ei bod yn gwneud synnwyr yn reddfol i frechu'r uned deuluol gyfan honno er mwyn diogelu'r unigolyn sy'n agored i niwed.

Mae'r ail gwestiwn yn ymwneud â gofalwyr nad ydyn nhw'n cael eu talu. Mae pawb ohonom yn gwybod mai gofalwyr nad ydyn nhw'n cael eu talu yw'r fyddin enfawr o bobl sy'n gofalu am rai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn y wlad hon. Beth yw safle'r gofalwyr di-dâl? Yn fy marn i, os oes yna fwlch yn y strategaeth hon, mae'n golygu'r rheini sy'n gofalu bob dydd am oedolion a phlant sy'n agored i niwed.

Ac yn olaf, Gweinidog, aelodau staff mewn ysgolion arbennig. Fe nodais eich bod chi'n dweud y bydd y staff sy'n darparu gofal—gofal personol—a chymorth i blant a phlant sy'n arbennig o agored i niwed mewn ysgolion arbennig yn cael eu cynnwys ar y rhestr flaenoriaeth. Tybed beth fyddai eu safle nhw ar y rhestr honno, a phryd y gallen nhw ddisgwyl cael eu brechu. Diolch.

Diolch i chi am y cwestiynau.

Felly, ynglŷn ag amseriad y rhai dros 70 oed a'r rhai sy'n agored iawn i niwed yn glinigol, sef y bobl a warchodir, rydym ni'n disgwyl cynnig brechlyn i bawb ohonynt erbyn canol mis Chwefror. Mae hynny ar eu cyfer nhw yn hytrach na'u haelwyd gyfan. Rydym ni wedi holi, ac aeth nifer o gwestiynau yn ôl i'r JCVI ynglŷn â'r bylchau, gan gynnwys y cwestiwn am ofalwyr di-dâl. Fe fyddan nhw'n parhau i edrych ar y dystiolaeth o ran sut y gallwn ni wneud y buddiant mwyaf o ran osgoi niwed a marwolaethau. Ond rwy'n deall yn llwyr yr achos a wneir ynghylch gofalwyr di-dâl. Mae'n gwbl bosibl y byddwn ni'n gweld rhywfaint o gyngor diwygiedig, oherwydd dyna'n union a ddigwyddodd gyda staff ysgolion arbennig sy'n rhoi gofal personol: fe wnaethom ni ailystyried. Ac maen nhw'n gyfatebol, yn y bôn, i staff gofal cymdeithasol sy'n rhoi gofal personol hefyd. Felly, fe fyddan nhw'n cael blaenoriaeth o fewn y grŵp cam cyntaf hwn, ac fe fyddwn ni'n ceisio sicrhau eu bod nhw'n cael y cynnig i gael eu brechu. Mae hwn yn grŵp ar wahân o staff, a hynny oherwydd bod eu gofal nhw'n cyfateb yn uniongyrchol â'r gofal y byddech chi'n disgwyl i rai gweithwyr iechyd a gofal rheng flaen ei roi.

Fe fyddaf i'n holi'r prif swyddog meddygol eto ynglŷn â'r ddau gwestiwn yr aethom yn ôl â nhw i'r JCVI, ond fy nealltwriaeth i yw y byddan nhw, o ran gofalwyr di-dâl, yn cael eu cynnwys mewn grwpiau blaenoriaeth; fe allan nhw gael blaenoriaeth wahanol ac fe fyddan nhw'n mynd i'r ail gam. Fe fydd nifer o'r gofalwyr hynny, os ydyn nhw'n perthyn i gategorïau eraill yn y cam cyntaf, yn cael eu brechu yn ôl y categori hwnnw. Fe wyddom fod nifer o ofalwyr di-dâl mewn gwirionedd o fewn y proffiliau oedran yr ydym ni'n ymdrin â nhw yng ngham 1 ar hyn o bryd, ond nid pob un ohonyn nhw. Felly, rydym yn ystyried a oes yna ffordd o'u disgrifio mewn modd y bydd pobl yn ei ddeall, ac y bydd y GIG yn gallu ei fodloni a'i ateb, a rhoi'r sicrwydd y gwn y mae'r Aelod yn ei geisio ac yn gofyn amdano ar ran ei etholwyr, a hynny'n briodol iawn.

Diolch am eich datganiad, Gweinidog, ac fe hoffwn i gymryd ennyd i ddiolch i'r holl wyddonwyr a'r gwirfoddolwyr sydd wedi ei gwneud hi'n bosibl inni allu trafod y rhaglen frechu hon. Ddoe, roedd yn flwyddyn i'r diwrnod ers y farwolaeth gyntaf erioed o COVID-19, ac mewn dim ond 12 mis rydym wedi cymeradwyo tri brechlyn. Mae hyn yn wirioneddol ryfeddol. Gweinidog, sut fyddwch chi'n monitro effeithiolrwydd y brechlyn dros amser, yn enwedig gan fod y cyfnod rhwng dosau yn wahanol iawn i'r hyn a gynhaliwyd yn ystod treialon cam 3?

Rwyf innau hefyd yn pryderu am wastraffu brechlynnau oherwydd nad yw pobl yn cadw at apwyntiadau, felly rwy'n pryderu o ran pa gynlluniau sydd gennych chi i leihau'r gwastraff. A ydych chi wedi ystyried cael rhestr o bobl, yn enwedig athrawon neu swyddogion yr heddlu, y gellid eu galw nhw i mewn i gael eu brechu ar derfyn dydd, gan sicrhau nad oes yr un dos o'r adnodd gwerthfawr hwn yn mynd yn wastraff?

Yn olaf, Gweinidog, sut ydych chi am sicrhau y bydd pobl sy'n cael eu hail ddos yn cael yr un brechlyn â'u dos cyntaf? Mae'n rhaid inni sicrhau bod gennym ddigon o gyflenwad o bob brechlyn unigol i warantu na fydd brechlynnau amrywiol yn cael eu cymysgu. Ac yn olaf, sut ydych chi am fonitro hyn a pha drefniadau a wnaethoch chi gyda Llywodraeth y DU i wneud yn siŵr fod yna ddosau ychwanegol o frechlyn penodol pe byddai angen? Diolch yn fawr. Diolch i chi.

