National Assembly for Wales

Back to Search

Y Cyfarfod Llawn

Plenary

28/03/2017

Cynnwys

Contents

1. 1. Cwestiynau i’r Prif Weinidog 1. 1. Questions to the First Minister
2. Cwestiwn Brys: Gorwariant Byrddau Iechyd Lleol 2. Urgent Question: Local Health Board Overspends
3. Cwestiwn Brys: Tanau Glaswellt 3. Urgent Question: Grass Fires
4. Datganiad gan y Llywydd 4. Statement by the Presiding Officer
5. 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 5. 2. Business Statement and Announcement
6. 3. Rheoliadau Trwyddedu Morol (Apelau Hysbysiadau) (Cymru) (Diwygio) 2017 6. 3. The Marine Licensing (Notices Appeals) (Wales) (Amendment) Regulations 2017
7. 4. Rheoliadau Trefniadau Partneriaeth (Cymru) (Diwygio) 2017 7. 4. The Partnership Arrangements (Wales) (Amendment) Regulations 2017
8. 5. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol ar y Bil Pedolwyr (Cofrestru) 8. 5. Legislative Consent Motion on the Farriers (Registration) Bill
9. Cynnig i Atal Dros Dro Reol Sefydlog 11.16 i Ganiatáu i'r Eitem Nesaf o Fusnes a Dadl Fer Ddydd Mercher Gael eu Trafod 9. Motion to Suspend Standing Order 11.16 to Allow the Next Item of Business and a Short Debate on Wednesday to be Debated
10. 6. Dadl ar Adroddiad y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol ar y Goblygiadau i Gymru wrth i Brydain Adael yr Undeb Ewropeaidd: Parhad 10. 6. Debate on the External Affairs and Additional Legislation Committee Report on the Implications for Wales of Leaving the European Union: Continued
11. 9. Dadl: Cyfnod 3 y Bil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru) 11. 9. Debate: Stage 3 of the Land Transaction Tax and Anti-avoidance of Devolved Taxes (Wales) Bill

Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair.

The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.

Galw’r Cynulliad Cenedlaethol i drefn.

I call the National Assembly to order.

1. 1. Cwestiynau i’r Prif Weinidog
1. 1. Questions to the First Minister

Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.

[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.

Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw cwestiynau i’r Prif Weinidog, a’r cwestiwn cyntaf, Nick Ramsay.

The first item on our agenda this afternoon is questions to the First Minister, and the first question is from Nick Ramsay.

Trafnidiaeth Gyhoeddus

Public Transport

1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddarpariaeth trafnidiaeth gyhoeddus yn ne-ddwyrain Cymru? OAQ(5)0529(FM)

1. Will the First Minister make a statement on public transport provision in south-east Wales? OAQ(5)0529(FM)

The national transport finance plan sets out the measures we are taking to ensure that the south-east is connected via an effective, affordable, reliable, modern and fully integrated public transport system.

Mae'r cynllun cyllid trafnidiaeth cenedlaethol yn nodi’r mesurau yr ydym ni’n eu cymryd i sicrhau bod y de-ddwyrain wedi ei gysylltu trwy system drafnidiaeth gyhoeddus effeithiol, fforddiadwy, ddibynadwy, fodern a chwbl integredig.

Thank you, First Minister. The decision on the awarding of the new Wales and borders franchise is particularly important for public transport in south-east Wales and, indeed, for the south Wales metro—an issue I’ve raised in this Chamber with you a number of times. You mentioned at the end of your answer the importance of integration. Will you update us on the process of awarding the franchise, given that the metro map includes both bus and train routes? What are you doing to ensure that the independence of those two is ensured in the new franchise, so that we see the delivery of integrated ticketing, and so that the new franchise operates in harmony with local bus services and the train services?

Diolch yn fawr, Prif Weinidog. Mae'r penderfyniad ar ddyfarnu masnachfraint newydd Cymru a'r gororau yn arbennig o bwysig i drafnidiaeth gyhoeddus yn y de-ddwyrain ac, yn wir, i fetro de Cymru—mater yr wyf i wedi ei godi yn y Siambr hon gyda chi nifer o weithiau. Soniasoch ar ddiwedd eich ateb am bwysigrwydd integreiddio. A wnewch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y broses o ddyfarnu'r fasnachfraint, o gofio bod map y metro yn cynnwys llwybrau bysiau a threnau? Beth ydych chi'n ei wneud i sicrhau bod annibyniaeth y ddau lwybr hynny yn cael ei sicrhau yn y fasnachfraint newydd, fel ein bod yn gweld y ddarpariaeth o docynnau integredig, ac fel bod y fasnachfraint newydd yn gweithredu mewn cytgord â gwasanaethau bysiau lleol a'r gwasanaethau trên?

The franchise itself is going well, but I wouldn’t expect, of course, the rail franchise to deal with the issue of bus services. But, of course, in April of next year, this institution will gain control of bus services, and then that provides us as a Government, and the Assembly as an institution, the opportunity to integrate bus and rail services given the fact that control will rest in the same place.

Mae'r fasnachfraint ei hun yn mynd yn dda, ond ni fyddwn yn disgwyl, wrth gwrs, i’r fasnachfraint rheilffordd ymdrin â'r mater o wasanaethau bysiau. Ond, wrth gwrs, ym mis Ebrill y flwyddyn nesaf, bydd y sefydliad hwn yn cael rheolaeth o wasanaethau bysiau, ac mae hynny’n rhoi’r cyfle i ni fel Llywodraeth, a'r Cynulliad fel sefydliad, i integreiddio gwasanaethau bysiau a rheilffordd o gofio’r ffaith y bydd rheolaeth yn yr un lle.

It’s been five years since the report ‘A Metro for Wales’ Capital City Region’ was published, which makes the case for a step change in our public transport system. Per kilometre, a rail line costs about the same as the same distance of motorway, yet it carries eight to 20 times more people. So, I’m keen to understand what work the Government has done to use the metro as a way of tackling modal shift and dealing with the congestion that we currently have on the M4 east of Cardiff.

Bu pum mlynedd ers cyhoeddi’r adroddiad ‘A Metro for Wales’ Capital City Region’, sy'n gwneud yr achos dros newid sylweddol i’n system drafnidiaeth gyhoeddus. Fesul cilomedr, mae rheilffordd yn costio tua’r un faint â'r un pellter o draffordd, ac eto mae'n cludo wyth i 20 gwaith yn fwy o bobl. Felly, rwy'n awyddus i ddeall pa waith y mae'r Llywodraeth wedi ei wneud i ddefnyddio'r metro fel ffordd o fynd i'r afael â newid moddol ac ymdrin â'r tagfeydd sydd gennym ni ar hyn o bryd ar yr M4 i'r dwyrain o Gaerdydd.

The M4 east of Cardiff is affected by many factors. The metro will have some effect, but not as great an effect as for those communities that are to the west of Cardiff. Initially, of course, what the metro will do will be to upgrade and improve the existing railway lines, and then, of course, look to expand via light rail to new communities. But the next phases of the metro that include light rail are some years away, given the fact that we know that the initial work will focus on the heavy rail lines that already exist. But there are significant opportunities for modal shift via the metro in the years to come.

Mae'r M4 i'r dwyrain o Gaerdydd yn cael ei heffeithio gan nifer o ffactorau. Bydd y metro yn cael rhywfaint o effaith, ond nid effaith mor fawr ag ar gyfer y cymunedau hynny sydd i'r gorllewin o Gaerdydd. I ddechrau, wrth gwrs, yr hyn y bydd y metro yn ei wneud fydd uwchraddio a gwella'r rheilffyrdd presennol, ac yna, wrth gwrs, ceisio ehangu trwy reilffyrdd ysgafn i gymunedau newydd. Ond mae camau nesaf y metro sy'n cynnwys rheilffordd ysgafn rai blynyddoedd i ffwrdd, o gofio’r ffaith ein bod ni’n gwybod y bydd y gwaith cychwynnol yn canolbwyntio ar y rheilffyrdd trwm sydd eisoes yn bodoli. Ond ceir cyfleoedd sylweddol ar gyfer newid moddol drwy'r metro yn y blynyddoedd i ddod.

Last Thursday morning, the excellent leaders of RCT and Bridgend councils, Councillors Andrew Morgan and Huw David, gave evidence on the south Wales metro to the Economy, Infrastructure and Skills Committee. They argued that the metro needs to connect across the northern Valleys and not just strengthen links to and from Cardiff. Would the First Minister agree and commit to ensuring that this happens?

Bore dydd Iau diwethaf, rhoddodd arweinyddion rhagorol cynghorau RhCT a Phen-y-bont ar Ogwr, y Cynghorwyr Andrew Morgan a Huw David, dystiolaeth ar fetro de Cymru i Bwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau. Roeddent yn dadlau bod angen i'r metro gysylltu ar draws y Cymoedd gogleddol ac nid cryfhau cysylltiadau i Gaerdydd ac oddi yno’n unig. A fyddai'r Prif Weinidog yn cytuno ac ymrwymo i sicrhau bod hyn yn digwydd?

Well, the first thing to emphasise is that the metro it not a greater Cardiff transport system. The fact that Transport for Wales will be based in Pontypridd is a sign of the commitment that we make to Valleys communities, but cross-valley links will be important. We understand that. They will be provided in the main, certainly in initial stages, by buses. We know there are many people who do look to commute across the Heads of the Valleys, and commute from one valley to the other. The railway lines that once connected those areas are long gone. That means, of course, that we need to look at how we can upgrade bus services in order to provide the connections that people need.

Wel, y peth cyntaf i'w bwysleisio yw nad system drafnidiaeth ar gyfer Caerdydd fwyaf yw'r metro. Mae'r ffaith y bydd Trafnidiaeth Cymru wedi ei leoli ym Mhontypridd yn arwydd o'r ymrwymiad yr ydym ni’n ei wneud i gymunedau'r Cymoedd, ond bydd cysylltiadau traws-gwm yn bwysig. Rydym ni’n deall hynny. Byddant yn cael eu darparu yn bennaf, yn sicr yn y cyfnodau cychwynnol, gan fysiau. Rydym ni’n gwybod bod llawer o bobl sy’n dymuno cymudo ar draws Flaenau'r Cymoedd, a chymudo o un cwm i'r llall. Mae’r rheilffyrdd a oedd yn cysylltu’r ardaloedd hynny ar un adeg wedi hen ddiflannu. Mae hynny'n golygu, wrth gwrs, bod angen i ni ystyried sut y gallwn ni wella gwasanaethau bws er mwyn darparu’r cysylltiadau sydd eu hangen ar bobl.

First Minister, in Llandudno on Saturday at the Welsh Labour conference, you announced three significant measures that will make a tangible difference to passengers on public transport. Every train on the Wales and borders franchise will be equipped with free Wi-Fi by September this year, a roll-out of free Wi-Fi to train stations across Wales, starting with 50 of the busiest stations in Wales over the next six months, and a 12-month pilot of free weekend travel on our long-distance TrawsCymru service. First Minister, isn’t this further evidence that the Welsh Labour Government is on the side of commuters, and what further actions can improve public transport for my constituents in Islwyn?

Prif Weinidog, yn Llandudno ddydd Sadwrn yng nghynhadledd Llafur Cymru, cyhoeddwyd tri mesur arwyddocaol gennych a fydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i deithwyr ar drafnidiaeth gyhoeddus. Bydd Wi-Fi am ddim ar bob trên ar fasnachfraint Cymru a'r gororau erbyn mis Medi eleni, bydd Wi-Fi am ddim yn cael ei gyflwyno mewn gorsafoedd rheilffordd ledled Cymru, gan ddechrau gyda 50 o'r gorsafoedd prysuraf yng Nghymru dros y chwe mis nesaf, a chynllun arbrofol blwyddyn o hyd o deithio am ddim ar benwythnosau ar ein gwasanaeth TrawsCymru pellter hir. Prif Weinidog, onid yw hyn yn dystiolaeth bellach fod Llywodraeth Lafur Cymru ar ochr cymudwyr, a pha gamau eraill a fyddai’n gallu gwella trafnidiaeth gyhoeddus i’m hetholwyr yn Islwyn?

Can I thank the Member for Islwyn for reminding me of what I said on the weekend? And, yes, it is a sign of the commitment that we make to commuters—the fact that we are upgrading the metro, the fact that we’re committed to the north-east metro, the fact that we’re looking at upgrading trains when the franchise comes to us, the fact that we will look, once powers come to us next year, to upgrading our bus system. And, of course, we will do, as we said during the weekend, things that will make it easier and more comfortable for people to travel by rail and by bus in the future.

A gaf i ddiolch i'r Aelod dros Islwyn am fy atgoffa o'r hyn a ddywedais dros y penwythnos? Ac, ydy, mae'n arwydd o'r ymrwymiad yr ydym ni’n ei wneud i gymudwyr—y ffaith ein bod ni’n uwchraddio'r metro, y ffaith ein bod ni wedi ymrwymo i fetro’r gogledd-ddwyrain, y ffaith ein bod ni’n ystyried uwchraddio trenau pan ddaw'r fasnachfraint i ni, y ffaith y byddwn yn ceisio, pan fydd y pwerau yn dod i ni y flwyddyn nesaf, uwchraddio ein system fysiau. Ac, wrth gwrs, byddwn, fel y dywedasom dros y penwythnos, yn gwneud pethau a fydd yn ei gwneud yn haws ac yn fwy cyfforddus i bobl deithio ar y rheilffyrdd ac ar fysiau yn y dyfodol.

Newsquest

Newsquest

2. Pa drafodaethau mae Llywodraeth Cymru wedi eu cynnal gyda Newsquest ynglŷn ag arian cyhoeddus â ddefnyddiwyd er mwyn sefydlu canolfan is-olygu y cwmni yng Nghasnewydd? OAQ(5)0542(FM)[W]

2. What discussions has the Welsh Government held with Newsquest regarding public money that was used to establish the company's sub-editing centre in Newport? OAQ(5)0542(FM)[W]

Mae ein trafodaethau’n parhau gyda Newsquest ynghylch eu diswyddiadau diweddar a’u cynlluniau. Mae fy swyddogion wedi derbyn gwybodaeth gan y cwmni ar lefelau staffio presennol y safle ac yn mynd i ddefnyddio’r wybodaeth hon i gadarnhau a yw telerau ac amodau’r grant wedi cael eu torri.

We are in ongoing discussions with Newsquest regarding its recent and planned redundancies. Officials have received information from the company on current staffing levels at the site, and will use this information to determine if the terms and conditions of their grant have been breached.

Diolch am yr ateb. Ac a wnewch chi, felly, gadarnhau y byddwch chi’n mynd ar ôl pob ceiniog os nad yw telerau’r grant wedi eu cyflawni’n llwyr? Ac, a fyddwch chi’n ailystyried y ffordd rydych chi’n cefnogi’r wasg leol? Mae hon yn ymgyrch gan yr NUJ, fel rydych chi’n gwybod, ynglŷn â Local News Matters. Oni fyddai’n fwy priodol i Lywodraeth Cymru sefydlu cronfa annibynnol ar gyfer newyddion annibynnol, y mae modd i bob cwmni fidio i mewn iddi hi, ac i gefnogi newyddiaduriaeth yn Gymraeg a Saesneg yng Nghymru?

Thank you for that response. Will you, therefore, confirm that you will actually try and recoup very penny if the full terms and conditions have been breached, and will you reconsider the way that you support the local press? This is a National Union of Journalists campaign, as you know, in terms of Local News Matters. Wouldn’t it be more appropriate for the Welsh Government to establish an independent fund for independent news so that all companies could bid into that to support journalism through the medium of Welsh and English in Wales?

Wel, y peth cyntaf y gallaf ei ddweud yw ei bod hi’n iawn i ddweud y byddwn ni’n mynd ar ôl pob ceiniog os yw’r telerau wedi cael eu torri—mae hynny’n wir; gallaf ddweud hynny nawr. Yn ail, cyn edrych ar gronfa, beth rydym ni’n mynd i’w sefydlu, wrth gwrs, yw fforwm annibynnol i’r cyfryngau er mwyn ystyried beth yw’r heriau dros y blynyddoedd nesaf, ac i weld ym mha ffordd y gallwn ni sicrhau bod gyda ni gyfryngau cryf yn lleol ac yn genedlaethol yng Nghymru.

Well, the first thing I can say is that it’s right that we should pursue every penny if the grant terms and conditions have been breached. That much is true. Secondly, before looking at a fund, what we are going to establish is an independent forum for the media in order to consider the challenges over the ensuing years and to see in which way we can ensure that we have strong and robust local and national media in Wales.

First Minister, understandably, the staff who are at risk of redundancy in the Maesglas office at Newsquest are very worried. Along with the trade union, I’ve spoken to staff, who estimate there will be 10 fewer full-time equivalent roles at the end of the process, and that full-time, highly skilled jobs will be replaced by more administrative roles that will be part time. Newsquest say that they employ approximately 60 staff in Newport and centrally support the editorial and publishing teams across the organisation. Does the Welsh Government know how the figure of 60 staff equates to full-time roles in Newport, and what assurances has the Welsh Government received to ensure Newsquest is continuing to meet their obligations to their staff and the Government?

Prif Weinidog, yn ddealladwy, mae'r staff sydd mewn perygl o golli eu swyddi yn swyddfa Maesglas Newsquest yn bryderus iawn. Ynghyd â'r undeb llafur, rwyf wedi siarad â staff, sy'n amcangyfrif y bydd 10 yn llai o swyddi cyfwerth ag amser llawn ar ddiwedd y broses, ac y bydd swyddi medrus amser llawn yn cael eu disodli gan swyddi mwy gweinyddol a fydd yn rhan-amser. Mae Newsquest yn dweud ei fod yn cyflogi tua 60 o staff yng Nghasnewydd ac yn cefnogi'r timau golygyddol a chyhoeddi yn ganolog ar draws y sefydliad. A yw Llywodraeth Cymru yn gwybod sut y mae’r ffigur o 60 o staff yn cyfateb i swyddi llawn amser yng Nghasnewydd, a pha sicrwydd y mae Llywodraeth Cymru wedi ei gael i sicrhau bod Newsquest yn parhau i fodloni ei rwymedigaethau i'w staff ac i’r Llywodraeth?

Well, we are aware of 14 planned redundancies. I can say, as I said last week, that we provided in 2015 £245,808 to Newsquest towards the creation of 50 jobs and the safeguarding of 15 jobs at Maesglas. That award was conditional on the jobs being in place until May 2020. The operation has exceeded that planned job creation target so far, but it’s important that the terms of the grant are met until May 2020. If they are not, we will claw the money back.

Wel, rydym ni’n ymwybodol o 14 o ddiswyddiadau a gynlluniwyd. Gallaf ddweud, fel y dywedais yr wythnos diwethaf, ein bod ni wedi darparu £245,808 i Newsquest yn 2015 tuag at greu 50 o swyddi a diogelu 15 o swyddi ym Maesglas. Roedd y dyfarniad hwnnw’n amodol ar i’r swyddi fod ar waith tan fis Mai 2020. Mae'r gweithrediad wedi rhagori ar y targed creu swyddi a gynlluniwyd hwnnw hyd yn hyn, ond mae'n bwysig bod telerau'r grant hwnnw’n cael eu bodloni tan fis Mai 2020. Os nad ydynt, byddwn yn adennill yr arian.

First Minister, I asked you the same question last week, on the same line regarding this sub-editing centre in Newport. When I asked this question, you confirmed that the grant, the money, in May 2015 was conditional on jobs being in place until May 2020—five years. So, it now appears that the staff at Newsquest in Newport were placed at risk of redundancies in November of last year. Can I ask the First Minister if the Welsh Government was aware of these redundancies last November, and, if so, what representations were made to the company at that time to remind them of the condition attached to the award of grant funding from this Assembly?

Prif Weinidog, gofynnais yr un cwestiwn i chi yr wythnos diwethaf, o’r un safbwynt ynghylch y ganolfan is-olygu hon yng Nghasnewydd. Pan ofynnais y cwestiwn hwn, fe wnaethoch gadarnhau bod y grant, yr arian, ym mis Mai 2015 yn amodol ar i swyddi fod ar waith tan fis Mai 2020—pum mlynedd. Felly, mae’n ymddangos nawr bod y staff yn Newsquest yng Nghasnewydd wedi cael eu rhoi mewn perygl o golli eu swyddi ym mis Tachwedd y llynedd. A gaf i ofyn i'r Prif Weinidog a oedd Llywodraeth Cymru yn ymwybodol o'r diswyddiadau hyn fis Tachwedd diwethaf, ac, os felly, pa sylwadau a wnaed i'r cwmni bryd hynny i’w atgoffa o'r amod sydd ynghlwm wrth ddyfarniad cyllid grant gan y Cynulliad hwn?

Well, as I said, the conditions of the grant have been met thus far, but the conditions have to be met until May 2020. If they are not, then we will seek to recoup the money. As far as officials are concerned, they have been in discussions for some time with Newsquest. As is customary in these situations, we look to see what help we can offer. But, let it be made very, very clear that, if the conditions of the grant are not met, then we will take action to recoup it.

Wel, fel y dywedais, mae amodau'r grant wedi cael eu bodloni hyd yn hyn, ond mae'n rhaid bodloni’r amodau tan fis Mai 2020. Os nad ydynt yn cael eu bodloni, yna byddwn yn ceisio adennill yr arian. Cyn belled ag y mae swyddogion yn y cwestiwn, maen nhw wedi bod mewn trafodaethau ers cryn amser gyda Newsquest. Fel sy'n arferol yn y sefyllfaoedd hyn, rydym ni’n edrych i weld pa gymorth y gallwn ni ei gynnig. Ond, gadewch i mi ei wneud yn gwbl eglur, os nad yw amodau'r grant yn cael eu bodloni, yna byddwn yn cymryd camau i’w adennill.

I know that many of the journalists working at the sub-editing hub in Newport were from Cardiff, having already been made redundant by Trinity Mirror, which has also seen wave after wave of job losses. What more can the Welsh Government to do stop large private companies that run our local press titles decimating local news coverage still further? And does the First Minister know of any funding that is available for journalists who may wish, for example, to start up hyperlocal news websites?

Gwn fod llawer o'r newyddiadurwyr sy'n gweithio yn y ganolfan is-olygu yng Nghasnewydd yn dod o Gaerdydd, ar ôl cael eu diswyddo eisoes gan Trinity Mirror, sydd hefyd wedi gweld ton ar ôl ton o golledion swyddi. Beth arall all Llywodraeth Cymru ei wneud i atal cwmnïau preifat mawr sy'n rhedeg ein teitlau gwasg leol rhag lleihau sylw i newyddion lleol ymhellach fyth? Ac a yw'r Prif Weinidog yn gwybod am unrhyw gyllid sydd ar gael i newyddiadurwyr sydd efallai’n dymuno, er enghraifft, cychwyn gwefannau newyddion hyperleol?

Well, first of all, I can say that officials have provided the company with information on accessing the services of ReAct for redundant workers, and on the appropriate Careers Wales services. Business Wales is available in order to look at providing the kind of financial help that the Member for Cardiff North has mentioned. But there is no doubt that many of us fear that we will see a steady diminishing of both local news coverage and national news coverage across the whole of Wales, which is why the independent media forum has been set up. One of the objectives of that forum will be to look at ways of making sure that our people are properly informed and that they are not misled by reading papers that come from elsewhere.

Wel, yn gyntaf oll, gallaf ddweud bod swyddogion wedi rhoi gwybodaeth i'r cwmni am gael mynediad at wasanaethau ReAct i weithwyr a ddiswyddwyd, ac am wasanaethau priodol Gyrfa Cymru. Mae Busnes Cymru ar gael i edrych ar ddarparu’r math o gymorth ariannol y mae’r Aelod dros Ogledd Caerdydd wedi ei grybwyll. Ond nid oes unrhyw amheuaeth bod llawer ohonom yn ofni y byddwn yn gweld gostyngiad graddol i sylw i newyddion lleol a rhaglenni newyddion cenedlaethol ledled Cymru gyfan, a dyna pam mae’r fforwm cyfryngau annibynnol wedi cael ei sefydlu. Un o amcanion y fforwm hwnnw fydd ystyried ffyrdd o wneud yn siŵr bod ein pobl yn cael eu hysbysu’n briodol ac nad ydynt yn cael eu camarwain trwy ddarllen papurau sy'n dod o rywle arall.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau

Questions Without Notice from the Party Leaders

Cwestiynau nawr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood.

Questions now from the party leaders. The leader of Plaid Cymru, Leanne Wood.

Diolch, Llywydd. Tomorrow, the UK Government will trigger article 50, beginning the process by which the UK, or at least some parts of the UK, will leave the European Union. You’ve previously said that you expected to be consulted prior to article 50 notification being made. Can you tell us what consultation has taken place and, also, what you expect to see in the article 50 letter?

Diolch, Llywydd. Yfory, bydd Llywodraeth y DU yn sbarduno erthygl 50, gan ddechrau’r broses lle bydd y Deyrnas Unedig, neu rai rhannau o'r DU o leiaf, yn gadael yr Undeb Ewropeaidd. Rydych chi wedi dweud o'r blaen eich bod yn disgwyl y bydd ymgynghori â chi cyn gwneud yr hysbysiad erthygl 50. A allwch chi ddweud wrthym pa ymgynghori sydd wedi digwydd a, hefyd, yr hyn yr ydych chi’n disgwyl ei weld yn y llythyr erthygl 50?

Yes, we discussed this at length last week when I met the Prime Minister and met with David Davis. At that stage, it was unclear, on the part of the UK Government, whether it would be a short letter or a longer letter; a longer letter, in other words, outlining the entire case, or the entire position that the UK would take in the article 50 negotiations. But, it seems to me that what will happen is that a letter will simply be sent, explaining what the UK is planning to do. I don’t expect there to be anything in the letter that refers to devolution.

Gallaf, trafodwyd hyn gennym yn fanwl yr wythnos diwethaf pan gefais gyfarfod â Phrif Weinidog y DU a chyfarfod gyda David Davis. Bryd hynny, nid oedd yn eglur, o safbwynt Llywodraeth y DU, a fyddai'n llythyr byr neu’n llythyr hwy; llythyr hwy, mewn geiriau eraill, yn amlinellu'r achos cyfan, neu’r safbwynt cyflawn y byddai'r DU yn ei gymryd yn y trafodaethau erthygl 50. Ond, mae'n ymddangos i mi, yn syml, mai’r hyn a fydd yn digwydd yw y bydd llythyr yn cael ei anfon, yn esbonio’r hyn y mae'r DU yn bwriadu ei wneud. Nid wyf yn disgwyl y bydd unrhyw beth yn y llythyr sy'n cyfeirio at ddatganoli.

Thank you for your answer, First Minister. It doesn’t fill me with a great deal of confidence that you don’t know exactly what’s going to be in that letter. The think tank Demos yesterday set out that Wales could be hardest hit by the economic impact of Brexit, and we face, as you know, a high risk from any loss of exports, and that’s why continued participation in the single market is so important. We also face a high risk from any loss of EU funding. In terms of EU nationals, Demos describes the situation as low risk to Wales due to the relatively small numbers of people who are here. But we do know that those EU citizens who are here are important to our public services, in particular our NHS. Now, those Demos findings explain exactly why Plaid Cymru has prioritised the economy through all of this. What is your assessment now of a hard Brexit, where these risks could become a reality?

Diolch am eich ateb, Prif Weinidog. Nid yw'n rhoi llawer iawn o ffydd i mi nad ydych chi’n gwybod yn union beth sy'n mynd i fod yn y llythyr hwnnw. Nododd y felin drafod Demos ddoe y gallai Cymru fod y wlad i gael ei tharo waethaf gan effaith economaidd Brexit, ac rydym ni’n wynebu, fel y gwyddoch, risg uchel o unrhyw golled o allforion, a dyna pam mae cyfranogiad parhaus yn y farchnad sengl mor bwysig. Rydym hefyd yn wynebu risg uchel o unrhyw golled o gyllid UE. O ran dinasyddion yr UE, mae Demos yn disgrifio'r sefyllfa fel un risg isel i Gymru oherwydd y nifer gymharol fach o bobl sydd yma. Ond rydym ni yn gwybod bod y dinasyddion UE sydd yma yn bwysig i'n gwasanaethau cyhoeddus, yn enwedig ein GIG. Nawr, mae’r canfyddiadau Demos hynny yn esbonio'n union pam mae Plaid Cymru wedi blaenoriaethu'r economi drwy hyn i gyd. Beth yw eich asesiad nawr o Brexit caled, lle gallai’r risgiau hyn droi’n realiti?

Well, I listened to the comments made by the leader of Plaid Cymru over the weekend, and they were identical to the comments, except for one issue, that I’ve made in the past. The only issue that is different is the terminology that’s used—she uses ‘membership’; we use ‘participation’. I don’t seek to say that there’s any difference between us in terms of what the outcome would be. But what is clear to me, first of all, is that, last week, the UK Governments itself didn’t know what exactly the article 50 letter would look like. I have to say that I advised the Prime Minister; I thought that the shorter the better would be the best for her. We’ll see what the letter actually looks like.

In terms of EU citizens, I have to say that there are still EU citizens in Wales who are concerned. Yesterday, I met with the Romanian ambassador. The Romanian community is quite small, but some of them are concerned that they’ll be deported, literally. It’s not a fear that is grounded in fact, but people saw what happened in the US and they have extrapolated that to the situation here. I have sought to, obviously, allay some of those fears. To my perspective, what is absolutely critical is that, as soon as possible, the issue of EU citizens living across the European Union, and UK citizens living in other countries of the EU, is resolved quickly in order to remove that uncertainty.

And, on the economy, she and I are in exactly the same place: access to the single market, no imposition of tariffs. The ability to have full and unfettered access to the single market is absolutely crucial for an economy such as ours, where 67 per cent of our exports go to the EU.

Wel, gwrandewais ar y sylwadau a wnaed gan arweinydd Plaid Cymru dros y penwythnos, ac roeddent yn union yr un fath â'r sylwadau, ac eithrio un mater, yr wyf i wedi eu gwneud yn y gorffennol. Yr unig fater sy'n wahanol yw'r derminoleg sy'n cael ei defnyddio—mae hi'n defnyddio 'aelodaeth'; rydym ni’n defnyddio 'cyfranogiad'. Nid wyf yn ceisio dweud bod unrhyw wahaniaeth rhyngom ni o ran beth fyddai'r canlyniad. Ond yr hyn sy'n amlwg i mi, yn gyntaf oll, yw nad oedd Llywodraeth y DU ei hun, yr wythnos diwethaf, yn gwybod beth yn union fyddai’r llythyr erthygl 50 yn ei ddweud. Mae'n rhaid i mi ddweud fy mod i wedi cynghori Prif Weinidog y DU; roeddwn i'n meddwl mai’r byrraf y gorau fyddai orau iddi hi. Cawn weld sut y mae’r llythyr yn edrych mewn gwirionedd.

O ran dinasyddion yr UE, mae’n rhaid i mi ddweud bod dinasyddion UE yng Nghymru o hyd sy'n bryderus. Ddoe, cefais gyfarfod â llysgennad Rwmania. Mae'r gymuned Rwmanaidd yn eithaf bach, ond mae rhai ohonynt yn pryderu y byddant yn cael eu hallgludo, yn llythrennol. Nid yw’n ofn sydd wedi ei wreiddio mewn ffaith, ond mae pobl wedi gweld yr hyn a ddigwyddodd yn yr Unol Daleithiau ac maen nhw wedi cyfateb hynny i'r sefyllfa yma. Rwyf wedi ceisio, yn amlwg, tawelu rhai o'r ofnau hynny. O’m safbwynt i, yr hyn sy'n gwbl allweddol, cyn gynted â phosibl, yw bod y mater o ddinasyddion UE sy'n byw ar draws yr Undeb Ewropeaidd, a dinasyddion y DU sy’n byw mewn gwledydd eraill yn yr UE, yn cael ei ddatrys yn gyflym er mwyn cael gwared ar yr ansicrwydd hwnnw.

Ac, o ran yr economi, mae hi a minnau o’r un safbwynt yn union: mynediad at y farchnad sengl, dim gosod tariffau. Mae’r gallu i gael mynediad llawn a dilyffethair at y farchnad sengl yn gwbl hanfodol i economi fel ein heconomi ni, lle mae 67 y cant o'n hallforion yn mynd i'r UE.

I thank you for that answer, First Minister. I’ve got no confidence in the UK Government’s ability to reflect our specific Welsh national interests, and there isn’t any information that you’ve given us this afternoon to give us any more confidence. Wales can’t afford to pay a high price for a hard Brexit, and we know that we’re going to have to defend our interests during the article 50 negotiations. But we also need to think about how we move the debate forward to deal with the powers that we need in order to mitigate those economic risks. We want to keep the value of our current EU funding in any replacement scheme, but Plaid Cymru believes that we need more power in Wales to decide exactly how that money is spent. We should be able to use replacement funding to make Wales more attractive to business, and Plaid Cymru wants to see Wales empowered so that we can adapt to the challenge of Brexit. We need tax powers, for example, much wider than those that are already on offer. I’ve set out my demands to the UK Government on this today—what Plaid Cymru sees as being in Wales’s best interests—but can you tell us what you intend to do, as a Welsh Government, to get our country into the position where it can survive an extreme Tory Brexit?

Diolch i chi am yr ateb yna, Prif Weinidog. Nid oes gen i unrhyw ffydd yng ngallu Llywodraeth y DU i adlewyrchu ein buddiannau cenedlaethol penodol yng Nghymru, ac nid oes unrhyw wybodaeth yr ydych chi wedi ei rhoi i ni y prynhawn yma i roi mwy o ffydd i ni. Ni all Cymru fforddio talu pris uchel am Brexit caled, ac rydym ni’n gwybod ein bod ni’n mynd i orfod amddiffyn ein buddiannau yn ystod y trafodaethau erthygl 50. Ond mae angen i ni hefyd feddwl am sut yr ydym ni’n mynd i symud y ddadl ymlaen i ymdrin â'r pwerau sydd eu hangen arnom i liniaru'r risgiau economaidd hynny. Rydym ni eisiau cadw gwerth ein cyllid UE presennol mewn unrhyw gynllun newydd, ond mae Plaid Cymru yn credu bod angen mwy o rym yng Nghymru i benderfynu sut yn union y caiff yr arian hwnnw ei wario. Dylem allu defnyddio cyllid newydd i wneud Cymru'n fwy deniadol i fusnesau, ac mae Plaid Cymru eisiau gweld Cymru’n cael ei grymuso fel y gallwn addasu i her Brexit. Mae angen pwerau treth arnom, er enghraifft, sy’n llawer ehangach na'r rhai sy’n cael eu cynnig eisoes. Rwyf wedi nodi fy ngalwadau i Lywodraeth y DU ar hyn heddiw—yr hyn y mae Plaid Cymru yn ei ystyried fel budd pennaf Cymru—ond a allwch chi ddweud wrthym beth yr ydych chi’n bwriadu ei wneud, fel Llywodraeth Cymru, i gael ein gwlad i'r sefyllfa lle y gall oroesi Brexit Torïaidd eithafol?

As I said, much of what she said is basically what I said the week before and in the weeks before that. We’re in no different a position in terms of that. Well, let me explain: first of all, I am not as optimistic—probably the wrong word, but as optimistic as she is that there will be any money post 2020. I’m not convinced there will be any money to replace structural funds. I’m becoming increasingly unconvinced that there’ll be any money to pay farming subsidies. More and more, we are hearing that the common agricultural policy is a problem. We heard it from Iain Duncan Smith. That means farming subsidies could well disappear—they could well disappear. That is my greatest fear. We know what that would mean for the economy of rural Wales.

As she will know, on many, many occasions, I have said that this process will only work if all four nations agree to the final settlement. I don’t believe it’s in any way possible to get a final settlement by March 2019, because it would have to be concluded by the autumn of next year, and that is a tall order. Of course, in order for the internal single market of the UK to survive, there need to be state aid rules within the UK; they have to be agreed by the four nations, not imposed by the UK Government; and there has to be an independent adjudication process to police those rules. I think it’s workable then. But, my greatest fear is that this is not well understood at Whitehall. On Thursday, we’ll see the White Paper on the so-called great repeal Bill. If it focuses solely on preserving the existing acquis of European law, that’s sensible. If, however, it strays into the territory of suggesting something like, ‘Well, EU powers should come back to Whitehall on a temporary basis and then there’ll be a discussion about where they go,’ that would not be acceptable, because I don’t believe that the ‘temporary’ would mean temporary. We will see on Thursday whether the UK Government is serious about working to ensure that the UK continues to work as a partnership.