15:50

Diolch am y cwestiynau. O ran bod yr ail ddos yn defnyddio'r un math o frechlyn â'r dos cyntaf, yn sicr dyna yw ein bwriad ni. Fe welais i awgrym braidd yn ddi-fudd yn y New York Times y gellid eu cymysgu nhw, ac ni fu hynny erioed yn fwriad yng Nghymru, ac ar hyn o bryd, nid oes gennym broblem gyda chyflenwad. Pe byddai angen gwneud felly, yna rwy'n fwy na bodlon, parod ac abl i fynd at Weinidog brechlynnau y DU i sicrhau ein bod yn cael y swm cywir o'r cyflenwad ar gyfer rhoi'r ail ddos. Fe fyddwn yn gallu cael yr wybodaeth honno, nid yn unig yn gyflym, ond i roi dosau o'r brechlyn yn ddiogel drwy wasanaeth imiwneiddio Cymru, unwaith eto, a adeiladwyd o'r newydd gan ein gweithwyr ni yma yng Nghymru.

O ran gwastraff, mae yna drefn galw i mewn eisoes yn bodoli, felly mae gan y byrddau iechyd ddull wrth gefn eisoes ar derfyn dydd pe bai yna wastraff diangen. Yn wir, mae ein ffigurau ni'n dda iawn o ran gwastraff, ac rwy'n disgwyl y bydd hynny'n rhan o'r wybodaeth wythnosol y byddwn ni'n ei rhoi. Rydym yn credu y gallwn ddarparu ffigur defnyddiol ar wastraff ac fe ddylai hwnnw ddangos lefelau gwastraff isel iawn, ac, unwaith eto, mae hynny'n glod i'r staff sy'n cyflwyno'r rhaglen.

O ran bod â mwy i'w ddysgu ac effeithiolrwydd y brechlynnau ymhen amser, wel, wrth gwrs, fe fyddwn ni'n dysgu llawer wrth inni eu defnyddio. Rydym yn credu, o'r dystiolaeth a gawsom, pan fyddwn wedi rhoi'r brechlyn i bawb sydd yn y grŵp o bobl yn y cam cyntaf y bydd hynny'n ymdrin â 99 y cant o'r achosion o gleifion yn cael eu derbyn i ysbyty a'r marwolaethau y gellir eu hosgoi. Fe fydd hynny, ynddo'i hunan, yn gwneud gwahaniaeth sylweddol i'n sefyllfa ni. Fe fyddwn ni'n dysgu mwy wedyn am hirhoedledd y brechlyn a'r materion sy'n ymwneud â throsglwyddiad, os ydych chi wedi cael y brechlyn neu beidio, gyda threigl amser. Ond, fel bob amser, nid yw ein sylfaen wybodaeth yn gyflawn eto. Gallwn fod yn hyderus bod gennym  frechlynnau sy'n effeithiol, ac sy'n cynnig amddiffyniad uchel yn y dos cyntaf, ond mae gan bob un ohonom ni lawer i'w ddysgu eto yn y misoedd i ddod.

Gweinidog, rwyf am fynd â chi yn ôl at flaenoriaethu cam 2 os caf i, gan na wnaethoch ateb cwestiwn Andrew R.T. ynglŷn â hyn. Nid wyf yn credu bod unrhyw un ohonom ni'n awgrymu y dylid ail-flaenoriaethu'r broses o gyflwyno cam 1 mewn unrhyw ffordd, ond rwy'n awyddus i wybod a ydych chi'n bersonol yn cydymdeimlo â'r ddadl y dylai staff ysgol fod o fewn y blaenoriaethu cam 2 ochr yn ochr â'r rhai yr ydym eisoes wedi cael rhyw syniad ohonyn nhw. Rwy'n gwerthfawrogi'r hyn a ddywedwch chi am y JCVI, ond tua diwedd y rhestr flaenoriaeth honno, mae'n ymddangos ei bod yn ymwneud ag oedran yn bennaf. Mae pob Llywodraeth yn dweud mai ysgolion ddylai fod y rhai diwethaf i gau a'r cyntaf i agor, felly fe fyddwn i'n falch o gael clywed rhywbeth gennych chi am hynny.

Ac yna'n ail, yn gyflym, gyda'r cwestiwn a gododd Alun Davies am staff yn rhoi gofal personol i ddisgyblion mewn ysgolion arbennig, a wnewch chi ddweud wrthym a oedd yna reswm pam na chafodd hyn ei gyflwyno mewn ysgolion prif ffrwd lle mae'n rhaid i'r staff roi gofal personol i'r plant hynny sydd ei angen yn y fan honno hefyd? Diolch.

Diolch am y cwestiynau. A bod yn deg, rwy'n credu bod y cwestiwn am gyflwyno cam 2 yn ddryslyd ar y dechrau, ac o ran cyflwyno cam 2 a'r cwestiwn am staff ysgol, wrth gwrs rwy'n cydymdeimlo ag amrywiaeth o grwpiau galwedigaethol sy'n gweithio fel gweithwyr allweddol i gadw pob un ohonom yn ddiogel. Yn benodol, er ein bod ni'n aros gartref, rydym yn dibynnu ar grwpiau o bobl i gynnal rhywfaint o normalrwydd yn y cyfnod eithriadol hwn. Mae gennyf i gydymdeimlad hefyd â phobl sy'n gweithio yn yr heddlu a gwasanaethau eraill, ond mae'r rhestr flaenoriaeth yn ymwneud â sut yr ydym ni'n achub bywydau.

O ran cam 2, fel y dywedais i'n eglur yn fy natganiad i, nid ydym eto wedi cael cyngor gan y JCVI na'n prif swyddogion meddygol ni ar flaenoriaethu yn ystod yr ail gam hwnnw. Ac fe fydd y dystiolaeth ynglŷn â sut y gallwn ni osgoi'r niwed mwyaf, a sut y gallwn fwrw ymlaen cyn gynted â phosibl i ddiogelu'r boblogaeth oedolion o ddiddordeb mawr i mi. Ond i roi syniad i chi o'r cyfraddau gwahaniaethol yr ydym yn ymdrin â nhw ar hyn o bryd, fe ddywedodd y dirprwy brif swyddog meddygol, Jonathan Van-Tam, wrth Weinidogion ar draws y pedair gwlad mewn galwad nid mor bell yn ôl â hynny y byddai 43 o frechiadau i breswylwyr cartrefi gofal yn arbed un bywyd, mae'n debyg, a byddai tua 100 o frechiadau i bobl dros 80 oed yn achub un bywyd; i achub bywyd un athro sydd dan 30 oed heb fod yn agored i unrhyw niwed ychwanegol, mae angen brechu 62,000 o bobl. Felly, mae hyn yn tanlinellu pam mai'r grwpiau sydd gennym ni ar hyn o bryd sy'n cael eu blaenoriaethu. A phan fyddwn ni'n dechrau ar yr ail gam, gallwn fod yn hyderus ein bod ni'n brechu pobl lle mae risg yn bodoli o hyd, ond risg sy'n llawer llai. Ac felly dyna pam mae gennym restr flaenoriaeth a dyna pam rydym ni'n mabwysiadu'r dull o flaenoriaethu staff o fewn hwnnw.

15:55

Allaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad a hefyd llongyfarch a thalu teyrnged i holl staff y gwasanaeth iechyd sy'n darparu'r gwasanaethau hollol sylfaenol yma sy'n mynd ymlaen? Diolch iddyn nhw i gyd. Mae'r sefyllfa'n ddifrifol, fel y mae'r Gweinidog wedi dweud, a dwi'n credu bod angen gwthio'r brechlyn i mewn i filoedd o bobl fel mater o argyfwng, fel mater o frys. Mae lefel y feirws yn parhau yn uchel iawn yn ein cymunedau. Mae angen gweithredu ar garlam, felly, a sicrhau bod Cymru yn cael ei chyfran deilwng o frechiadau hefyd, achos mae yna ddelwedd allan yna fod Cymru ar ei hôl hi efo'r brechlyn yma, a phobl yn poeni bod y lefelau uchel o'r feirws yn mynd i esgor ar amrywiadau newydd eto o'r feirws fel y mae'r amser yn mynd ymlaen a'r lefelau uchel o'r feirws yn parhau. Mae'n bwysig gweithredu ar garlam felly; a fyddai'r Gweinidog yn cytuno?

Byddwn, fe fyddwn i, diolch, a diolch yn arbennig i chi am sôn, unwaith eto, am ein staff ni, sy'n gweithio dan bwysau anhygoel i roi'r brechlyn a diogelu'r cyhoedd hefyd, ond, yn ogystal â hynny, o ran y gofal a'r triniaethau parhaus i bobl sy'n gleifion COVID ac afiechydon eraill hefyd heblaw am COVID. Ac yn sicr nid oes prinder o faterion brys o fewn ein gwasanaeth iechyd gwladol ni a'r sefydliadau partner ar gyfer y dasg dan sylw. Rwy'n deall fod yna rywfaint o bryder o ran 'A yw Cymru ar ei hôl hi neu beidio?' Rwyf i'n credu, pan edrychwch chi ar y cynnydd sydd wedi bod dros yr wythnos ddiwethaf, fe aethom ni ati'n gynt na'r Alban o ran niferoedd y pen yn ystod yr wythnos ddiwethaf, ond nid mor gyflym â Lloegr na Gogledd Iwerddon. Pan ddown ni'n ôl i ystyried hyn eto ganol mis Chwefror ac yna cyn y Pasg, rwy'n credu y bydd pobl yn wirioneddol falch o'r hyn y bydd Cymru wedi ei gyflawni. Rwy'n hyderus y bydd tîm Cymru yn cyflawni dros bob un ohonom o ran diogelu'r cyhoedd yn fwy eang.

O ran eich pwynt chi am yr heriau sy'n codi ynghylch amrywiolion newydd, mae gennym amrywiolion De Affrica a Swydd Caint y gwyddom eu bod nhw'n ymledu'n llawer cyflymach, ac mae hynny wedi achosi problem ddirfawr ym mhob rhan o'r DU. Felly, rydych chi'n ymwybodol, fel y mae pob Aelod arall a oedd yn bresennol yn y briff ar gyfer aelodau'r pwyllgor iechyd a gofal cymdeithasol heddiw, fod yna filoedd o amrywiolion o'r coronafeirws wedi dod i'r amlwg, a'u bod nhw'n cael eu monitro rhwng y gwahanol asiantaethau iechyd cyhoeddus yn y Deyrnas Unedig. Ac nid yw'r amrywiolyn yn peri pryder oni bai iddo fod ganddo agweddau anodd neu drafferthus. Dyna pam rydym ni mor bryderus am amrywiolyn De Affrica ac amrywiolyn Swydd Caint. Rydym yn trafod y rhain ac yn trafod amrywiolyn mincod Denmarc, ond nid ydym yn trafod y miloedd o amrywiolion eraill sydd wedi codi oherwydd eu bod wedi diflannu. Felly, ie, yr achosion mwy mynych, rwy'n deall pam y gall fod mwy o bryder oherwydd hynny, ond mewn gwirionedd mae gennym system gymharol dda o wyliadwriaeth, ac yn achos pob un  amrywiolyn sy'n peri pryder mae'r un mesur o reolaeth yn gweithio: cadw eich pellter, golchi eich dwylo, gwisgo gorchudd ar eich wyneb lle bo hynny'n bosibl, awyru digonol ac, yn hollbwysig, osgoi cymysgu ag aelwydydd eraill. Dyna'r mesur gorau o reolaeth y gallwn ni i gyd ei gymryd. Ac fe fydd hynny'n ein helpu ni i gael dyfodol gwahanol iawn gyda chymaint ohonom â phosibl ar ddiwedd y daith hon gyda'n gilydd, pan fydd y brechiadau yn darparu ar gyfer y boblogaeth gyfan yn cael ei chynnwys a'i hamddiffyn.