Fel y dywedais, mae llawer o'r hyn a ddywedodd fwy neu lai yr un fath â’r hyn a ddywedais i yr wythnos gynt ac yn yr wythnosau cyn hynny. Nid oes gennym safbwynt gwahanol o gwbl yn hynny o beth. Wel, gadewch i mi esbonio: yn gyntaf oll, nid wyf mor optimistaidd—y gair anghywir mae’n debyg, ond mor optimistaidd ag y mae hi y bydd unrhyw arian ar ôl 2020. Nid wyf yn argyhoeddedig y bydd unrhyw arian i ddisodli cronfeydd strwythurol. Rwy’n llai a llai argyhoeddedig y bydd unrhyw arian i dalu cymorthdaliadau ffermio. Mwy a mwy, rydym ni’n clywed bod y polisi amaethyddol cyffredin yn broblem. Clywsom hynny gan Iain Duncan Smith. Mae hynny'n golygu ei bod yn bosibl iawn y gallai cymorthdaliadau ffermio ddiflannu—mae’n bosibl iawn y gallent ddiflannu. Dyna fy ofn mwyaf. Rydym ni’n gwybod beth fyddai hynny'n ei olygu i economi cefn gwlad Cymru.

Fel y mae hi’n gwybod, rwyf wedi dweud lawer, lawer gwaith na fydd y broses hon yn gweithio oni bai bod y pedair gwlad yn cytuno i'r setliad terfynol. Nid wyf yn credu ei bod yn bosibl mewn unrhyw ffordd cael setliad terfynol erbyn mis Mawrth 2019, oherwydd byddai'n rhaid iddo gael ei gwblhau erbyn hydref y flwyddyn nesaf, ac mae hynny'n dipyn o gamp. Wrth gwrs, er mwyn i farchnad sengl fewnol y DU oroesi, mae angen rheolau cymorth gwladwriaethol yn y DU; mae’n rhaid iddynt gael eu cytuno gan y pedair gwlad, nid eu gorfodi gan Lywodraeth y DU; ac mae'n rhaid cael proses ddyfarnu annibynnol i blismona'r rheolau hynny. Rwy'n credu ei fod yn ymarferol wedyn. Ond, fy ofn mwyaf yw nad oes dealltwriaeth dda o hyn yn Whitehall. Ddydd Iau, byddwn yn gweld y Papur Gwyn ar y Bil diddymu mawr fel y'i gelwir. Os yw'n canolbwyntio ar gadw acquis presennol cyfraith Ewropeaidd yn unig, mae hynny'n synhwyrol. Os, fodd bynnag, y bydd yn symud tuag at awgrymu rhywbeth fel, 'Wel, dylai pwerau’r UE ddod yn ôl i Whitehall ar sail dros dro ac yna bydd trafodaeth ynghylch ble maen nhw’n mynd,' ni fyddai hynny'n dderbyniol, gan nad wyf yn credu y byddai'r 'dros dro' yn golygu dros dro. Byddwn yn gweld ddydd Iau a yw Llywodraeth y DU o ddifrif ynglŷn â gweithio i sicrhau bod y DU yn parhau i weithio fel partneriaeth.

Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew R.T. Davies.

Leader of the Welsh Conservatives, Andrew R.T. Davies.

Thank you, Presiding Officer. Yesterday, First Minister, we learned that four health boards in Wales have a chronic deficit position, and I think that’s a fair comment—a chronic deficit position. The Welsh Government have drawn a line in the sand and said that they will not be bailed out. The health Secretary did say that no services will be lost anywhere in Wales because of a lack of money. Can you confirm that is the case and that is Welsh Government policy?

Diolch, Llywydd. Ddoe, Prif Weinidog, darganfuwyd bod pedwar bwrdd iechyd yng Nghymru mewn sefyllfa o ddiffyg cronig, ac rwy'n credu bod hwnnw'n sylw teg—sefyllfa o ddiffyg cronig. Mae Llywodraeth Cymru wedi tynnu llinell yn y tywod gan ddweud na fyddant yn cael eu hachub. Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd na fydd unrhyw wasanaethau yn cael eu colli yn unman yng Nghymru oherwydd diffyg arian. A allwch chi gadarnhau bod hynny'n wir ac mai dyna bolisi Llywodraeth Cymru?

Yes, it is. The health boards are being told—the four are being told—that they must keep within budget. They were told that at the very beginning. They must not harm services as a result of that. We will look again at their accounts in June, and if further action needs to be taken, if they are unable to deliver on that, then that action will be taken.

Gallaf, mae’n wir. Mae'r byrddau iechyd yn cael eu hysbysu—mae’r pedwar yn cael eu hysbysu—bod yn rhaid iddyn nhw gadw at y gyllideb. Dywedwyd hynny wrthynt ar y cychwyn cyntaf. Mae’n rhaid iddyn nhw beidio â niweidio gwasanaethau o ganlyniad i hynny. Byddwn yn edrych eto ar eu cyfrifon ym mis Mehefin, ac os oes angen cymryd camau pellach, os nad ydynt yn gallu cyflawni yn hynny o beth, yna bydd y camau hynny'n cael eu cymryd.

In fairness, Betsi is in special measures, run by the Welsh Government, but you can’t divorce the ability to put money into the health service from maintaining the services that people rely on, and my question to you was about the endorsement of the Cabinet Secretary’s point that no services would be lost because of money. When Abertawe Bro Morgannwg, one of the four health boards, is projected to have a worse deficit position next year—£52 million, as opposed to £39 million this year from a break-even position last year—the statement just doesn’t work, or it’s unbelievable, First Minister. How are you going to be able to maintain services when four of the six health boards have such a chronic deficit position and, ultimately, waiting times are constantly going up?

Er tegwch, mae Betsi mewn mesurau arbennig, yn cael ei redeg gan Lywodraeth Cymru, ond ni allwch ysgaru’r gallu i roi arian yn y gwasanaeth iechyd oddi wrth cynnal y gwasanaethau y mae pobl yn dibynnu arnynt, ac roedd fy nghwestiwn i chi yn ymwneud â’r gymeradwyaeth o bwynt Ysgrifennydd y Cabinet na fyddai unrhyw wasanaethau yn cael eu colli oherwydd arian. Pan ragwelir y bydd Abertawe Bro Morgannwg, un o'r pedwar bwrdd iechyd, mewn sefyllfa o ddiffyg gwaeth y flwyddyn nesaf—£52 miliwn, yn hytrach na £39 miliwn eleni o sefyllfa o fantoli'r gyllideb y flwyddyn ddiwethaf—nid yw’r datganiad yn gweithio, neu mae’n anghredadwy, Brif Weinidog. Sut ydych chi'n mynd i allu cynnal gwasanaethau pan fo gan bedwar o'r chwe bwrdd iechyd sefyllfa o ddiffyg cronig o'r fath ac, yn y pen draw, y mae amseroedd aros yn cynyddu’n gyson?

It’s four out of seven. First of all, waiting times are not going up. It’s four of seven, but he asked the question, ‘What will happen if they don’t come in within budget?’ We look very carefully at what they are doing. If they do not come in in budget without harming services, then we will have to look carefully at the governance of those boards, and we will not shy away from that in the same way as we did not shy away from dealing with Betsi Cadwaladr when that situation arose.

Pedwar allan o saith yw hi. Yn gyntaf oll, nid yw amseroedd aros yn cynyddu. Pedwar o saith yw hi, ond gofynnodd y cwestiwn, 'Beth fydd yn digwydd os nad ydynt yn cadw o fewn y gyllideb?' Rydym ni’n edrych yn ofalus iawn ar yr hyn y maen nhw’n ei wneud. Os nad ydynt yn cadw o fewn y gyllideb heb niweidio gwasanaethau, yna bydd yn rhaid i ni edrych yn ofalus ar y ffordd y mae’r byrddau hynny yn cael eu llywodraethu, ac ni fyddwn yn osgoi hynny yn yr un modd ag na wnaethom osgoi ymdrin â Betsi Cadwaladr pan gododd y sefyllfa honno.

I deliberately used four out of six, because, obviously, Powys health board does not have a district general hospital within its area, and the high end of acute services is in the district general hospitals, and those seem to be the health boards that do clearly have a big deficit problem, as I’ve used Abertawe Bro Morgannwg with a projected deficit next year of £52 million. You talk about looking at governance arrangements, you talk about looking at the balance sheet next June, and I can hear from a sedentary position that I need to look across the border. The deficit position of the Welsh NHS is double—double—what the English NHS is facing. I don’t discount—[Interruption.] I do not discount the issues across the whole of the NHS in the United Kingdom, but it is not unreasonable—it is not unreasonable, people in those health board areas trying to reconcile the statement that there will be no loss of services and there will be no increase in waiting times, when you’ve got to put such downward pressure on the budgets without additional money going in. So, I do ask you again: what specific measures do you believe that you will be able to take, as you’ve identified June being a critical point, and governance arrangements, to address this shortfall? I accept the shortfall is across the United Kingdom; I’m not trying to make that political point. What I’m trying to make is the point that constituents and users of these services are not unreasonably concerned because, obviously, there is a huge issue about how these deficits will be brought back into control.

Defnyddiais bedwar allan o chwech yn fwriadol, oherwydd, yn amlwg, nid oes gan fwrdd iechyd Powys ysbyty cyffredinol dosbarth yn ei ardal, ac mae pen uchaf gwasanaethau acíwt yn yr ysbytai cyffredinol dosbarth, ac mae’n ymddangos mai’r rheini yw’r byrddau iechyd sy'n amlwg â phroblem fawr o ran diffyg, gan fy mod wedi defnyddio Abertawe Bro Morgannwg gyda diffyg a ragwelir y flwyddyn nesaf o £52 miliwn. Rydych chi’n sôn am edrych ar drefniadau llywodraethu, rydych chi’n sôn am edrych ar y fantolen fis Mehefin nesaf, a gallaf glywed o sefyllfa rhywun sy’n eistedd bod angen i mi edrych dros y ffin. Mae diffyg ariannol GIG Cymru yn ddwbl—dwbl—yr hyn y mae GIG Lloegr yn ei wynebu. Nid wyf yn diystyru—[Torri ar draws.] Nid wyf yn diystyru'r materion ar draws y GIG cyfan yn y Deyrnas Unedig, ond nid yw'n afresymol—nid yw'n afresymol, bod pobl yn yr ardaloedd byrddau iechyd hynny yn ceisio cysoni'r datganiad na fydd unrhyw golli gwasanaethau ac na fydd unrhyw gynnydd i amseroedd aros, pan fo gennych chi gymaint o bwysau ar y cyllidebau heb arian ychwanegol yn mynd i mewn. Felly, gofynnaf i chi eto: pa fesurau penodol ydych chi’n credu y byddwch chi’n gallu eu cymryd, gan eich bod wedi nodi bod mis Mehefin yn adeg gritigol, a threfniadau llywodraethu, i fynd i'r afael â'r diffyg hwn? Rwy’n derbyn bod y diffyg ar draws y Deyrnas Unedig; nid wyf yn ceisio gwneud y pwynt gwleidyddol hwnnw. Yr hyn yr wyf i'n ceisio ei wneud yw’r pwynt bod etholwyr a defnyddwyr y gwasanaethau hyn, nid yn afresymol, yn bryderus oherwydd, yn amlwg, ceir problem fawr o ran sut y bydd y diffygion hyn yn cael eu dwyn yn ôl o dan reolaeth.

Well, other health boards are managing. Powys is a health board, and it buys in most of its services. In fact, one could argue that it’s more difficult for Powys, because so few services are actually provided in Powys because of its rurality, yet Powys manages. Again, the message that we have given to the health boards that are saying to us that they will not come in on budget is: ‘You must manage this. You must make sure that you cut in areas that are not providing services to the public. You do not look at services provided to the public in terms of looking to cut, and you come in within budget.’ That is what health boards are to do. It’s their responsibility, ultimately—that’s why we have health boards. And they will have to answer for their actions in a few months’ time when we look again at the financial situation.

Wel, mae byrddau iechyd eraill yn ymdopi. Mae Powys yn fwrdd iechyd, ac mae'n prynu’r rhan fwyaf o'i wasanaethau i mewn. Yn wir, gellid dadlau ei bod yn fwy anodd i Bowys, gan fod cyn lleied o wasanaethau yn cael eu darparu ym Mhowys oherwydd ei natur wledig, ac eto mae Powys yn ymdopi. Unwaith eto, y neges yr ydym ni wedi ei rhoi i'r byrddau iechyd sy'n dweud wrthym na fyddant yn gallu bod o fewn eu cyllideb yw: 'Mae'n rhaid i chi reoli hyn. Mae'n rhaid i chi wneud yn siŵr eich bod yn torri mewn meysydd nad ydynt yn darparu gwasanaethau i'r cyhoedd. Ni ddylech edrych ar wasanaethau a ddarperir i'r cyhoedd o ran torri, ac rydych chi’n cadw o ferwn eich cyllideb.’ Dyna beth ddylai byrddau iechyd ei wneud. Eu cyfrifoldeb nhw yw hyn, yn y pen draw—dyna pam mae gennym ni fyrddau iechyd. A bydd yn rhaid iddyn nhw fod yn atebol am eu gweithredoedd ymhen ychydig fisoedd pan fyddwn ni’n edrych eto ar y sefyllfa ariannol.

Ar ran arweinydd grŵp UKIP, Mark Reckless.

On behalf of the leader of the UKIP group, Mark Reckless.

Diolch, Llywydd. My group leader asked me to pass on his apologies, as he is at a family funeral today. May I commend the First Minister on his Government’s 13 March response to the UK Government’s consultation paper on the future of the Severn tolls? It’s well argued, and faithfully reflects the unanimous view of this Assembly on my motion to support the abolition of tolls on the Severn bridge following their return to the public sector. One would, though, hope there would be a greater degree of engagement between the Welsh Government and the UK Government than merely filing a consultation response. The Silk commission proposed close co-ordination between the two Governments over the future of the Severn crossing. The St David’s Day agreement then said that the UK Government would work with the Welsh Government to determine the long-term future of the Severn crossings, and even the UK Government’s own road investment strategy says,

‘The Department for Transport, working with…the Welsh Assembly Government…will examine the future of the crossing in detail’.

Could the First Minister tell us how that engagement is going?

Diolch, Llywydd. Gofynnodd arweinydd fy ngrŵp i mi gyfleu ei ymddiheuriadau, gan ei fod mewn angladd teuluol heddiw. A gaf i ganmol y Prif Weinidog ar ymateb ei Lywodraeth ar 13 Mawrth i bapur ymgynghori Llywodraeth y DU ar ddyfodol tollau Pont Hafren? Mae wedi ei ddadlau’n dda, ac yn adlewyrchu’n ffyddlon barn unfrydol y Cynulliad hwn ar fy nghynnig i gefnogi diddymu'r tollau ar bont Hafren ar ôl eu dychwelyd i'r sector cyhoeddus. Byddai rhywun yn gobeithio, fodd bynnag, y byddai mwy o ymgysylltu rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU na dim ond ffeilio ymateb i'r ymgynghoriad. Cynigiodd comisiwn Silk gydgysylltu agos rhwng y ddwy Lywodraeth dros ddyfodol pont Hafren. Dywedodd cytundeb Dydd Gŵyl Dewi wedyn y byddai Llywodraeth y DU yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru i benderfynu ar ddyfodol hirdymor pontydd Hafren, ac mae strategaeth buddsoddi mewn ffyrdd Llywodraeth y DU ei hun hyd yn oed yn dweud,

Bydd yr Adran Drafnidiaeth, gan weithio gyda... Llywodraeth Cynulliad Cymru...yn archwilio dyfodol y bont yn fanwl.

A allai'r Prif Weinidog ddweud wrthym sut y mae’r ymgysylltu hwnnw’n mynd?

Well, officials are in discussions, but our preferred position is that we should take over the running of both the bridges—take control of the tolls. Before we do that we would have to have a robust understanding of what the condition and upkeep costs of those two bridges are. The figures we’ve had vary wildly. That would need to be nailed down—almost literally, I hope—but we’d need to understand what they are, and our view is we should control the tolls. I don’t understand the resistance of the UK Government in this. I don’t understand why they feel that a bridge that is, at the end of day, a bridge that is the main entrance to Wales should not be controlled from Wales.

Wel, mae swyddogion mewn trafodaethau, ond y sefyllfa yr ydym yn ei ffafrio yw y dylem ni gymryd drosodd y cyfrifoldeb am redeg y ddwy bont— cymryd rheolaeth dros y tollau. Cyn i ni wneud hynny, byddai'n rhaid i ni gael dealltwriaeth gadarn o gyflwr a chostau cynnal a chadw’r ddwy bont hynny. Mae'r ffigurau yr ydym ni wedi eu cael yn amrywio'n helaeth. Byddai angen hoelio hynny i lawr—bron yn llythrennol, rwy’n gobeithio—ond byddai'n rhaid i ni ddeall beth ydyn nhw, a’n barn ni yw y dylem ni reoli'r tollau. Nid wyf yn deall gwrthwynebiad Llywodraeth y DU i hyn. Nid wyf yn deall pam maen nhw’n teimlo na ddylai pont sydd, yn y pen draw, yn brif fynedfa i Gymru gael ei rheoli o Gymru.

I agree with the First Minister, and wish him, Ken Skates and his officials well in pushing that position. The UK Government, I believe, has three very serious legal risks if it seeks to continue tolling without our agreement, and any one of those could be fatal to any plan that it has. First, the Severn Bridges Act 1992 says that tolls should cease after a further fixed sum is raised, and that would be likely to happen by around the end of next year. Second, we have, under Schedule 5 to the Government of Wales Act 2006, it lists the devolved matters including matter 10.1,

‘the making, operation and enforcement of schemes for imposing charges in respect of the use…of…Welsh trunk roads’.

And it’s that, I believe, that’s led the UK Government to propose continued tolling only on the English half of the Severn bridge, because that supersedes their being the charging authority. And they would need to enforce that toll, potentially, at a plaza in Wales, which I submit runs counter to the Government of Wales Act. And thirdly, they have a further problem that the Transport Act 2000, which they’re now planning to use, says that,

‘A trunk road charging scheme may only be made in respect of a road if…the road is carried by a bridge, or passes through a tunnel’.

It doesn’t provide for them charging for part of a road carried by a bridge, and the use of the phrase ‘passes through a tunnel’ implies, by analogy, going from one side of the river to the other. So, for all those reasons, can the First Minister consider what more he or his Government might do to emphasise to the UK Government, at the very least, the legal risks they run if they do seek to impose charges in future without our agreement?

Rwy’n cytuno â'r Prif Weinidog, a dymunaf yn dda iddo fe, Ken Skates a'i swyddogion wrth ddadlau’r safbwynt hwnnw. Ceir tair risg gyfreithiol ddifrifol iawn i Lywodraeth y DU, rwy’n credu, os bydd yn ceisio parhau i godi tollau heb ein cytundeb, a gallai unrhyw un o'r rheini fod yn angheuol i unrhyw gynllun sydd ganddi. Yn gyntaf, mae Deddf Pontydd Hafren 1992 yn dweud y dylai tollau ddod i ben ar ôl i swm penodol pellach gael ei godi, a byddai hynny'n debygol o ddigwydd tua diwedd y flwyddyn nesaf. Yn ail, mae gennym ni, o dan Atodlen 5 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006, mae'n rhestru'r materion datganoledig, gan gynnwys mater 10.1,

creu, gweithredu a gorfodi cynlluniau ar gyfer codi ffioedd o ran y defnydd o gefnffyrdd yng Nghymru.

A dyna, yn fy marn i, sydd wedi arwain at Lywodraeth y DU yn cynnig parhau i godi tollau ar yr hanner pont Hafren sydd yn Lloegr, gan fod hynny’n disodli cael yr awdurdod codi tâl. A byddai angen iddynt orfodi’r doll honno, o bosibl, yn y cabannau yng Nghymru, yr wyf yn cynnig sy’n mynd yn groes i Ddeddf Llywodraeth Cymru. Ac yn drydydd, mae ganddyn nhw broblem bellach bod Deddf Trafnidiaeth 2000, y maen nhw’n bwriadu ei defnyddio nawr, yn dweud,

Ceir cyflwyno cynllun codi ffioedd ar gefnffyrdd yng nghyswllt ffordd.... dim ond os bydd y ffordd yn cael ei chludo gan bont, neu’n teithio trwy dwnnel.

Nid yw'n darparu ar gyfer iddyn nhw godi tâl am ran o ffordd sy’n cael ei chludo gan bont, ac mae’r defnydd o'r ymadrodd ‘teithio trwy dwnnel’ yn awgrymu, trwy gyfatebiaeth, mynd o un ochr i'r afon i'r llall. Felly, am yr holl resymau hynny, a all y Prif Weinidog ystyried beth arall y gall ef neu ei Llywodraeth ei wneud i bwysleisio i Lywodraeth y DU, o leiaf, y risgiau cyfreithiol iddi os bydd yn ceisio codi ffioedd yn y dyfodol heb ein cytundeb ni?

The Member has raised these issues before. We did look at them. It appears to us that, because of the nature of the legislation governing the Severn bridges, they are reserved. That does not mean, however, that the points that he’s already raised should not be investigated further. I’ll do that and I’ll write to him because they merit further investigation. Of course, the tolls on the old bridge are on the English side, and the tolls on the new bridge are on the Welsh side. We’d prefer it if there were no tolls at all on either side, and an agreement reached in terms of the maintenance of the bridges.

Mae'r Aelod wedi codi'r materion hyn o'r blaen. Fe wnaethom edrych arnynt.. Mae’n ymddangos i ni, oherwydd natur y ddeddfwriaeth sy'n rheoli pontydd Hafren, eu bod wedi eu cadw. Nid yw hynny'n golygu, fodd bynnag, na ddylid ymchwilio ymhellach i'r pwyntiau y mae eisoes wedi eu codi. Byddaf yn gwneud hynny a byddaf yn ysgrifennu ato, gan eu bod yn haeddu ymchwiliad pellach. Wrth gwrs, mae’r tollau ar yr hen bont ar ochr Lloegr, ac mae’r tollau ar y bont newydd ar ochr Cymru. Byddai'n well gennym pe na byddai unrhyw dollau o gwbl ar y naill ochr na’r llall, ac i gytundeb gael ei sicrhau o ran cynnal a chadw'r pontydd.

I thank the First Minister for his response. The legal position, at least the position that was sent to me in correspondence, has, however, changed. Initially, the focus was that the UK Government could do it because it was the charging authority, but actually the UK Government isn’t seeking to enforce on our side of the road, and it would need to enforce, and there are real difficulties in doing that in a later Act. There are three different arguments, any one of which would be fatal to the UK Government’s position. So, they’re looking to either use the current toll plaza despite the Government of Wales Act saying it’s our right to enforce on roads in Wales, or they’re looking at investing in a free-flow scheme—a lot of capital—without legal certainty that if someone goes through and doesn’t pay, they chase them for the debt, they have to go to court, and unless they can know with certainty that that court is going to say, ‘Yes, that is a valid charge’, then it’s incredibly difficult for them to invest in that scheme. The frustration that I have over this is that there’s this fixed sum of, I think, £75 million or so that the UK Government says, it would raise that and we’d just beat it, but it would raise that within a year or so of continued tolling. Then it says that the continued operation and maintenance cost is about £15 million a year, but much of that is actually the operation of the tolls itself. So, we’re perhaps looking at a sum of around half that. While it’s not our ideal scenario, would the First Minister consider that it might be better than nothing if tolling continued just for a further year, and if thereafter we were able to make a modest contribution of perhaps £2 million or £3 million to the tolling cost, does he think that would be a deal worth having in order to get rid of those tolls? And will he work with parties across the Chamber to try and agree that?

Diolchaf i'r Prif Weinidog am ei ymateb. Fodd bynnag, mae’r sefyllfa gyfreithiol, y sefyllfa a anfonwyd ataf i mewn gohebiaeth o leiaf, wedi newid. I ddechrau, y pwyslais oedd y gallai Llywodraeth y DU ei wneud gan mai hi oedd yr awdurdod codi tâl, ond mewn gwirionedd nid yw Llywodraeth y DU yn ceisio gorfodi ar ein hochr ni o’r ffordd, a byddai angen iddi orfodi, a cheir anawsterau gwirioneddol o ran gwneud hynny mewn Deddf ddiweddarach. Ceir tair gwahanol ddadl, y byddai unrhyw un ohonynt yn angheuol i safbwynt Llywodraeth y DU. Felly, maen nhw’n ceisio defnyddio'r cabanau tollau presennol er gwaethaf y ffaith fod Deddf Llywodraeth Cymru yn dweud mai ein hawl ni yw gorfodi ar ffyrdd yng Nghymru, neu maen nhw’n ystyried buddsoddi mewn cynllun llif rhydd—llawer o gyfalaf—heb sicrwydd cyfreithiol, os bydd rhywun yn mynd trwodd ac nad yw'n talu, eu bod yn mynd ar eu holau am y ddyled, mae'n rhaid iddyn nhw fynd i'r llys, ac oni bai y gallant wybod gyda sicrwydd bod y llys yn mynd i ddweud, 'Ydy, mae honna’n ffi ddilys', yna mae'n arbennig o anodd iddyn nhw fuddsoddi yn y cynllun hwnnw. Y rhwystredigaeth sydd gennyf i ynghylch hyn yw bod swm sefydlog yma, rwy’n meddwl, o tua £75 miliwn y mae Llywodraeth y DU yn dweud y byddai'n ei godi ac y byddem ni’n gwella ar hynny, ond byddai'n codi hynny o fewn tua blwyddyn o godi tollau parhaus. Wedyn mae'n dweud bod y gost o weithredu a chynnal a chadw parhaus tua £15 miliwn y flwyddyn, ond gweithrediad y tollau eu hunain yw llawer o hynny mewn gwirionedd. Felly, rydym ni’n edrych efallai ar swm o tua hanner hynny. Er nad dyna ein sefyllfa ddelfrydol, a wnaiff y Prif Weinidog ystyried y gallai fod yn well na dim, pe byddai codi tollau yn parhau dim ond am flwyddyn arall, a phe gallem ni wneud cyfraniad cymedrol ar ôl hynny o tua £2 filiwn neu £3 miliwn efallai i'r gost o godi tollau, a yw'n credu y byddai hwnnw'n gytundeb gwerth ei gael er mwyn cael gwared ar y tollau hynny? Ac a wnaiff ef weithio gyda phartïon ar draws y Siambr i geisio cytuno ar hynny?

Well, as a matter of principle, we wouldn’t seek to contribute to anything that wasn’t devolved. If it’s not devolved, then it’s a matter for the appropriate UK Government department to deal with. It strikes me that he’s suggested a way forward, but the easier way, to my mind, is simply to have no tolls at all, and in an interim period to have electronic tolling, although there’s substantial investment that’s required in that. And, of course, the issue for us is that the faster the traffic goes through the Severn bridges, the faster it arrives at the Brynglas tunnels, adding to the congestion that already exists at those tunnels. That is a fact that we’re aware of, and obviously he will know the proposals that the Government have made in terms of that. To me, this is a simple issue that doesn’t need to be made complex. We need to have an understanding of what the condition of the two bridges actually is. We don’t know that. I’ve seen figures well beyond the figure that he has suggested in terms of maintenance and upkeep. That needs to be robust, first of all, and then we can have an understanding of what the liability is. What I’ve always said is that, for us as a Government, we would like to take the tolls over, but before we do that we need to understand what we’re taking on.

Wel, fel mater o egwyddor, ni fyddem yn ceisio cyfrannu at unrhyw beth nad oedd wedi ei ddatganoli. Os nad yw wedi’i ddatganoli, yna mae'n fater i adran briodol Llywodraeth y DU ymdrin ag ef. Mae'n fy nharo i ei fod wedi awgrymu ffordd ymlaen, ond y ffordd haws, yn fy marn i, yn syml, fyddai cael dim tollau o gwbl, a chael tollau electronig yn y cyfamser, er bod angen buddsoddiad sylweddol yn hynny. Ac, wrth gwrs, y mater i ni yw mai’r cyflymaf y mae’r traffig yn mynd trwy bontydd Hafren, y cyflymaf y bydd yn cyrraedd twneli Brynglas, gan ychwanegu at y tagfeydd sydd eisoes yn bodoli yn y twneli hynny. Mae honno'n ffaith yr ydym yn ymwybodol ohoni, ac yn amlwg bydd ef yn gwybod y cynigion y mae'r Llywodraeth wedi eu gwneud yn hynny o beth. I mi, mae hwn yn fater syml nad oes angen ei wneud yn gymhleth. Mae angen i ni gael dealltwriaeth o beth yw cyflwr y ddwy bont mewn gwirionedd. Nid ydym yn gwybod hynny. Rwyf wedi gweld ffigurau ymhell y tu hwnt i'r ffigur y mae ef wedi ei awgrymu o ran cynnal a chadw. Mae angen i hynny fod yn gadarn, yn gyntaf oll, ac yna gallwn gael dealltwriaeth o beth yw’r rhwymedigaeth. Yr hyn yr wyf i wedi ei ddweud erioed yw, i ni fel Llywodraeth, yr hoffem gymryd drosodd cyfrifoldeb am y tollau, ond cyn i ni wneud hynny mae angen i ni ddeall beth yr ydym ni’n cymryd cyfrifoldeb amdano.

Gofal Cymdeithasol

Social Care

3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am benderfyniadau cyllidebol Llywodraeth Cymru o ran gofal cymdeithasol? OAQ(5)0532(FM)

3. Will the First Minister make a statement on Welsh Government budget decisions for social care? OAQ(5)0532(FM)

Yes. We’ve continued to protect social services with significant funding. An additional £55 million has been made available for social services in 2017-18, and that includes the £20 million a year for social care announced yesterday. We’ve also provided £60 million for the integrated care fund.

Gwnaf. Rydym ni wedi parhau i ddiogelu gwasanaethau cymdeithasol gyda chyllid sylweddol. Rhoddwyd £55 miliwn ychwanegol ar gael ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol yn 2017-18, ac mae hynny'n cynnwys yr £20 miliwn y flwyddyn ar gyfer gofal cymdeithasol a gyhoeddwyd ddoe. Rydym hefyd wedi darparu £60 miliwn ar gyfer y gronfa gofal integredig.

Well, thank you very much for that answer. I’m sure everyone will welcome the Chancellor’s £2 billion announcement for social care in England and, of course, that gives the Welsh Government the opportunity to use part of the not inconsiderable Barnett consequential for that to add to its own money that you’ve mentioned today. There is money now available for social care, which we would all be grateful for. What will you be saying then to Bridgend County Borough Council, which is taking £2.2 million of social care moneys out of next year’s budget?

Wel, diolch yn fawr iawn am yr ateb yna. Rwy'n siŵr y bydd pawb yn croesawu cyhoeddiad £2 biliwn y Canghellor ar gyfer gofal cymdeithasol yn Lloegr ac, wrth gwrs, mae hynny’n rhoi cyfle i Lywodraeth Cymru ddefnyddio rhan o swm canlyniadol Barnett, nad yw’n ansylweddol, ar gyfer hynny i ychwanegu at ei harian ei hun yr ydych chi wedi ei grybwyll heddiw. Mae arian ar gael ar gyfer gofal cymdeithasol nawr, y byddem i gyd yn ddiolchgar amdano. Beth fyddwch chi’n ei ddweud felly wrth Gyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr, sy'n cymryd £2.2 filiwn o arian gofal cymdeithasol allan o gyllideb y flwyddyn nesaf?

I will say what I said earlier: what we need is a Labour Government in London that actually invests in people and provides the funding that we need to social care. I’m sure that is a phrase I will use many times over the course of the next few weeks.

Byddaf yn dweud yr hyn a ddywedais yn gynharach: yr hyn sydd ei angen arnom yw Llywodraeth Lafur yn Llundain sy’n buddsoddi mewn pobl ac yn darparu'r cyllid sydd ei angen arnom ar gyfer gofal cymdeithasol. Rwy'n siŵr bod hwnnw’n ymadrodd y byddaf yn ei defnyddio sawl gwaith yn ystod yr wythnosau nesaf.

Thank you, First Minister, for meeting with me last month to discuss my concerns about the impact that putting the family fund money in with the sustainable social services fund has had on disabled children and their families. Given that we now have this extra money available, and given your assurances to me in that meeting, and that these are some of our lowest income families who, in my experience, have to fight to get absolutely everything in their lives, will you now look at allocating some of this additional money to disabled children and their families?

Diolch yn fawr, Brif Weinidog, am gyfarfod â mi y mis diwethaf i drafod fy mhryderon am yr effaith y mae rhoi arian y gronfa deulu i mewn gyda’r gronfa gwasanaethau cymdeithasol cynaliadwy wedi ei chael ar blant anabl a'u teuluoedd. O gofio bod yr arian ychwanegol hwn ar gael gennym bellach, ac o gofio eich sicrwydd i mi yn y cyfarfod hwnnw, ac mai’r rhain yw rhai o'n teuluoedd incwm isaf y mae’n rhaid iddynt, yn fy mhrofiad i, ymladd i gael popeth yn eu bywydau, a wnewch chi ystyried nawr dyrannu rhywfaint o'r arian ychwanegol hwn i blant anabl a'u teuluoedd?

My friend the Member for Torfaen has been passionate in her advocacy of this cause. She has asked me to see whether money might be made available. I will look at that for her, as she has raised it with me in the Chamber. As I’ve said, announcements have been made so far—not all of the consequential has been allocated. We have to take into account, of course, what will happen in the financial year beyond this one and the one beyond that. But I will look at that for her.

Mae fy nghyfaill yr Aelod dros Dorfaen wedi bod yn angerddol yn ei heiriolaeth dros yr achos hwn. Mae hi wedi gofyn i mi edrych a allai arian fod ar gael. Byddaf yn edrych ar hynny iddi, gan ei bod wedi codi'r mater gyda mi yn y Siambr. Fel y dywedais, gwnaed cyhoeddiadau hyd yn hyn—nid yw’r holl swm canlyniadol wedi ei ddyrannu. Mae'n rhaid i ni gymryd i ystyriaeth, wrth gwrs, yr hyn a fydd yn digwydd yn y flwyddyn ariannol y tu hwnt i’r un yma a’r un y tu hwnt i honno. Ond byddaf yn edrych ar hynny iddi.

Mae effeithiolrwydd yr hyn y gallwch chi ei gyflawni efo cyllidebau gofal cymdeithasol yn dibynnu, wrth gwrs, ar beth sy’n digwydd yn yr NHS a ‘vice versa’. Rydw i’n credu mai methiant y Llywodraeth i osod sylfeini cadarn a chynaliadwy i’r NHS sy’n gyfrifol am y gorwario sydd wedi cael ei gyhoeddi yn y diwrnod neu ddau ddiwethaf. Onid ydy’r Prif Weinidog yn cytuno â fy mhryder i y byddai gorfodi, i bob pwrpas, y byrddau iechyd i gydbwyso eu llyfrau dros nos, yn anochel, yn arwain at ragor o bwysau ar y sector gofal cymdeithasol?

The efficiency of what you can achieve with social services funding depends, of course, on what happens within the NHS and vice versa. I believe that it’s the failure of Government to put firm and sustainable foundations in place for the NHS that is responsible for the overspend that has been announced over the past day or two. But does the First Minister agree with my concern that forcing the health boards to balance their books overnight would inevitably lead to more pressures on the social care sector?

Mae’n rhaid cofio, wrth gwrs, fod yna dair blynedd gyda’r byrddau i ystyried eu cyllidebau. Dyna pam y newidiodd y gyfraith yn y lle hyn, o achos y ffaith eu bod nhw’n gorfod ystyried eu cyllidebau dros flwyddyn; nawr, mae tair blynedd gyda nhw ac mae’n llawer yn rhwyddach iddyn nhw sicrhau cydbwysedd yn eu cyllidebau nhw. Felly, rŷm ni yn erfyn iddyn nhw, wrth eu bod nhw wedi cael y rhyddid hynny, sicrhau eu bod nhw’n gyfrifol ac yn gallu cadw o fewn i’w cyllidebau nhw.

We must bear in mind, of course, that the health boards have three years to consider their budgets. That’s why the law changed in this place, because they would then have to consider their budgets over the period of a year; now they have three years and it’s easier for them to balance their books in that regard. So, we do expect them, as they have been given that freedom, to ensure that they are responsible and can remain within their budgets.

First Minister, both Conservative and Labour Governments in Westminster, and successive Labour, Plaid and Liberal coalitions here in Wales, have failed to allow for sufficient funding for social care. As a result of—[Interruption.] As a result of decades of underfunding, we are approaching a crisis point in social care, and despite the fact that our population is ageing fast, neither you nor the Tories seem to have any plans to address chronic long-term shortages. Your Government has announced additional funding for social care, but this simply replaces lost funding. It does nothing to address future demand. First Minister, how does your Government plan to address the long-term funding shortfall and ensure that future social care needs are met?`

Prif Weinidog, mae Llywodraethau Ceidwadol a Llafur yn San Steffan, a chlymbleidiau Llafur, Plaid a Rhyddfrydol olynol yma yng Nghymru, wedi methu â chaniatáu cyllid digonol ar gyfer gofal cymdeithasol. O ganlyniad i—[Torri ar draws.] O ganlyniad i ddegawdau o danariannu, rydym ni’n nesáu at argyfwng mewn gofal cymdeithasol, ac er gwaethaf y ffaith fod ein poblogaeth yn heneiddio’n gyflym, nid yw’n ymddangos bod gennych chi na'r Torïaid unrhyw gynlluniau i fynd i'r afael â phrinderau hirdymor cronig. Mae eich Llywodraeth wedi cyhoeddi cyllid ychwanegol ar gyfer gofal cymdeithasol, ond y cwbl y mae hwn yn ei wneud yw disodli arian a gollwyd. Nid yw’n gwneud dim i fynd i'r afael â galw yn y dyfodol. Brif Weinidog, sut mae eich Llywodraeth yn bwriadu mynd i'r afael â'r diffyg cyllid hirdymor a sicrhau bod anghenion gofal cymdeithasol y dyfodol yn cael eu diwallu?`

Well, if the Member looks at the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014, she will see the answer to that question. We are committed to investing in the system. We know that combined spending on health and social services per head in Wales in 2015-16 was 6 per cent higher than in England, and one of the reasons why money had to be found at short notice in England is because not enough money went into social care in England. We put in the investment.