Diolch. Diolch yn fawr am fy ngalw i. Yn dilyn fy nghwestiwn i'r Trefnydd yn gynharach, pan awgrymodd hi y gallwn i godi'r rhain gyda chi nawr, yn gyntaf, o ystyried eich cyfeiriad chi at yr heddlu yn benodol, sut fyddech chi'n ymateb i alwad Ffederasiwn Heddlu Gogledd Cymru am ystyried rhoi rhyw gymaint o flaenoriaeth i'r heddlu ar raglen frechu COVID-19. Fel y dywedodd eu hysgrifennydd wrthyf yn ysgrifenedig ddoe, 'O ddydd i ddydd, mae swyddogion yr heddlu yn peryglu eu diogelwch, eu hiechyd a'u lles nhw eu hunain wrth geisio amddiffyn pob un ohonom ni. Yn anffodus, yn y gogledd rydym wedi gweld llawer o gydweithwyr yn sâl gyda COVID-19, a rhai ohonynt angen triniaeth mewn ysbyty, a llawer mwy yn gorfod hunanynysu.'

Ac yn olaf, sut ydych chi'n ymateb i'r etholwr a ysgrifennodd ataf i yn galw am roi rhywfaint o flaenoriaeth i oedolion awtistig hefyd ar y rhaglen brechu COVID? Mae ei brawd hi'n byw yn y gogledd, ac mae ganddo anabledd dysgu ac awtistiaeth. Fe gyfeiriodd hi at ymchwil ddiweddar gan Iechyd Cyhoeddus Lloegr a ganfu fod cyfradd y marwolaethau oherwydd COVID chwe gwaith yn uwch ymysg pobl ag anabledd dysgu na'r boblogaeth yn gyffredinol.

16:00

Daeth y Llywydd i’r Gadair.

Credaf, o ran eich pwynt olaf, fod hynny'n rhywbeth y gwn i fod y prif swyddog meddygol a'n prif nyrs yn pryderu'n benodol yn ei gylch, oherwydd mae ffigurau ar gael ynglŷn â chyfradd marwolaethau fwy sylweddol ymhlith pobl ag anabledd dysgu. Ein her yw canfod ai'r anabledd dysgu ei hun sy'n gyfrifol mewn gwirionedd neu a oes cyflyrau iechyd eraill sy'n bodoli eisoes, ac, mewn gwirionedd, pan fyddwch yn meddwl am hyn, ymhlith y rhan fwyaf o'n hoedolion ag anabledd dysgu mae mwy o bobl sydd â'r hawl i gael pigiad ffliw'r GIG, ac felly, mewn gwirionedd, byddant yn cael eu cynnwys yn y cyfnod cyntaf. Os ydych chi fel fi, ac mae gennych chi hawl i gael pigiad ffliw'r GIG oherwydd cyflwr iechyd sy'n bodoli'n barod, nid oherwydd eich oedran—er y daw'r amser hwnnw, gobeithio, maes o law—yna mae hynny'n golygu eich bod mewn lle gwahanol ar y rhestr o gymharu â ble byddwn i pe bawn i'n cael fy nhrin yn ôl fy mhroffil oedran. Felly, mae amrywiaeth o gategorïau eraill a fydd, yn fy marn i, yn amlygu eu hunain i sicrhau bod y bobl sydd fwyaf agored i niwed yn cael eu gweld yn ôl trefn blaenoriaeth.

A phan ddaw'n fater o amddiffyn yr heddlu, rydym ni eisoes yn treialu profion llif unffordd fel amddiffyniad ychwanegol i'r heddlu i helpu pobl i hunanynysu os ydyn nhw'n asymptomatig ac i ddiogelu ein gweithlu yn yr heddlu. Mae hwnnw'n arbrawf y mae pob heddlu yng Nghymru gyfan yn ei gefnogi. O ran galwad ffederasiwn yr heddlu i gael eu gosod yn uwch ar y rhestrau blaenoriaeth, rwy'n credu fy mod wedi ymdrin â hynny'n helaeth ddoe yn y gynhadledd i'r wasg ac yn gynharach heddiw. Mae effaith wirioneddol ar symud grwpiau staff galwedigaethol o gwmpas, ac effaith ar atal y nifer fwyaf bosibl o farwolaethau.

5. Dadl ar Ddatganiad: Cyllideb Ddrafft 2021-2022

Yr eitem nesaf, felly, yw'r ddadl ar ddatganiad ar y gyllideb drafft ar gyfer 2021-22, a dwi'n galw ar y Gweinidog Cyllid i wneud y datganiad yma. Rebecca Evans.

Rwy'n falch o wneud datganiad am y gyllideb ddrafft ar gyfer 2021-22, a gyflwynwyd ar 21 Rhagfyr. Yn dilyn degawd o gyni, mae'r gyllideb hon wedi'i gosod yng nghyd-destun y pandemig, sy'n parhau i gael effaith ddofn ar ein bywydau ni i gyd, gyda phobl sy'n agored i niwed yn economaidd ac yn gymdeithasol yn dioddef waethaf. Rydym ni hefyd wedi wynebu diwedd cyfnod pontio'r UE a'r argyfwng hinsawdd parhaus, ac roeddem yn wynebu setliad cyllideb siomedig gan Lywodraeth y DU yn eu cylch gwariant un flwyddyn. Bydd ein cyllideb refeniw graidd ar gyfer gwariant dydd i ddydd y pen yn 2021-22 yn parhau'n fwy na 3 y cant yn is mewn termau real nag yr oedd yn 2010-11. Mae ein cyllideb gyfalaf wedi gostwng 5 y cant o'i chymharu â'r llynedd. Rydym ni wedi gweld torri addewidion o ran cyllid ar ôl gadael yr UE, gan ein gadael yn waeth ein byd y flwyddyn nesaf, gyda'r holl weinyddiaethau datganoledig yn cael eu gadael yn y niwl o ran eu cyfran o'r gronfa gydbwyso. Er ein bod yn croesawu'r £766 miliwn o gyllid COVID ar gyfer 2021-22, mae hyn yn llawer llai na'r £5 biliwn a ddyrannwyd i Gymru eleni, ac rwy'n pryderu y bydd penderfyniadau llywodraeth y DU ar y funud olaf un yn golygu unwaith eto ein bod yn dysgu am gymorth pellach heb ymgysylltu ymlaen llaw.