On top of that, of course, it's important to remember the £60 million we’re investing through the intermediate care fund. What does that mean? Well, delayed transfers of care for February were 22 per cent down on the same period last year, and this month marks the third consecutive month during which the total has been below 400, which is an unprecedented achievement over the 12 years of recording these statistics.

Wel, os gwnaiff yr Aelod edrych ar Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, bydd yn gweld yr ateb i'r cwestiwn hwnnw. Rydym ni wedi ymrwymo i fuddsoddi yn y system. Gwyddom fod gwariant cyfunol ar wasanaethau iechyd a chymdeithasol fesul pen yng Nghymru yn 2015-16 6 y cant yn uwch nag yn Lloegr, ac un o'r rhesymau pam y bu’n rhaid dod o hyd i arian ar fyr rybudd yn Lloegr yw oherwydd na neilltuwyd digon o arian ar gyfer gofal cymdeithasol yn Lloegr. Gwnaed y buddsoddiad gennym ni.

Yn ogystal â hynny, wrth gwrs, mae'n bwysig cofio’r £60 miliwn yr ydym ni’n ei fuddsoddi drwy'r gronfa gofal canolraddol. Beth mae hynny’n ei olygu? Wel, roedd achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal ar gyfer Chwefror 22 y cant yn is nag yn yr un cyfnod y llynedd, a’r mis hwn yw’r trydydd mis yn olynol pan fu’r cyfanswm yn is na 400, sy’n gyflawniad digynsail yn ystod y 12 mlynedd o gofnodi’r ystadegau hyn.

Gwydnwch Emosiynol

Emotional Resilience

4. A wnaiff y Prif Weinidog amlinellu sut y mae Llywodraeth Cymru yn gweithio i feithrin gwydnwch emosiynol ymysg plant a phobl ifanc yng Nghymru? OAQ(5)0540(FM)

4. Will the First Minister outline how the Welsh Government is working to develop emotional resilience in children and young people in Wales? OAQ(5)0540(FM)

Yes. We are working collaboratively across portfolios, including education, health, and children and communities, to improve the well-being of children and young people and to support them to develop emotional resilience.

Gwnaf. Rydym ni’n gweithio ar y cyd ar draws portffolios, gan gynnwys addysg, iechyd, a phlant a chymunedau, i wella llesiant plant a phobl ifanc ac i'w cefnogi i ddatblygu cydnerthedd emosiynol.

First Minister, you will be aware of my recent short debate on the importance of ensuring that resilience in our children and young people is developed long before a young person needs specialist child and adolescent mental health services. The Together for Children and Young People programme includes very welcome work streams to promote universal resilience, including work in our schools and linked to the ongoing work the Government is doing on adverse childhood experiences. But, as you've highlighted, the Cabinet Secretary for health is responsible for the Together for Children and Young People programme, while the Cabinet Secretaries for education and children are responsible for the other two areas respectively, which does raise questions for me as to how this work is being taken forward in a joined-up way across Government. Will you personally look at this issue, First Minister, and commit to ensuring that the work to deliver on Together for Children and Young People is taken forward with urgency in a genuinely cross-cutting way across Government?

Prif Weinidog, byddwch yn ymwybodol o fy nadl fer ddiweddar ar bwysigrwydd sicrhau bod cydnerthedd ymhlith ein plant a phobl ifanc yn cael ei ddatblygu ymhell cyn bod angen gwasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed arbenigol ar unigolyn ifanc. Mae'r rhaglen Wella Law yn Llaw at Blant a Phobl Ifanc yn cynnwys ffrydiau gwaith i’w croesawu i hybu gwydnwch cyffredinol, gan gynnwys gwaith yn ein hysgolion ac yn gysylltiedig â gwaith parhaus y mae’r Llywodraeth yn ei wneud ar brofiadau niweidiol mewn plentyndod. Ond, fel yr ydych chi wedi ei amlygu, Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd sy’n gyfrifol am raglen Law yn Llaw at Blant a Phobl Ifanc, ac Ysgrifenyddion y Cabinet dros addysg a phlant sy’n gyfrifol am y ddau faes arall, yn eu trefn, sydd yn codi cwestiynau i mi ynghylch sut y mae'r gwaith hwn yn cael ei ddatblygu mewn ffordd gydgysylltiedig ar draws y Llywodraeth. A wnewch chi edrych ar y mater hwn yn bersonol, Prif Weinidog, ac ymrwymo i sicrhau bod y gwaith i gyflawni o ran Law yn Llaw at Blant a Phobl Ifanc yn cael ei ddatblygu ar frys mewn ffordd wirioneddol drawsbynciol ar draws y Llywodraeth?

I can say that discussions have been held between the Cabinet Secretary for Education and the Cabinet Secretary for health on how education and CAMHS joint working can be improved. This is not the sole responsibility of one Minister; I understand that. We know that, in working on a cross-portfolio basis, then we can of course get the greatest impact and the best results. We do recognise that health and education are very much linked, and so officials have also been instructed to work together to consider different approaches to support the mental health and well-being of our children and young people.

Gallaf ddweud bod trafodaethau wedi eu cynnal rhwng Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg ac Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd ar sut y gellir gwella gweithio ar y cyd rhwng addysg a CAMHS. Nid cyfrifoldeb un Gweinidog yn unig yw hwn; rwy’n deall hynny. Gwyddom, wrth weithio ar sail traws-bortffolio, y gallwn, wrth gwrs, gael yr effaith fwyaf a'r canlyniadau gorau. Rydym ni’n cydnabod bod iechyd ac addysg yn sicr yn gysylltiedig, ac felly mae swyddogion wedi eu cyfarwyddo hefyd i weithio gyda'i gilydd i ystyried gwahanol ddulliau i gefnogi iechyd meddwl a llesiant ein plant a'n pobl ifanc.

First Minister, one thing that can be done is to develop more mindfulness practice in schools. The Cabinet Secretary for Education visited Ysgol Pen-y-Bryn in Colwyn Bay in my own constituency late last year, where she met some of the children and staff in the school that had been practising mindfulness, and they spoke passionately about the impact of mindfulness in their lives in helping them to be able to deal with what can be difficult situations, whether in school or at home in their family. So, I wonder what work the Welsh Government is doing to look at mindfulness and whether this can be something that can be introduced more widely into our education sector.

Prif Weinidog, un peth y gellir ei wneud yw datblygu mwy o arfer ymwybyddiaeth ofalgar mewn ysgolion. Ymwelodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg ag Ysgol Pen-y-Bryn ym Mae Colwyn yn fy etholaeth fy hun ddiwedd y llynedd, lle y cyfarfu â rhai o'r plant a'r staff yn yr ysgol a oedd wedi bod yn arfer ymwybyddiaeth ofalgar, ac roeddent yn siarad yn angerddol am effaith ymwybyddiaeth ofalgar yn eu bywydau o ran eu helpu i allu ymdrin â’r hyn a all fod yn sefyllfaoedd anodd, boed yn yr ysgol neu yn y cartref yn eu teuluoedd. Felly, tybed pa waith mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i ystyried ymwybyddiaeth ofalgar ac a all hyn fod yn rhywbeth y gellir ei gyflwyno yn ehangach i’n sector addysg.

It is something that we’re considering actively, and something we discussed at length before the election last year. There is no greater advocate for mindfulness than the Cabinet Secretary for economy. I confess, when he raised it with me initially I wasn’t entirely sure what it was. I’m fully educated and informed now, I can promise you.

But, yes, I think it is hugely important that we consider new approaches to helping young people to deal with pressures that didn’t exist when I was that age. The pressures of social media—when you went home, that was it; you weren’t followed around the place online with the bullying that can sometimes lead to and the pressures to conform that can sometimes lead to. So, new approaches have to be used in order to deal with new problems.

Mae'n rhywbeth yr ydym ni’n ei ystyried yn weithredol, ac yn rhywbeth a drafodwyd gennym yn helaeth cyn yr etholiad y llynedd. Nid oes unrhyw eiriolwr sy’n fwy brwd dros ymwybyddiaeth ofalgar nag Ysgrifennydd y Cabinet dros yr economi. Rwy'n cyfaddef, pan gododd y pwnc gyda mi yn y lle cyntaf nid oeddwn yn hollol siŵr beth oedd hynny. Rwyf wedi cael fy addysgu a’m hysbysu’n llawn erbyn hyn, gallaf eich sicrhau.

Ond, ydy, rwy’n meddwl ei bod hi’n hynod bwysig ein bod ni’n ystyried dulliau newydd o helpu pobl ifanc i ymdopi â phwysau nad oedd yn bodoli pan oeddwn i yr oedran hwnnw. Mae pwysau cyfryngau cymdeithasol—pan oeddech chi’n mynd adref, dyna ni; nid oeddech chi’n cael eich dilyn o gwmpas y lle ar-lein gyda'r bwlio y gall hynny arwain ato weithiau a'r pwysau i gydymffurfio y gall hynny arwain ato weithiau. Felly, mae'n rhaid defnyddio dulliau newydd i ymdrin â phroblemau newydd.

Blaenoriaethau Trafnidiaeth ar gyfer Sir Benfro

Transport Priorities for Pembrokeshire

5. A wnaiff y Prif Weinidog amlinellu blaenoriaethau trafnidiaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer Sir Benfro dros y 12 mis nesaf? OAQ(5)0527(FM)

5. Will the First Minister outline the Welsh Government's transport priorities for Pembrokeshire for the next twelve months? OAQ(5)0527(FM)

Mae’r cynllun cyllid trafnidiaeth cenedlaethol, a gyhoeddwyd yn 2015, yn dangos y buddsoddiad mewn trafnidiaeth a seilwaith a gwasanaethau ym mhob cwr o Gymru ar gyfer 2015i 2020.

The national transport finance plan, published in July 2015, sets out the investment in transport and infrastructure and services in all parts of Wales for 2015 to 2020.

Prif Weinidog, mae cynllun cyllid trafnidiaeth cenedlaethol Llywodraeth Cymru yn tynnu sylw at ddim ond un prosiect ar gyfer sir Benfro yn y 18 mis nesaf—hynny yw’r cynnig i droi’r A477 o Ddoc Penfro i Johnston yn gefn ffordd. Mae’r cyhoeddiad bargen dinas bae Abertawe, gobeithio, yn mynd i gael effaith bositif ar economi gorllewin Cymru ac ar economi sir Benfro. Felly, a ydych chi’n cytuno â fi, Prif Weinidog, yn sgil y datblygiadau economaidd pwysig yma, mae nawr yn amser i Lywodraethau gydweithio i droi’r A40 yn sir Benfro yn ffordd ddeuol i wneud y mwyaf o effaith y cynigion hyn yng Ngorllewin Cymru?

First Minister, the national transport finance plan of the Welsh Government highlights only one project for Pembrokeshire in the next 12 months, and that is the proposal to turn the A477 from Pembroke Dock to Johnston into a trunk road. Now, the Swansea bay city region deal will, hopefully, have a positive impact on the west Wales economy and on the Pembrokeshire economy, so would you agree with me, First Minister, that, in light of these important economic developments, it’s now time for Governments to co-operate to turn the A40 into a dual carriageway in order to make the most of the impact of these proposals in west Wales?

Wel, yn gyntaf, wrth gwrs, mae’n wir i ddweud bod y prosiect o Landdewi Felffre i Benblewin yn hollbwysig. Yn ail, wrth gwrs, mae fe’n bosibl i’r ddêl dinas—y ‘city deal’—ystyried prosiectau newydd i helpu trafnidiaeth. Mae’n bosibl i ystyried hynny. Ac, yn drydydd, wrth gwrs, wrth gymryd y ‘franchise’ drosodd y flwyddyn nesaf, byddai’n bwysig dros ben i sicrhau bod y gwasanaeth rheilffyrdd hefyd yn gwella yn sir Benfro, ac, wrth gwrs, i gysylltu sir Benfro â gweddill Cymru a’r Deyrnas Unedig.

First of all, it’s true to say that the project from Llanddewi Velfrey to Penblewin is crucially important. Secondly, of course, it is possible for the city deal to consider new projects in terms of transport—we can certainly consider that. And, thirdly, in taking over the franchise next year, it’ll be very important to ensure that the rail service is also improved in Pembrokeshire, and to link Pembrokeshire with the rest of Wales and the rest of the UK.

Prif Weinidog, mae porthladdoedd yn rhan bwysig o drafnidiaeth yn sir Benfro, ac yn enwedig, wrth gwrs, y cyswllt rhwng Cymru ac Iwerddon. Gyda Brexit yn digwydd yr wythnos hon, rydw i’n poeni y byddem ni’n gweld llai o drafnidiaeth yn mynd o ran nwyddau rhwng Prydain Fawr ac Iwerddon, a hefyd o ran teithwyr, gyda llawer o sôn am ail-gysylltu, neu ddatblygu cysylltiadau mwy uniongyrchol rhwng Ffrainc a Gweriniaeth Iwerddon er mwyn osgoi Prydain unwaith i ni ddod mas o’r Undeb Ewropeaidd. Byddai hwn yn tanseilio porthladdoedd Doc Penfro ac Abergwaun yn enfawr. Pa gamau a ydych chi’n gwneud fel Llywodraeth, a hefyd ar y cyd gyda Llywodraeth San Steffan, i sicrhau ein bod ni’n cadw trafnidiaeth rhwng porthladdoedd sir Benfro?

First Minister, ports are a very important part of transport in Pembrokeshire, and particularly the link between Wales and Ireland. With Brexit happening this week, I am concerned that we will see less transport in terms of goods carried between Britain and Ireland, and also in terms of passengers, with a lot of talk about developing more direct links between France and the Republic of Ireland in order to avoid Britain once we have left the European Union. That will undermine Pembroke Dock and Fishguard. So, what steps are you taking as a Government and jointly with the UK Government to ensure that we keep transport between the ports of Pembrokeshire?

Rwyf wedi codi hwn sawl gwaith gyda Llywodraeth San Steffan. Rwyf hefyd wedi codi hwn gyda Llywodraeth yr Iwerddon. Gwnes i drafod hwn gyda’r Taoiseach pan oedd ef yma ar 10 Mawrth. Y pryder sydd gyda fi yw, os mae’n rhwyddach i fynd trwy Ogledd Iwerddon, felly, dyna le bydd nwyddau’n mynd. Os mae yna fwy o waith papur, sydd yn gorfod cael ei lenwi wrth fynd trwy Gaergybi, Doc Penfro, ac Abergwaun, os mae yna unrhyw fath o ffin swyddogol yng Nghymru, ond dim byd o’r fath yng Ngogledd Iwerddon, felly, byddan nhw yn mynd trwy Cairnryan, trwy Lerpwl, a phorthladdoedd sy’n gysylltiadau yn mynd i Ogledd Iwerddon. Mae Gweriniaeth Iwerddon yn deall hwn, wrth gwrs. Byddai hwn yn cael effaith ar Ddylun a hefyd ar Rosslare. Mae’n hollbwysig bod y trefniadau ynglŷn â chroesi’r ffin yr un peth rhwng Cymru a Gweriniaeth Iwerddon ag y bydd rhwng Gweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon.

I’ve raised this a number of times with the Government in Westminster. I’ve also raised it with the Irish Government, and I discussed it with the Taoiseach when he was here on 10 March. The concern that I have is that if it’s easier to go through Northern Ireland, that’s where goods will go. If there’s more paperwork that has to be filled in going through Holyhead, Pembroke Dock, and Fishguard, if there’s any kind of official border in Wales but nothing of that sort in Northern Ireland, then goods will go through Cairnryan, through Liverpool, and the ports that have links with Northern Ireland. Now, the Republic of Ireland understands this, of course. It’ll have an impact on Dublin and Rosslare, and it’s crucially important that the arrangements in terms of border crossing are the same between Wales and the Republic of Ireland as between the Republic of Ireland and Northern Ireland.

Y Gronfa Triniaethau Newydd

The New Treatment Fund

6. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y gronfa triniaethau newydd? OAQ(5)0533(FM)

6. Will the First Minister provide an update on the new treatment fund? OAQ(5)0533(FM)

Yes. All health boards have received their full allocation of the £16 million for the new treatment fund that was due for this financial year. The Cabinet Secretary will provide an update about the new treatment fund before the summer recess.

Gwnaf. Mae pob bwrdd iechyd wedi derbyn eu dyraniad llawn o £16 miliwn ar gyfer y gronfa driniaeth newydd a oedd yn ddyledus ar gyfer y flwyddyn ariannol hon. Bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf am y gronfa driniaeth newydd cyn toriad yr haf.

I thank you for that answer. The new treatment fund certainly does demonstrate the Welsh Government's commitment to delivering on their 2016 election pledge and, as I understand it, that new treatment fund will help expedite access to new medicines that have been recommended by the National Institute for Health and Care Excellence, NICE, and the All Wales Medicines Strategy Group, for a whole host of illnesses, no doubt helping countless individuals with life-threatening illnesses right here in Wales. I understand that it is extremely early days but could I request that we receive regular updates on progress within the access to the new treatment fund and any figures that could be attached to that?

Diolch i chi am yr ateb yna. Mae'r gronfa driniaeth newydd yn sicr yn dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gyflawni ei haddewid etholiadol o 2016 ac, yn ôl a ddeallaf, bydd y gronfa driniaeth newydd honno’n helpu i hwyluso mynediad at feddyginiaethau newydd sydd wedi eu hargymell gan y Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth Iechyd a Gofal, NICE, a Grŵp Strategaeth Meddyginiaethau Cymru Gyfan, ar gyfer llu o afiechydon, gan helpu, heb amheuaeth, unigolion di-ri â salwch sy'n bygwth bywyd yma yng Nghymru. Rwy'n deall mai dyddiau cynnar iawn yw hi, ond a gaf i ofyn ein bod yn cael diweddariadau rheolaidd ar gynnydd o ran y mynediad at y gronfa driniaeth newydd ac unrhyw ffigurau y gellid eu cysylltu â hynny?

Yes, I'm sure that could be done. I can say, though, since January 2015, new medicines recommended by NICE or the All Wales Medicines Strategy Group have been made available to patients across a range of conditions. So, for the first two months, the new treatment fund’s already made a palpable difference to the medicines available for the people of Wales.

Cewch, rwy’n siŵr y gellid gwneud hynny. Gallaf ddweud, fodd bynnag, ers mis Ionawr 2015, bod meddyginiaethau newydd a argymhellwyd gan NICE neu Grŵp Strategaeth Meddyginiaethau Cymru Gyfan wedi cael eu rhoi ar gael i gleifion ar draws amrywiaeth o gyflyrau. Felly, yn ystod y ddau fis cyntaf, mae’r gronfa driniaeth newydd eisoes wedi gwneud gwahaniaeth amlwg i'r meddyginiaethau sydd ar gael i bobl Cymru.

Good afternoon, First Minister. Could you perhaps just give us an overview of what monitoring arrangements are in place to ensure that the funds that have gone to the health boards for this very worthy initiative are being spent on just this initiative?

Prynhawn da, Prif Weinidog. A allech chi roi trosolwg i ni efallai o ba drefniadau monitro sydd ar waith i sicrhau bod y cyllid sydd wedi mynd i’r byrddau iechyd ar gyfer y fenter hynod werth chweil hon yn cael ei wario ar y fenter hon yn unig?

Yes. There is full monitoring of that and we see the results of that through the 15 medicines that I have already mentioned that have been made available.

Gallaf. Ceir monitro llawn o hynny ac rydym ni’n gweld canlyniadau hynny drwy'r 15 o feddyginiaethau yr wyf i wedi eu crybwyll eisoes sydd wedi eu rhoi ar gael.

Gorsaf Fysiau Newydd yng Nghaerdydd

A New Bus Station in Cardiff

7. Pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael â Chyngor Caerdydd ynghylch y ddarpariaeth gorsaf fysiau newydd yn y ddinas? OAQ(5)0538(FM)

7. What discussions has the Welsh Government had with Cardiff Council regarding the provision of a new bus station in the city? OAQ(5)0538(FM)

Well, this is a matter, ultimately, for Cardiff council, not for the Welsh Government, but I did meet with the leader of Cardiff council at the beginning of the month and one of the topics we discussed was the latest update on the Cardiff central bus station development.

Wel, mae hwn yn fater, yn y pen draw, i gyngor Caerdydd, nid i Lywodraeth Cymru, ond cefais gyfarfod gydag arweinydd cyngor Caerdydd ar ddechrau'r mis ac un o'r pynciau a drafodwyd gennym oedd y wybodaeth ddiweddaraf am ddatblygiad gorsaf fysiau Caerdydd canolog.

Thanks. Yes, I understand it is a matter principally for the council but the bus station is an issue of growing concern to south Wales residents in general. There have long been fears that the new facility may be too small and now there are fears over the funding as well; there is also the little matter that we don't yet know if there will be coach bays at the new station—none of which really helps with the Welsh Government’s stated aim of encouraging integrated transport. As Cardiff central is such an important hub for the whole region, can the Welsh Government make any intervention here to ensure that passengers do end up with a first-class facility, rather than a botch job?

Diolch. Ie, rwy’n deall mai mater i'r cyngor yw hwn yn bennaf, ond mae'r orsaf fysiau yn fater sy'n peri pryder cynyddol i drigolion de Cymru yn gyffredinol. Bu pryderon ers cryn amser y gallai’r cyfleuster newydd fod yn rhy fach a cheir pryderon nawr am y cyllid hefyd; ceir y mater bach hefyd nad ydym yn gwybod eto a fydd cilfannau i goetsys yn yr orsaf—nid yw dim o hyn yn helpu gyda nod datganedig Llywodraeth Cymru o annog trafnidiaeth integredig. Gan fod Caerdydd canolog yn ganolbwynt mor bwysig i’r rhanbarth cyfan, a all Llywodraeth Cymru wneud unrhyw ymyrraeth yn hyn o beth i sicrhau bod teithwyr yn cael cyfleuster o'r radd flaenaf yn y pen draw, yn hytrach na llanast?

There was a time when Cardiff council were, some years ago, doubting whether there needed to be a bus station at all: ‘The bus stops will do.’ I’m glad that wasn’t the case. It is hugely important to have an interchange and a hub. The need to build a new station is clear to me. We know the scheme needs to be fit for purpose, it needs to be future proofed, it needs to be successfully integrated, in order to be suitable for our capital city. The project itself is being led by Rightacres. They hold monthly meetings with key stakeholders—that includes us as a Government. I understand the latest is that the planning application has been approved, but the start date has been delayed as discussions take place on what the station should look like. It is important, of course, that there is agreement that the station should be fit for purpose as the main interchange for our capital city.

Bu adeg pan oedd cyngor Caerdydd, rai blynyddoedd yn ôl, yn amau ​​a oedd angen cael gorsaf fysiau o gwbl: 'Fe wnaiff yr arosfannau bws y tro' Rwy'n falch nad dyna’r achos. Mae'n hynod bwysig cael cyfnewidfa a chanolbwynt. Mae’r angen i adeiladu gorsaf newydd yn amlwg i mi. Rydym ni’n gwybod bod angen i'r cynllun fod yn addas i’w ddiben, mae angen iddo fod yn barod ar gyfer y dyfodol, mae angen iddo gael ei integreiddio'n llwyddiannus, er mwyn bod yn addas ar gyfer ein prifddinas. Mae'r prosiect ei hun yn cael ei arwain gan Rightacres. Maen nhw’n cynnal cyfarfodydd misol gyda rhanddeiliaid allweddol—mae hynny’n ein cynnwys ni fel Llywodraeth. Rwy’n deall mai’r diweddaraf yw bod y cais cynllunio wedi ei gymeradwyo, ond bod y dyddiad cychwyn wedi ei ohirio wrth i drafodaethau gael eu cynnal ar sut y dylai'r orsaf edrych. Mae'n bwysig, wrth gwrs, y ceir cytundeb y dylai'r orsaf fod yn addas i’w diben fel y brif gyfnewidfa i’n prifddinas.

Marchnad Sengl i'r DU

A UK Single Market

8. Yn dilyn tanio Erthygl 50, pa drafodaethau y mae'r Prif Weinidog yn bwriadu eu cael â Llywodraeth y DU ynghylch sefydlu marchnad sengl i'r DU? OAQ(5)0537(FM)

8. Following the triggering of Article 50, what discussions does the First Minister intend to have with the UK Government on the establishment of a UK single market? OAQ(5)0537(FM)

The answer to that question is ‘many’. I've had many discussions already. We'll continue to hold those discussions and the Member will know that I’ve outlined what I think will be needed to continue with an internal single market within the UK itself: namely that there is a rules-based system, secondly, that those rules are agreed by all four Governments, and, thirdly, that there is an independent adjudicator—a trade court, if you like—that will police those rules. If all those requirements are satisfied, then I believe the single market can be robust.

Yr ateb i'r cwestiwn hwnnw yw 'llawer'. Rwyf wedi cael llawer o drafodaethau eisoes. Byddwn yn parhau i gynnal y trafodaethau hynny a bydd yr Aelod yn gwybod fy mod i wedi amlinellu'r hyn yr wyf yn ei gredu y bydd ei angen i barhau gyda marchnad sengl fewnol o fewn y Deyrnas Unedig ei hun: sef y ceir system sy'n seiliedig ar reolau, yn ail, bod y rheolau hynny’n cael eu cytuno gan bob un o’r pedair Llywodraeth, ac, yn drydydd, bod dyfarnwr annibynnol—llys masnach, os mynnwch—a fydd yn plismona'r rheolau hynny. Os caiff yr holl ofynion hynny eu bodloni, yna rwy’n credu y gall y farchnad sengl fod yn gadarn.

Thank you. Other people have already referred to the Demos report that came out yesterday that suggested—as we already knew—that the effect of leaving the EU will be more significant on Wales than any other part of the United Kingdom. We've seen by the recent actions of Theresa May that the Tories are a party of broken promises. David Davis, the Brexit Minister, has said that he wants to see the exact same benefits that we currently have with the single market and customs union maintained after we leave the EU. How realistic does the First Minister think that is in light of the fact that the Prime Minister of Malta has said that, of necessity, our relationship needs to be inferior to that which we currently enjoy?

Diolch. Mae pobl eraill eisoes wedi cyfeirio at adroddiad Demos a gyhoeddwyd ddoe a awgrymodd—fel yr ydym ni’n gwybod eisoes—y bydd effaith gadael yr UE yn fwy sylweddol ar Gymru nag unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig. Rydym ni wedi gweld o weithredoedd diweddar Theresa May fod y Torïaid yn blaid o addewidion a dorrwyd. Mae David Davis, y Gweinidog Brexit, wedi dweud ei fod eisiau gweld yr un manteision yn union â’r hyn sydd gennym ar hyn o bryd gyda'r farchnad sengl a’r undeb tollau yn cael eu cadw ar ôl i ni adael yr UE. Pa mor realistig y mae’r Prif Weinidog yn ei gredu yw hynny yn wyneb y ffaith bod Prif Weinidog Malta wedi dweud, o reidrwydd, bod angen i’n perthynas fod yn israddol i'r un yr ydym ni’n ei fwynhau ar hyn o bryd?

Well, it’s possible to do it via, for example, remaining in the European Economic Area. The UK Government have indicated that they don’t want the jurisdiction of the European Court of Justice and that they don’t want to pay into a budget pot, but if you want to be a member of a club, you have to pay a membership fee, if I can put it that way. I can’t see there being any other model. I don’t think the UK will be offered a model that is unique to the UK. Why would the European Union want to do that? So, my urging on the UK Government has been not to think of a hard Brexit or a soft Brexit but a sensible Brexit. I just don’t believe that there is a majority of people in this country who want to see a Brexit that is so hard that tariffs will be imposed, that there will be unnecessary restrictions in terms of movement in and out of the UK, and that there will be a hard border between Northern Ireland and the republic. Yes, there was a vote last year and people want to leave. What we don’t know is what they believe the terms would be. That’s the difficulty. But to my mind, it’s perfectly possible to leave the EU and yet still have full and unfettered access to the single market.

Wel, mae'n bosibl ei wneud trwy, er enghraifft, aros yn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd. Mae Llywodraeth y DU wedi nodi nad yw eisiau awdurdodaeth Llys Cyfiawnder Ewrop ac nad yw eisiau talu i mewn i gronfa gyllideb, ond os ydych chi eisiau bod yn aelod o glwb, mae’n rhaid i chi dalu ffi aelodaeth, os caf ei roi felly. Ni allaf weld bod unrhyw fodel arall. Nid wyf yn credu y bydd y DU yn cael cynnig model sy'n unigryw i'r DU. Pam fyddai’r Undeb Ewropeaidd eisiau gwneud hynny? Felly, rwyf i wedi bod yn annog Llywodraeth y DU i beidio â meddwl am Brexit caled na Brexit meddal ond am Brexit synhwyrol. Nid wyf yn credu bod mwyafrif o bobl yn y wlad hon sydd eisiau gweld Brexit sydd mor galed y bydd tariffau yn cael eu gorfodi, y bydd cyfyngiadau diangen o ran symud i mewn ac allan o'r DU, ac y bydd ffin galed rhwng Gogledd Iwerddon a'r weriniaeth. Do, cafwyd pleidlais y llynedd ac mae pobl eisiau gadael. Yr hyn nad ydym yn ei wybod yw beth oedden nhw’n ei gredu y byddai'r telerau. Dyna'r anhawster. Ond yn fy marn i, mae'n gwbl bosibl gadael yr UE ac eto parhau i fod â mynediad llawn a dilyffethair at y farchnad sengl.

Rhaglenni Mentoriaeth Menywod

Female Mentorship Programmes

9. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i hyrwyddo rhaglenni mentoriaeth menywod yn gadarnhaol yn y gweithle? OAQ(5)0530(FM)

9. What is the Welsh Government doing to actively promote female mentorship programmes in the workplace? OAQ(5)0530(FM)

We provide a core grant to Chwarae Teg to maximise the contribution women make to the economy and to support the vision of a Wales where women achieve and prosper.

Rydym ni’n darparu grant craidd i Chwarae Teg i sicrhau bod y cyfraniad y mae menywod yn ei wneud i’r economi mor fawr â phosibl ac i gefnogi'r weledigaeth o Gymru lle mae menywod yn llwyddo ac yn ffynnu.

First Minister, I think we all remember with deep affection Dame Rosemary Butler, our former Presiding Officer, and her programme to promote women in public life concentrated on mentorship schemes. I think this is a principle that could be generally applied, because it’s raising that expectation and the ambition of women who already have the talents to perform outstandingly in the workplace.

Brif Weinidog, rwy’n meddwl ein bod ni i gyd yn cofio gydag anwyldeb dwfn y Fonesig Rosemary Butler, ein cyn-Lywydd, ac roedd ei rhaglen hi i hyrwyddo menywod mewn bywyd cyhoeddus yn canolbwyntio ar gynlluniau mentora. Rwy'n credu bod hon yn egwyddor y gellid ei chymhwyso yn gyffredinol, oherwydd mae’n codi disgwyliad ac uchelgais menywod sydd eisoes yn meddu ar y doniau i berfformio'n rhagorol yn y gweithle.

I think that’s absolutely true. Chwarae Teg is part of that plan. It has a three-year strategic plan to promote equality. There are other tools at our disposal as well. For example, ‘Talented Women for a Successful Wales’ was commissioned by the chief scientific adviser with the aim of obtaining up-to-date data and current thinking on dealing with the long-term problems of insufficient numbers of women studying science and entering and thriving in science careers. I know the Minister, Julie James, accepted the recommendations in a statement back in January. They are two examples, amongst many, of the work that is being done to achieve true equality in our society.

Rwy'n credu bod hynny’n hollol wir. Mae Chwarae Teg yn rhan o'r cynllun hwnnw. Mae ganddo gynllun strategol tair blynedd i hyrwyddo cydraddoldeb. Ceir arfau eraill sydd ar gael i ni hefyd. Er enghraifft, comisiynwyd ‘Menywod Dawnus ar gyfer Cymru Lwyddiannus' gan y prif gynghorydd gwyddonol, gyda'r nod o gael data cyfredol a syniadau cyfredol ar ymdrin â'r problemau hirdymor o niferoedd annigonol o fenywod yn astudio gwyddoniaeth ac yn cychwyn a ffynnu mewn gyrfaoedd gwyddoniaeth. Rwy'n gwybod bod y Gweinidog, Julie James, wedi derbyn yr argymhellion mewn datganiad yn ôl ym mis Ionawr. Dyna ddwy enghraifft, ymhlith llawer, o'r gwaith sy'n cael ei wneud i sicrhau cydraddoldeb gwirioneddol yn ein cymdeithas.

Cyfleusterau Iechyd Meddwl Amenedigol i Gleifion Mewnol

Inpatient Perinatal Mental Health Facilities

10. A wnaiff y Prif Weinidog ystyried ailagor cyfleusterau iechyd meddwl amenedigol i gleifion mewn ysbytai? OAQ(5)0526(FM)

10. Will the First Minister consider re-opening inpatient perinatal mental health facilities? OAQ(5)0526(FM

The decision on the inpatient perinatal mental health unit is a matter for the health boards and the Welsh Health Specialised Services Committee. But since 2016, the Welsh Government is investing an additional £1.5 million a year for all LHBs to provide community-based specialist perinatal mental health services.

Mater i'r byrddau iechyd a Phwyllgor Gwasanaethau Iechyd Arbenigol Cymru yw'r penderfyniad ar yr uned iechyd meddwl amenedigol ar gyfer cleifion mewnol. Ond ers 2016, mae Llywodraeth Cymru yn buddsoddi £1.5 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn i bob BILl ddarparu gwasanaethau iechyd meddwl amenedigol arbenigol yn y gymuned.

I thank the First Minister for that answer. I hope he has the opportunity to hear the experiences of mothers in Wales who’ve had the courage to speak out on their individual experiences, like Charlotte Harding from Cardiff, whose husband took two years off work to care for her and their two boys after developing postpartum psychosis. I’ve applied the Welsh Government’s own criteria to the current situation in this country, based on the information I’ve obtained from LHBs, and they’re failing the Government’s own criteria. We know that it’s going to cost more to send Welsh mothers to inpatient centres in England than it would have to keep these facilities open in Wales and we know that community provision is patchy. But politics aside, can I plead with the First Minister to put, as a matter of urgency, this issue at the top of his agenda so that mothers in Wales do not face the choice of being separated from their newborn babies or separated from their families or, even worse, not having the mental health facilities that they deserve in their own country?

Diolch i'r Prif Weinidog am yr ateb yna. Rwy'n gobeithio y bydd yn cael y cyfle i glywed profiadau mamau yng Nghymru sydd wedi bod yn ddigon dewr i siarad am eu profiadau unigol, fel Charlotte Harding o Gaerdydd, y cymerodd ei gŵr ddwy flynedd i ffwrdd o'r gwaith i ofalu amdani hi a’u dau fachgen ar ôl datblygu seicosis ôl-enedigol. Rwyf wedi defnyddio meini prawf Llywodraeth Cymru ei hun ar gyfer y sefyllfa bresennol yn y wlad hon, yn seiliedig ar yr wybodaeth yr wyf wedi ei chael gan BILl, ac nid ydynt yn bodloni meini prawf y Llywodraeth ei hun. Rydym ni’n gwybod ei fod yn mynd i gostio mwy i anfon mamau o Gymru i ganolfannau cleifion mewnol yn Lloegr nag y byddai wedi ei gostio i gadw'r cyfleusterau hyn ar agor yng Nghymru ac rydym ni’n gwybod bod darpariaeth gymunedol yn anghyson. Ond gan roi gwleidyddiaeth o'r neilltu, a gaf i ymbil ar y Prif Weinidog i roi’r mater hwn, fel mater o frys, ar frig ei agenda fel nad yw mamau yng Nghymru yn wynebu'r dewis o gael eu gwahanu oddi wrth eu babanod newydd-anedig neu eu gwahanu oddi wrth eu teuluoedd neu, yn waeth fyth, ddim yn cael y cyfleusterau iechyd meddwl y maen nhw’n eu haeddu yn eu gwlad eu hunain?

Can I just explain the situation? In the last three years, fewer than five women have been admitted to an inpatient unit in Wales. That’s the issue. The problem then, of course, is that you cannot run a specialist unit on those numbers. It can’t be done. No accrediting body will allow you to run a specialist unit on that basis. It can’t be a specialist unit with those numbers. I agree with him about the seriousness of the condition. I agree with him about not separating mothers from babies, which is why we put the extra funding into community-based perinatal mental health services to ensure that people don’t have to be inpatients. So, rather than focusing on the hospital, it is focusing on the individual, making sure they have support in the community, rather than trying to keep a service going that clearly wasn’t being particularly well used—and, as a result of that, there was a problem in terms of it continuing to be a specialist unit.

A gaf i esbonio'r sefyllfa? Yn y tair blynedd diwethaf, derbyniwyd llai na phump o fenywod i uned cleifion mewnol yng Nghymru. Dyna'r broblem. Y broblem wedyn, wrth gwrs, yw na allwch chi redeg uned arbenigol gyda’r niferoedd hynny. Ni ellir ei wneud. Ni fydd unrhyw gorff achredu yn caniatáu i chi redeg uned arbenigol ar y sail honno. Ni all fod yn uned arbenigol gyda’r niferoedd hynny. Rwy’n cytuno ag ef am ddifrifoldeb y cyflwr. Rwy’n cytuno ag ef am beidio â gwahanu mamau oddi wrth fabanod, a dyna pam yr ydym ni’n rhoi'r cyllid ychwanegol i wasanaethau iechyd meddwl amenedigol yn y gymuned er mwyn sicrhau nad oes rhaid i bobl fod yn gleifion mewnol. Felly, yn hytrach na chanolbwyntio ar yr ysbyty, mae'n canolbwyntio ar yr unigolyn, gan wneud yn siŵr bod y gefnogaeth ganddyn nhw yn y gymuned, yn hytrach na cheisio cadw gwasanaeth ar agor yr oedd yn amlwg nad oedd fawr o ddefnydd arno—ac, o ganlyniad i hynny, roedd problem o ran iddi barhau fel uned arbenigol.

2. Cwestiwn Brys: Gorwariant Byrddau Iechyd Lleol
2. Urgent Question: Local Health Board Overspends

Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi'i gyflwyno yn Gymraeg.

[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.

Rwyf wedi derbyn dau gwestiwn brys o dan Reol Sefydlog 12.66. Rwy’n galw ar Simon Thomas i ofyn y cwestiwn brys cyntaf.

I have accepted two urgent questions under Standing Order 12.66. I call on Simon Thomas to ask the first urgent question.

A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am y gorwariant o £150 miliwn gan fyrddau iechyd lleol eleni? EAQ(5)0153(HWS)[W]

Will the Cabinet Secretary make a statement on the £150 million overspends forecast by local health boards this year? EAQ(5)0153(HWS)[W]

Thank you for the question. The position in these four health boards is unacceptable. We have made it clear that we expect them to take action to significantly improve their financial position.

Diolch am y cwestiwn. Mae'r sefyllfa yn annerbyniol yn y pedwar bwrdd iechyd hyn. Rydym wedi ei gwneud yn glir ein bod yn disgwyl iddyn nhw gymryd camau i wella eu sefyllfa ariannol yn sylweddol.

I thank the Cabinet Secretary for that statement, which didn’t actually say what he was going to do about it, however, which I hope he will now tell us. First of all, can he just clarify the situation? Because I think there could be some confusion, following the leader of the Conservative party’s questions earlier on, that though the health boards have not been bailed out, his department has been bailed out to the tune of a similar amount of money. The supplementary budget that we passed a couple of weeks ago actually gives his department this money, not the health boards themselves, and therefore there has been a bail-out, in effect. And so, if there hasn’t been any consequences for the health boards, we must ask ourselves, ‘How can we achieve better financial planning going forward?’ The First Minister mentioned the NHS finance Act, which was passed three years ago by this Assembly. When that Act was passed, the then Minister said and promised that we would get better financial planning, and went on to promise that it should result in better decision making and optimal solutions by local health boards. I don’t think we can say we’ve had better financial planning or optimal solutions from health boards since the passing of that Act. Can he confirm that there’s still a financial duty on health boards to not exceed the aggregate in each financial year, even taking a three-year planning model, and what consequences can there be for health boards in not meeting proper financial planning under the NHS finance Act? And isn’t it time at least to consider not paying the allowances and payments to members of the health boards if they cannot bring themselves into line?

Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet am y datganiad hwn, nad oedd mewn gwirionedd yn dweud beth yr oedd yn mynd i'w wneud ynglŷn â’r mater. Fodd bynnag, rwyf yn gobeithio y bydd yn dweud wrthym yn awr. Yn gyntaf oll, a all roi goleuni ar y sefyllfa? Gan fy mod yn credu y gallai rhywfaint o ddryswch fod yn aros, yn dilyn cwestiynau arweinydd y blaid Geidwadol yn gynharach, oherwydd er nad yw'r byrddau iechyd wedi cael eu hachub yn ariannol, achubwyd croen ei adran ef hyd at swm tebyg o arian. Mae'r gyllideb atodol yr ydym wedi ei phasio rai wythnosau yn ôl yn rhoi’r arian hwn i’w adran ef mewn gwirionedd, nid i’r byrddau iechyd eu hunain, ac felly bu achub croen, i bob pwrpas. Ac felly, os nad oes unrhyw ganlyniadau wedi bod ar gyfer y byrddau iechyd, mae'n rhaid i ni ofyn i’n hunain, 'Sut mae cael gwell cynllunio ariannol i’r dyfodol?' Soniodd y Prif Weinidog am Ddeddf Cyllid y GIG, a basiwyd dair blynedd yn ôl gan y Cynulliad hwn. Pan gafodd y Ddeddf ei phasio, dywedodd ac addawodd y Gweinidog blaenorol y byddem yn gweld gwell cynllunio ariannol, ac aeth yn ei flaen i addo y dylai hynny arwain at wneud penderfyniadau gwell a’r datrysiadau gorau posibl gan fyrddau iechyd lleol. Nid wyf yn credu y gallwn ni ddweud ein bod wedi gweld gwell cynllunio ariannol neu’r datrysiadau gorau posibl gan fyrddau iechyd ers pasio'r Ddeddf honno. A all gadarnhau bod dyletswydd ariannol yn dal i fod ar fyrddau iechyd i beidio â mynd y tu hwnt i'r cyfanswm ym mhob blwyddyn ariannol, hyd yn oed wrth ystyried model tair blynedd o gynllunio, a pha ganlyniadau a all fod ar gyfer byrddau iechyd pe na bydden nhw yn diwallu anghenion cynllunio ariannol priodol o dan Ddeddf cyllid y GIG? Ac onid yw hi'n bryd ystyried o leiaf beidio â thalu lwfansau a thaliadau i aelodau o'r byrddau iechyd os na allan nhw ddod â’u hunain i drefn?

I thank the Member for the follow-up comments and questions. I think looking at these four particular organisations, and then trying to say there’s a judgment on the whole system just on the basis of these four, is not taking a whole-system approach. Actually, when you look at the six out of 10 organisations that are in balance, that is partly as a consequence of the new regime that we have. What I’ve been very clear about is that we’re not going to cover over the fact that these four health boards are not going to live within their means within this year, and there’s got to be an exercise in financial discipline and clarity about that. And that goes into your point about accountability. I don’t think the somewhat cheap shot about saying you should take allowances away from board members is a particularly helpful way forward for a real and serious challenge that we have. I expect the service and the system to take seriously the financial challenges that we face. Every single country within the United Kingdom faces a real and serious challenge about funding the health service. We know the consequences of continued austerity and what that does for our public services. We know that putting extra money in the budget that this Assembly has passed into the NHS comes at a real cost to other parts of public funding. That is why I have been very clear over an extended period of time that the health service has a real responsibility to live within its means. That’s why I’ve been very clear that we expect a significant improvement in financial planning and management that will not compromise patient care.

Diolch i'r Aelod am y sylwadau a'r cwestiynau oedd yn dilyn. Nid wyf yn credu bod edrych ar y pedwar sefydliad penodol, ac yna cheisio dweud bod y system gyfan yn cael ei barnu ar sail y pedwar hyn yn unig, yn agwedd sydd yn ystyried y darlun cyflawn. A dweud y gwir, pan fyddwch yn edrych ar y chwech o bob 10 sefydliad sydd wedi mantoli’r gyllideb, mae hynny yn rhannol o ganlyniad i'r drefn newydd sydd gennym. Yr hyn yr wyf wedi bod yn glir iawn amdano yw nad ydym yn mynd i geisio cuddio’r ffaith nad yw’r pedwar bwrdd iechyd yn mynd i fyw o fewn eu modd eleni, a bydd yn rhaid cynnal ymarfer mewn disgyblaeth ariannol ac eglurder ynghylch hynny. Ac mae hynny’n cyffwrdd â’ch pwynt am atebolrwydd. Nid wyf yn credu bod yr ergyd ddiwerth braidd am wrthod talu lwfansau i aelodau bwrdd yn ffordd ddefnyddiol iawn o ymgymryd â’r her wirioneddol a difrifol sydd gennym. Rwyf yn disgwyl i'r gwasanaeth a'r system gymryd yr heriau ariannol sy'n ein hwynebu o ddifrif. Mae pob gwlad unigol o fewn y Deyrnas Unedig yn wynebu her wirioneddol a difrifol ynglŷn ag ariannu'r gwasanaeth iechyd. Rydym yn gwybod am ganlyniadau cyni parhaol a beth mae hynny'n ei wneud i’n gwasanaethau cyhoeddus. Rydym yn gwybod bod rhoi ychwaneg i’r GIG o arian y gyllideb y mae’r Cynulliad hwn wedi ei phasio yn dod ar gost wirioneddol i rannau eraill o gyllid cyhoeddus. Dyna pam yr wyf wedi bod yn glir iawn dros gyfnod estynedig o amser fod gan y gwasanaeth iechyd gyfrifoldeb gwirioneddol i fyw o fewn ei modd. Dyna pam yr wyf wedi bod yn glir iawn ein bod yn disgwyl gwelliant sylweddol mewn cynllunio a rheoli ariannol nad ydyw’n peryglu gofal cleifion.

Cabinet Secretary, people talk about this in tones of shock and horror as if it’s a surprise, but it’s certainly not a surprise to me when looking at some of the integrated medium term plans. Could you please confirm which of the health boards’ IMTPs showed a deficit from the beginning of this funding round? Could you also confirm to me where you see the health boards could review their spending? Because for all the tough talk from everyone, I assume and hope that doctors and nurses, porters and community health workers will still get paid over the next few months. Thirdly, Cabinet Secretary, do you accept that a number of these health boards have already instigated ambitious savings programmes? Now, these will obviously take time to kick in. Do you think you are giving health boards sufficient time for this to improve? Fourthly, do you welcome the improvement in services that we have seen as a consequence? Many of the health boards’ performance indicators have slowly risen. I know that in Hywel Dda health board it’s the best in Wales in cancer and four-hour A&E delivery times. And would you agree that we wouldn’t want to see reversals in service delivery? Do you accept that we should have a rural uplift for some of the rural health boards, as discussed and promoted by many organisations, not just the health boards themselves? Finally, Cabinet Secretary, could you tell me where Wales is in terms of spending on healthcare as a percentage of gross domestic product? My understanding is that only three countries in Europe spend less than us, and is that not the real problem? We’re just simply not spending enough on healthcare to ensure that boards do not go into deficit. As Andrew R. T. Davies said earlier, the deficit in Wales is double that of the UK.

Ysgrifennydd y Cabinet, mae pobl yn siarad am hyn gyda thinc o ofn a dychryn fel petai’n syndod mawr, ond nid yw’n syndod o gwbl i mi wrth edrych ar rai o'r cynlluniau tymor canolig integredig. A wnewch chi gadarnhau pa rai o gynlluniau tymor canolig integredig y byrddau iechyd oedd yn dangos diffyg o ddechrau'r cyfnod cyllid hwn? A wnewch chi roi cadarnhad i mi ymhle y gwelwch chi’r byrddau iechyd yn gallu adolygu eu gwariant? Oherwydd er gwaethaf yr holl siarad di-ildio gan bawb, rwyf yn tybio ac yn gobeithio y bydd meddygon a nyrsys, porthorion a gweithwyr iechyd cymunedol yn cael eu talu o hyd dros yr ychydig fisoedd nesaf. Yn drydydd, Ysgrifennydd y Cabinet, a ydych yn derbyn bod nifer o’r byrddau iechyd hyn wedi cychwyn ar raglenni arbedion uchelgeisiol yn barod? Bydd y rhain yn cymryd amser i ddechrau gweithio, mae’n amlwg . Ydych chi'n meddwl eich bod wedi rhoi digon o amser i fyrddau iechyd ar gyfer gwella hyn? Yn bedwerydd, a ydych yn croesawu'r gwelliant mewn gwasanaethau a welwyd o ganlyniad i hyn? Mae llawer o ddangosyddion perfformiad y byrddau iechyd wedi codi yn araf. Gwn fod ym mwrdd iechyd Hywel Dda y gyfradd orau yng Nghymru gyda chanser ac amseroedd darpariaeth damweiniau ac achosion brys pedair awr. Ac a fyddech yn cytuno na fyddem yn dymuno gweld dirywiad wrth gyflenwi gwasanaethau? A ydych yn derbyn y dylem gael codiad i rai o'r byrddau iechyd gwledig, fel y trafodwyd ac yr hyrwyddwyd gan nifer o sefydliadau, nid dim ond gan y byrddau iechyd eu hunain? Yn olaf, Ysgrifennydd y Cabinet, a wnewch chi ddweud wrthyf beth yw safle Cymru o ran gwariant ar ofal iechyd fel canran o gynnyrch mewnwladol crynswth? Fy nealltwriaeth i yw mai dim ond tair gwlad yn Ewrop sydd yn gwario llai na ni, ac onid honno yw'r broblem mewn gwirionedd? Nid ydym yn gwario digon ar ofal iechyd i sicrhau nad yw byrddau yn mynd i ddiffyg. Fel y dywedodd Andrew R.T. Davies yn gynharach, mae’r diffyg yng Nghymru yn ddwbl yr hyn ydyw yn y DU.

I’ll try and deal briefly with the series of questions that were asked. First of all, I want to welcome the acknowledgement from the Conservative health spokesperson of the range of improvements in the service that the NHS provides to the people of Wales. That’s probably the first time I’ve heard that from a health spokesperson from her party and that’s very welcome indeed. No-one should be surprised, though, at these challenges, because I’ve been absolutely upfront about these over a period of months. When I refused to endorse the IMTP submitted by Abertawe Bro Morgannwg and Cardiff and Vale health boards, I was absolutely clear about the range of issues within that. And money was part of the challenge as well, so they did not get their IMTPs approved. Equally, you and others in the Chamber were in health committee on 3 November, when I answered questions about this position, and about the money in particular. I made clear at that point that Hywel Dda and Betsi Cadwaladr would not live within their means. I also made clear the very real risk to be run by Abertawe Bro Morgannwg and Cardiff and Vale. Members are, of course, free to check the transcript and the follow-up letter to the health committee that was absolutely clear about this as an issue. So, this should not surprise people if people have been paying attention.

The challenge is what are we prepared to do, but that goes into the other points that you’ve made. I want to be really clear again: people will get paid; bills will get paid; this will not lead to a trimming in the service that is provided. We will cover this from the centre, but we’ll have the clarity that these health boards have not lived within their means. I don’t accept at all your point that we don’t spend enough money on health. If that really is your view, then you could set out in an alternative budget where you would take that money from. Let’s remember this: when we put in the extra £240 million into the budget that we proposed and this place passed—for the NHS—that comes at a significant cost to every other part of the public service. That means that £106 million in cash terms will come out of local government. If the Tories really wish for there to be further cuts in other service areas, they should set those out. This is not a consequence-free game. We spend nearly 50 per cent of our budget on the NHS.

And finally, the real challenge for getting into financial balance and having a genuinely sustainable service is service transformation, and that requires difficult choices and difficult questions for all of us—all of us as citizens of Wales, all of us as elected representatives—and that conversation with clinicians about how we improve our service by changing it, and not waiting for change to happen to us because we waited too long for those services to be reformed. That’s why I set out very, very clearly to the service, in particular in the NHS Confederation speech last month, what I expect of them and what I require them to do in planning and managing the service over this next year where decisions will have to be made.

Rwy’n mynd i geisio ymdrin yn fyr â’r gyfres o gwestiynau a ofynnwyd. Yn gyntaf oll, rwyf am groesawu'r gydnabyddiaeth gan lefarydd iechyd y Ceidwadwyr o ystod y gwelliannau yn y gwasanaeth y mae'r GIG yn ei darparu i bobl Cymru. Mae'n debyg mai hwn yw’r tro cyntaf i mi glywed hynny gan lefarydd iechyd o’i phlaid hi ac mae hynny'n dderbyniol iawn, yn wir. Ni ddylai unrhyw un gael ei synnu, er hynny, gan yr heriau hyn, gan fy mod i wedi bod yn gwbl onest amdanyn nhw dros gyfnod o fisoedd. Pan wrthodais gymeradwyo'r Cynllun Tymor Canolig Integredig a gyflwynwyd gan fyrddau iechyd Abertawe Bro Morgannwg a Chaerdydd a'r Fro, roeddwn yn gwbl glir am yr ystod o faterion oedd ynddo. Ac roedd arian yn rhan o'r her hefyd, felly ni chafodd eu Cynlluniau Tymor Canolig Integredig eu cymeradwyo. Yn yr un modd, roeddech chi ac eraill yn y Siambr mewn pwyllgor iechyd ar 3 Tachwedd, pan atebais gwestiynau am y sefyllfa hon, ac am yr arian yn benodol. Eglurais ar yr adeg honno na fyddai Hywel Dda a Betsi Cadwaladr yn byw o fewn eu modd. Rwyf hefyd wedi gwneud y risg gwirioneddol yn eglur o ran Abertawe Bro Morgannwg a Chaerdydd a'r Fro. Mae’r aelodau, wrth gwrs, yn rhydd i wirio’r trawsgrifiad a'r llythyr dilynol at y pwyllgor iechyd a oedd yn gwbl glir am y broblem hon. Felly, ni ddylai hyn fod yn syndod i neb os yw wedi bod yn cymryd sylw.

Yr her yw beth yr ydym ni yn barod i’w wneud, ond mae hynny’n cyffwrdd â’r pwyntiau eraill yr ydych wedi eu gwneud. Rwyf yn dymuno bod yn hollol glir eto: bydd pobl yn cael eu talu; bydd biliau yn cael eu talu; ni fydd hyn yn arwain at gwtogi yn y gwasanaeth a ddarperir. Byddwn yn talu am hyn o'r canol, ond byddwn yn cael eglurhad pam nad yw'r byrddau iechyd hyn wedi byw o fewn eu modd. Nid wyf yn derbyn o gwbl eich pwynt nad ydym yn gwario digon o arian ar iechyd. Os mai hynny yw eich barn chi mewn gwirionedd, yna gallech ddangos mewn cyllideb amgen ym mha le y byddech yn cael yr arian hwnnw. Gadewch i ni gofio hyn: pan wnaethom ni roi’r £240 miliwn ychwanegol yn y gyllideb yr oeddem yn ei chynnig ac a gafodd ei phasio yn y lle hwn—ar gyfer y GIG—fe ddaw ar gost sylweddol i bob rhan arall o'r gwasanaeth cyhoeddus. Mae hynny'n golygu y bydd £106 miliwn o ran arian parod yn cael ei gymryd oddi wrth lywodraeth leol. Os bydd y Torïaid o ddifrif yn dymuno gweld toriadau pellach yn cael eu gwneud mewn meysydd eraill o wasanaeth, dylent osod y rheini allan. Nid gêm heb ganlyniadau yw hon.  Rydym yn gwario bron 50 y cant o'n cyllideb ar y GIG.

Ac yn olaf, yr her wirioneddol wrth fantoli’r gyllideb a chael gwasanaeth gwirioneddol gynaliadwy yw gweddnewidiad gwasanaethau. Mae hynny'n golygu gwneud dewisiadau anodd a gofyn cwestiynau anodd i bob un ohonom ni—pob un ohonom ni ddinasyddion Cymru, pob un ohonom ni gynrychiolwyr etholedig—a’r drafodaeth honno â chlinigwyr am sut y gallwn wella ein gwasanaeth drwy ei newid, ac nid aros am newid i ddigwydd i ni oherwydd ein bod wedi aros yn rhy hir am ddiwygio’r gwasanaethau hynny. Dyna pam y gwnes nodi’n eglur iawn, iawn i'r gwasanaeth, yn enwedig yn yr araith i Gydffederasiwn y GIG y mis diwethaf, yr hyn yr wyf yn ei ddisgwyl ganddyn nhw a'r hyn yr wyf yn gofyn iddyn nhw ei wneud wrth gynllunio a rheoli'r gwasanaeth dros y flwyddyn nesaf pryd y bydd yn rhaid gwneud penderfyniadau.

Prudent healthcare requires us to do everything differently so that we eliminate waste and avoid duplication of effort. I’m aware that in my own health board, Cardiff, they’ve made enormous strides, for example, in the improvement of stroke patients, which has enabled them to leave hospital sooner, and that’s an obvious financial saving. But I wondered what else can these four health boards do that maybe they could be replicating from other more successful, financially, health boards to, for example, offer more services in primary and community care, as this can be proved to have better outcomes and also save money. What else can these health boards be doing that they’re not doing at the moment?

Mae gofal iechyd doeth yn gofyn i ni wneud popeth yn wahanol fel ein bod yn cael gwared â gwastraff ac yn osgoi dyblygu ymdrechion. Rwy'n ymwybodol fod yn fy mwrdd iechyd i fy hun, Caerdydd, gamau enfawr wedi eu cymryd ganddyn nhw, er enghraifft, gydag adferiad cleifion strôc, sydd wedi eu galluogi i adael yr ysbyty ynghynt, ac mae hynny'n amlwg yn arbed arian. Ond rwyf yn holi tybed beth arall y gallai’r pedwar bwrdd iechyd hyn ei wneud o ddilyn esiampl byrddau iechyd mwy llwyddiannus, yn ariannol, er mwyn, er enghraifft, cynnig mwy o wasanaethau mewn gofal sylfaenol a chymunedol, oherwydd gellir profi bod hyn yn cael gwell canlyniadau ac yn arbed arian hefyd. Beth arall all y byrddau iechyd hyn ei wneud nad ydyn nhw’n ei wneud ar hyn o bryd?

Thank you for the question. You’re right to point out that there are a range of service improvements already taking place even in these health boards that are not living within overall means. There are good examples across Wales. For example, Abertawe Bro Morgannwg piloted community cardiology, moving services out of hospitals into the community. It’s a better experience for patients and, equally, it means that people who do need to be in a secondary or tertiary care centre are seen more quickly. Often it is the case that a service improvement can lead to financial savings. It is not always the case that you need to spend more money on improving your service. The challenge is that often comes with a difficult conversation—a conversation with the public about why and how services are changing, but also with our staff as well. Not every member of staff is a keen advocate for changing the way that a service works. But we do see a range of different examples where service improvements are delivered, and stroke care is a good example. I had not just a conversation with Cardiff but also with the Aneurin Bevan health board I recently visited with Jayne Bryant—a real improvement in their service and, actually, something for the rest of Wales to aspire to. But, of course, other areas of improvement have been made as well. For example, ABM acknowledged yesterday that they’ve got £4 million of medicines waste within their health board area. So, they’re significant sums of money that could and should be saved that will deliver a better service for our patients, but it still won’t get around the challenge that we do need to see the way in which our service is delivered reformed to improve patient care—the quality and experience. And I fundamentally believe that will also mean that we will live within our financial means as well.

Diolch am y cwestiwn. Rydych yn iawn i nodi bod amrywiaeth o welliannau eisoes yn digwydd i wasanaethau hyd yn oed yn y byrddau iechyd hynny nad ydynt yn byw o fewn eu modd yn gyffredinol. Ceir enghreifftiau da ledled Cymru. Er enghraifft, mae Abertawe Bro Morgannwg wedi treialu cardioleg gymunedol, gan symud gwasanaethau o ysbytai ac i'r gymuned. Mae'n brofiad mwy boddhaol i’r cleifion ac, yn ogystal â hyn, mae'n golygu bod pobl y mae angen iddyn nhw fod mewn canolfan gofal eilaidd neu drydyddol yn cael eu gweld yn fwy cyflym. Mae’n wir yn aml y gall gwella gwasanaethau arwain at arbedion ariannol. Nid yw bob amser yn wir fod angen i chi wario mwy o arian ar wella eich gwasanaeth. Yr her yw bod hynny’n aml yn dod gyda thrafodaeth anodd—trafodaeth â'r cyhoedd ynglŷn â pham a sut y mae’r gwasanaethau i’w newid, ond hefyd gyda'n staff. Nid yw pob aelod o staff yn eiriolwr brwd dros newid y ffordd y mae gwasanaeth yn gweithio. Ond rydym yn gweld nifer o wahanol enghreifftiau lle mae gwelliannau’n cael eu gwneud i wasanaethau, ac mae gofal strôc yn enghraifft dda. Cefais nid yn unig drafodaeth â Chaerdydd, ond hefyd â bwrdd iechyd Aneurin Bevan y gwnes i ymweld ag ef yn ddiweddar gyda Jayne Bryant—gwelliant gwirioneddol yn eu gwasanaethau ac, yn wir, rhywbeth y gallai gweddill Cymru anelu ato. Ond, wrth gwrs, gwnaed gwelliant mewn meysydd eraill hefyd. Er enghraifft, roedd Abertawe Bro Morgannwg yn cydnabod ddoe bod ganddyn nhw £4 miliwn o wastraff meddyginiaethau o fewn ardal eu bwrdd iechyd. Felly, maen nhw’n symiau sylweddol o arian y gellid ac y dylid eu harbed ac a fydd yn darparu gwasanaeth gwell i’n cleifion. Ond ni fydd hynny’n osgoi’r her ei bod yn ofynnol i ni edrych ar ddiwygio’r ffordd y mae ein gwasanaeth yn cael ei ddarparu er mwyn gwella gofal cleifion—yr ansawdd a’r profiad. Ac rwyf yn credu yn y bôn y bydd yn golygu ein bod hefyd yn byw o fewn ein modd ariannol.

As you know, Cabinet Secretary, two of those local health boards that are affected are in my region. Before the hares start running—and they already have today—I would like you, if you will, to please restate that services will not suffer, and I will ask you also if you will bring back to this Chamber the programme for action that you intend to ask those health boards to implement to provide the changes that are needed in reducing these overspends. And I will ask you, Cabinet Secretary, if you will immediately put to bed the suggestion that was alluded to by Angela Burns that staff won’t be paid as a consequence of this.

Fel y gwyddoch, Ysgrifennydd y Cabinet, mae dau o’r byrddau iechyd lleol hynny sydd wedi eu heffeithio yn fy rhanbarth i. Cyn codi ysgyfarnogod—ac y maen nhw wedi eu codi eisoes heddiw—byddwn yn hoffi pe byddech chi, os gwelwch yn dda, yn datgan eto na fydd gwasanaethau yn dioddef, a gofynnaf i chi hefyd a fyddwch yn dwyn yn ôl gerbron y Siambr hon y rhaglen weithredu yr ydych yn bwriadu gofyn i’r byrddau iechyd hynny ei rhoi ar waith i gyflawni'r newidiadau sydd eu hangen i leihau’r gorwariant hwn. A gofynnaf i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, a fyddwch yn rhoi taw yn ddi-oed ar yr awgrym y cyfeiriwyd ato gan Angela Burns nad yw staff am dderbyn eu cyflogau o ganlyniad i hyn.

I’m happy to confirm yet again, as I’ve done in every interview and every question that I’ve been asked about on this, that bills will get paid, staff will get paid and we will not see treatments interrupted as a result of the position of these health boards. We’ll cover this money from the centre, but we’ll make sure that there’s clarity in the amount of overspend from each of these health boards individually. And in terms of the future, well, of course, we’re going through the planning round for the year ahead. And so, health boards that are in a different position, and trusts, will have their integrated medium-term plans approved. There’ll be greater differentiation between those that are approved organisations, and those that are going through the escalation process, and are either in targeted intervention or special measures. There’s got to be clarity about where each health board stands and where each trust stands, and I will provide that.

I’m saying nothing to Members today that I have not already said to people leading and running these organisations, and I am having the same conversation in public as in private about the need to deliver significant financial improvement, and to deal with the need to transform our services as well. And I will, of course, update Members again on the progress in the financial management position and also the service position as well. I will do so when I come back to report on those IMTPs that are approved, and those that are not, and the measures that we are taking in supporting and challenging those organisations that are currently not in a position where I can, or will, approve an integrated medium-term plan.

Rwy'n hapus i gadarnhau unwaith eto, fel yr wyf wedi ei wneud ym mhob cyfweliad ac wrth ateb pob cwestiwn a ofynnwyd imi am hyn, y bydd biliau yn cael eu talu, y bydd staff yn cael eu cyflogau ac ni fyddwn yn gweld amharu ar driniaethau o ganlyniad i sefyllfa’r byrddau iechyd hyn. Byddwn yn talu’r arian hwn o’r canol, ond byddwn yn gwneud yn siŵr bod eglurder o ran faint o orwariant fu ym mhob un o'r byrddau iechyd hyn yn unigol. Ac o ran y dyfodol, wel, wrth gwrs, rydym yn mynd drwy'r rownd gynllunio ar gyfer y flwyddyn sydd i ddod. Ac felly, bydd byrddau iechyd sydd mewn sefyllfa wahanol, ac ymddiriedolaethau, yn cael cymeradwyaeth ar gyfer eu cynlluniau tymor canolig integredig. Bydd rhagor o wahaniaethu rhwng y rhai sydd yn sefydliadau cymeradwy, a'r rhai sydd yn mynd drwy'r broses uwchgyfeirio, ac sydd naill ai mewn ymyrraeth wedi ei thargedu neu fesurau arbennig. Mae’n rhaid cael eglurder am safle pob bwrdd iechyd a safle pob ymddiriedolaeth, a byddaf yn rhoi hynny.

Nid wyf yn dweud unrhyw beth ychwanegol wrth yr Aelodau heddiw nad wyf wedi ei ddweud yn barod wrth y rhai sy’n arwain ac yn rhedeg y sefydliadau hyn. Ac rwy’n cael yr un drafodaeth yn gyhoeddus fel ag yn breifat am yr angen i sicrhau gwelliant ariannol sylweddol, ac ymdrin â'r angen am drawsnewidiad yn ein gwasanaethau hefyd. A byddaf, wrth gwrs, yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i’r Aelodau unwaith eto ar y cynnydd yn y sefyllfa gyda rheolaeth ariannol a hefyd gyda sefyllfa’r gwasanaeth. Byddaf yn gwneud hynny pan fyddaf yn dod yn ôl i adrodd ar y Cynlluniau Tymor Canolig Integredig hynny sydd wedi'u cymeradwyo, a'r rhai nad ydynt wedi’u cymeradwyo, a'r camau yr ydym yn eu cymryd i gefnogi a herio’r sefydliadau hynny nad ydynt ar hyn o bryd mewn sefyllfa lle gallaf gymeradwyo, neu y byddaf yn fodlon cymeradwyo, gynllun tymor canolig integredig.

I’ve listened very carefully to your answers to these questions about the problems being faced by health boards, and I have to say I find it a little rich that you’re sitting there criticising the health boards, telling them that they need to get their act together in terms of the finances, when you’re responsible for one of those health boards that is in special measures. One of the reasons that the Betsi Cadwaladr University Local Health Board was put into special measures was because of poor financial management. You’ve been there nearly two years and still that financial management is looking like the health board is going to be overdrawn by £30 million at the end of this year. Do you accept your responsibility for the failure to balance the books in that particular health board, and what are you doing about it given that it’s in special measures?

Rwyf wedi gwrando'n ofalus iawn ar eich atebion i'r cwestiynau hyn am y problemau a wynebir gan fyrddau iechyd. Mae'n rhaid i mi ddweud ei bod braidd yn haerllug eich bod chi yn eistedd yn fanna yn beirniadu’r byrddau iechyd, yn dweud wrthyn nhw bod yn rhaid cael trefn ar bethau o ran cyllid, tra eich bod yn gyfrifol am un o'r byrddau iechyd hynny sydd yn destun mesurau arbennig. Diffyg rheolaeth ariannol oedd un o'r rhesymau pam mae Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Betsi Cadwaladr wedi bod yn destun mesurau arbennig. Rydych chi wedi bod yno am bron dwy flynedd, ac yn ôl y rheolaeth ariannol mae’n ymddangos o hyd y bydd y bwrdd iechyd mewn dyled o £30 miliwn ar ddiwedd y flwyddyn hon. A wnewch chi dderbyn eich cyfrifoldeb am y methiant i fantoli'r cyfrifon yn y bwrdd iechyd penodol hwn, a beth ydych chi yn ei wneud am y peth o ystyried ei fod yn destun mesurau arbennig?

I recognise Darren Millar’s consistency in this area, in never accepting that anything is not the responsibility of the Welsh Government when it goes wrong, or there is a challenge or a problem.

Rwy'n cydnabod cysondeb Darren Millar yn y maes hwn. Nid yw byth yn derbyn nad cyfrifoldeb Llywodraeth Cymru yw popeth sy’n mynd o chwith, neu pan fo her neu broblem.

It’s in special measures for its management of finances.

Mae'n destun mesurau arbennig o achos rheoli cyllid.

Betsi Cadwaladr, as an organisation—

Mae Betsi Cadwaladr, yn sefydliad—

It’s one of the things that it was put in special measures for.

Dyna oedd un o'r rhesymau yr aeth yn destun mesurau arbennig.

[Continues.]—is improving on a range of different areas, and I look forward to the regulator’s assessment coming up next month on the rate and level of their improvement. And on its finances, Betsi has improved this year compared to last year. I expect it to improve again next year as well. And Members can either take the Darren Millar approach and say that everything is awful and it’s all the Welsh Government’s fault, or they can take a rather more honest and mature approach to the improvement that is taking place within north Wales. And, frankly, a rather and more honest and mature approach to the responsibility for funding public services across the United Kingdom. It is rich beyond belief for a Tory politician to come here and complain about the fate of public services and their adequate funding. Your party is responsible for the parlous state of funding going in to public services right across the United Kingdom. You should take some—[Interruption.] You should take ownership and responsibility yourself.

[Yn parhau.]—sydd wrthi’n gwella ystod o wahanol feysydd, ac edrychaf ymlaen at asesiad y rheoleiddiwr a ddaw’r mis nesaf ar gyfradd a lefel eu gwelliant. Ac o ran ei gyllid, mae Betsi wedi gwella eleni o’i chymharu â'r llynedd. Rwy'n disgwyl iddo wella eto’r flwyddyn nesaf hefyd. Gall yr Aelodau naill ai gymryd agwedd fel un Darren Millar a dweud bod popeth yn drychinebus ac mai ar Lywodraeth Cymru y mae’r bai am y cwbl, neu gallant gymryd agwedd sydd ychydig yn fwy gonest ac aeddfed at y gwelliant a wneir yn y Gogledd. Ac, a dweud y gwir, agwedd sydd ychydig yn fwy gonest ac aeddfed at y cyfrifoldeb am ariannu gwasanaethau cyhoeddus ledled y Deyrnas Unedig. Mae’n beth haerllug iawn bod gwleidydd Torïaidd yn dod i’r fan hon ac yn cwyno am dynged gwasanaethau cyhoeddus a'u cyllid digonol. Mae eich plaid chi yn gyfrifol am gyflwr enbyd y cyllid sydd i’w roi i wasanaethau cyhoeddus ledled y Deyrnas Unedig. Dylech gymryd peth—[Torri ar draws.] Dylech gymryd cyfrifoldeb ac arddel hynny eich hunan.

Listen to the Cabinet Secretary’s answer, please. That was it. Thank you very much, Cabinet Secretary. Point of order arising out of the urgent question. Angela Burns.

Gwrandewch ar ateb Ysgrifennydd y Cabinet, os gwelwch yn dda. Dyna beth oedd hynny. Diolch yn fawr iawn, Ysgrifennydd y Cabinet. Pwynt o drefn sy'n deillio o'r cwestiwn brys. Angela Burns.

Diolch, Llywydd. I’d like to raise a point of order, Presiding Officer. I have absolutely no problem with the rough and tumble of politics. What I do have an objection to is being deliberately misquoted. I know what I said, because I was very, very clear, because I wanted to make sure that people in these health boards are reassured. What I did say was that I know that—and I think I quoted nurses, porters and community workers—they will continue to be paid, and where would the Cabinet Secretary say that the areas should be reviewed for cost savings. Joyce Watson deliberately, in my view, misquoted me on that, and I would like to have that put on record.