Gan droi at elfennau allweddol ein cyllideb, mae'r gyllideb hon yn gwneud defnydd llawn o'n pwerau trethu datganoledig. O 22 Rhagfyr, rwyf wedi dod â rheoliadau treth i rym i gynyddu refeniw i gynnydd o 1 pwynt canran yng nghyfradd breswyl uwch y dreth trafodiadau tir. Mae'r rheoliadau hyn hefyd yn cefnogi busnesau drwy gynyddu'r trothwy cychwynnol o 50 y cant ar gyfer cyflwyno treth trafodion tir ar drafodion eiddo busnes. Ni fydd y rhan fwyaf o fusnesau sy'n prynu eiddo dibreswyl sy'n costio llai na £225,000 bellach yn talu unrhyw dreth trafodion tir. Gyda'i gilydd, bydd y newidiadau hyn yn cynhyrchu tua £13 miliwn bob blwyddyn, sydd, y flwyddyn nesaf, yn cefnogi buddsoddiad mewn tai cymdeithasol.

O fis Ebrill 2021, bydd cyfraddau'r dreth gwarediadau tirlenwi yn cynyddu yn unol â chwyddiant i gefnogi ein nod o leihau gwastraff sy'n mynd i safleoedd tirlenwi, yn gyson â chyfraddau'r DU i ddiogelu rhag trosglwyddo gwastraff dros y ffin. Yn unol â'n hymrwymiad i beidio â chynyddu cyfraddau treth incwm Cymru yn ystod tymor y Senedd hon, bydd y cyfraddau ar gyfer 2021-22 yn aros yn ddigyfnewid, ar 10c ym mhob un o'r tair cyfradd.

Gan droi at fenthyca, mae ein setliad cyfalaf cyfyngedig yn golygu bod yn rhaid inni fanteisio i'r eithaf ar y dulliau cyflawni sydd ar gael inni. Byddwn yn benthyca £150 miliwn yn 2021-22—yr uchafswm y gallwn ei gael o dan y fframwaith cyllidol—gan ddefnyddio £125 miliwn o refeniw o gronfa wrth gefn Cymru hefyd.

Er gwaethaf yr amgylchiadau hyn, rydym yn manteisio i'r eithaf ar y cyllid sydd ar gael i ni i ddiogelu iechyd y cyhoedd a'r economi, i adeiladu dyfodol gwyrddach, a sbarduno newid i greu Cymru decach a mwy cyfartal. Mae ein hymrwymiad i ddiogelu iechyd a gwasanaethau cyhoeddus wrth wraidd ein dull gweithredu. Rydym yn darparu £420 miliwn ychwanegol ar gyfer iechyd a gwasanaethau cymdeithasol, gan gynnwys hwb o £10 miliwn i grant y gweithlu gofal cymdeithasol a £33 miliwn ar gyfer gwasanaethau iechyd meddwl. Ynghyd ag ymyriadau eraill, mae hyn yn golygu ein bod yn buddsoddi mwy na £42 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn nesaf i gefnogi iechyd meddwl a llesiant pobl.

Rydym yn darparu'r setliad gorau posib i lywodraeth leol o dan yr amgylchiadau ariannol presennol, gyda £176 miliwn i gefnogi pwysau ar ysgolion a gwasanaethau cymdeithasol. Rydym yn buddsoddi mewn addysg, gan gynnwys £20 miliwn o gyllid ychwanegol i gefnogi'r cynnydd a ragwelir yn nifer y myfyrwyr sy'n cofrestru yn y chweched dosbarth ac addysg bellach. Rydym yn cynyddu buddsoddiad mewn tai fforddiadwy a thai cymdeithasol i £200 miliwn y flwyddyn nesaf, gan ddarparu 3,500 o gartrefi newydd ychwanegol, yn ogystal â £40 miliwn ychwanegol ar gyfer grantiau cymorth tai i gefnogi ein nod o roi terfyn ar ddigartrefedd.

Mae'r argyfwng hinsawdd yn parhau i fod â lle amlwg yn ein cynlluniau. Gan adeiladu ar y pecyn buddsoddi cyfalaf gwerth £140 miliwn a gyhoeddwyd y llynedd, rydym yn dyrannu £97 miliwn ychwanegol i hyrwyddo datgarboneiddio a gwella bioamrywiaeth ymhellach. Byddwn yn adeiladu dyfodol gwyrddach, gyda £40 miliwn ychwanegol ar gyfer seilwaith addysg fodern, gan gynnwys £5 miliwn ar gyfer cynllun treialu ysgolion sero-net a £5 miliwn arall i ddatblygu coedwig genedlaethol Cymru. Byddwn yn parhau i ddatgarboneiddio trafnidiaeth, gan roi hwb o £20 miliwn i gyllid teithio llesol a darparu cyfanswm buddsoddiad o £275 miliwn mewn rheilffyrdd a metro. Bydd £20 miliwn arall hefyd yn cael ei neilltuo i fynd i'r afael â thlodi tanwydd a chefnogi rhaglenni ynni adnewyddadwy.

Mae'r gyllideb hon yn rhoi ein gwerthoedd o degwch a chydraddoldeb ar waith. Ochr yn ochr â chymorth wedi'i dargedu i'r rhai mwyaf agored i niwed, bydd £13.4 miliwn ychwanegol yn cefnogi plant a phobl ifanc, gan gynnwys £8.3 miliwn i ddatblygu ein diwygiadau blaenllaw i'r cwricwlwm. Rydym yn buddsoddi mwy i helpu gweithwyr ar incwm isel i uwchsgilio ac ailhyfforddi, gyda hwb o £5.4 miliwn i'r cyrsiau rhydd a hyblyg a gynigir drwy gyfrifon dysgu personol.