Diolch, Llywydd. Hoffwn godi pwynt o drefn, Llywydd. Nid oes gennyf unrhyw broblem o gwbl gyda sgarmesoedd arferol gwleidyddiaeth. Yr hyn yr wyf yn ei wrthwynebu yw cael fy nghamddyfynnu yn fwriadol. Rwy’n gwybod beth ddywedais i, oherwydd roeddwn yn glir iawn, iawn gan fy mod yn dymuno tawelu meddyliau y bobl yn y byrddau iechyd hyn. Yr hyn yr oeddwn yn ei ddweud oedd fy mod yn gwybod—ac rwyf yn meddwl fy mod wedi dyfynnu nyrsys, porthorion a gweithwyr cymunedol—y byddant yn parhau i gael eu talu, a lle byddai Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud y mae’r mannau i’w hadolygu ar gyfer arbedion cost. Yn fy marn i, cefais fy nghamddyfynnu yn fwriadol gan Joyce Watson ar hynny a hoffwn ei roi ar gofnod.

Can I thank you for that clarification? The Record will deliver the verdict on this matter, when it is published. But I will ask all Members, as I have reminded Members in the past, to listen very carefully to what other Members are saying, and to interpret that carefully as they do. And I ask that of all Members.

A gaf i ddiolch i chi am yr eglurhad hwn? Bydd y Cofnod yn rhoi ei ddyfarniad ar y mater hwn, pan gaiff ei gyhoeddi. Ond rwy’n erfyn ar bob Aelod, fel rwyf wedi atgoffa'r Aelodau cyn hyn, i wrando'n ofalus iawn ar yr hyn y mae’r Aelodau eraill yn ei ddweud, a dehongli hynny yn ofalus wrth iddyn nhw wneud hynny. Ac rwyf yn gofyn hynny gan bob Aelod.

3. Cwestiwn Brys: Tanau Glaswellt
3. Urgent Question: Grass Fires

Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant. Mae [W] yn dynodi bod y cwestiwn wedi’i gyflwyno yn Gymraeg.

[R] signifies the Member has declared an interest. [W] signifies that the question was tabled in Welsh.

Y cwestiwn brys nesaf, felly, yw Vikki Howells.

The next urgent question, therefore, is Vikki Howells.

A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am ymateb Llywodraeth Cymru i’r nifer fawr o danau glaswellt dros y penwythnos? EAQ(5)0126(CC)

Will the Cabinet Secretary make a statement on the Welsh Government’s response to the large number of grass fires over the weekend? EAQ(5)0126(CC)

I thank the Member for her question. I strongly condemn those who start grass fires. They devastate our community, our environment, and put our communities in fear, endangering our firefighters. And we have had reduced grass fires significantly, but I hope to see the situation sustained this year.

Diolch i'r Aelod am ei chwestiwn. Rwy'n gweld bai mawr ar y rhai sy'n cychwyn tanau glaswellt. Maen nhw’n distrywio ein cymuned, ein hamgylchedd, ac yn peri dychryn yn ein cymunedau, gan beryglu ein diffoddwyr tân. Rydym wedi lleihau nifer y tanau glaswellt yn sylweddol, ond rwyf yn gobeithio gweld y sefyllfa yn parhau eleni.

Thank you, Cabinet Secretary. Crews from South Wales Fire and Rescue Service have attended 62 grass fires since Friday, with many in Rhondda Cynon Taf, and the suggestion is that many were deliberately lit. The challenge for fire services was also in the ferocity of the blazes, which posed a danger to the safety of service personnel, and to our communities. Recent figures show that deliberate grass fires were up 33 per cent in 2015-16 on the year before. How is the Welsh Government working with partner agencies to really get the message out there about the risks that these fires cause?

Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae criwiau o Wasanaeth Tân ac Achub De Cymru wedi rhoi sylw i 62 o danau glaswellt ers dydd Gwener, gyda llawer ohonynt yn Rhondda Cynon Taf, a'r awgrym yw fod llawer wedi eu cychwyn yn fwriadol. Her arall i’r gwasanaethau tân hefyd oedd ffyrnigrwydd y tanau, a oedd yn achos perygl i ddiogelwch personél y gwasanaeth, ac i'n cymunedau. Mae ffigurau diweddar yn dangos bod tanau glaswellt bwriadol 33 y cant yn uwch yn 2015-16 na’r flwyddyn flaenorol. Sut mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gydag asiantaethau partner i gyhoeddi’r neges am y risgiau y gall y tanau hyn yn eu hachosi?

Well, the Member is right to raise the issue of these fires—several outbreaks over the weekend. We have worked with the fire service, the police, local authorities, Natural Resources Wales and others to establish a coherent and strategic approach to preventing and responding to grass fires. Initial figures show that this approach, working with partners, has been highly effective. The overall number of grass fires in 2016 was over 40 per cent lower than the year before. But it doesn’t help residents and emergency services over this weekend who have been having to tackle unlawful fire-starting. The message is quite simple, Llywydd: we will be coming to look for the people and the individuals who started these fires, and will prosecute them if we find them.

Wel, mae’r Aelod yn iawn i godi mater y tanau hyn—nifer ohonyn nhw dros y penwythnos.  Rydym wedi gweithio gyda'r gwasanaeth tân, yr heddlu, awdurdodau lleol, Adnoddau Naturiol Cymru ac eraill er mwyn sefydlu dull o weithredu cydlynol a strategol ar gyfer atal ac ymateb i danau glaswellt. Mae’r ffigurau dechreuol yn dangos bod y dull hwn, gan weithio gyda phartneriaid, wedi bod yn hynod effeithiol. Roedd cyfanswm nifer y tanau glaswellt yn 2016 dros 40 y cant yn is nag yn y flwyddyn flaenorol. Ond nid oes fawr o werth yn hyn i’r trigolion a’r gwasanaethau brys dros y penwythnos diwethaf sydd wedi gorfod ymdrin â chychwyn tanau anghyfreithlon. Mae'r neges yn eithaf syml, Llywydd: byddwn yn mynd i chwilio am y bobl a'r unigolion sydd wedi cychwyn y tanau hyn, a byddwn yn eu herlyn os gallwn ddod o hyd iddynt.

Cabinet Secretary, thank you for your responses so far. The pictures that came out from many of these fires were dramatic, in the negative sense, over the weekend, because, obviously, there is the potential to life—not just of the firemen and women, obviously, who are tackling these blazes, but also residents in close proximity to the blazes as well. I well remember your colleague Leighton Andrews coming here to give similar responses in the previous Assembly, and yet, regrettably, we see these fires—very early, I would suggest, in the season; it was the first really dry weekend that we’ve had so far of the spring.

I’d ask you the same question I asked of him: very often, a lot of the people who are associated with some of these fires can be tracked through social media, because, as I said, the pictures are dramatic, and, very often, people are going for that wow factor—in a very negative way, I would suggest. So, what actions are you taking, along with the police, along with the fire service—I hear the fire service have excellent educational tools at their disposal, and are going into schools, but that doesn’t seem to be stopping the arsonists in their tracks? And social media is the tool that’s driving many copycat examples, across the Valleys in particular. So, I’d be grateful to understand what work you have done, along with the enforcement agencies, to try and track and follow people on social media who are exhorting people to undertake such acts of arson and vandalism.

Ysgrifennydd y Cabinet, diolch i chi am eich ymatebion hyd yma. Roedd y lluniau o lawer o'r tanau hyn a ddaeth yn hysbys yn ddramatig, yn yr ystyr waethaf, dros y penwythnos, oherwydd, mae’n amlwg, mae’r perygl i fywyd—nid dim ond i’r dynion a’r menywod tân, yn amlwg, sy'n mynd i ymladd â'r tanau hyn, ond hefyd i’r trigolion wrth ymyl y tanau. Rwy’n cofio’r amser yn dda pryd y daeth eich cydweithiwr Leighton Andrews yma i roi ymatebion tebyg yn y Cynulliad blaenorol, ac eto, yn anffodus, rydym yn gweld y tanau hyn—yn gynnar iawn, byddwn yn ei awgrymu, yn y tymor; hwn yw’r penwythnos cyntaf gwirioneddol sych i ni ei gael hyd yn hyn y gwanwyn hwn.

Gofynnaf yr un cwestiwn i chi ag y gofynnais iddo ef: yn aml iawn, gellir mynd ar drywydd llawer o'r bobl sy'n gyfrifol am rai o'r tanau hyn gan ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol, oherwydd, fel y dywedais, mae'r lluniau yn ddramatig iawn, ac, yn aml, mae pobl yn ceisio’r ias o foddhad—mewn ffordd ddinistriol iawn, ddywedwn i. Felly, pa gamau yr ydych yn eu cymryd, ynghyd â'r heddlu, ynghyd â'r gwasanaeth tân—rwy’n clywed bod gan y gwasanaeth tân offer addysgol ardderchog ar gael iddyn nhw, ac maen nhw’n mynd i ysgolion, ond mae’n ymddangos nad yw hynny'n rhoi stop ar y rhai sy’n llosgi? Mae’r cyfryngau cymdeithasol yn offeryn sydd wrth fôn llawer o danau dynwaredol, drwy’r Cymoedd yn arbennig. Felly, byddwn yn falch o gael deall pa ymdrech yr ydych wedi'i gwneud, ynghyd â'r asiantaethau gorfodi, i geisio mynd ar drywydd a dilyn y bobl ar y cyfryngau cymdeithasol sy'n cymell eraill i ymgymryd â gweithredoedd fel llosgi bwriadol a fandaliaeth.

I certainly recognise the points raised by the Member. And it does concern me that, not only firefighters and communities are put at risk, but also there’s animal welfare as well, and that communities are put at risk by the unsociable act of fire-starting in our communities.

The campaign that has brought together all of the agencies has had some great success, and, of course, I do recognise the issue of this weekend. I’ll give you some examples. Aberdare fire station saw 98 per cent fewer grass fires during the 2016 Easter holidays, compared to 2015. And Tonypandy saw a 97 per cent decrease; Maesteg a 93 per cent decrease; and Aberbargoed a 86 per cent decrease. We’ve invested in some camera facilities—covert camera facilities—but what we want to do is look at the prevention side of this rather than tracking people when they aren’t actually fire-starting—we want get in early. That’s why the intervention of the fire service and emergency services is so important. But I will reiterate my point that any information is known by communities—and they will be known. These are badge of honours, worn by the fire-starters, and they will be known in local communities. We would urge them to use the emergency helpline number, of 101, in order to track and trace these individuals, who will then be dealt with appropriately by the emergency services.

Yn sicr rwyf yn cydnabod y pwyntiau a godwyd gan yr Aelod. Ac mae'n peri pryder i mi bod nid yn unig diffoddwyr tân a chymunedau yn cael eu rhoi mewn perygl, ond mae lles anifeiliaid yn cael ei beryglu hefyd, a chymunedau yn cael eu rhoi mewn perygl gan y weithred anghymdeithasol o gynnau tân yn ein cymunedau.

Mae'r ymgyrch sydd wedi dod â’r holl asiantaethau ynghyd wedi cael cryn lwyddiant, ac, wrth gwrs, rwyf yn cydnabod problem y penwythnos hwn. Rhoddaf rai enghreifftiau i chi. Gwelodd gorsaf dân Aberdâr 98 y cant yn llai o danau glaswellt yn ystod gwyliau'r Pasg 2016, o'u cymharu â 2015. A gwelodd Tonypandy 97 y cant yn llai; gostyngiad o 93 y cant ym Maesteg; a gostyngiad o 86 y cant yn Aberbargoed. Rydym wedi buddsoddi mewn rhai camerâu—offer camerâu cudd—ond yr hyn yr ydym yn golygu ei wneud yw edrych ar atal y tanau yn hytrach na mynd ar drywydd pobl nad ydynt mewn gwirionedd wedi cynnau tân—rydym am gamu i mewn yn gynnar. Dyna pam mae ymyrraeth y gwasanaeth tân a’r gwasanaethau argyfwng mor bwysig. Ond byddwn yn ailadrodd fy mhwynt bod unrhyw wybodaeth yn hysbys i’r cymunedau—a byddan nhw’n hysbys. Mae’r tanau yn destun clod i’r rhai sy’n cynnau’r tanau, a bydd cymunedau lleol yn gwybod amdanyn nhw. Byddem yn eu hannog i ffonio’r rhif llinell gymorth mewn argyfwng, sef 101, er mwyn mynd ar drywydd a lleoli’r unigolion hyn, a bydd y gwasanaethau brys wedyn yn ymdrin â nhw yn y modd priodol.

I, too, was horrified by the grass fires that raged throughout my constituency over the weekend. The grass fire in Tonypandy was visible from my home in Penygraig, and I know that that locally many people were concerned about it spreading to local properties. These fires tend to peak at this time of year, in April. We possibly would have had more fires by now had we not had so much rain. But the stark facts are that the number of grassland, woodland and crop fires rose in all three fire and rescue authorities in 2015-16. And in south Wales fire and rescue authority, they had the highest increase of 36 per cent. From the Cynon Taf crop fire rates in 2015-16, we’re nearly double the nearest-placed local authority.

Now, I attended a briefing last week where firefighters informed me of the specific issues pertaining to the Rhondda, and of the sterling work that they’re doing to prevent fires through education, and also through their introduction of fire breaks, and the work that they do once the fires are raging. But more does need to done. And one thing that was suggested to me that could help is that if the restrictions on setting fires on the tops of the mountains could be relaxed. At the moment, the firefighters are able to put fire breaks in, but because of the bad weather they’ve been unable to do so. And the restrictions mean that they’re only allowed to do that up until 31 March. So, if there’s any relaxation of the legislation there, I think that that would be useful if it could be looked at.

And then, finally, I wanted to raise the issue of Porth fire station, which was closed in July 2015. Before it was closed, I urged the Welsh Government to intervene and save the fire station on the grounds of public safety. Intervention to stop the closure is allowed under those circumstances, but that opportunity was missed at that time. I very much hope, Minister, that you will reflect on that missed opportunity, and act accordingly should a similar situation arise in the future.

Roeddwn innau hefyd wedi fy arswydo gan y tanau glaswellt a ymledodd yn ffyrnig yn fy etholaeth i dros y penwythnos. Roedd y tân glaswellt yn Nhonypandy i’w weld o’m cartref ym Mhenygraig, a gwn fod nifer o bobl yn lleol yn pryderu y byddai’n lledu hyd at dai lleol. Mae'r tanau yn tueddu i gyrraedd uchafbwynt tua’r adeg hon o'r flwyddyn, ym mis Ebrill. Byddem o bosibl wedi gweld rhagor o danau erbyn hyn oni bai am y glaw. Ond y ffeithiau moel yw bod nifer y tanau glaswelltir, coetir a chnydau wedi codi yn y tri awdurdod tân ac achub yn 2015-16. Ac yn awdurdod tân ac achub De Cymru, gwelwyd y cynnydd mwyaf o 36 y cant. O ran cyfraddau tanau cnwd Cynon Taf yn 2015-16, rydym bron ddwbl maint cyfradd yr awdurdod lleol agosaf atom.

Nawr, es i sesiwn friffio yr wythnos diwethaf lle’r oedd diffoddwyr tân yn rhoi gwybod i mi am faterion penodol yn ymwneud â'r Rhondda, ac am y gwaith rhagorol y maen nhw wedi ei wneud i atal tanau trwy addysg, a hefyd drwy osod rhwystrau tân, a'r gwaith y maen nhw’n ei wneud pan fydd y tanau yn ymledu’n wyllt. Ond mae angen gwneud rhagor. Ac un peth a awgrymwyd i mi a allai helpu oedd pe byddai modd llacio’r cyfyngiadau ar gynnau tanau ar ben mynyddoedd. Ar hyn o bryd, mae'r diffoddwyr tân yn gallu gosod rhwystrau tân, ond oherwydd tywydd anffafriol maen nhw wedi methu â gwneud hynny. Ac mae’r cyfyngiadau yn golygu nad oes ganddynt ganiatâd i wneud hynny ar ôl 31 Mawrth. Felly, pe byddai unrhyw lacio ar y ddeddfwriaeth hon, rwy’n credu y byddai'n ddefnyddiol ystyried hynny.

Ac yna, yn olaf, roeddwn am godi mater gorsaf dân Porth, a gafodd ei chau ym mis Gorffennaf 2015. Cyn iddi gael ei chau, erfyniais ar Lywodraeth Cymru i ymyrryd ac achub yr orsaf dân ar sail diogelwch y cyhoedd. Caniateir ymyrraeth i atal cau yn yr amgylchiadau hynny, ond collwyd y cyfle yr adeg honno. Rwy’n gobeithio yn fawr, Gweinidog, y byddwch yn ystyried y cyfle a gollwyd, a gweithredu'n unol â hynny pe codai sefyllfa debyg yn y dyfodol.

I thank the Member for her questions. I’ll try and treat each one separately in detail. I recognise that the Member has used the figures—I assume from the Welsh Government’s own figures that were produced. We’ve looked at those very carefully on the basis of what was included in the numbers. The figures that are released were inaccurate in reporting this, and it’s through no fault of the Member raising those issues, but I will clarify them today. The figures that were published last month were for the financial year of 2015-16. They included all of the fires of 2015 but didn’t capture the success of last year’s campaign. I will be making amendments to that for Members. Fire service figures show a 41 per cent reduction during the calendar year of 2016 compared with 2015. So, there is a reduction. And the figures that the Member quoted I assume are wrong, but they are Welsh Government figures. And I accept that; they didn’t capture all of the data properly. I apologise to the Member for that, but will be amending those. There has been as significant reduction in the fires started in Wales, but it still has a lot more work to do.

It is far too early to suggest that this a worse situation at Easter this year, than compared to working up to Easter last year. Obviously, we’ll be working hard with the emergency services to clarify that position.

The Member, unfortunately, coming towards the end, tried to make a political point, regarding the Porth fire station. The Member is fully aware of the duties of the Cabinet Secretary today, and prior as a Minister. This is a matter for south Wales fire service and not a matter for the Government. And the missed opportunity the Member talks about is not one for the Government.

Diolch i'r Aelod am ei chwestiynau. Ceisiaf ymdrin yn fanwl â phob un ar wahân. Rwy'n cydnabod bod yr Aelod wedi defnyddio’r ffigurau—rwy’n tybio o’r ffigurau gan a roddwyd gan Lywodraeth Cymru. Rydym wedi edrych ar y rheini’n ofalus iawn ar sail yr hyn a oedd wedi'i gynnwys yn y niferoedd. Roedd y ffigurau a ryddhawyd yn wallus wrth adrodd fel hyn, ac nid oes unrhyw fai ar yr Aelod am adrodd fel y gwnaeth, ond byddaf yn rhoi eglurdeb arnynt heddiw. Y ffigurau a gyhoeddwyd yn y mis diwethaf oedd y rhai ar gyfer y flwyddyn ariannol 2015-16. Roedden nhw’n cynnwys pob un o danau 2015 ond nid oeddent yn ystyried llwyddiant ymgyrch y llynedd. Byddaf yn diwygio hynny ar gyfer yr Aelodau. Roedd ffigurau gwasanaethau tân yn dangos gostyngiad yn y gyfradd o 41 y cant yn ystod y flwyddyn galendr 2016 o'i chymharu â 2015. Felly, mae gostyngiad wedi digwydd. Ac rwy’n tybio bod y ffigurau a ddyfynnwyd gan yr Aelod yn anghywir, ond ffigurau Llywodraeth Cymru ydyn nhw. Ac rwyf yn derbyn hynny; nid oedden nhw’n cynnwys yr holl ddata yn gywir. Rwy’n ymddiheuro i'r Aelod oherwydd hynny, ond byddaf yn diwygio’r rheini. Bu gostyngiad sylweddol yn nifer y tanau a gychwynnwyd yng Nghymru, ond mae llawer mwy o waith eto i'w wneud.

Mae'n rhy gynnar o lawer i awgrymu bod y sefyllfa’n waeth ar gyfer y Pasg eleni, o’i chymharu â’r cyfnod hyd at y Pasg y llynedd. Rydym, mae’n amlwg, am weithio'n galed gyda'r gwasanaethau brys i egluro’r sefyllfa honno.

Ceisiodd yr Aelod, yn anffodus, wrth gloi, wneud pwynt gwleidyddol, o ran gorsaf dân Porth. Mae’r Aelod yn gwbl ymwybodol o ddyletswyddau Ysgrifennydd y Cabinet heddiw, ac yn flaenorol fel Gweinidog. Mater i wasanaeth tân de Cymru yw hwn, ac nid mater i'r Llywodraeth. Ac nid yw’r cyfle a gollwyd y mae’r Aelod yn sôn amdano yn un a gollwyd gan y Llywodraeth.

Diolch i’r Ysgrifennydd Cabinet.

Thank you Government Secretary.

4. Datganiad gan y Llywydd
4. Statement by the Presiding Officer

Cyn inni symud ymlaen at yr eitem nesaf, rydw i eisiau cyhoeddi canlyniad y balot deddfwriaethol a gynhaliwyd heddiw. Ac mae’n bleser gen i gyhoeddi y gall Paul Davies ofyn i’r Cynulliad gytuno i gyflwyno Bil Aelod ar Fil awtistiaeth i Gymru. Llongyfarchiadau i’r Aelod.

Before we move on to the next item, I want to announce the result of the legislative ballot held today. And I’m pleased to announce that Paul Davies may seek the Assembly’s agreement to introduce a Member Bill on an autism (Wales) Bill. Congratulations to the Member.

5. 2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes
5. 2. Business Statement and Announcement

Yr eitem nesaf, felly, yw’r datganiad a’r cyhoeddiad busnes, ac rydw i’n galw ar arweinydd y tŷ, Jane Hutt.

The next item, therefore, is the business statement and announcement, and I call on the leader of the house, Jane Hutt.

Llywydd, I have several changes to report to this week’s business. The Business Committee has agreed to reschedule last Wednesday’s debate on the External Affairs and Additional Legislation Committee’s report on the implications for Wales of leaving the European Union to later this afternoon. I’ve also reduced the time allocated to the Stage 3 debate on the Land Transaction Tax and Anti-avoidance of Devolved Taxes (Wales) Bill. Tomorrow, the First Minister will make an oral statement in response to the triggering of article 50. Finally, the Business Committee has agreed to reschedule last week’s short debate on credit unions, and this will take place after voting tomorrow. Business for the next three weeks is as shown on the business statement and announcement found among the meeting papers available to Members electronically.

Llywydd, mae gennyf sawl newid i'w hadrodd i fusnes yr wythnos hon. Mae'r Pwyllgor Busnes wedi cytuno i aildrefnu dadl ddydd Mercher diwethaf ar adroddiad y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol ar y goblygiadau i Gymru o adael yr Undeb Ewropeaidd ar gyfer yn ddiweddarach y prynhawn yma. Rwyf hefyd wedi lleihau'r amser a ddyrennir i'r ddadl Cyfnod 3 ar Fil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru). Yfory, bydd y Prif Weinidog yn gwneud datganiad llafar mewn ymateb i sbarduno erthygl 50. Yn olaf, mae'r Pwyllgor Busnes wedi cytuno i aildrefnu dadl fer yr wythnos diwethaf ar undebau credyd, a chaiff y ddadl hon ei chynnal ar ôl pleidleisio yfory. Mae'r busnes ar gyfer y tair wythnos nesaf fel y dangosir ar y datganiad a chyhoeddiad busnes ymhlith papurau'r cyfarfod sydd ar gael i'r Aelodau'n electronig.

Leader of the house, I’ve raised on several occasions the state and condition of the A48 and, in particular, the stretch between Culverhouse Cross and Bridgend, sadly to no avail. I don’t seem to get much of a response back from the Welsh Government as to what their maintenance arrangements are going to be, but, today, we’ve also had a very timely reminder of the need to make sure that our roads are repaired in good order because of the potential risk to people and, obviously, damage to vehicles as well. Is it possible to have a statement from the Welsh Government as to what actions they take to support local authorities and the trunk road agency to support the maintenance of the fabric of the highways in Wales, but in particular in the South Wales Central area, and what financial support they make available to local authorities and the trunk road agency to make sure that repairs are carried out in a timely manner?

Arweinydd y tŷ, ar sawl achlysur rwyf wedi codi’r pwynt ynglŷn â chyflwr yr A48 ac, yn benodol, y darn rhwng Croes Cwrlwys a Phen-y-bont ar Ogwr, a hynny heb unrhyw lwyddiant. Ymddengys nad wyf yn cael llawer o ymateb gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â beth fydd eu trefniadau o ran cynnal a chadw. Ond heddiw rydym hefyd wedi cael nodyn atgoffa amserol iawn o'r angen i wneud yn siŵr y caiff ein ffyrdd eu hatgyweirio i gyflwr da oherwydd y risg bosibl i bobl ac, yn amlwg, y difrod i gerbydau hefyd. A yw'n bosibl cael datganiad gan Lywodraeth Cymru o ran pa gamau y mae’n eu cymryd i gefnogi awdurdodau lleol a'r asiantaeth cefnffyrdd i gynnal a chadw adeiledd priffyrdd yng Nghymru, ond yn benodol yn ardal Canol De Cymru, a pha gymorth ariannol fydd ar gael i awdurdodau lleol a'r asiantaeth cefnffyrdd er mwyn sicrhau bod gwaith atgyweirio yn cael ei wneud mewn modd amserol?

I thank the Member for his question. You will be aware of the written statement by Ken Skates, the Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure, last week on local transport grant allocations to local authorities 2017-18, when he announced that he was allocating a total of over £31.4 million in transport grants to local authorities across Wales, particularly for schemes improving safety, creating economic growth and promoting active travel. The local transport fund of £20 million will allow 47 schemes across 20 local authorities to commence schemes or continue to work on multi-year projects, and, of course, those issues particularly in terms of improving safety. It also links to nearly £4 million in road safety capital grant funding, 31 schemes contributing to road casualty reductions in 16 local authorities, and £5.5 million for the Safe Routes in Communities grant, focusing on 32 schemes available to improve walking and cycling routes to schools in 19 local authorities.

Diolch i'r Aelod am ei gwestiwn. Byddwch yn ymwybodol o'r datganiad a ysgrifennwyd gan Ken Skates, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith, yr wythnos diwethaf ar ddyraniadau grant trafnidiaeth leol i awdurdodau lleol yn 2017-18, pan gyhoeddodd ei fod yn dyrannu cyfanswm o dros £31.4 miliwn mewn grantiau trafnidiaeth i awdurdodau lleol ledled Cymru, yn enwedig ar gyfer cynlluniau i wella diogelwch, i greu twf economaidd ac i hybu teithio llesol. Bydd y gronfa trafnidiaeth leol gwerth £20 miliwn yn galluogi 47 o gynlluniau ar draws 20 awdurdod lleol i gychwyn cynlluniau neu barhau i weithio ar brosiectau dros lawer o flynyddoedd ac, wrth gwrs, yn benodol y materion hynny sy’n ymwneud â gwella diogelwch yn benodol. Mae ganddi gysylltiadau hefyd â bron £4 miliwn mewn arian grant cyfalaf ar gyfer diogelwch ar y ffyrdd, 31 o gynlluniau sy'n cyfrannu at leihau anafiadau ar y ffyrdd mewn 16 o awdurdodau lleol, a £5.5 miliwn ar gyfer y grant Llwybrau Diogel mewn Cymunedau, gan ganolbwyntio ar 32 o gynlluniau sydd ar gael i wella llwybrau cerdded a beicio i ysgolion mewn 19 o awdurdodau lleol.

I’d like a statement on the biomass project, or the incinerator, as local residents refer to it. I’d like to enquire why the voices of local people have been ignored. There’s a lot of concern about the possibility of fire and there’s massive concern about the quality of air that people will be breathing. I really cannot think of a more unsuitable place for a development like this—smack in the middle of a residential area—so I would appreciate some kind of statement and to know whether or not you think that Natural Resources Wales should in fact grant the licence, because I certainly don’t think that they should.

Hoffwn gael datganiad am y prosiect biomas, neu'r llosgydd, fel y cyfeirir ato gan drigolion lleol. Hoffwn holi pam yr anwybyddwyd llais y bobl leol. Mae llawer o bryder ynglŷn â’r posibilrwydd o dân ac mae pryder mawr ynglŷn ag ansawdd yr aer y bydd pobl yn ei anadlu. Ni allaf feddwl am le mwy anaddas ar gyfer datblygiad fel hwn—yn union yng nghanol ardal breswyl—felly byddwn yn gwerthfawrogi rhyw fath o ddatganiad a chael gwybod a ydych yn credu a ddylai Cyfoeth Naturiol Cymru mewn gwirionedd ganiatáu'r drwydded, oherwydd yn sicr nid wyf i’n credu y dylent wneud hynny.

I presume the Member is referring to the Barry incinerator. Planning permission has been granted for the construction of a biomass energy plant within the Barry docks regeneration area. Natural Resources Wales is currently considering whether to issue an environmental permit, and extensive consultation is taking place. Obviously, I have, as an Assembly Member, engaged with that, but, of course, issues relating to planning permission are a matter for the local planning authority and it’s not appropriate for the Welsh Government to comment.

Rwy'n tybio bod yr Aelod yn cyfeirio at y llosgydd yn y Barri. Rhoddwyd caniatâd cynllunio i adeiladu gweithfeydd ynni biomas o fewn ardal adfywio dociau'r Barri. Ar hyn o bryd mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn ystyried a ddylid rhoi caniatâd amgylcheddol, ac mae llawer o ymgynghori yn digwydd. Yn amlwg, rwyf i, fel Aelod Cynulliad, wedi bod yn rhan o hynny. Ond, wrth gwrs, mae materion yn ymwneud â chaniatâd cynllunio yn fater i'r awdurdod cynllunio lleol ac nid yw'n briodol i Lywodraeth Cymru wneud sylwadau.

I wanted to raise two issues. Refugees who come to Wales and to the UK are keen to work and want to do their bit for society, but they’re hindered by being unable to get a driving licence, because the theory test is only done in English or in Welsh. I understand that, up to 2013, you could do it in languages like Bengali or Arabic. As transport is such a big issue for people getting to work, could the Welsh Government consider entering into a dialogue with the UK Government to find out what the reason was for this change of policy and whether anything could be done about it?

The second issue was that a number of my constituents are calling for an initiative called Operation Close Pass that is taking place in north Wales and in cities in England, where plain-clothed police on bikes stop drivers who pass too close to cyclists and educate them about safe passing distances. So, would it be possible to have a debate about safety for cyclists, as they do make up 1 per cent of the traffic, yet I believe are 16 per cent of all casualties? So, I wondered if we could have a debate on that.

Roeddwn i eisiau codi dau fater. Mae ffoaduriaid sy'n dod i Gymru ac i'r DU yn awyddus i weithio ac yn awyddus i chwarae eu rhan ar gyfer y gymdeithas. Ond cânt eu rhwystro gan nad ydynt yn gallu cael trwydded yrru, gan fod y prawf theori ar gael drwy gyfrwng y Gymraeg neu’r Saesneg yn unig. Fel yr wyf yn deall, hyd at 2013, roedd modd gwneud y prawf mewn ieithoedd fel Bengali neu Arabeg. Oherwydd bod cludiant yn fater mor bwysig i bobl o ran cyrraedd y gwaith, a wnaiff Llywodraeth Cymru ystyried cychwyn trafodaethau â Llywodraeth y DU i gael gwybod beth oedd y rheswm dros y newid polisi hwn ac a ellid gwneud rhywbeth am y peth?

Yr ail fater oedd bod nifer o’m hetholwyr yn galw am fenter o'r enw Operation Close Pass a weithredir yn y gogledd ac mewn dinasoedd yn Lloegr, pam fydd swyddogion yr heddlu’n mynd ar gefn beic gan wisgo dillad plaen ac yn stopio gyrwyr sy'n pasio’n rhy agos i seiclwyr a'u haddysgu am bellteroedd pasio diogel. Felly, a fyddai'n bosibl cael dadl am ddiogelwch i seiclwyr? Mae 1 y cant o'r traffig yn seiclwyr, eto i gyd, yn ôl yr hyn a ddeallaf, mae 16 y cant o'r holl anafiadau yn ymwneud â seiclwyr. Felly, tybed a gawn ni ddadl ar hynny.

Daeth y Dirprwy Lywydd (Ann Jones) i’r Gadair.

The Deputy Presiding Officer (Ann Jones) took the Chair.

I thank the Member for those questions. Julie Morgan has drawn our attention to a change, which we perhaps may not have been aware of, back in April 2014, because driver licensing is a reserved matter, and the Driver and Vehicle Standards Agency prescribes the content and delivery of the theory test in Wales. The loss of that use of foreign language voiceovers and interpreters on theory tests was removed in April 2014, apparently following a public consultation. But, certainly, this is an issue where we would want to ensure our views, particularly now as we are focusing on our Welsh Government refugee and asylum seeker delivery plan, which is being refreshed during this year—. It is about co-ordination between agencies under our responsibility in the Welsh Government, but, clearly, with UK Government as well. So, this is an issue, particularly, that we would want to discuss with the Welsh Refugee Council, but, most importantly, with the UK Government in terms of those opportunities, and hopefully find new ways in which we can address this issue.

On your second point, I’ve just mentioned the local road safety allocations that have been announced recently by the Cabinet Secretary. The road safety framework for Wales sets out the action the Welsh Government and our partners will take to meet our casualty reduction targets. If you look at the statistics for motorcyclists and cyclists, the statistics for cyclists alone were 7 per cent of casualties, 10 per cent of those killed or seriously injured. We publish the statistical bulletin on pedal cycles on 5 April, so that will provide an update. We have got a safety steering group to support work towards meeting a target to particularly reduce the numbers killed or seriously injured by 25 per cent. That’s relating to motorcyclists, but I think the national standards cycle training in all local authorities is crucially important. Yesterday, the Cabinet Secretary supported the launch of Operation Darwen, a Wales-wide police enforcement and engagement campaign, and I think this example is something that clearly we would want to look at.

Diolch i'r Aelod am y cwestiynau hynny. Mae Julie Morgan wedi tynnu ein sylw at newid, efallai nad oeddem ni’n ymwybodol ohono, yn ôl ym mis Ebrill 2014, gan fod trwyddedu gyrwyr yn fater a gadwyd yn ôl, a’r Asiantaeth Safonau Gyrwyr a Cherbydau sy’n pennu cynnwys a darpariaeth y prawf theori yng Nghymru. Cafwyd gwared ar y defnydd o wasanaeth trosleisio iaith dramor a dehonglwyr ar gyfer profion theori ym mis Ebrill 2014, yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus, mae’n ymddangos. Ond, yn sicr, mae hwn yn fater y byddem ni eisiau sicrhau bod ein barn ni, yn enwedig yn awr gan ein bod ni’n canolbwyntio ar ein cynllun cyflawni Llywodraeth Cymru yn ymwneud â ffoaduriaid a cheiswyr lloches, sy'n cael ei diweddaru yn ystod y flwyddyn hon—. Mae'n ymwneud â chydgysylltu rhwng asiantaethau y mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol amdanynt, ond, yn amlwg, â Llywodraeth y DU hefyd. Felly, mae hon yn broblem, yn benodol, y byddem yn dymuno ei thrafod â Chyngor Ffoaduriaid Cymru, ond, yn bwysicaf oll, â Llywodraeth y DU o ran y cyfleoedd hynny, a gobeithio y gallwn ddod o hyd i ffyrdd newydd o fynd i'r afael â'r mater hwn.

Ynglŷn â’ch ail bwynt, rwyf newydd sôn am y dyraniadau diogelwch ar y ffyrdd lleol a gyhoeddwyd yn ddiweddar gan Ysgrifennydd y Cabinet. Mae'r fframwaith diogelwch ar y ffyrdd ar gyfer Cymru yn nodi'r camau y bydd Llywodraeth Cymru a'n partneriaid yn eu cymryd i gyrraedd ein targedau i leihau anafiadau. Os edrychwch ar yr ystadegau ar gyfer beicwyr modur a seiclwyr, roedd yr ystadegau ar gyfer seiclwyr yn unig yn 7 y cant o anafiadau, ac roedd 10 y cant o'r rheini wedi’u lladd neu wedi’u hanafu’n ddifrifol. Rydym yn cyhoeddi’r bwletin ystadegol ar feiciau pedlo ar 5 Ebrill, felly bydd hwnnw’n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf. Mae gennym grŵp llywio diogelwch sy’n cefnogi gwaith i gyrraedd targed o leihau’r niferoedd a laddwyd neu a anafwyd yn ddifrifol 25 y cant. Mae hynny'n ymwneud â beicwyr modur, ond rwy’n credu bod y safonau cenedlaethol ar gyfer hyfforddiant seiclo ym mhob awdurdod lleol yn hanfodol bwysig. Ddoe, cefnogodd Ysgrifennydd y Cabinet lansiad Ymgyrch Darwen, ymgyrch orfodi ac ymgysylltu Cymru gyfan gan yr heddlu, ac rwy’n credu bod yr enghraifft hon yn rhywbeth y byddem ni’n amlwg yn awyddus i’w hystyried.

Leader of the house, I wondered whether we could have a statement from the Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure on the trunk road maintenance programme in north Wales. Many of my constituents and visitors to north Wales were massively inconvenienced over the weekend as a result of some of the roadworks on the A55 in the Conwy tunnels and, indeed, in Old Colwyn, in my own constituency, and that led to 13-mile tailbacks on Mothering Sunday, with people being cooped up in their cars for up to an hour and a half simply to travel the short distance of just three miles. Clearly, that’s unacceptable. The problem was further compounded because, of course, Network Rail was also doing work on the north Wales railway line, so there was more traffic on the roads, and I think it is imperative that there’s better planning between the road maintenance teams and the Network Rail teams in order to avoid that sort of coming together of these sorts of maintenance works. So, it would be useful to have a statement from the Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure on how he intends to change the discussions and communications, particularly between Network Rail and his teams in the future.

Arweinydd y tŷ, tybed a gawn ni ddatganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith ar y rhaglen cynnal a chadw cefnffyrdd yn y gogledd.  Achoswyd llawer o anghyfleustra i’m hetholwyr i ac i ymwelwyr â’r gogledd dros y penwythnos o ganlyniad i'r gwaith ffordd ar yr A55 yn nhwneli Conwy ac, yn wir, yn Hen Golwyn, yn fy etholaeth i fy hun. Arweiniodd at dagfeydd 13 milltir o hyd ar Sul y Mamau, a phobl yn gaeth i’w ceir am hyd at awr a hanner er mwyn teithio'r pellter byr o dair milltir yn unig. Yn amlwg, mae hynny'n annerbyniol. Cymhlethwyd y broblem ymhellach oherwydd bod Network Rail hefyd, wrth gwrs, yn gwneud gwaith ar reilffordd y gogledd, felly roedd mwy o draffig ar y ffyrdd. Rwy'n credu ei bod yn hanfodol fod gwell cynllunio rhwng y timau cynnal a chadw ffyrdd a thimau Network Rail er mwyn osgoi’r math hwnnw o waith cynnal a chadw rhag digwydd yr un pryd. Felly, byddai'n ddefnyddiol cael datganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith ar sut y mae'n bwriadu newid y trafodaethau a’r dull cyfathrebu, yn enwedig rhwng Network Rail a'i dimau ef yn y dyfodol.

In response to the Member’s question, this is an issue, and the Member knows well that this is part of wider improvements to the A55 to ensure that it does serve the people of north Wales better. So, actually managing those improvements, as you say, has to involve all those who have a key part to play so that delays are kept to an absolute minimum. I’m advised that work is taking place 24/7 in order to ensure it’s completed before the busy Easter period. I think also, just in terms of engagement, as I said, with appropriate authorities, officers from Conwy council have been consulted on these improvements, they’re being kept informed of progress, appropriate signs have been located along the A55, and it is important that the travelling public are made aware of traffic restrictions. The Traffic Wales website is updated whenever required.

Mewn ymateb i gwestiwn yr Aelod, mae hon yn broblem, ac mae'r Aelod yn gwybod yn dda fod hyn yn rhan o welliannau ehangach i'r A55 i sicrhau ei fod yn gwasanaethu pobl y gogledd yn well. Felly, mae’n rhaid i’r gwaith o reoli'r gwelliannau hynny, fel y dywedwch, gynnwys pawb sydd â rhan allweddol i'w chwarae fel bod cyn lleied o oedi â phosibl. Dywedwyd wrthyf fod y gwaith yn cael ei wneud 24/7 er mwyn sicrhau ei fod yn cael ei gwblhau cyn cyfnod prysur y Pasg. Rwy'n credu hefyd, o ran ymgysylltu, fel y dywedais, ag awdurdodau priodol, ymgynghorwyd â swyddogion o Gyngor Conwy ar y gwelliannau hyn. Maent yn cael eu hysbysu am unrhyw gynnydd, codwyd arwyddion priodol ar hyd yr A55, ac mae'n bwysig bod y cyhoedd sy'n teithio yn ymwybodol o'r cyfyngiadau traffig. Caiff gwefan Traffig Cymru ei diweddaru pan fo angen.

Can I raise two issues, please, with the business manager, first of all to welcome the fact that the debate for today, later on, on landscapes has been withdrawn? Had it not been withdrawn, I would have certainly have argued that it was out of order, as our Standing Orders say very clearly that any debate that relates to a report should have the report with that debate, and the constituents who have been contacting me over the last two or three days were clear in their minds that this debate related to the report that the Lord Elis-Thomas is preparing on future landscapes on behalf of the Welsh Government. Of course, we haven’t seen that report, it’s not been published, though my constituents have been very keen to send me draft copies of the report, together with their criticism of the report, which would have meant for a very interesting, but, I don’t think, a very constructive debate in this Chamber. Can I ask for an assurance, therefore, that there won’t be an attempt by the Welsh Government to treat us in this way again and that we won’t debate this issue until we have seen the report, fully published, and have had a decent amount of time to study the report and, of course, to contact and listen to our constituents’ concerns on the elements of that report?

The second issue I’d like to raise with the business manager is to ask for a statement from the Welsh Government, in the fullness of time, in response to the decision of the UK Government and the UK Nuclear Decommissioning Authority to change the contract around the decommissioning of the old Magnox nuclear reactors in Wales and throughout the United Kingdom. It affects, particularly, of course, Trawsfynydd in my region, and also Wylfa. These are huge contracts for which the UK Government has been found to have gone through a false and faulty procurement process, has had to pay out taxpayers’ money to American companies to get out of legal challenge, and looks like now, with changing the contract with the company that did win the contract within the next couple of years, all told, it is costing about £100 million, which I think is a figure to bear in mind when UK Government tells us that renewable energy is expensive. We may have an opportunity here to review what’s needed in terms of decommissioning in Trawsfynydd and Wylfa, and there may indeed be different changes to what happens there, but I’d like to know whether Welsh Government is yet in a position to tell us what that might be. It could be that there’s more intensive work needed, it could be there’s less work needed—we don’t know. But a statement from the Welsh Government saying that they’ve been in discussion with the authority and the UK Government and these are the implications for employment, going forward, around the two old Magnox sites would, I think, be valuable to the Assembly.

A gaf i godi dau fater, os gwelwch yn dda, gyda’r rheolwr busnes, yn gyntaf oll i groesawu'r ffaith bod y ddadl a oedd i’w chynnal heddiw, yn nes ymlaen, ynglŷn â thirweddau, wedi’i thynnu'n ôl? Pe na byddai wedi’i thynnu'n ôl, byddwn i’n sicr wedi dadlau bod hyn yn annerbyniol. Nodir yn glir iawn yn ein Rheolau Sefydlog y dylai unrhyw drafodaeth sy'n ymwneud ag adroddiad gynnwys yr adroddiad hwnnw gyda’r ddadl honno, ac roedd yr etholwyr sydd wedi bod yn cysylltu â mi dros yr ychydig ddyddiau diwethaf yn sicr bod y ddadl hon yn ymwneud â'r adroddiad y mae’r Arglwydd Elis-Thomas yn ei baratoi ar ran Llywodraeth Cymru ar dirweddau yn y dyfodol. Wrth gwrs, nid ydym wedi gweld yr adroddiad hwnnw, nid ydyw wedi’i gyhoeddi, er bod fy etholwyr i wedi bod yn awyddus iawn i anfon ataf gopïau drafft o'r adroddiad, ynghyd â'u beirniadaeth o’r adroddiad, a fyddai wedi golygu dadl ddiddorol iawn, ond, un na fyddai wedi bod yn adeiladol iawn yn y Siambr hon, yn fy marn i. A gaf i ofyn am sicrwydd, felly, na cheir ymgais gan Lywodraeth Cymru i’n trin ni fel hyn eto ac na fyddwn yn trafod y mater hwn nes ein bod wedi gweld yr adroddiad, wedi’i gyhoeddi’n llawn, a’n bod ni wedi cael digon o amser i astudio'r adroddiad ac, wrth gwrs, i gysylltu a gwrando ar bryderon ein hetholwyr ynglŷn ag elfennau’r adroddiad hwnnw?

Yr ail fater yr hoffwn ei godi gyda'r rheolwr busnes yw gofyn am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru, maes o law, mewn ymateb i benderfyniad Llywodraeth y DU ac Awdurdod Datgomisiynu Niwclear y DU i newid y contract ynglŷn â datgomisiynu’r hen adweithyddion niwclear Magnox yng Nghymru ac ar draws y Deyrnas Unedig. Mae'n effeithio, yn benodol, wrth gwrs, ar Drawsfynydd yn fy rhanbarth i, a hefyd Wylfa. Mae'r rhain yn gontractau o bwys y canfuwyd bod Llywodraeth y DU wedi dilyn proses gaffael ffug a diffygiol i’w sicrhau, a’i bod wedi gorfod talu arian y trethdalwyr i gwmnïau Americanaidd i beidio â chael ei herio’n gyfreithiol. Ymddengys ar hyn o bryd, o newid y contract gyda'r cwmni a wnaeth ennill y contract, o fewn y ddwy flynedd nesaf bydd yn costio tua £100 miliwn, yr wyf yn credu sy’n ffigur i’w gadw mewn cof pan fo Llywodraeth y DU yn dweud wrthym fod ynni adnewyddadwy yn ddrud. Efallai fod cyfle yma inni adolygu'r hyn sydd ei angen o ran datgomisiynu yn Nhrawsfynydd ac yn Wylfa, ac efallai’n wir bod newidiadau gwahanol i'r hyn sy'n digwydd yno, ond hoffwn wybod a yw Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd mewn sefyllfa i ddweud wrthym beth allai hynny fod. Mae’n bosibl y gallai fod angen mwy o waith dwys, mae’n bosibl y gallai fod angen llai o waith—ni wyddom. Ond byddai datganiad gan Lywodraeth Cymru yn dweud eu bod wedi cynnal trafodaethau â'r awdurdod ac â Llywodraeth y DU, ac mai’r rhain yw'r goblygiadau ar gyfer cyflogaeth, wrth symud ymlaen, yn ymwneud â’r ddau hen safle Magnox, yn werthfawr i'r Cynulliad yn fy marn i.

I thank Simon Thomas for his questions. I was content, further to a discussion this morning at the Business Committee, to postpone this afternoon’s debate on the review of national parks and areas of outstanding natural beauty, and I can assure the Member and the Assembly that we’ll reschedule the debate on the Cabinet Secretary’s return, which is also appropriate, and has had an impact on timing for this, but when the final report has been published. On that basis, I hope that gives you the appropriate assurances.

On your second point, no, we’re not in a position in terms of our understanding of the impact of the announcement in terms of the changes as a result of procurement for the decommissioning of the old Magnox nuclear reactors, but this is something, clearly, that we would want to be fully engaged with, and ensure that Members are appropriately informed about. But UK Government obviously, clearly, have that responsibility, as well.

Diolchaf i Simon Thomas am ei gwestiynau. Ymhellach i drafodaeth y bore yma yn y Pwyllgor Busnes, roeddwn i’n fodlon gohirio dadl y prynhawn yma ar yr adolygiad o barciau cenedlaethol ac ardaloedd o harddwch naturiol eithriadol. A gallaf sicrhau'r Aelod a'r Cynulliad y byddwn yn aildrefnu'r ddadl pan ddychwel Ysgrifennydd y Cabinet, sydd hefyd yn briodol, ac wedi cael effaith ar yr amseriad ar gyfer hyn, ond pan fydd yr adroddiad terfynol wedi ei gyhoeddi.  Ar sail honno, rwy’n gobeithio y bydd hynny’n rhoi'r sicrwydd priodol i chi.

Ynglŷn â’ch ail bwynt, na, nid ydym mewn sefyllfa i wneud datganiad eto, o ran ein dealltwriaeth ni o effaith y cyhoeddiad o ran y newidiadau o ganlyniad i gaffael ar gyfer datgomisiynu'r hen adweithyddion niwclear Magnox. Ond yn amlwg mae hyn yn rhywbeth y byddem yn awyddus i fod yn rhan lawn ohono, a byddwn yn sicrhau y caiff yr Aelodau eu hysbysu’n briodol. Ond, wrth gwrs, mae gan Lywodraeth y DU y cyfrifoldeb hwnnw hefyd.

Thank you. And finally, Eluned Morgan.

Diolch. Ac yn olaf, Eluned Morgan.

Would the business Secretary make a statement on the recent appointment process for the Bishop of Llandaff in the light of reports that Jeffrey John, the current Dean of St Albans, was rejected from the post on the basis of his sexual orientation, despite the backing of the majority of the electoral college and the unanimous support of the Llandaff electors? Whilst I, of course, understand that there is a process of spiritual discernment in the selection of a bishop, this is also a matter that relates to employment. So, would the Cabinet Secretary, in that statement, state whether she thinks it would be appropriate to refer the Church of Wales to the Equality and Human Rights Commission in order to investigate whether the Church in Wales is in breach of the Equality Act 2010, relating to its employment recruitment processes, which the Church in Wales itself claims to adhere to on its own website?

A wnaiff yr Ysgrifennydd busnes wneud datganiad ar y broses benodi ddiweddar ar gyfer Esgob Llandaf yng ngoleuni adroddiadau y cafodd Jeffrey John, Deon presennol St Albans, ei wrthod i’r swydd ar sail ei gyfeiriadedd rhywiol, er gwaethaf cefnogaeth y rhan fwyaf o'r coleg etholiadol a chefnogaeth unfrydol etholwyr Llandaf? Er fy mod i, wrth gwrs, yn deall y ceir proses o ddirnadaeth ysbrydol wrth ddewis esgob, mae hyn hefyd yn fater sy'n ymwneud â chyflogaeth. Felly, a wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet, yn y datganiad hwnnw, nodi a yw hi’n credu y byddai’n briodol cyfeirio'r Eglwys yng Nghymru i'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol er mwyn ymchwilio i weld a yw’r Eglwys yng Nghymru wedi torri Deddf Cydraddoldeb 2010, yn ymwneud â'i phrosesau recriwtio o ran cyflogaeth, y mae'r Eglwys yng Nghymru ei hun yn honni ei bod yn cadw ati ar ei gwefan ei hun?

I thank Eluned Morgan for that question. I’m aware of the concerns that have been raised by reports that a candidate for appointment as the Bishop of Llandaff has been excluded from the appointment process on the grounds of his sexual orientation. It’s very clear, of course, in terms of the Church in Wales, disestablished, that the process, as the Member has said, for the appointment of its bishops is a matter for the Church in Wales electoral college and church constituents. The Church in Wales, I also understand, is not covered by the public sector equality duty under the Equality Act 2010, but I’m glad to have the opportunity to respond to the Member’s question this afternoon, and to say that the Welsh Government is opposed to discrimination on the basis of sexuality, and our position in this regard has been consistent and remains very clear.

Diolch i Eluned Morgan am y cwestiwn hwnnw. Rwy'n ymwybodol o'r pryderon sydd wedi'u codi gan adroddiadau bod ymgeisydd i'w benodi'n Esgob Llandaf wedi’i eithrio o'r broses benodi ar sail ei gyfeiriadedd rhywiol. Mae'n amlwg iawn, wrth gwrs, o ran yr Eglwys yng Nghymru, sydd wedi’i datgysylltu, fod y broses, fel y dywedodd yr Aelod, ar gyfer penodi ei hesgobion yn fater i goleg etholiadol ac etholwyr yr Eglwys yng Nghymru. Rwyf hefyd yn deall nad yw dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, yn berthnasol i’r Eglwys yng Nghymru. Ond rwy'n falch o gael y cyfle i ymateb i gwestiwn yr Aelod y prynhawn yma, ac i ddweud bod Llywodraeth Cymru yn gwrthwynebu gwahaniaethu ar sail rhywioldeb, ac mae ein sefyllfa yn hyn o beth wedi bod yn gyson ac yn parhau i fod yn glir iawn.

Thank you very much, leader of the house.

Diolch yn fawr iawn, arweinydd y tŷ.

6. 3. Rheoliadau Trwyddedu Morol (Apelau Hysbysiadau) (Cymru) (Diwygio) 2017
6. 3. The Marine Licensing (Notices Appeals) (Wales) (Amendment) Regulations 2017

We now move on to item 3 on the agenda, which is the Marine Licensing (Notices Appeals) (Wales) (Amendment) Regulations 2017, and I call on the leader of the house to move the motion. Jane Hutt.

Rydym nawr yn symud ymlaen i eitem 3 ar yr agenda, sef Rheoliadau Trwyddedu Morol (Apelio Hysbysiadau) (Cymru) 2017 (Diwygio), ac rwy’n galw ar arweinydd y tŷ i gynnig y cynnig. Jane Hutt.

Cynnig NDM6272 Jane Hutt

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru; yn unol â Rheol Sefydlog 27.5

1. Yn cymeradwyo bod y fersiwn ddrafft o'r Rheoliadau Trwyddedu Morol (Apelau Hysbysiadau) (Cymru) (Diwygio) 2017 yn cael ei llunio yn unol â'r fersiwn ddrafft a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 7 Mawrth 2017.

Motion NDM6272 Jane Hutt

To propose that the National Assembly for Wales; in accordance with Standing Order 27.5

Approves that the draft The Marine Licensing (Notices Appeals) (Wales) (Amendment) Regulations 2017 is made in accordance with the draft laid in the Table Office on 7 March 2017.

Cynigiwyd y cynnig.

Motion moved.

Deputy Presiding Officer, the regulations that have been laid before the Assembly for your consideration today are an amendment to the existing Marine Licensing (Notices Appeals) (Wales) Regulations 2011. This legislation is being introduced in line with the powers set out under the Environment (Wales) Act 2016. Part 6 of the Act amended the Marine and Coastal Access Act 2009 to provide additional charging powers for marine licensing in Wales. This amendment legislation covers small technical changes to provide an appeal mechanism for notices issued as a result of a licensee failing to comply with the requirement to pay a deposit or a fee charge pursuant to charging powers established by the Environment (Wales) Act 2016. A notice that may be served upon a licensee may vary, suspend or revoke a marine licence. The same procedures and approach currently existing for all other notice appeals under the Marine and Coastal Access Act 2009 will apply. This is part of a wider package of legislation to introduce new fees and charges for marine licensing on 1 April 2017. The new fees, which we intend to introduce from 1 April this year, 2017, will, amongst other positive outcomes, result in a wider provision of pre-application services and fees being set proportionately against the service being provided.

The notice appeals and the wider fees proposals were initially shaped through close engagement with the marine licensing stakeholder group, through correspondence and a stakeholder workshop. The stakeholder group is representative of the marine sector, particularly aggregates, renewables, construction, dredging, local authorities and other marine licensing regulators. The proposals were then subject to a 12-week public consultation on the revision to marine licensing fees and associated charges in Wales between 5 September 2016 and 28 November 2016. A further stakeholder workshop was held during the consultation period. The proposals were supported by nearly all respondents. The new fees and charges will be kept under review, with continuous improvement as a core value, to ensure we continue to provide an efficient and sustainable marine licensing service to the people of Wales. The amendment notice appeals regulations ensure that licensees are able to appeal against notices served for the non-payment of fees and deposits. Deputy Presiding Officer, I commend these regulations to the National Assembly.

Dirprwy Lywydd, mae'r rheoliadau sydd wedi eu gosod gerbron y Cynulliad i chi eu hystyried heddiw yn welliant i'r Rheoliadau Trwyddedu Morol (Apelio Hysbysiadau) (Cymru) 2011 presennol. Mae'r ddeddfwriaeth hon yn cael ei chyflwyno yn unol â'r pwerau a nodir o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Roedd Rhan 6 o'r Ddeddf yn diwygio Deddf y Môr a Mynediad i'r Arfordir 2009 i ddarparu pwerau ychwanegol i godi tâl ar gyfer trwyddedu morol yng Nghymru. Mae'r ddeddfwriaeth ddiwygio hon yn cwmpasu newidiadau bach technegol i ddarparu mecanwaith apelio ar gyfer hysbysiadau a gyhoeddwyd o ganlyniad i ddaliwr trwydded yn methu â chydymffurfio â'r gofyniad i dalu blaendal neu dâl ffi yn unol â phwerau codi tâl a sefydlwyd gan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Gellir cyflwyno hysbysiad i drwyddedai i amrywio, atal neu ddirymu trwydded forol. Bydd yr un gweithdrefnau a dulliau sy’n bodoli ar hyn o bryd ar gyfer pob apêl rhybudd arall o dan Ddeddf y Môr a Mynediad i'r Arfordir 2009 yn berthnasol. Mae hwn yn rhan o becyn ehangach o ddeddfwriaeth i gyflwyno ffioedd a thaliadau newydd ar gyfer trwyddedu morol ar 1 Ebrill 2017. Bydd y ffioedd newydd, yr ydym yn bwriadu eu cyflwyno o 1 Ebrill eleni, 2017, ymysg canlyniadau cadarnhaol eraill, yn arwain at ddarpariaeth ehangach o wasanaethau cyn-ymgeisio a phennu ffioedd yn gymesur yn erbyn y gwasanaeth sy'n cael ei ddarparu.

Cafodd yr apeliadau yn erbyn hysbysiadau a'r cynigion ffioedd ehangach eu llunio i ddechrau drwy ymgysylltu’n agos â'r grŵp rhanddeiliaid trwyddedu morol, drwy ohebiaeth a gweithdy i randdeiliaid. Mae'r grŵp rhanddeiliaid yn cynrychioli'r sector morol, yn enwedig agregau, ynni adnewyddadwy, adeiladu, carthu, awdurdodau lleol a rheoleiddwyr trwyddedu morol eraill. Yna, roedd y cynigion yn destun ymgynghoriad cyhoeddus 12 wythnos ar ddiwygio ffioedd trwyddedu morol a thaliadau cysylltiedig yng Nghymru rhwng 5 Medi 2016 a 28 Tachwedd 2016. Cynhaliwyd gweithdy arall i randdeiliaid yn ystod y cyfnod ymgynghori. Roedd bron yr holl ymatebwyr yn cefnogi’r cynigion. Bydd y ffioedd a'r taliadau newydd yn cael eu hadolygu'n gyson, gyda gwelliant parhaus yn werth craidd, i sicrhau ein bod yn parhau i ddarparu gwasanaeth trwyddedu morol effeithlon a chynaliadwy i bobl Cymru. Mae'r rheoliadau apelio hysbysiadau wedi’u diwygio yn sicrhau bod deiliaid trwydded yn gallu apelio yn erbyn hysbysiadau a gyflwynir am beidio â thalu ffioedd a blaendaliadau. Dirprwy Lywydd, rwy’n cymeradwyo’r rheoliadau hyn i'r Cynulliad Cenedlaethol.

Thank you very much. There are no speakers in this debate. Therefore, the proposal is to agree the motion. Does any Member object? No. Thank you. Therefore the motion is agreed in accordance with Standing Order 12.36.

Diolch yn fawr iawn. Does dim siaradwyr yn y ddadl hon. Felly, y cynnig yw derbyn y cynnig. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Na. Diolch. Felly, mae'r cynnig wedi’i dderbyn yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.

7. 4. Rheoliadau Trefniadau Partneriaeth (Cymru) (Diwygio) 2017
7. 4. The Partnership Arrangements (Wales) (Amendment) Regulations 2017

Item 4 on our agenda is the Partnership Arrangements (Wales) (Amendment) Regulations 2017. I call on the Minister for Social Services and Public Health to move the motion. Rebecca Evans.

Eitem 4 ar ein hagenda yw Rheoliadau Trefniadau Partneriaeth (Cymru) (Diwygio) 2017. Galwaf ar y Gweinidog dros Wasanaethau Cymdeithasol ac Iechyd y Cyhoedd i gynnig y cynnig. Rebecca Evans.

Cynnig NDM6271 Jane Hutt

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru; yn unol â Rheol Sefydlog 27.5

1. Yn cymeradwyo bod y fersiwn ddrafft o'r Rheoliadau Trefniadau Partneriaeth (Cymru) (Diwygio) 2017 yn cael ei llunio yn unol â'r fersiwn ddrafft a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 8 Chwefror 2017.

Motion NDM6271 Jane Hutt

To propose that the National Assembly for Wales; in accordance with Standing Order 27.5

Approves that the draft The Partnership Arrangements (Wales) (Amendment) Regulations 2017 is made in accordance with the draft laid in the Table Office on 8 February 2017.

Cynigiwyd y cynnig.

Motion moved.

Thank you, Deputy Presiding Officer. I move the motion. The amendment regulations before you support the implementation of the Social Services and Well-being Act 2014. They relate to the functions in Part 2 of that Act concerning the production of area plans. Along with supporting statutory guidance, these were subject to a 12-week consultation, which closed on 3 October, to which there were 27 responses. A working draft of the statutory guidance has been published to inform scrutiny. Subject to approval, these regulations will come into force in April.

The Partnership Arrangements (Wales) (Amendment) Regulations 2017 are made under sections 166 and 167 of the Act. They amend the principal regulations, which require partnership arrangements to be established between local authorities and health boards under the direction of regional partnership boards. These amending regulations add section 14A area planning functions to the list of functions carried out by the partnership arrangements. Section 14A of the Act was inserted by the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. That Act replaced a number of planning duties with the new strategic well-being plans. However, Ministers agreed there remained a need for local authorities and health boards to plan specifically in relation to meeting people’s care and support needs, including the support needs of carers. Section 14A therefore places duties on local authorities and health boards to set out the actions they each need to take in response to the population assessment that they’re required to carry out. By adding section 14A area planning functions to the list of functions carried out by the partnership arrangements, these regulations support the production of joint area plans on the health board footprint, consistent with the population assessment. These will focus on integrated services in response to that assessment, and will set the agenda for regional partnership boards.

Separate Care and Support (Area Planning) (Wales) Regulations 2017 relating to the detail of area plans were laid on 27 January. Those are subject to the negative resolution process, scheduled to be completed by 1 April. Those regulations require the first area plans to be published by April 2018, one year after the first population assessment reports.

In response to stakeholder feedback, these regulations also amend the requirement for regional partnership boards to establish pooled funds. They require partnership boards to consider the appropriateness of establishing pooled funds when working jointly in response to the population assessment. This provides more discretion than the current requirement for the establishment of pooled funds for all functions exercised jointly.

Finally, these regulations include minor amendments to ensure integrated family support functions, including local authorities’ functions to provide for children and young people under Part 6 of the 2014 Act on Looked After and Accommodated Children, in addition to those assessed under Part 4. Thank you.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy’n cynnig y cynnig. Mae'r rheoliadau diwygio ger eich bron yn cefnogi gweithrediad Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant 2014. Maent yn ymwneud â'r swyddogaethau yn Rhan 2 o'r Ddeddf honno ynghylch cynhyrchu cynlluniau ardal. Ynghyd â chefnogi canllawiau statudol, roedd y rhain yn destun ymgynghoriad 12 wythnos a ddaeth i ben ar 3 Hydref, y cafwyd 27 o ymatebion iddo. Cyhoeddwyd fersiwn ddrafft o'r canllawiau statudol yn sail i’r gwaith craffu. Yn amodol ar gymeradwyaeth, bydd y rheoliadau hyn yn dod i rym ym mis Ebrill.

Mae Rheoliadau Trefniadau Partneriaeth (Cymru) (Diwygio) 2017 yn cael eu gwneud o dan adrannau 166 a 167 o'r Ddeddf. Maent yn diwygio'r prif reoliadau, sy'n mynnu sefydlu trefniadau partneriaeth rhwng awdurdodau lleol a byrddau iechyd dan gyfarwyddyd byrddau partneriaeth rhanbarthol. Mae'r rheoliadau diwygio hyn yn ychwanegu swyddogaethau cynllunio ardal adran 14A at y rhestr o swyddogaethau a gyflawnir gan y trefniadau partneriaeth. Cafodd adran 14A o'r Ddeddf ei mewnosod gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Roedd y Ddeddf honno’n disodli nifer o ddyletswyddau cynllunio â’r cynlluniau lles strategol newydd. Fodd bynnag, cytunodd y Gweinidogion fod angen i awdurdodau lleol a byrddau iechyd ddal i gynllunio yn benodol ynglŷn â diwallu anghenion gofal a chymorth pobl, gan gynnwys anghenion cymorth gofalwyr. Mae adran 14A, felly, yn gosod dyletswyddau ar awdurdodau lleol a byrddau iechyd i nodi'r camau y mae angen i’r ddau ohonynt eu cymryd fel ymateb i'r asesiad o’r boblogaeth y mae’n ofynnol iddynt ei gyflawni. Drwy ychwanegu swyddogaethau cynllunio ardal adran 14A at y rhestr o swyddogaethau a gyflawnir gan y trefniadau partneriaeth, mae'r rheoliadau hyn yn cefnogi’r gwaith o gynhyrchu cynlluniau ardal ar y cyd ar ôl troed y bwrdd iechyd, yn gyson â'r asesiad o’r boblogaeth. Bydd y rhain yn canolbwyntio ar wasanaethau integredig mewn ymateb i'r asesiad hwnnw, ac yn gosod yr agenda ar gyfer byrddau partneriaeth rhanbarthol.

Gosodwyd Rheoliadau Gofal a Chymorth (Cynllunio Ardal) (Cymru) 2017 ar wahân i ymwneud â manylion cynlluniau ardal ar 27 Ionawr. Mae'r rheini’n amodol ar y broses penderfyniad negyddol, a drefnwyd i'w chwblhau erbyn 1 Ebrill. Mae’r rheoliadau hynny’n ei gwneud yn ofynnol cyhoeddi’r cynlluniau ardal cyntaf erbyn mis Ebrill 2018, un flwyddyn ar ôl adroddiadau’r asesiad cyntaf o’r boblogaeth.

Mewn ymateb i adborth gan randdeiliaid, mae'r rheoliadau hyn hefyd yn diwygio’r gofyniad bod byrddau partneriaeth rhanbarthol yn sefydlu cronfeydd cyfun. Maent yn ei gwneud yn ofynnol i fyrddau partneriaeth ystyried priodoldeb sefydlu cronfeydd cyfun wrth weithio ar y cyd mewn ymateb i'r asesiad o’r boblogaeth. Mae hyn yn rhoi mwy o ddisgresiwn na'r gofyniad presennol i sefydlu cronfeydd cyfun ar gyfer yr holl swyddogaethau a arferir ar y cyd.

Yn olaf, mae'r rheoliadau hyn yn cynnwys mân welliannau i sicrhau swyddogaethau integredig cymorth i deuluoedd, gan gynnwys swyddogaethau awdurdodau lleol i ddarparu ar gyfer plant a phobl ifanc o dan Ran 6 o Ddeddf 2014 ar Blant sy'n Derbyn Gofal ac yn Cael eu Lletya, yn ogystal â’r rhai a aseswyd o dan Ran 4. Diolch.

Thank you very much. Again, we have no speakers; therefore, the proposal is to agree the motion. Does any Member object? No. Therefore, the motion is agreed in accordance with Standing Order 12.36.

Diolch yn fawr iawn. Unwaith eto, nid oes gennym siaradwyr; felly, y cynnig yw derbyn y cynnig. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, mae'r cynnig wedi'i dderbyn yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.

8. 5. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol ar y Bil Pedolwyr (Cofrestru)
8. 5. Legislative Consent Motion on the Farriers (Registration) Bill

We now move on to item 5, which is the legislative consent motion on the Farriers (Registration) Bill, and I call on the leader of the house, Jane Hutt, to move the motion.

Rydym nawr yn symud ymlaen i eitem 5, sef y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar y Bil Pedolwyr (Cofrestru), ac rwy’n galw ar arweinydd y tŷ, Jane Hutt, i gynnig y cynnig.

Cynnig NDM6269 Lesley Griffiths

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru, yn unol â Rheol Sefydlog 29.6, yn cytuno mai Senedd y DU ddylai ystyried y darpariaethau yn y Bil Pedolwyr (Cofrestru), i’r graddau y maent yn dod o fewn cymhwysedd deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Motion NDM6269 Lesley Griffiths

To propose that the National Assembly for Wales, in accordance with Standing Order 29.6 agrees that provisions in the Farriers (Registration) Bill, in so far as they fall within the legislative competence of the National Assembly for Wales, should be considered by the UK Parliament.

Cynigiwyd y cynnig.

Motion moved.

Thank you, Deputy Presiding Officer, for the opportunity to explain the background to this legislative consent motion. I would also like to thank the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee for their scrutiny of the memorandum. I’m pleased to note that the committee has found no reason to object to the Assembly agreeing to the legislative consent motion. The Farriers (Registration) Bill amends the Farriers (Registration) Act 1975. This sets out the statutory responsibility of the Farriers Registration Council, the regulatory body for the farriery profession in Great Britain. There are over 200 registered farriers living in Wales. The council has responsibilities, as set out in the Act, to maintain a register of farriers to determine who is eligible for registration and to make rules about the form and keeping of the register. The council also regulates farriery training. It also undertakes the preliminary investigation of disciplinary cases through its investigating committee, and determines cases through its disciplinary committee.

The current arrangements for the regulation of farriers are now out of date and no longer in line with the regulation of other professions. The amendments proposed in the Bill are intended to update the constitution of the council, and its investigating and disciplinary committees, to make them fit for purpose and to make it easier to make such changes in future. At present, any changes to the council and its committees requires an amendment to the Act, requiring primary legislation. This is inflexible and makes it difficult to ensure that the council and its committees are kept up to date to remain fit for purpose. The Bill will allow future amendments to the governance arrangements for the council and its committees to be made by secondary legislation by the Secretary of State, with the consent of Welsh Ministers and Scottish Ministers.

The purpose of the council is to act in the interests of animal welfare. This falls within the legislative competence of the National Assembly for Wales. The council has a single constitution, and there is policy agreement across Great Britain for these changes to be made, which will modernise the regulation of the farriery profession.

Diolch, Dirprwy Lywydd, am y cyfle i egluro cefndir y cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn. Hoffwn hefyd ddiolch i'r Pwyllgor Newid yn yr Hinsawdd, yr Amgylchedd a Materion Gwledig am graffu ar y memorandwm. Rwy'n falch o nodi nad yw’r pwyllgor wedi canfod rheswm dros wrthwynebu i'r Cynulliad gytuno â’r cynnig cydsyniad deddfwriaethol. Mae'r Bil Pedolwyr (Cofrestru) yn diwygio Deddf Pedolwyr (Cofrestru) 1975. Mae hon yn pennu cyfrifoldeb statudol y Cyngor Cofrestru Pedolwyr, corff rheoleiddio’r proffesiwn pedoli ym Mhrydain Fawr. Mae dros 200 o bedolwyr cofrestredig yn byw yng Nghymru. Mae gan y cyngor gyfrifoldebau, fel y'u nodwyd yn y Ddeddf, i gadw cofrestr o bedolwyr i benderfynu pwy sy'n gymwys i gofrestru ac i wneud rheolau ynghylch ffurf y gofrestr a sut y’i cedwir. Mae'r cyngor hefyd yn rheoleiddio hyfforddiant pedoli. Mae hefyd yn cynnal ymchwiliadau rhagarweiniol mewn achosion disgyblu drwy ei bwyllgor ymchwilio, ac yn penderfynu achosion drwy ei bwyllgor disgyblu.

Mae'r trefniadau presennol ar gyfer rheoleiddio pedolwyr bellach wedi dyddio ac nid ydynt mwyach yn unol â rheoleiddio proffesiynau eraill. Bwriad y gwelliannau a gynigir yn y Bil yw diweddaru cyfansoddiad y cyngor, a'i bwyllgorau archwilio a disgyblu, i’w gwneud yn addas i’r diben ac i'w gwneud yn haws gwneud newidiadau o'r fath yn y dyfodol. Ar hyn o bryd, er mwyn gwneud unrhyw newidiadau i'r cyngor a'i bwyllgorau, mae angen gwelliant i’r Ddeddf, sy'n golygu bod angen deddfwriaeth sylfaenol. Mae hyn yn anhyblyg ac yn ei gwneud yn anodd sicrhau bod y cyngor a'i bwyllgorau’n cael eu cadw'n gyfoes i aros yn addas i'w diben. Bydd y Bil yn caniatáu i welliannau i drefniadau llywodraethu’r cyngor a'i bwyllgorau yn y dyfodol gael eu gwneud drwy is-ddeddfwriaeth gan yr Ysgrifennydd Gwladol, gyda chydsyniad Gweinidogion Cymru a Gweinidogion yr Alban.

Diben y cyngor yw gweithredu er lles anifeiliaid. Mae hyn o fewn cymhwysedd deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae gan y cyngor gyfansoddiad sengl, ac mae cytundeb polisi ledled Prydain Fawr ar gyfer gwneud y newidiadau hyn, a fydd yn moderneiddio’r gwaith o reoleiddio'r proffesiwn pedoli.

Thank you. I call on Huw Irranca-Davies to speak on behalf of the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee.

Diolch. Rwy'n galw ar Huw Irranca-Davies i siarad ar ran y Pwyllgor Newid yn yr Hinsawdd, yr Amgylchedd a Materion Gwledig.