Er bod gennym ni obaith nawr yn sgil y brechlynnau, mae llawer o ansicrwydd o hyd ynghylch y dyfodol ac effaith y pandemig parhaus. Rydym yn darparu pecyn ymateb cychwynnol i COVID o £77 miliwn, i roi sicrwydd lle mae ei angen fwyaf. Rwy'n falch bod hyn yn cynnwys Cymru'n parhau i arwain y ffordd o ran prydau ysgol am ddim, gyda £23 miliwn ychwanegol i warantu prydau bwyd drwy'r gwyliau hyd at y Pasg, 2022. Fodd bynnag, o ystyried yr ansicrwydd sylweddol sydd o'n blaenau, rwy'n dal gafael ar weddill cyllid COVID, gyda dyraniadau eraill posib yn y gyllideb derfynol yn canolbwyntio'n benodol ar gymorth i'r GIG a llywodraeth leol.

Er gwaethaf yr amgylchiadau mwyaf heriol yr ydym ni wedi'u hwynebu ers dros 20 mlynedd o ddatganoli, rwy'n falch bod y gyllideb hon yn diogelu, yn adeiladu ac yn newid er mwyn sicrhau Cymru fwy ffyniannus, mwy cyfartal a gwyrddach. Diolch, Llywydd.

16:05

Nick Ramsay.

Mae'n ymddangos ein bod yn cael trafferth eich clywed chi, Nick Ramsay, er nad yw'n ymddangos eich bod wedi eich tawelu.

A dyna fi'n credu bod y cyfan yn mynd i redeg yn llyfn, a minnau wedi dad-dawelu, ac rwyf wedi curo fy hun.

Diolch, Llywydd, a diolch, Gweinidog, am y datganiad.

Rwy'n sylweddoli bod y datganiad hwn wedi'i gwtogi heddiw oherwydd cyfyngiadau amser, felly byddaf yn gryno. Rydym yn amlwg yn mynd drwy gyfnod heriol iawn fel gwlad, o ran iechyd y cyhoedd ac yn ariannol, fel y mae'r Gweinidog Cyllid newydd gyfeirio ato, ac mae cyfnod heriol yn gofyn am gyllideb sy'n gwneud y mwyaf o bob punt yng Nghymru. Nawr, er gwaethaf barn eithaf negyddol y Gweinidog—ar un adeg, beth bynnag—ynghylch y ffaith bod gwariant refeniw wedi gostwng o'i gymharu â 2010-11, mae'r pandemig, wrth gwrs, wedi golygu bod gwariant Llywodraeth Cymru wedi cynyddu'n sylweddol, 4.6 y cant mewn termau arian parod, i dros £22 biliwn.

Rwyf yn credu, wrth ymateb i'r ddadl hon, y byddai'n dda cael rhywfaint o eglurder gan y Gweinidog ynglŷn â'r mater hwn ynghylch cyllid heb ei ddyrannu, sydd wedi'i godi'n gynharach heddiw a thros y dyddiau diwethaf. Nid yw'n glir i mi pam mai dim ond £77 miliwn o ddyraniad cyllid y flwyddyn i ddod sydd eto i'w ddyrannu, ac mae pryderon o hyd nad yw £1 biliwn o gyllid COVID-19 o eleni wedi'i wario ychwaith—fel y dywedais, mater a godwyd yn gynharach. Felly, pe baem yn clywed gan y Gweinidog ynghylch yr hyn sy'n digwydd, byddai hynny'n ddefnyddiol.

Mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi galw'n gyson am gynllun adfer i Gymru, nid yn unig i dywys Cymru drwy bandemig presennol COVID-19, ond hefyd i ddarparu'r gwasanaethau cyhoeddus sydd eu hangen ar Gymru yn y dyfodol, ac i weld newid trawsnewidiol yn y gwasanaethau cyhoeddus hynny. Nawr, gwyddoch ein bod yn siarad llawer yn y Siambr hon—ac, yn wir, y Siambr rithwir hon, ac fe wnaeth y Gweinidog yn gynharach—ynghylch ailgodi'n well ac ailgodi'n wyrddach, ac rwy'n cytuno â phob un ohonyn nhw, ond mae yngan geiriau, wrth gwrs, yn hawdd. Y cwestiwn yw: a yw'r gyllideb hon yn darparu'r chwyldro ariannol a'r cynllun adfer y mae mawr eu hangen ar economi Cymru? Ac rwy'n credu y bydd yn rhaid i ni aros am yr ateb.

Gan droi at y newidiadau trethiant yn y gyllideb ddrafft, mae ardrethi busnes yma yn parhau i fod yn rhai o'r uchaf yn y DU, gyda busnesau llai yn talu cyfrannau tebyg i fusnesau mwy. Mae treth trafodiadau tir ar gyfer eiddo annomestig yn aros yn ddigyfnewid, o'r hyn y gallaf ei gasglu, tra bod y penderfyniad i newid treth trafodiadau tir ar gyfer tai gwerth rhwng £180,000 a £210,000 yn ôl i'r lefelau cyn y pandemig o 3.5 y cant yn codi pryderon yn y sector tai. Ac rwy'n siŵr bod y Gweinidog, fel fi, eisiau helpu prynwyr tro cyntaf—rydym ni eisiau helpu pobl i gael troedle yn y farchnad dai—felly hoffwn glywed gennych chi sut y bydd y gyllideb hon yn helpu i gyflawni hynny.

Fel y soniodd y Gweinidog yn ei datganiad, mae Llywodraeth y DU wedi rhoi £5.2 biliwn ychwanegol i Lywodraeth Cymru i fynd i'r afael â COVID-19 dros y naw mis diwethaf, ar ben codiadau blaenorol. Felly, credaf fod y blwch gwariant wedi'i dicio'n glir, ond credaf mai'r hyn sy'n dal i fod yn ddiffygiol i ryw raddau yw dull mwy creadigol wedi'i dargedu i gyflawni cynllun adfer i Gymru, a chredaf mai dyna yw ein hamcan hirdymor fel Senedd

Felly, mae arnom ni angen cyllideb a fydd yn galluogi Cymru i ailgodi'n well a sicrhau dyfodol mwy disglair. Oes, mae'n rhaid i'r broses o fynd i'r afael â newid yr hinsawdd fod yn ganolog i hyn. Hoffai'r Ceidwadwyr Cymreig weld y system drafnidiaeth well y soniodd y Gweinidog amdani, ac, wrth gwrs, mae'r pandemig wedi dangos nad oes angen i ni fod mor ddibynnol ar seilwaith trafnidiaeth ffisegol yn y dyfodol ag yr ydym ni wedi bod yn y gorffennol, gyda mwy o bobl yn gweithio gartref. Ond ni all hynny ond gweithio yn y tymor canolig a'r tymor hir os caiff seilwaith band eang Cymru ei uwchraddio, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig.