Thank you, Deputy Presiding Officer. I’m delighted to say a few very short words here today. I made the mistake on the committee of acknowledging some familiarity with the Farriers Registration Council, and, for my sins, the Chair graciously said, ‘Well, you can say a few words.’ He’d be more than capable himself. But I only want to touch on a few things.

As we’ve just heard, this is very much a modernisation, and a long-overdue modernisation, of the Farriers Registration Council. The CCERA committee, chaired by Mark Reckless, found no reason to object. We discussed this and found no reason to object. We discussed this legislative consent motion at the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee on 16 March. It does amend the Farriers (Registration) Act 1975, which sets out the statutory responsibility of the registration council, the regulatory body for the farrier profession in Great Britain. And the arrangements, as has been said already, for the regulation of farriers, as set out in that Act, are out of date, so this is a welcome updating and modernisation.

This will allow for the updating of the constitution of the council and, importantly, for its investigating and disciplinary committees, for it have a real relevance to its members and those who come before those committees. They make them fit for purpose and in line with the regulation of other professions that have modernised in this way over the years, and some quite some time before. It will also make it easier to make other changes in future.

So, as I mentioned, amongst it is altering the membership of the statutory investigating committee and the disciplinary committee. So, instead of those being constituted from members of the council, the reverse will apply. Membership must not be members of the council, which has in previous years caused some concern. This is to achieve the necessary separation of powers, ensuring that those who set standards for the profession are not the same as those who investigate and adjudicate upon potential breaches of those standards. And it also does other measures, such as introducing fitness-to-serve requirements for all members of the council and the statutory committees, as is the practice in other regulatory bodies.

So, this has had approval by frankly everybody that it has come in front of—the original Bill moved by Byron Davies in Westminster, the committees that have looked at it, the Welsh Government itself who consulted on it, the Scottish Government who consulted on it, DEFRA itself, and of course the Constitutional and Legislative Affairs Committee here, which looked at it—so there’s no reason not to approve this—and by the CCERA committee. So, it therefore finds everybody’s blessing. It’s no surprise at all. It’s a long-overdue modernisation, and I wish them well in putting these new measures that we bring forward here within this LCM, and within Byron Davies’s Bill, into practice because I think it will be welcomed by those who come in front of the Farriers Registration Council.

Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwyf wrth fy modd cael dweud gair byr iawn yma heddiw. Gwnes y camgymeriad ar y pwyllgor o gydnabod fy mod yn gyfarwydd â'r Cyngor Cofrestru Pedolwyr, ac, er fy mhechodau, dywedodd y Cadeirydd yn rasol, 'Wel, cewch chi ddweud ychydig o eiriau.' Byddai ef yn fwy nag abl ei hun. Ond hoffwn sôn am ychydig o bethau.

Fel yr ydym newydd ei glywed, mae hyn yn sicr yn foderneiddio, ac yn foderneiddio hir ddisgwyliedig, i’r Cyngor Cofrestru Pedolwyr. Ni wnaeth y pwyllgor CCERA, dan gadeiryddiaeth Mark Reckless, ddod o hyd i unrhyw reswm dros wrthwynebu. Rydyn ni wedi trafod hyn ac nid ydym wedi dod o hyd i reswm i wrthwynebu. Buom yn trafod y cynnig cydsyniad deddfwriaethol yn y Pwyllgor Newid yn yr Hinsawdd, yr Amgylchedd a Materion Gwledig ar 16 Mawrth. Mae'n diwygio Deddf Pedolwyr (Cofrestru) 1975, sy'n nodi cyfrifoldeb statudol y cyngor cofrestru, corff rheoleiddio’r proffesiwn pedoli ym Mhrydain Fawr. Ac mae'r trefniadau, fel y dywedwyd eisoes, ar gyfer rheoleiddio pedolwyr, fel y’u nodir yn y Ddeddf honno, wedi dyddio, felly mae’r diweddaru a’r moderneiddio hwn i’w croesawu.

Bydd hyn yn caniatáu inni ddiweddaru cyfansoddiad y cyngor ac, yn bwysig iawn, i’w bwyllgorau archwilio a disgyblu, iddo fod yn wirioneddol berthnasol i'w aelodau ac i’r rheini sy'n dod gerbron y pwyllgorau hynny. Bydd hyn yn golygu y bydd yn addas i’w ddiben ac yn cyd-fynd â rheoleiddio proffesiynau eraill sydd wedi moderneiddio fel hyn dros y blynyddoedd, a rhai ohonynt gryn amser yn ôl. Bydd hefyd yn ei gwneud yn haws gwneud newidiadau eraill yn y dyfodol.

Felly, fel y soniais, mae’n cynnwys newid aelodaeth y pwyllgor ymchwilio statudol a'r pwyllgor disgyblu. Felly, yn hytrach na bod y rheini wedi’u cyfansoddi o aelodau o'r cyngor, bydd y gwrthwyneb yn berthnasol. Ni ddylai aelodau fod yn aelodau o'r cyngor, sydd wedi achosi cryn bryder yn y blynyddoedd blaenorol. Mae hyn er mwyn cyflawni’r gwahaniad pwerau sydd ei angen, gan sicrhau nad y bobl sy'n gosod safonau ar gyfer y proffesiwn yw’r rhai sy'n ymchwilio ac yn dyfarnu os bydd rhywun yn methu â bodloni’r safonau hynny. Ac mae hefyd yn gwneud mesurau eraill, fel cyflwyno gofynion ffitrwydd i wasanaethu ar gyfer holl aelodau'r cyngor a'r pwyllgorau statudol, fel sy'n arfer mewn cyrff rheoleiddio eraill.

Felly, mae hyn wedi cael ei gymeradwyo, a dweud y gwir, gan bawb sydd wedi ei weld—y Bil gwreiddiol a gynigiwyd gan Byron Davies yn San Steffan, y pwyllgorau sydd wedi edrych arno, Llywodraeth Cymru ei hun a fu’n ymgynghori arno, Llywodraeth yr Alban a fu’n ymgynghori arno, DEFRA ei hun, ac wrth gwrs y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol yma, a fu’n edrych arno—felly does dim rheswm i beidio â chymeradwyo hyn—a gan y pwyllgor CCERA. Felly, mae pawb wedi rhoi sêl bendith iddo. Nid yw'n syndod o gwbl. Mae'n foderneiddio hir ddisgwyliedig, ac rwy’n dymuno’n dda iddynt wrth weithredu’r mesurau newydd hyn yr ydym yn eu cyflwyno yma o fewn y cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn, ac o fewn Bil Byron Davies, gan fy mod yn credu y caiff groeso gan y rheini sy'n dod gerbron y Cyngor Cofrestru Pedolwyr.

Thank you very much. The leader of the house to reply.

Diolch yn fawr iawn. Arweinydd y tŷ i ymateb.

Yes, I think I covered many of the points that were raised by Huw Irranca-Davies. I think it is important to recognise that this, the farriers’ regulatory association, is a GB body. There was a consultation on the governance, structure and operation of the Farriers Registration Council and its committees that was conducted by DEFRA in 2013, in conjunction with the Scottish and Welsh Governments. And the consultation and its responses have shown a general agreement on the way forward, which has led to this. Of course, it was a private Member’s Bill, and the principal objective of the Bill is to make those changes to the constitution of the Farriers Registration Council and its committees, and I would hope that we can now provide legislative consent for this Bill and I ask Assembly Members to support the legislative consent motion.

Ydw, rwy'n credu fy mod wedi sôn am lawer o'r pwyntiau a gododd Huw Irranca-Davies. Rwy'n credu ei bod yn bwysig cydnabod mai corff i Brydain Fawr yw cymdeithas rheoleiddio'r pedolwyr. Cafwyd ymgynghoriad am lywodraethu, strwythur a gweithredu’r Cyngor Cofrestru Pedolwyr a'i bwyllgorau a gynhaliwyd gan DEFRA yn 2013, ar y cyd â Llywodraethau Cymru a'r Alban. Ac mae'r ymgynghoriad a'i ymatebion wedi dangos cytundeb cyffredinol ar y ffordd ymlaen, sydd wedi arwain at hyn. Wrth gwrs, Bil Aelodau preifat ydoedd, a phrif amcan y Bil yw gwneud y newidiadau hynny i gyfansoddiad y Cyngor Cofrestru Pedolwyr a'i bwyllgorau, a byddwn yn gobeithio y gallwn nawr ddarparu cydsyniad deddfwriaethol i’r Bil hwn, ac rwy'n gofyn i Aelodau'r Cynulliad gefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol.

Thank you very much. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? No. Therefore, the motion is agreed in accordance with Standing Order 12.36.

Diolch yn fawr iawn. Y cynnig yw derbyn y cynnig. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, mae'r cynnig wedi'i dderbyn yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.

9. Cynnig i Atal Dros Dro Reol Sefydlog 11.16 i Ganiatáu i'r Eitem Nesaf o Fusnes a Dadl Fer Ddydd Mercher Gael eu Trafod
9. Motion to Suspend Standing Order 11.16 to Allow the Next Item of Business and a Short Debate on Wednesday to be Debated

The next item on our agenda this afternoon is a motion to suspend Standing Order 11.16, to allow the next item of business and a short debate on Wednesday to be debated. And I call on a member of the Business Committee to move the motion. Paul Davies.

Yr eitem nesaf ar ein hagenda y prynhawn yma yw cynnig i atal Rheol Sefydlog 11.16, i ganiatáu inni drafod yr eitem nesaf o fusnes a dadl fer ar ddydd Mercher. Ac rwy’n galw ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i gynnig y cynnig. Paul Davies.

Cynnig NNDM6279 Elin Jones

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru, yn unol â Rheolau Sefydlog 33.6 a 33.8:

Yn atal y rhan honno o Reol Sefydlog 11.16 sy’n ei gwneud yn ofynnol bod y datganiad a’r cyhoeddiad wythnosol o dan Reol Sefydlog 11.11 yn darparu’r amserlen ar gyfer busnes yn y Cyfarfod Llawn yr wythnos ganlynol, er mwyn caniatáu:

a) i NDM6267, a gyflwynwyd gan David Rees, gael ei drafod yn y Cyfarfod Llawn ddydd Mawrth 28 Mawrth 2017; a

b) i Ddadl Fer NDM6266, a gyflwynwyd gan Dawn Bowden, gael ei thrafod yn y Cyfarfod Llawn ddydd Mercher 29 Mawrth 2017.

Motion NNDM6279 Elin Jones

To propose that the National Assembly for Wales, in accordance with Standing Orders 33.6 and 33.8:

Suspends that part of Standing Order 11.16 that requires the weekly statement and announcement under Standing Order 11.11 to constitute the timetable for business in Plenary for the following week, to allow:

a) NDM6267, tabled by David Rees, to be considered in Plenary on Tuesday 28 March 2017; and

b) Short Debate NDM6266, tabled by Dawn Bowden, to be considered in Plenary on Wednesday 29 March 2017.

Cynigiwyd y cynnig.

Motion moved.

Thank you very much. The proposal is to suspend Standing Orders. Does any Member object? No. Therefore the motion is agreed in accordance with Standing Order 12.36.

Diolch yn fawr iawn. Y cynnig yw atal Rheolau Sefydlog. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly mae'r cynnig wedi’i dderbyn yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.

10. 6. Dadl ar Adroddiad y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol ar y Goblygiadau i Gymru wrth i Brydain Adael yr Undeb Ewropeaidd: Parhad
10. 6. Debate on the External Affairs and Additional Legislation Committee Report on the Implications for Wales of Leaving the European Union: Continued

Parhad o ddadl 22 Mawrth.

Debate continued from 22 March.

Cynigiwyd y cynnig canlynol ar 22 Mawrth:

The following motion was moved on 22 March:

Cynnig NDM6267 David Rees

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

Yn nodi adroddiad y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol ar ei Ymchwiliad i’r goblygiadau i Gymru yn sgil gadael yr Undeb Ewropeaidd, a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 27 Ionawr 2017.

Motion NDM6267 David Rees

To propose that the National Assembly for Wales:

Notes the report of the External Affairs and Additional Legislation Committee on its Inquiry into the implications for Wales of leaving the European Union, which was laid in the Table Office on 27 January 2017.

So, we now move on to the debate on the External Affairs and Additional Legislation Committee’s report on the implications for Wales of leaving the European Union, which is resumed from 22 March. David Rees opened the debate last week, and I call on David Rees again, just briefly, before calling other Members in this debate. David.

Felly, rydym nawr yn symud ymlaen at y ddadl am adroddiad y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol am y goblygiadau i Gymru o adael yr Undeb Ewropeaidd, sy'n cael ei hailddechrau o 22 Mawrth. David Rees a agorodd y ddadl yr wythnos diwethaf, ac rwy’n galw ar David Rees eto, dim ond yn fyr, cyn galw ar Aelodau eraill yn y ddadl hon. Dafydd.

Diolch, Dirprwy Lywydd. And, as we are all aware of the reasons why it was suspended last week, can we offer our condolences to the families of those killed, best wishes to those injured and their families, and thanks to the security and emergency services for their speedy and efficient actions. Our thoughts are with them all.

Dirprwy Lywydd, wythnos diwethaf agorais i ddadl ar adroddiad cyntaf y pwyllgor ar uchafbwyntiau gwaith y pwyllgor a’r argymhellion y gwnaethom ni i’r Llywodraeth. Fe fydd Aelodau yn hapus o glywed fy mod i ddim yn bwriadu ailadrodd yr araith o wythnos diwethaf; mae ar gael ar Senedd.tv i’r rhai a gollodd hi. Ond rwyf am atgoffa Aelodau bod yr adroddiad yn adlewyrchu dau agwedd pwysig: (1) cymhlethdod y materion y mae’n rhaid eu hystyried, a (2), gweithrediadau Llywodraeth Cymru. Gwnes i hefyd bwysleisio bod y topig yma yn un sy’n newid yn ddyddiol ac fe fydd y pwyllgor yn ffocysu ar sicrhau ein bod ni’n gyfoes a bod ein gwaith wastad yn gyfoes.

Mae Brexit yn datblygu yn fuan, ac ers wythnos diwethaf yr ydym ni yn awr yn gwybod y bydd Papur Gwyn ar y ‘great repeal Bill’ yn cael ei gyhoeddi ar ddydd Iau. Yn dilyn cyflwyniad y llythyr yfory i’r Comisiwn Ewropeaidd i ddechrau’r broses erthygl 50, mae’n hanfodol bod llais Cymru yn cael ei glywed a’i gwrando arno. Tra, yn amlwg, mae hwn yn bennaf er lles Cymru, rwyf yn credu y bydd hwn hefyd er lles y Deyrnas Unedig hefyd.

Dirprwy Lywydd, rwyf am ddiolch i Simon Thomas am gyfraniad wythnos diwethaf ac rwyf yn edrych ymlaen at glywed mwy o Aelodau eraill y prynhawn yma.

Diolch, Dirprwy Lywydd. A, gan ein bod i gyd yn ymwybodol o'r rhesymau pam y cafodd ei hatal dros dro yr wythnos diwethaf, a gawn gynnig ein cydymdeimlad â theuluoedd y rhai a laddwyd, ein dymuniadau gorau i'r rhai a anafwyd a'u teuluoedd, a’n diolch i'r gwasanaethau diogelwch a’r gwasanaethau brys am weithredu’n gyflym ac yn effeithlon. Mae ein meddyliau gyda nhw i gyd.

Dirprwy Lywydd, last week I opened the debate on the committee’s first report, highlighting the work of the committee and the recommendations that we made to Government. Members will be pleased to hear that I don’t intend to repeat the speech I made last week—it’s available on Senedd.tv, for those who missed it. But I would want to remind Members that the report reflects on two important issues: one is the complexities of the issues that have to be taken into account, and the other is actions for the Welsh Government. I also emphasise that this topic is one that changes on a daily basis, and the committee will be focused on ensuring that we are up to date and that our work is always up to date.

Brexit is developing swiftly. Since last week, we now know that a White Paper on the great repeal Bill will be published on Thursday. Following the presentation of the letter tomorrow to the European Commission to start the article 50 process, it is crucial that Wales’s voice is heard and is listened to. Whilst, clearly, this is mainly to the benefit of Wales, I also believe that it will be of benefit for the whole of the UK, too.

Deputy Presiding Officer, I would like to thank Simon Thomas for his contribution last week. I look forward to hearing from further Members here this afternoon.

Sorry, I didn’t realise you were calling me first. Thank you very much anyway, Dirprwy Lywydd. As Members may remember, it was actually Mark Isherwood who was making his contribution last week. I’m not Mark Isherwood, and even though he’s kindly given me his speech from last week, I have made one or two alterations so that it’s a bit more me than him today. So, any errors are entirely mine, okay.

Personally, I see this report as the first in a series that I hope will inform and scrutinise the actions of Welsh Government as we navigate these rather choppy waters of Brexit. Again, personally, I think it would have served Welsh Government well to have waited for this report to be published before publishing its own White Paper—it was only a matter of a few days—so it could have referenced a genuinely cross-party document reaching cross-party conclusions, especially as the majority of the recommendations were actually accepted in full. I think that might have just armed slightly better the First Minister, and indeed the finance Cabinet Secretary, in those opening conversations with the UK Government regarding our joint negotiating position, rather than a document drawn up by just two parties.

Mae'n ddrwg gennyf, nid oeddwn yn sylweddoli eich bod yn fy ngalw i’n gyntaf. Diolch yn fawr iawn beth bynnag, Dirprwy Lywydd. Fel y bydd yr Aelodau efallai’n ei gofio, Mark Isherwood a oedd yn gwneud ei gyfraniad yr wythnos diwethaf. Nid Mark Isherwood ydw i, ac er ei fod wedi bod cystal â rhoi imi ei araith o’r wythnos diwethaf, rwyf wedi gwneud un neu ddau o newidiadau fel ei bod ychydig mwy fel fi nag ef heddiw. Felly, gwnaed unrhyw wallau gennyf i, iawn.

Yn bersonol, rwy’n gweld yr adroddiad hwn fel y cyntaf mewn cyfres yr wyf yn gobeithio y bydd yn rhoi sail i weithredoedd Llywodraeth Cymru, ac yn craffu arnynt, wrth inni lywio dyfroedd eithaf tonnog Brexit. Unwaith eto, yn bersonol, rwy’n meddwl y byddai wedi bod yn well i Lywodraeth Cymru aros i’r adroddiad hwn gael ei gyhoeddi cyn cyhoeddi ei Bapur Gwyn ei hun—dim ond mater o ychydig ddyddiau ydoedd—fel y gallai fod wedi cyfeirio dogfen wirioneddol drawsbleidiol yn ffurfio casgliadau trawsbleidiol, yn enwedig gan fod y rhan fwyaf o'r argymhellion wedi cael eu derbyn yn llawn. Rwy'n meddwl y byddai hynny wedi arfogi’r Prif Weinidog ychydig yn well, ac yn wir Ysgrifennydd y Cabinet dros gyllid, yn y sgyrsiau agoriadol hynny â Llywodraeth y DU ynghylch ein sefyllfa negodi ar y cyd, yn hytrach na dogfen a luniwyd gan ddwy blaid yn unig.

Will the Member give way on that point?

A wnaiff yr Aelod ildio ar y pwynt hwnnw?

Have I got time? Yes. Okay, then. Thank you.

Oes gen i amser? Oes. Iawn te. Diolch.

I just wanted to make the point that the report from the cross-party committee makes reference to the Welsh Government’s own White Paper, which, yes, was agreed with Plaid Cymru. But it makes reference to it, it gives evidence to it, and surely we don’t have time to wait always for the next report; we have to get our negotiating position in there early.

Roeddwn am wneud y pwynt bod yr adroddiad gan y pwyllgor trawsbleidiol yn cyfeirio at Bapur Gwyn Llywodraeth Cymru ei hun, sef, ie, un y cytunwyd arno â Phlaid Cymru. Ond mae'n cyfeirio ato, mae'n rhoi tystiolaeth amdano, ac yn sicr does gennym ddim amser i aros bob amser am yr adroddiad nesaf; mae'n rhaid inni nodi ein sefyllfa negodi yn gynnar.

I take your point completely, but this is actually the Parliament rather than the Government and I’d like this Parliament at the forefront, if you like, in helping inform Government to reach a negotiating—[Interruption.]—inform the Government reaching a negotiating position. I think my point is quite fair, actually, because, of course, although the White Paper calls for full and unfettered access to the UK single market, and although EU rules make that impossible after border control is restored to the UK, that’s not inconsistent with the UK Government’s desire for a free trade deal without membership. Although the White Paper identifies the risk of a power grab from the UK Government, the UK Government’s own White Paper states that we have

‘already committed that no decisions currently taken by the devolved administrations will be removed from them’,

and we will use the opportunity of bringing decision making back here to make sure that more decisions are devolved. So, why I’m raising this is because hares are already running, and when I think we should be focusing on clear and present risks and opportunities rather than those that are more unlikely. We already seem to be calling into question how influential the Celtic nations are in the preparation of a negotiating position, and it would be easy, I think, to crank up the rhetoric on who’s doing what and saying what in a way that doesn’t help create confidence or convey a sense of unity, which will be needed to bring weight to a negotiating position.

So, I’m personally just not inclined to accept the First Minister's take on this, which is why recommendations 1 and 4 are important for us all, because I would like us to see a real drill down on those clear and present dangers. Let's see all the evidence to assess the strength of the Welsh Government’s position to help other voices make the case for it, including, but beyond, politicians. That soft diplomacy in non-intergovernmental relationships—you know, there's a series of them, not least with other advocates from within the EU and I think if you help us help them, that’ll strengthen the UK's negotiating position and the role of the Welsh voice within that. I'd like to see those sort of EU countries help build momentum for visibility for Welsh priorities and so it’s unclear to me why Welsh Government only accepts recommendation 1 in principle, i.e. that it publishes all the evidence on which it bases its position.

Now, similarly, I'm not quite sure what the Government's reticence to accept recommendation 4 in full was—namely providing a register of risks across all areas where Brexit will impact upon its activity. In its response, the Welsh Government states that actually it’s bringing forward a fresh risk assessment after the triggering of article 50. I suppose what I would have liked to have heard in the response is what Welsh Government might like our committee to do to help it identify emerging risks as well as emerging opportunities, of course, as became clear in our conference yesterday.

As the report states, several areas of policy might benefit from an agreed UK-wide approach or framework: for example, agricultural and marine and environment policies, and possibly—possibly—regional development policy to a degree as well. The head of Birmingham Law School told the committee that the process

‘does provide an opportunity to think about things in a different way’,

And, as NFU Cymru said this week:

‘While Brexit presents significant challenges, it also presents opportunities, and we need to ensure we take this opportunity to craft and develop an agricultural policy framework that supports productive, progressive and profitable farming and delivers jobs, growth and investment to Wales.’

So, finally, referencing back to where I started, regardless of my own personal starting position about Wales’s influence, I think we need to accept that the European advisory group—it is kind of bizarre when 11 of the 21 members are political associations but only one represents business, and I'd be grateful if, when considering where Wales stands in its negotiating position from now on, voices from all sectors are considered. It's not just about trade; it's about social, community cohesion as well. Thank you.

Rwy’n derbyn eich pwynt yn llwyr, ond y Senedd yw hon mewn gwirionedd yn hytrach na’r Llywodraeth, a hoffwn i i’r Senedd hon fod ar flaen y gad, os mynnwch, i helpu i hysbysu’r Llywodraeth i gyrraedd safbwynt—[Torri ar draws.]—hysbysu’r Llywodraeth i gyrraedd safbwynt negodi. Rwy'n meddwl bod fy mhwynt yn ddigon teg, a dweud y gwir, oherwydd, wrth gwrs, er bod y Papur Gwyn yn galw am fynediad llawn a dilyffethair at farchnad sengl y DU, ac er bod rheolau'r UE yn gwneud hynny’n amhosibl ar ôl adfer rheoli ffiniau i'r DU, nid yw hynny'n anghyson â dymuniad Llywodraeth y DU am fargen masnach rydd heb aelodaeth. Er bod y Papur Gwyn yn nodi perygl y gallai Llywodraeth y DU gipio pŵer, mae Papur Gwyn Llywodraeth y DU ei hun yn datgan ein bod

‘eisoes wedi addo na fydd unrhyw benderfyniadau a wneir ar hyn o bryd gan y gweinyddiaethau datganoledig yn cael eu tynnu oddi arnynt’,

a byddwn yn manteisio ar y cyfle i ddod â phenderfyniadau yn ôl yma i wneud yn siŵr bod mwy o benderfyniadau wedi'u datganoli. Felly, y rheswm pam yr wyf yn codi hyn yw oherwydd bod ysgyfarnogod eisoes yn rhedeg, ac rwy’n meddwl y dylem fod yn canolbwyntio ar y risgiau a’r cyfleoedd clir a phresennol yn hytrach na'r rhai sy'n fwy annhebygol. Eisoes, mae’n ymddangos ein bod yn cwestiynu pa mor ddylanwadol yw’r cenhedloedd Celtaidd wrth baratoi sefyllfa negodi, a byddai'n hawdd, rwy'n credu, cynyddu’r rhethreg ynglŷn â phwy sy'n gwneud beth ac yn dweud beth mewn ffordd nad yw'n helpu i greu hyder na chyfleu ymdeimlad o undod, y bydd ei angen i roi pwysau i safbwynt negodi.

Felly, yn bersonol nid wyf yn awyddus i dderbyn barn y Prif Weinidog am hyn, a dyna pam mae argymhellion 1 a 4 yn bwysig inni i gyd, oherwydd hoffwn inni weld dadansoddiad gwirioneddol o’r peryglon clir a phresennol hynny. Dewch inni gael gweld yr holl dystiolaeth i asesu cryfder safbwynt Llywodraeth Cymru i helpu lleisiau eraill i wneud yr achos ar ei rhan, gan gynnwys gwleidyddion, ond y tu hwnt hefyd. Y ddiplomyddiaeth feddal honno mewn perthnasoedd sydd ddim yn rhynglywodraethol—wyddoch chi, mae cyfres ohonynt, yn enwedig ag eiriolwyr eraill o fewn yr UE ac rwy’n meddwl os gwnewch ein helpu ni i’w helpu nhw, y bydd hynny’n cryfhau safbwynt negodi'r DU a lle llais Cymru o fewn hwnnw. Hoffwn weld y mathau hynny o wledydd yr UE yn helpu i adeiladu momentwm ar gyfer gwelededd blaenoriaethau Cymru ac felly mae'n aneglur i mi pam mai dim ond egwydor 1 y mae Llywodraeth Cymru yn ei dderbyn mewn egwyddor, h.y. ei bod yn cyhoeddi’r holl dystiolaeth y mae ei safbwynt wedi’i seilio arni.

Nawr, yn yr un modd, nid wyf yn hollol siŵr beth oedd amharodrwydd y Llywodraeth i dderbyn argymhelliad 4 yn llawn—sef darparu cofrestr o risgiau ar draws pob maes lle bydd Brexit yn effeithio ar ei gweithgarwch. Yn ei hymateb, mae Llywodraeth Cymru yn nodi ei bod, mewn gwirionedd, yn cyflwyno asesiad risg newydd ar ôl i erthygl 50 gael ei sbarduno. Am wn i, yr hyn y byddwn i wedi hoffi ei glywed yn yr ymateb yw beth hoffai Llywodraeth Cymru i’n pwyllgor ei wneud i'w helpu i ganfod risgiau sy'n dod i'r amlwg yn ogystal â chyfleoedd sy'n dod i'r amlwg, wrth gwrs, fel a ddaeth yn amlwg yn ein cynhadledd ni ddoe.

Fel y dywed yr adroddiad, gallai llawer o feysydd polisi elwa o ddull neu fframwaith cytunedig ar draws y DU: er enghraifft, polisïau amaethyddol a morol a'r amgylchedd, ac o bosibl—o bosibl—polisïau datblygu rhanbarthol i raddau hefyd. Mae pennaeth Ysgol y Gyfraith Birmingham wedi dweud wrth y pwyllgor bod y broses

'yn gyfle i feddwl am bethau mewn ffordd wahanol',

Ac, fel y dywedodd NFU Cymru yr wythnos hon:

'Er bod Brexit yn cyflwyno heriau sylweddol, mae hefyd yn cynnig cyfleoedd, ac mae angen inni sicrhau ein bod yn achub ar y cyfle hwn i lunio a datblygu fframwaith polisi amaethyddol sy'n cefnogi ffermio cynhyrchiol, blaengar a phroffidiol ac yn darparu swyddi, twf a buddsoddiad i Gymru.'

Felly, yn olaf, i gyfeirio’n ôl at lle y dechreuais, beth bynnag yw fy safbwynt cychwynnol personol i am ddylanwad Cymru, rwy’n credu bod angen inni dderbyn bod y grŵp cynghori Ewropeaidd—mae’n eithaf rhyfedd pan fo 11 o'r 21 aelod yn gymdeithasau gwleidyddol ond dim ond un yn cynrychioli busnes, a byddwn yn ddiolchgar, wrth ystyried ble mae Cymru'n sefyll yn ei safbwynt negodi o hyn ymlaen, pe gallem ystyried lleisiau o bob sector. Nid dim ond mater o fasnach yw hyn; mae'n ymwneud â chydlyniad cymdeithasol a chymunedol hefyd. Diolch.

A gaf i ddiolch yn fawr, yn gyntaf oll, i Gadeirydd y pwyllgor am arwain ein trafodaethau ni yn y pwyllgor? A hefyd, ar safon ei Gymraeg ef, mae e wedi cadw safon ei Gymraeg yn dawel iawn ers i fi fod yma, felly llongyfarchiadau i chi ar hynny.

Now, what's interesting about this report is that this report was drafted against an ever-changing backdrop; it was constantly moving. So, from the first draft to the final draft we saw the UK Government outlining its strategy and we saw the Welsh Government’s White Paper being published. So, a lot of very rapid redrafting had to happen. When there's so much to say on Brexit, what is clear is that the overwhelming weight of evidence suggests that leaving the EU single market would have a devastating effect on our economy. That's due to our greater dependency on exports and, of course, these payments that we get from agricultural and structural funds. Now, that's a point that’s made very clearly in the report. It's a point that was emphasised again in the Demos report that was published yesterday.

And, of course, additional to that, the internal constitution of the UK is going to be severely tested in the light of Brexit, because the UK that joined the EEC in 1973 is not the same UK that will leave the EU in 2019. We've had devolution in that intervening period. And now, legally, we have a whole host of responsibilities in Wales on lots of different subject matters, which have hitherto been managed within that EU framework. Now, legally I am clear that agriculture will revert to the responsibility of the Assembly when we leave the EU, but, frankly, if the UK Government doesn't give us the money, it’s going to be a pretty worthless power.

Now, I’m going to restrict myself to two short points that came out of the report that I found quite interesting. First of all, environmental law: what we know is that pollution doesn’t respect borders and I think that’s one of the great success stories of the EU. It’s the framework for the environment in which member states need to act. The fact is that, in the past, the European Court of Justice has been an incredibly powerful force to ensure compliance with environmental laws. Let’s not forget that many aspects of environmental law will be returned to Wales following Brexit. The fact is that in the EU there’s an inexpensive redress mechanism offered by EU institutions, which will no longer be there when we exit the EU. In future, private individuals and organisations will have to rely on expensive UK judicial review processes and they will have to pay for those proceedings themselves. I think that’s a step backwards for the environmental situation in this country. There may be also be no facility to challenge the UK, nor even the Welsh Government, if they fail to enforce the standards expected. That’s a huge hole that hardly anybody has considered yet in relation to this Brexit debate.

The second point I’d like to focus on is health. In Wales, we can boast a very healthy pharmaceutical industry but part of that success is because we work within a single EU framework, which allows new medicines to be brought quickly to market. In future, it may be that we will have to apply for authorisation in each individual member state. We don’t have a single UK market for this either. So, we’ll need to determine whether we want one. For rarer disease trials we need to be able to recruit from a large pool of patients across the EU, and that may change in future. So, we hope that legislation on this matter can be aligned across member states post Brexit.

We know that this week the starting gun will be fired on one of the most complex negotiating tasks that the UK Government has ever undertaken, led by a team of civil servants with almost no negotiating experience. Brexit is happening, but I still fear that the British public has opened Pandora’s box at a time when we’ve never seen such extreme political turmoil in the world as we do at the moment.

May I first of all thank the committee Chair for leading our discussions within the committee? And also, on the quality of his Welsh language contribution, he's kept the quality of his Welsh very quiet since I've been here, so congratulations to you on that.

Nawr, yr hyn sy'n ddiddorol am yr adroddiad hwn yw ei fod wedi’i ddrafftio yn erbyn cefndir a oedd yn newid yn gyson; roedd yn symud yn gyson. Felly, o'r drafft cyntaf i'r drafft terfynol gwelsom Lywodraeth y DU yn amlinellu ei strategaeth a gwelsom gyhoeddi Papur Gwyn Llywodraeth Cymru. Felly, roedd rhaid i lawer o ailddrafftio cyflym iawn ddigwydd. Pan fo cymaint i'w ddweud am Brexit, yr hyn sy'n amlwg yw bod pwysau llethol y dystiolaeth yn awgrymu y byddai gadael marchnad sengl yr UE yn cael effaith ddinistriol ar ein heconomi. Mae hynny oherwydd ein bod yn dibynnu mwy ar allforion ac, wrth gwrs, ar y taliadau hyn yr ydym yn eu cael o gronfeydd amaethyddol a strwythurol. Nawr, mae hwnnw'n bwynt sy'n cael ei wneud yn glir iawn yn yr adroddiad. Mae'n bwynt a bwysleisiwyd eto yn yr adroddiad Demos a gyhoeddwyd ddoe.

Ac, wrth gwrs, yn ychwanegol at hynny, caiff cyfansoddiad mewnol y DU ei brofi o ddifrif yng ngoleuni Brexit, gan nad yw'r Deyrnas Unedig a ymunodd â'r EEC yn 1973 yr un DU â’r un a fydd yn gadael yr UE yn 2019. Mae datganoli wedi digwydd yma yn y cyfamser. A bellach, yn ôl y gyfraith, mae gennym lu o gyfrifoldebau yng Nghymru am lawer o wahanol bynciau, sydd hyd yn hyn wedi cael eu rheoli o fewn fframwaith yr UE. Nawr, yn ôl y gyfraith rwy’n glir mai’r Cynulliad fydd yn gyfrifol am amaethyddiaeth eto pan fyddwn yn gadael yr UE, ond, a dweud y gwir, os nad yw Llywodraeth y DU yn rhoi'r arian inni, bydd hwnnw’n bŵer eithaf diwerth.

Nawr, rwy’n mynd i gyfyngu fy hun i ddau bwynt byr a ddaeth allan o'r adroddiad a oedd yn eithaf diddorol imi. Yn gyntaf oll, cyfraith amgylcheddol: yr hyn yr ydym yn ei wybod yw nad yw llygredd yn parchu ffiniau ac rwy'n credu bod hynny'n un o lwyddiannau mawr yr UE. Dyna’r fframwaith ar gyfer yr amgylchedd y mae angen i aelod-wladwriaethau weithredu oddi mewn iddo. Y ffaith yw, yn y gorffennol, bod Llys Cyfiawnder Ewrop wedi bod yn rym hynod bwerus i sicrhau cydymffurfiad â deddfau amgylcheddol. Dewch inni beidio ag anghofio y bydd sawl agwedd ar gyfraith amgylcheddol yn dychwelyd i Gymru ar ôl Brexit. Y ffaith yw, o fewn yr UE, bod sefydliadau'r UE yn cynnig mecanwaith rhad ar gyfer gwneud iawn, ac ni fydd hwnnw yno mwyach wedi inni adael yr UE. Yn y dyfodol, bydd yn rhaid i unigolion a sefydliadau preifat ddibynnu ar brosesau adolygu barnwrol drud y DU a bydd rhaid iddynt dalu am yr achosion hynny eu hunain. Rwy'n credu mai cam yn ôl i’r sefyllfa amgylcheddol yn y wlad hon yw hynny. Efallai hefyd na fydd dim cyfleuster i herio'r DU, na hyd yn oed Lywodraeth Cymru, os ydynt yn methu â gorfodi'r safonau a ddisgwylir. Dyna dwll enfawr nad oes neb bron wedi ei ystyried eto ynglŷn â’r ddadl hon am Brexit.

Yr ail bwynt yr hoffwn ganolbwyntio arno yw iechyd. Yng Nghymru, gallwn ymfalchïo mewn diwydiant fferyllol iach iawn, ond mae rhan o'r llwyddiant hwnnw oherwydd ein bod yn gweithio o fewn fframwaith sengl yr UE, sy'n caniatáu i feddyginiaethau newydd gael eu dwyn i mewn yn gyflym i’r farchnad. Yn y dyfodol, mae'n bosibl y bydd yn rhaid inni wneud cais am awdurdodi ym mhob aelod-wladwriaeth unigol. Nid oes gennym farchnad sengl i’r DU ar gyfer hyn ychwaith. Felly, bydd angen inni benderfynu a oes eisiau un arnom. Ar gyfer treialon clefydau mwy prin, mae angen inni allu recriwtio o gronfa fawr o gleifion ar draws yr UE, a gallai hynny newid yn y dyfodol. Felly, rydym yn gobeithio y gellir cysoni deddfwriaeth ar y mater hwn ar draws aelod-wladwriaethau ar ôl Brexit.