O ran busnes, er bod cymorth ariannol yn y gyllideb hon i'w groesawu, mae'n hanfodol ein bod yn cael cymorth i fusnesau'n gyflym. Effeithiodd y flwyddyn diwethaf yn arbennig o wael ar sectorau lletygarwch, twristiaeth a hamdden, fel y gwyddom ni i gyd, ac yn sicr nid ydym ni eisiau gweld unrhyw gronfa rhyddhad economaidd yn cael ei chyflwyno'n wael, fel grant datblygu cam 3, lle gwelsom y grant datblygu wedi'i atal oriau ar ôl ei agor, oherwydd nifer yr ymgeiswyr.

Felly, hoffwn i'r Gweinidog ystyried dulliau mwy arloesol o gefnogi busnesau yng Nghymru. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig eisiau gweld buddsoddiadau yn ein busnesau bach a chanolig eu maint, sylfaen ein heconomi, ond mae'n hawdd beirniadu, onid yw, ac rwy'n cydnabod hynny. Beth yw'r dewisiadau eraill? Wel, gallwn gynnig rhaglen datblygu cymunedol COVID, parthau heb ardrethi busnes, a allai gynnwys tair blynedd o ardrethi am ddim, gan ganiatáu iddyn nhw fuddsoddi yn eu gweithlu. Felly, byddwn yn annog y Gweinidog i ystyried yr holl gyfleoedd hyn wrth i ni fynd rhagddom ni i geisio adeiladu economi fwy creadigol a deinamig wrth i'r cyfyngiadau symud lacio.

Rydych chi wedi sôn eich bod yn buddsoddi £5 miliwn, Gweinidog, i uwchsgilio ac ailhyfforddi gweithwyr incwm isel, ond a yw'n wir y bu toriad mewn termau real i rai cynlluniau addysg cyflogwyr? Rwy'n meddwl am y gyllideb cyflogadwyedd a sgiliau hefyd, sydd fel petai wedi cael ei thorri. Felly, onid yw hynny'n wrthgynhyrchiol? A beth am doriadau i'r gyllideb datblygu seilwaith economaidd, gan gynnwys toriadau mewn termau real i weithrediadau seilwaith TGCh? Os ydym ni eisiau ailgodi'n well ac ailgodi'n wyrddach, yna mae angen i ni sicrhau bod y seilwaith gwyrdd hwnnw yn bodoli.

Ac yn olaf, Llywydd, os oes gennyf rywfaint o amser, gan droi at gyfraddau treth incwm Cymru, rydych chi wedi ailadrodd y bydd cyfraddau treth incwm Cymru yn aros yr un fath ar gyfer gweddill tymor y Senedd hon, felly mae hynny'n galonogol. Fodd bynnag, nid oes gennym ni sicrwydd o hyd na fydd y dreth honno'n newid ar ôl yr etholiad. Rwy'n siŵr na fyddwch yn dweud wrthym ni heddiw, oherwydd mae hynny i gyd ar y gweill ym maniffesto Llafur Cymru, rwy'n siŵr, ond pe gallem ni gael rhywfaint o arweiniad ynghylch pryd y gallwn ni ddisgwyl cyhoeddiadau am newidiadau treth yn y dyfodol. Mae hwn yn faes newydd ac arloesol i Lywodraeth Cymru, ac mae'n bwysig ein bod yn llwyddo gyda hyn ar y dechrau, fel nad ydym yn ceisio dal i fyny yn nes ymlaen. Ond, ie, gadewch i ni ailgodi'n wyrddach ac ailgodi'n well.

16:15

Diolch am y datganiad ar y gyllideb, sydd wrth gwrs yn dod mewn amgylchiadau anodd tu hwnt. Os ydym ni'n edrych ar y flwyddyn ryfeddol sydd wedi bod, mae hi wedi dod yn gliriach nag erioed, efallai, fod y cyfyngiadau mae Trysorlys y Deyrnas Unedig yn eu rhoi ar Lywodraeth Cymru a'i gallu i gynllunio ymlaen yn broblem ddifrifol iawn i ni yma yng Nghymru, a'r rhwystredigaethau o gwmpas hynny ydy nodwedd ffisgal fwyaf amlwg y pandemig yma heb os.

O edrych ar y gyllideb ddrafft o'n blaenau ni, mae yna nifer o bethau i'w croesawu, yn sicr, o ran gwariant. Os edrychwn ni ar rai o'r ffigurau pennawd: y £40 miliwn ychwanegol i'r grant cymorth tai; yr £20 miliwn i gefnogi teithio llesol dwi'n ei gefnogi a'i groesawu; dros £20 miliwn i ymateb i bwysau demograffeg ar addysg chweched dosbarth ac addysg bellach, sydd yn hanfodol; arian i gefnogi diwygiadau cwricwlwm, i wasanaethau iechyd meddwl cymunedol ac mewn ysgolion. Mae yna symiau sylweddol—rhyw £274 miliwn—wedi'u neilltuo ar gyfer y rhwydwaith rheilffordd a metro, er y buasai'n dda, os caf i ofyn hyn yn gynnar fel hyn, cael manylion gan y Gweinidog am sut y bydd hynny'n cael ei wario. 

Hefyd, rydym ni ym Mhlaid Cymru yn sicr yn croesawu penderfyniad y Llywodraeth ar y dreth trafodion tir. Mae impact ail gartrefi ar ein cymunedau ni yn fater y mae Plaid Cymru wedi ymgyrchu'n hir arno fo. Mi barhawn ni i wneud hynny. Dwi'n falch bod y Llywodraeth yn barod i drafod efo ni, ac yn trafod efo ni ar hyn o bryd, yr ystod o gamau rydym ni eisiau eu gweld yn cael eu cymryd i warchod ein marchnad dai ni, tu hwnt i'r newidiadau treth trafodion tir. Yn wir, mae angen gweithredu brys ar hyn, a dwi'n gwneud yr apêl yna eto i'r Gweinidog. 

Llywydd, gaf i droi at yr arian sydd wedi dod fel arian canlyniadol—arian consequential—i Gymru ar gyfer delio efo'r pandemig yn benodol? Cyn gwneud hynny, gaf i bwyntio allan bod pob gwlad annibynnol yn gallu gwneud ei phenderfyniadau ei hun ynglŷn â chynyddu gwariant ar adeg eithriadol fel yma? Does gan Gymru ddim yr hawl i gynyddu gwariant ar iechyd, er enghraifft. Rydym ni ond yn gallu cael arian ychwanegol i ddelio efo heriau iechyd y pandemig yma pan fo Lloegr yn penderfynu gwario mwy ac rydym ni'n cael arian canlyniadol. Mae hynny'n amlwg yn annerbyniol. Mae o'n wir ar gyfer pob maes o wariant cyhoeddus hefyd, wrth gwrs, ac mae'n bwysig bod pobl yn deall hynny, achos mae'n ddadl gwbl greiddiol o blaid annibyniaeth i Gymru, a does gennym ni prin ddim pwerau benthyg chwaith, a fuasai'n cynnig opsiwn arall o ran hyblygrwydd.

Ond yn ôl at y defnydd o'r arian canlyniadol yna sydd wedi dod i Gymru, yn y Pwyllgor Cyllid mi eglurodd y Gweinidog Cyllid sut bod £766 miliwn o arian canlyniadol wedi cael ei roi i'r Llywodraeth. Mae rhyw 10 y cant, dwi'n meddwl, o hynny—£77 miliwn—wedi cael ei glustnodi. Rŵan, nid fy ngwaith i ydy amddiffyn y Llywodraeth, ond dwi'n credu bod y Llywodraeth yn iawn i fod yn ofalus iawn wrth glustnodi'r arian yma a gwneud yn siŵr bod arian wrth gefn, os leiciwch chi, yn cael ei gronni i'w wario dros y flwyddyn nesaf. Mae yna bandemig sy'n taflu heriau newydd atom ni dro ar ôl tro, ac mae angen cronfa i allu troi ati hi, yn enwedig o ystyried ein diffyg hyblygrwydd ffisgal, fel dwi wedi cyfeirio ato fo. Dwi'n gweld y Ceidwadwyr yn dadlau y dylid clustnodi'r holl arian. Dwi ddim yn credu bod hynny'n beth synhwyrol i'w wneud ar y pwynt yma ac efallai y dylen nhw drio perswadio eu meistri nhw yn Llundain i roi setliad gwell i Gymru. Felly, ydy, mae'r Llywodraeth yn iawn i gronni arian. Ond, wedi dweud hynny, gadewch imi roi fy het ymlaen fel llefarydd iechyd Plaid Cymru am funud hefyd.

Dwi yn eiddgar iawn i weld sut mae'r £689 miliwn sy'n weddill yn cael ei dargedu'n effeithiol, yn enwedig pan mae'n dod at y rhaglen frechu. Does yna ddim sgimpo i fod ar y rhaglen honno. Ond mae hefyd, wrth gwrs, angen i ni fod â golwg clir, rŵan, ar y cyfnod ar ôl y pandemig a'r gwaith ailadeiladu sydd yna i'w wneud. Rydym ni angen sicrhau bod cronfa adfer werdd gynhwysfawr ac uchelgeisiol yn cael ei rhoi mewn lle. Efallai y gall y Gweinidog ddweud i ba raddau y gall peth o'r arian canlyniadol gael ei ddefnyddio i'r diben hwnnw.

Gair eto, i gloi, am yr hyn y gwnes i gyfeirio ato fo ar y dechrau, sef y rhwystredigaeth ar y cyfyngiadau sy'n cael eu gosod ar Lywodraeth Cymru gan Drysorlys y Deyrnas Unedig. Bydd y Gweinidog yn gwybod yn iawn o'r hyn dwi wedi bod yn galw amdano fo ers dechrau y cyfnod clo cyntaf, ac mi wnaf ei ailadrodd eto: mae'n rhaid i Lywodraeth y Deyrnas Unedig godi, o leiaf dros dro, y cyfyngiadau sydd wedi'u gosod ar allu Llywodraeth Cymru i fenthyg, i dynnu arian i lawr o'r gronfa wrth gefn ac i allu defnyddio arian cyfalaf ar gyfer gwariant o ddydd i ddydd. Rhowch y pwerau inni edrych ar ôl pobl Cymru. Dydy'r Trysorlys yn dal ddim wedi ymateb yn bositif i hynny, felly gawn ni ddiweddariad, os gwelwch yn dda, ar lle rydym ni arni o ran y trafodaethau hynny? Mi oeddem ni angen gweithredu brys ar ddechrau'r pandemig ac mi fydd angen gweithredu brys a'r hyblygrwydd i allu gweithredu ar frys pan awn ni i mewn i'r mode adfer. Dydy'r grant ddim yn ddigonol ac mae gwendidau'r setliad ffisgal wedi dod i'r amlwg hefyd. Mae angen ailhafalu ein heconomi a chodi plant allan o dlodi a chefnogi'n busnesau ni a hefyd, wrth gwrs, cydnabod cyfraniad amhrisiadwy ein gweithwyr ar y rheng flaen.

16:20

Mae'r gyllideb hon yn cyflawni tri pheth. Yn gyntaf, mae'n darparu'r cyllid angenrheidiol i ymdrin â'r pandemig; yn ail, mae'n cefnogi'r adferiad economaidd; ac yn d