Rydym yn gwybod y caiff y gwn cychwyn ei danio yr wythnos hon ar un o'r tasgau negodi mwyaf cymhleth y mae Llywodraeth y DU wedi ymgymryd â hwy erioed, dan arweiniad tîm o weision sifil heb ddim profiad negodi braidd. Mae Brexit yn digwydd, ond rwy’n dal i ofni bod y cyhoedd ym Mhrydain wedi agor blwch Pandora ar adeg pan nad ydym erioed wedi gweld cythrwfl gwleidyddol mor eithafol yn y byd â’r hyn sy’n bodoli ar hyn o bryd.

HM Treasury has guaranteed to underwrite all European structural and investment fund projects approved or due to be approved during the ordinary course of business before the UK exits the EU. This guarantee also covers the common agricultural policy, the European territorial corporation programmes, including the Ireland-Wales programme, and the funding awards under the EU’s directly managed programmes, including Horizon 2020. There you have it. The Government’s own response to recommendation 5 of this report: a categorical statement that there will be no change to funding until 2020.

Mae Trysorlys EM wedi addo gwarantu’r holl brosiectau cronfeydd strwythurol a buddsoddiad Ewropeaidd a gymeradwywyd neu a ddylai gael eu cymeradwyo yn ystod busnes arferol cyn i’r DU adael yr UE. Mae'r addewid hwn hefyd yn cynnwys y polisi amaethyddol cyffredin, rhaglenni corfforaeth tiriogaethol Ewrop, gan gynnwys y rhaglen Iwerddon-Cymru, a’r gwobrau arian dan raglenni a reolir yn uniongyrchol gan yr UE, gan gynnwys Horizon 2020. Dyna ni. Ymateb y Llywodraeth ei hun i argymhelliad 5 yr adroddiad hwn: datganiad pendant na fydd unrhyw newid i gyllid tan 2020.

What happens after that?

Beth sy'n digwydd ar ôl hynny?

I think we will carry on. If you’d like to make an interjection, by all means, Eluned, you can.

Rwy'n credu y byddwn yn parhau. Os hoffech wneud ymyriad, ar bob cyfrif, Eluned, cewch.

No, you carry on with your speech and I’ll direct people for interventions.

Na, ewch chi ymlaen â’ch araith a gwnaf fi gyfeirio pobl ar gyfer ymyriadau.

But perhaps we had better put the European funding into perspective. Again, in a response to this report, the Government states that we get just £370 million per annum across all EU funding arrangements. This pales into insignificance when compared to UK funding, even under the flawed Barnett formula, which sees Wales benefit to the sum of over £14 billion per year. This means that the UK Government only has to increase its allowance to Wales by just 2.6 per cent to sustain the whole of the European funding, or, put another way, 0.01 per cent of UK GDP, or, put another way, 2.7 per cent of UK net payment into the EU every year. I think we can safely predict that Wales will not miss out on one penny piece of the equivalent so-called EU funding. And shall we get a good Brexit? Absolutely, unless the remoaners keep undermining the massively strong position the UK has going into the Brexit negotiations.

Ond efallai y byddai’n well inni roi'r cyllid Ewropeaidd mewn persbectif. Eto i gyd, mewn ymateb i'r adroddiad hwn, mae'r Llywodraeth yn nodi mai dim ond £370 miliwn y flwyddyn yr ydym yn ei gael ar draws holl drefniadau ariannu'r UE. Dyw hyn yn ddim o'i gymharu â chyllid y DU, hyd yn oed dan y fformiwla Barnett ddiffygiol, lle mae Cymru yn elwa o swm o dros £14 biliwn y flwyddyn. Mae hyn yn golygu mai dim ond 2.6 y cant y mae angen i Lywodraeth y DU ei ychwanegu at ei lwfans i Gymru i gynnal yr holl arian Ewropeaidd, neu, mewn geiriau eraill, 0.01 y cant o CMC y DU, neu, mewn geiriau eraill, 2.7 y cant o daliad net y DU i'r UE bob blwyddyn. Rwy'n credu y gallwn ragweld yn ddiogel na fydd Cymru geiniog ar ei cholled o'r hyn a elwir yn arian cyfatebol yr UE. Ac a gawn ni Brexit da? Yn bendant, oni bai bod yr ymgyrchwyr dros aros yn parhau i danseilio safbwynt aruthrol o gryf y DU ar ddechrau’r trafodaethau am Brexit.

Will you take an intervention?

A wnewch chi dderbyn ymyriad?

It seems as if they are willing things to go wrong, even if it means a disaster for the working classes—

Mae'n ymddangos fel pe baent yn ewyllysio pethau i fynd o chwith, hyd yn oed os yw'n golygu trychineb i’r dosbarth gweithio—

Are you taking an intervention from Eluned Morgan?

A ydych yn derbyn ymyriad gan Eluned Morgan?

I just wondered if you would also commit the Government that you’re not a part of—you committed to this during the course of the referendum campaign—to pay £350 million a week towards the NHS as well.

Roeddwn yn meddwl tybed a fyddech hefyd yn ymrwymo'r Llywodraeth nad ydych yn rhan ohoni—fe wnaethoch ymrwymo i hyn yn ystod ymgyrch y refferendwm—i dalu £350 miliwn yr wythnos tuag at y GIG hefyd.

Of course, and more. [Interruption.] And more. [Interruption.]

You can almost hear them saying, ‘Serve them right for daring to vote against we, the intellectual elite.’ Don’t they understand that it’s we who know what’s best for them? Or, as one of them said,

‘Why should the pond life that dragged itself from the estates to the ballot box be allowed to ruin everything for the rest of us?’

Left-wing elitists, showing—

Wrth gwrs, a mwy. [Torri ar draws.] A mwy. [Torri ar draws.]

Gallwch bron eu clywed yn dweud, 'Eithaf gwaith, â nhw am feiddio pleidleisio yn ein herbyn ni, ni yr elît deallusol.' Onid ydynt yn deall mai ni sy'n gwybod beth sydd orau iddynt? Neu, fel y dywedodd un ohonynt,

'Pam y dylid caniatáu i’r bobl ddiwerth, a lusgodd eu hunain o’r ystadau i'r blwch pleidleisio, ddifetha popeth i’r gweddill ohonom?'

Yr elît adain chwith, yn dangos—

Aelod Cynulliad / An Assembly Member 15:31:00

Who said that?

Pwy ddywedodd hynny?

It’s quoted in ‘The Times’ today, Sir.

It’s showing utter contempt for the British working classes. But, of course, what they don’t understand is that the British people did understand what they were voting for, and that’s precisely why they voted Brexit. It is time this Chamber took a positive stance on the UK’s exit from the European superstate. Every single prediction of impending doom by those in the establishment committed to our remaining in the EU has proved to be wrong. And not just wrong, but substantially wrong. I look forward to the time in the near future when I, and my UKIP colleagues, and all other leavers, will be able to say ‘We told you so.’

Mae'n ddyfyniad o’r Times heddiw, Syr.

Mae'n dangos dirmyg llwyr tuag at y dosbarth gweithiol ym Mhrydain. Ond, wrth gwrs, yr hyn nad ydynt yn ei ddeall yw bod pobl Prydain yn deall beth yr oeddent yn pleidleisio amdano, a dyna’n union pam y gwnaethant bleidleisio Brexit. Mae'n bryd i’r Siambr hon gymryd safbwynt cadarnhaol ar y DU yn ymadael â’r archwladwriaeth Ewropeaidd. Profwyd yn anghywir bob un o’r rhagdybiaethau negyddol gan y rheini yn y sefydliad a oedd wedi ymrwymo i aros yn yr UE. Ac nid yn unig yn anghywir, ond yn sylweddol anghywir. Rwy’n edrych ymlaen at yr amser yn y dyfodol agos pan fyddaf i, a fy nghydweithwyr UKIP, a phawb arall a oedd o blaid gadael, yn gallu dweud 'Fe ddywedon ni wrthych chi.'

I call on the Cabinet Secretary for Finance and Local Government, Mark Drakeford.

Galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, Mark Drakeford.

Member
Mark Drakeford AM 15:32:00
The Cabinet Secretary for Finance and Local Government

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Can I thank the External Affairs and Additional Legislation Committee for their report? It is the result of a great deal of hard work, experience and extensive evidence gathering. I was very grateful to have the opportunity to give evidence to the committee, and I know that the First Minister was too.

Mae nifer o heriau yn ein hwynebu ni ar y foment, fel dywedodd Cadeirydd y pwyllgor, David Rees, pan gyfeiriodd e at gymhlethdod y pethau sy’n ein wynebu ni, a’r ffaith hefyd bod pethau yn newid yn ddyddiol. Rydym yn gallu gweld hynny jest wrth edrych ar bethau sydd wedi newid rhwng yr adroddiad a ni yn siarad heddiw.

Between the report being drafted and published on 27 January, the Welsh Government, along with Plaid Cymru, published our White Paper, ‘Securing Wales’ Future’, and the weeks that have followed have been equally eventful: the publication of the UK Government’s White Paper; the passage a couple of weeks ago of the European Union (Notification of Withdrawal) Bill; Scottish developments in relation to a second independence referendum; a confirmed date for the invocation of article 50 tomorrow; and a promised White Paper on the great repeal Bill on Thursday of this week. This very fast pace of change means that it is essential that we are able to remain agile and able to adapt swiftly to new situations and challenges as they arise. We’ve certainly attempted to do that over the autumn and into this year, by contributing constructively to the Joint Ministerial Committee meetings, and through a series of bilateral meetings that have been held with UK Ministers. And there are some signs, Dirprwy Lywydd, that we are having a genuine impact on the development of the UK negotiating position. We believe they’ve moved towards our position in relation to our clear and consistent call for full and unfettered access to the single market, and in our emphasis on the importance of a smooth transition.

There are, nonetheless, areas that remain of considerable concern. Last week, Simon Thomas referred to the ongoing debate over repatriation. Eluned Morgan this afternoon referred to that as powers reverting to Wales, and while Suzy Davies took a more optimistic view of this, I want to put the Welsh Government’s position on the record absolutely clearly again this afternoon. Powers that have been devolved to the National Assembly for Wales have never left us. We have chosen to exercise those powers through our participation at the European level. When that level is no longer there, the powers will still be here. And if the UK Government wishes to do anything different, it will have to act to take those powers away from us, and that would be absolutely unacceptable.

In its report, the committee identifies a series of issues that are of significant importance to Wales, and there is much alignment between the report and the White Paper shared between Plaid Cymru and the Welsh Government on the vital importance of trade, environment, agriculture, marine and fisheries, and European structural and investment funds in particular. There are six recommendations in the report for the Welsh Government to consider, and the First Minister responded formally and positively to the committee on 10 March.

The first recommendation was that we should publish all the evidence on which the Welsh Government’s position in relation to Brexit is based. And we go a long way to doing that in the White Paper, where there are substantial annexes, which set out the evidence base that we have drawn on in relation to sectoral analysis, macroeconomic forecasting and EU migration in Wales. We’ve certainly gone much further than the UK Government has in publishing evidence, and we will continue to publish economic and other analyses in the future. The reason why we accept the recommendation in principle is simply that there is some advice that comes to Government—legal advice, privileged advice that comes from other Governments on provisions that they are developing, and so on—which we’re unable to put into the public domain. But information that we have that is capable of being published we are very keen to add to the debate, in the way that Suzy Davies suggested.

Recommendations 2 and 3 refer to administrative changes in the role of the Brussels office and the way in which the Welsh Government has acted to make sure that we are able to respond to the challenges that lie ahead. And, in this regard, I think we can show that we reacted quickly to the outcome of the referendum in establishing a dedicated European transition team, which leads the development of strategic policy and co-ordinates work across the organisation. That new team works closely with the existing team in our Brussels office, who help us on transition matters, as well as conducting ongoing EU business.

I’ve already referred to the fast pace with which things are changing in relation to Brexit, and it is very important for us to be able to remain agile as an organisation. We will, therefore, be keeping the use of our resources under review, including the role of the team in Brussels, so that we can maximise our influence and secure the best outcomes for Wales. And, in particular, we will need to reassess the situation when we gain greater clarity about the role that the Welsh Government can play in the negotiations that lie ahead, something that we have been pushing the UK Government to engage with us on for many weeks and months.

Recommendation 4—a register of risks. The only reason why we accept this simply in principle is because we are undertaking a fresh risk assessment exercise, as we move into the next phase of the work, after the triggering of article 50 and the start of negotiations with EU partners. We will share information on risks and mitigation measures once this exercise is completed, in line with the views of the committee, and I hope that that will inform some of the future work that the committee will wish to undertake.

The fifth recommendation in the report asks the Welsh Government to take steps to ensure maximum EU funding is secured and utilised. Well, we’ve heard a number of contributions on that this afternoon. The Welsh Government lies far more at the sceptical end of the debate. We say that it is absolutely essential that those people who made promises to the people of Wales, on which people cast their votes in the referendum, show us that the guarantees that they offered will be delivered, and will be delivered in full. And I’ve said that I recognise the steps that the Chancellor of the Exchequer took to provide certainty in relation to funding up to 2020. Those were helpful guarantees; they have given some confidence to our partners in the use of European funding. But they now need to move beyond that. Under the current round of European funding, had we continued, Wales would have continued to benefit from the current round not to 2020, but to 2023. There are a series of programmes that we would have gone on being able to participate in well beyond 2023. Those are the guarantees that we need from the UK Government now, and I’m afraid they will not be as easily secured as some Members of the Assembly have wished to suggest this afternoon.

Recommendation 6 asks us to press the UK for direct involvement in negotiations. The First Minister has made it clear to the Prime Minister and other UK Ministers on a series of occasions now that we must be fully involved. This is particularly vital in the areas of our devolved responsibility, where we say plainly to the UK Government, ‘We must be at the table when those negotiations are being carried out, in order to ensure that the interests of Wales are protected.’ Simon Thomas referred last week to the possible development of a Council of Ministers model in the future, and we have put those ideas on the table as well.

Dirprwy Lywydd, we remain committed to seeking common ground, and to working constructively with all partners as we approach the next phase of our exit from the European union. With the UK Government due to invoke article 50 tomorrow, we look forward to further work of the committee and with the committee to aid the development of our approach to getting the best possible outcome for Wales.

Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. A gaf i ddiolch i'r Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol am eu hadroddiad? Mae'n ganlyniad llawer iawn o waith caled, profiad a chasglu tystiolaeth helaeth. Roeddwn yn ddiolchgar iawn o gael y cyfle i roi tystiolaeth i'r pwyllgor, ac rwy’n gwybod bod y Prif Weinidog hefyd.

There are a number of challenges facing us at the moment, as the committee Chair, David Rees, said when he referred to the complexity of these issues and the fact that things are changing on a daily basis. We can see that just by looking at what’s changed between the publication of the report and our discussion today.

Rhwng drafftio’r adroddiad a'i gyhoeddi ar 27 Ionawr, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru, ynghyd â Phlaid Cymru, ein Papur Gwyn, 'Sicrhau Dyfodol Cymru', ac mae'r wythnosau sydd wedi dilyn wedi bod yr un mor brysur: cyhoeddi Papur Gwyn Llywodraeth y DU; pasio Bil yr Undeb Ewropeaidd (Hysbysu Gadael) rai wythnosau yn ôl; datblygiadau yn yr Alban mewn perthynas ag ail refferendwm annibyniaeth; cadarnhau dyddiad ar gyfer rhoi erthygl 50 ar waith yfory; a Phapur Gwyn a addawyd ar y Bil diddymu mawr ddydd Iau yr wythnos hon. Mae cyflymder y newidiadau hyn yn golygu ei bod yn hanfodol ein bod yn gallu cadw’n hyblyg ac yn gallu addasu’n gyflym i sefyllfaoedd a heriau newydd wrth iddynt godi. Rydym yn sicr wedi ceisio gwneud hynny yn ystod yr hydref ac ar ddechrau’r flwyddyn hon, drwy gyfrannu’n adeiladol at gyfarfodydd Cydbwyllgor y Gweinidogion, a thrwy gyfres o gyfarfodydd dwyochrog a gynhaliwyd â Gweinidogion y DU. Ac mae rhai arwyddion, Dirprwy Lywydd, ein bod yn cael effaith wirioneddol ar ddatblygu safbwynt negodi’r DU. Rydym yn credu eu bod wedi symud tuag at ein safbwynt ni o ran ein galwad glir a chyson am fynediad llawn a dilyffethair i’r farchnad sengl, ac o ran ein pwyslais ar bwysigrwydd trosglwyddiad llyfn.

Er hynny, mae meysydd sy'n parhau i fod yn destun pryder sylweddol. Yr wythnos diwethaf, cyfeiriodd Simon Thomas at y drafodaeth barhaus am ailwladoli. Cyfeiriodd Eluned Morgan y prynhawn yma at hynny fel dychwelyd pwerau i Gymru, ac er bod Suzy Davies wedi bod yn fwy optimistaidd ynglŷn â hyn, hoffwn roi safbwynt Llywodraeth Cymru ar y cofnod yn hollol glir eto y prynhawn yma. Nid yw’r pwerau sydd wedi eu datganoli i Gynulliad Cenedlaethol Cymru erioed wedi ein gadael. Rydym wedi dewis arfer y pwerau hynny drwy gyfranogi ar lefel Ewropeaidd. Pan nad yw’r lefel honno yno mwyach, bydd y pwerau’n dal i fod yma. Ac os yw Llywodraeth y DU yn dymuno gwneud unrhyw beth yn wahanol, bydd rhaid iddi weithredu i gymryd y pwerau hynny oddi arnom, a byddai hynny'n gwbl annerbyniol.

Yn ei adroddiad, mae'r pwyllgor yn nodi cyfres o faterion sydd o bwysigrwydd mawr i Gymru, ac mae llawer o aliniad rhwng yr adroddiad a'r Papur Gwyn a rennir rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru am bwysigrwydd hanfodol masnach, yr amgylchedd, amaethyddiaeth, y môr a physgodfeydd, a chronfeydd strwythurol a chronfeydd buddsoddi Ewropeaidd yn benodol. Mae chwech o argymhellion yn yr adroddiad i Lywodraeth Cymru eu hystyried, ac ymatebodd y Prif Weinidog yn ffurfiol ac yn gadarnhaol i'r pwyllgor ar 10 Mawrth.

Yr argymhelliad cyntaf oedd y dylem gyhoeddi’r holl dystiolaeth y mae safbwynt Llywodraeth Cymru ar Brexit yn seiliedig arni. Ac rydym yn gwneud y rhan fwyaf o hynny yn y Papur Gwyn, lle mae atodiadau mawr, sy'n nodi'r sail dystiolaeth yr ydym wedi ei defnyddio ar gyfer dadansoddiadau sectoraidd, rhagolygon macro-economaidd a mudo o’r UE i Gymru. Rydym yn sicr wedi mynd yn llawer pellach na Llywodraeth y DU o ran cyhoeddi tystiolaeth, a byddwn yn parhau i gyhoeddi dadansoddiadau economaidd ac eraill yn y dyfodol. Yn syml, y rheswm pam yr ydym yn derbyn yr argymhelliad mewn egwyddor yw bod rhywfaint o gyngor sy'n dod i’r Llywodraeth—cyngor cyfreithiol, cyngor breintiedig sy'n dod gan Lywodraethau eraill am ddarpariaethau y maent yn eu datblygu, ac yn y blaen—nad ydym yn gallu eu gwneud yn gyhoeddus. Ond o ran yr wybodaeth sydd gennym ac y gellir ei chyhoeddi, rydym yn awyddus iawn i’w hychwanegu at y ddadl, yn y modd a awgrymwyd gan Suzy Davies.

Mae argymhellion 2 a 3 yn cyfeirio at newidiadau gweinyddol i rôl y swyddfa ym Mrwsel a'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru wedi gweithredu i wneud yn siŵr ein bod yn gallu ymateb i'r heriau sydd o'n blaenau. Ac, yn hyn o beth, rwy’n meddwl y gallwn ddangos ein bod wedi ymateb yn gyflym i ganlyniad y refferendwm i sefydlu tîm pontio Ewropeaidd pwrpasol, sy'n arwain y gwaith o ddatblygu polisïau strategol ac yn cydlynu gwaith ar draws y sefydliad. Mae’r tîm newydd hwnnw’n gweithio'n agos â'r tîm presennol yn ein swyddfa ym Mrwsel, sy'n ein helpu ni ar faterion pontio, yn ogystal â chynnal busnes parhaus yr UE.

Rwyf eisoes wedi cyfeirio at gyflymder newid pethau o ran Brexit, ac mae'n bwysig iawn inni allu parhau yn hyblyg fel sefydliad. Byddwn, felly, yn parhau i adolygu sut y defnyddir ein hadnoddau, gan gynnwys swyddogaeth y tîm ym Mrwsel, fel y gallwn gael y dylanwad mwyaf posibl a sicrhau'r canlyniadau gorau i Gymru. Ac, yn benodol, bydd angen inni ailasesu'r sefyllfa pan gawn fwy o eglurder am y rhan y gall Llywodraeth Cymru ei chwarae yn y trafodaethau sydd o'n blaenau, rhywbeth yr ydym wedi bod yn pwyso ar Lywodraeth y DU i ymgysylltu â ni yn ei gylch ers wythnosau a misoedd lawer.

Argymhelliad 4—cofrestr o risgiau. Yr unig reswm pam yr ydym yn derbyn hyn mewn egwyddor yw oherwydd ein bod yn cynnal ymarfer asesu risg newydd, wrth inni symud at gam nesaf y gwaith, ar ôl sbarduno erthygl 50 a dechrau negodi â phartneriaid yn yr UE. Byddwn yn rhannu gwybodaeth am risgiau a mesurau lliniaru cyn gynted â bod yr ymarfer hwn wedi’i gwblhau, yn unol â barn y pwyllgor. Rwy’n gobeithio y bydd hynny’n llywio rhywfaint o'r gwaith y bydd y pwyllgor yn dymuno ei wneud yn y dyfodol.

Mae’r pumed argymhelliad yn yr adroddiad yn gofyn i Lywodraeth Cymru gymryd camau i wneud yn siŵr ein bod yn sicrhau ac yn defnyddio cymaint â phosibl o gyllid yr UE. Wel, rydym wedi clywed nifer o gyfraniadau am hynny y prynhawn yma. Mae Llywodraeth Cymru yn llawer agosach at ben amheus y ddadl. Rydym yn dweud ei bod yn gwbl hanfodol bod y bobl hynny a wnaeth addewidion i bobl Cymru, y bu pobl yn pleidleisio arnynt yn y refferendwm, yn dangos inni y bydd y gwarantau yr oeddent yn eu cynnig yn cael eu cyflwyno, ac yn cael eu cyflwyno yn llawn. Ac rwyf wedi dweud fy mod yn cydnabod y camau a gymerodd Canghellor y Trysorlys i roi sicrwydd ynglŷn â chyllid hyd at 2020. Roedd y rheini’n warantau defnyddiol; maent wedi rhoi rhywfaint o hyder i'n partneriaid i ddefnyddio cyllid Ewropeaidd. Ond nawr mae angen iddynt symud y tu hwnt i hynny. O dan y rownd bresennol o gyllid Ewropeaidd, pe baem wedi parhau, byddai Cymru wedi parhau i elwa ar y rownd bresennol nid tan 2020, ond tan 2023.Mae cyfres o raglenni y byddem wedi gallu parhau i gymryd rhan ynddynt ymhell y tu hwnt i 2023. Dyna'r gwarantau sydd eu hangen arnom gan Lywodraeth y DU erbyn hyn, ac rwy'n ofni na fydd hi mor hawdd eu sicrhau ag y mae rhai Aelodau Cynulliad wedi dymuno ei awgrymu y prynhawn yma.

Mae argymhelliad 6 yn gofyn inni bwyso ar y DU i gael cyfraniad uniongyrchol mewn trafodaethau. Mae Prif Weinidog Cymru wedi ei gwneud yn glir i Brif Weinidog a Gweinidogion eraill y DU ar sawl achlysur nawr bod yn rhaid inni chwarae rhan lawn. Mae hyn yn arbennig o bwysig yn y meysydd lle mae gennym gyfrifoldeb datganoledig, lle’r ydym yn dweud yn blaen wrth Lywodraeth y DU, 'Mae'n rhaid inni fod wrth y bwrdd pan gynhelir y trafodaethau hynny, i sicrhau bod buddiannau Cymru yn cael eu diogelu.’ Cyfeiriodd Simon Thomas yr wythnos diwethaf at y posibilrwydd o ddatblygu model Cyngor y Gweinidogion yn y dyfodol, ac rydym wedi rhoi’r syniadau hynny ar y bwrdd hefyd.

Dirprwy Lywydd, rydym yn dal i fod yn ymroddedig i ddod o hyd i dir cyffredin, ac i weithio'n adeiladol gyda'r holl bartneriaid wrth inni nesáu at gam nesaf gadael yr Undeb Ewropeaidd. Bydd Llywodraeth y DU yn sbarduno erthygl 50 yfory, ac rydym yn edrych ymlaen at fwy o waith gan y pwyllgor a gyda'r pwyllgor i gynorthwyo gyda’r gwaith o ddatblygu ein dull ni o gael y canlyniad gorau posibl i Gymru.

Thank you very much. I call on David Rees to reply to the debate.

Diolch yn fawr iawn. Rwy'n galw ar David Rees i ymateb i'r ddadl.

Diolch i’r holl Aelodau sydd wedi cyfrannu at y ddadl hon, ac i Ysgrifennydd y Cabinet am ei ymateb.

Dirprwy Lywydd, last week Simon Thomas focused upon funding and powers, and highlighted the concerns of repatriation and the consequences that if we do get them repatriated, we won’t get the funding that goes with it. And I think that’s a crucial element that we need to make sure that if we’re going to be able to move forward, then we must have the resources and the powers to do so that come back from Brussels.

Suzy and Mark—I do put you together—highlighted the concerns, obviously, about the timing of the Welsh Government paper. I think the important thing they highlighted was that there are alternative pathways that we sometimes need to explore, that there are alternative options too and that we cannot ignore those options, and taking those is important, as was highlighted to us by the senior members of Universities Wales that came in. We need to look at things anew.

Eluned raised something that perhaps we don’t often talk about in terms of Brexit, and that’s health and medicines because, again, there are elements within the EU that sometimes we forget about. We often talk about agriculture and environment, because they’re the ones we normally deal with, but there are some important aspects that still go on at EU level that affect us, and that is an important thing that we cannot ignore in the months ahead of us. And, importantly, the loss of the recourse of citizens in particular areas, not just in environmental areas, but in other aspects as well, and losing that recourse, and the costs that we may have to apply, which may rule it out for many, many people.

David Rowlands—what can I say about his contribution? I will be positive. He is right—and I stated last week—that we should be united in taking a positive stance as we move forward, because we want to get the best opportunities we can for Wales. But a claim that says that EU funding is insignificant I think is atrocious. Come to my constituency and see how that money makes a difference to my communities, because the UK Government does not fund us. It’s as simple as that. And talking about an increase of 2.6 per cent from the UK Government to cover it—we are seeing cuts from the UK Government, not increases, so I think this ambition of getting money is a pipe dream. Unfortunately, that perhaps reflects the whole of UKIP’s thinking on this agenda.

Now, Cabinet Secretary, I welcome your responses and I also hope that you—

I thank all the Members who have contributed to the debate, and to the Cabinet Secretary for his response.

Dirprwy Lywydd, yr wythnos diwethaf roedd Simon Thomas yn canolbwyntio ar gyllid a phwerau, ac yn tynnu sylw at bryderon ailwladoli a goblygiadau hynny, os cânt eu hailwladoli, na chawn yr arian i fynd gyda hynny. Ac rwy’n credu bod honno'n elfen hollbwysig, a bod angen inni wneud yn siŵr, os ydym yn mynd i allu symud ymlaen, bod yn rhaid cael yr adnoddau a'r pwerau i wneud hynny sy'n dod yn ôl o Frwsel.

Mae Suzy a Mark—rwy’n eich rhoi gyda’ch gilydd—wedi tynnu sylw at y pryderon, yn amlwg, o ran amseru papur Llywodraeth Cymru. Rwy’n credu mai'r peth pwysig y maent wedi tynnu sylw ato oedd bod angen inni archwilio llwybrau amgen weithiau, bod dewisiadau amgen hefyd ac na allwn anwybyddu'r opsiynau hynny, a’i bod yn bwysig cymryd y rheini, fel y dangosodd uwch aelodau Prifysgolion Cymru a ddaeth i mewn. Mae angen inni edrych ar bethau o'r newydd.

Soniodd Eluned am rywbeth efallai nad ydym yn aml yn siarad amdano o ran Brexit, sef iechyd a meddyginiaethau, oherwydd, unwaith eto, mae yna elfennau o fewn yr UE yr ydym weithiau'n anghofio amdanynt. Rydym yn aml yn sôn am amaethyddiaeth a'r amgylchedd, gan mai rheini yw’r rhai yr ydym yn ymdrin â nhw fel arfer, ond mae rhai agweddau pwysig sy’n dal i ddigwydd ar lefel yr UE sy'n effeithio arnom ni, ac mae hynny'n beth pwysig na allwn ei anwybyddu yn y misoedd sydd o’n blaenau. Ac, yn bwysig iawn, mae colli hawl dinasyddion i gael iawnadal mewn ardaloedd penodol, nid mewn meysydd amgylcheddol yn unig, ond mewn agweddau eraill hefyd, a cholli'r hawl honno i gael iawndal, a'r costau y gallai fod yn rhaid inni eu codi, a allai ei wneud yn amhosibl i lawer iawn o bobl.

David Rowlands—beth allaf ei ddweud am ei gyfraniad? Byddaf yn gadarnhaol. Mae'n gywir—a dywedais hyn yr wythnos diwethaf—y dylem fod yn unedig wrth gymryd safiad cadarnhaol wrth inni symud ymlaen, gan ein bod yn awyddus i gael y cyfleoedd gorau a allwn i Gymru. Ond mae honni bod cyllid yr UE yn ddi-nod, yn fy marn i, yn erchyll. Dewch i fy etholaeth i weld sut mae’r arian hwnnw’n gwneud gwahaniaeth i fy nghymunedau i, oherwydd nid yw Llywodraeth y DU yn ein hariannu ni. Mae mor syml â hynny. Ac mae sôn am gynnydd 2.6 y cant gan Lywodraeth y DU i dalu amdano—rydym yn gweld toriadau gan Lywodraeth y DU, nid codiadau, felly rwy’n meddwl mai breuddwyd gwrach yw’r uchelgais hwn o gael arian. Yn anffodus, efallai fod hynny’n adlewyrchu holl feddyliau UKIP am yr agenda hon.

Nawr, Ysgrifennydd y Cabinet, rwy’n croesawu eich ymatebion ac rwyf hefyd yn gobeithio eich bod—

David J. Rowlands a gododd—

David J. Rowlands rose—

Very briefly. I haven’t got much time.

Yn fyr iawn. Does gen i ddim llawer o amser.

The reason that we’re having this funding is that Wales is still seen as a very poor country in Europe after 17 years of a Labour Government in Wales.

Y rheswm pam yr ydym yn cael yr arian hwn yw bod Cymru yn dal i gael ei gweld fel gwlad dlawd iawn yn Ewrop ar ôl 17 mlynedd o Lywodraeth Lafur yng Nghymru.

Well, I’m sorry that he doesn’t understand the economic aspects and the benefits it gives us, but there we are—perhaps that’s UKIP.

Mark Drakeford highlighted the issues of the bilateral discussions, and the importance of the Welsh voice in those discussions is critical. That’s why we raised it, Cabinet Secretary, and that’s why I’m very glad to hear that you still believe that the role of Welsh Government being at the table is crucial. And yes, you’re right, there are challenges ahead of us, both up to 2020 and beyond 2020, because programmes will continue beyond that time. We are in a situation where this topic is rapidly evolving. We are now, tomorrow, going to get an announcement, and Thursday we’ll get another announcement on something that relates to us—a great repeal Bill, or perhaps several great repeal Bills, who knows? But it is something we’ve got to keep on top of, and I can assure you that we will.

Dirprwy Lywydd, in closing this debate I want to restate the important role the committee will play in the exit process as it formally begins tomorrow. Throughout the process, we aim to develop and sustain constructive engagement with Welsh stakeholders and the public, and only yesterday we held a conference—possibly the first in Wales, on Brexit—in which we sought to engage further with stakeholders, including young people, and I’d like to thank the students at Coleg Gwent and King Henry VIII School in Abergavenny for their attendance and involvement with this. Such future engagements will be important to us as we both gather further evidence and also as we hold a wider debate with the Welsh people on the issues we identify. We will do everything we can to understand the Welsh interests and to protect them during the exit process and the arrangements that will follow that—and I’m very pleased that the Cabinet Secretary has highlighted, once again, the importance of the transitional period that will need to be in place, because we all know two years is not going to be enough. In doing so, though, we will be holding the Welsh Government to account for its actions and aim to support the Assembly as it approaches significant legislative tasks that lie ahead of it.

The report we have debated marks a significant step in the Assembly’s consideration of Brexit. I look forward to speaking to many reports in the future from the committee, as it continues to protect the interests of Wales as we leave the European Union and prepare for our future outside it.

Wel, mae'n ddrwg gen i nad yw'n deall yr agweddau economaidd a'r manteision y mae'n eu rhoi i ni, ond dyna ni—efallai mai dyna UKIP.

Tynnodd Mark Drakeford sylw at faterion y trafodaethau dwyochrog, ac mae pwysigrwydd llais Cymru yn y trafodaethau hynny yn hollbwysig. Dyna pam y gwnaethom ei godi, Ysgrifennydd y Cabinet, a dyna pam yr wyf yn falch iawn o glywed eich bod yn dal i gredu ei bod yn hollbwysig bod Llywodraeth Cymru wrth y bwrdd. Ac ydych, rydych yn iawn, mae heriau o'n blaenau, hyd at 2020 a thu hwnt i 2020, gan y bydd y rhaglenni yn parhau y tu hwnt i hynny. Rydym mewn sefyllfa lle mae’r pwnc hwn yn datblygu'n gyflym. Rydym nawr, yfory, yn mynd i gael cyhoeddiad, a dydd Iau byddwn yn cael cyhoeddiad arall ar rywbeth sy'n berthnasol i ni—Bil diddymu mawr, neu efallai sawl Bil diddymu mawr, pwy a ŵyr? Ond mae'n rhywbeth y mae'n rhaid inni ei ddilyn, a gallaf eich sicrhau y byddwn yn gwneud hynny.

Dirprwy Lywydd, wrth gau'r ddadl hon rwyf am ailddatgan y rhan bwysig y bydd y pwyllgor yn ei chwarae yn y broses adael wrth iddi ddechrau yn ffurfiol yfory. Drwy gydol y broses, ein nod yw datblygu a chynnal ymgysylltiad adeiladol â rhanddeiliaid yng Nghymru a'r cyhoedd. Dim ond ddoe y cawsom gynhadledd—o bosibl y gyntaf yng Nghymru, am Brexit—lle’r oeddem yn ceisio ymgysylltu ymhellach â rhanddeiliaid, gan gynnwys pobl ifanc, a hoffwn ddiolch i'r myfyrwyr yng Ngholeg Gwent ac Ysgol Brenin Harri'r VIII yn y Fenni am eu presenoldeb a'u cyfraniad. Bydd ymrwymiadau o'r fath yn y dyfodol yn bwysig wrth inni gasglu rhagor o dystiolaeth a hefyd wrth inni gynnal dadl ehangach â phobl Cymru ar y materion yr ydym yn eu canfod. Byddwn yn gwneud popeth o fewn ein gallu i ddeall buddiannau Cymru a’u hamddiffyn yn ystod y broses ymadael a'r trefniadau a fydd yn dilyn hynny—ac rwy'n falch iawn bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi tynnu sylw, unwaith eto, at bwysigrwydd y cyfnod pontio y bydd ei angen, oherwydd rydym i gyd yn gwybod na fydd dwy flynedd yn ddigon. Wrth wneud hynny, fodd bynnag, byddwn yn dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif am ei gweithredoedd ac yn anelu i gefnogi'r Cynulliad wrth iddo agosáu at dasgau deddfwriaethol sylweddol sy’n ei wynebu.

Mae'r adroddiad yr ydym wedi’i drafod yn gam arwyddocaol wrth i’r Cynulliad ystyried Brexit. Rwy'n edrych ymlaen at siarad am lawer o adroddiadau yn y dyfodol gan y pwyllgor, wrth iddo barhau i ddiogelu buddiannau Cymru wrth inni adael yr Undeb Ewropeaidd a pharatoi ar gyfer ein dyfodol y tu allan iddo.

Thank you very much. The proposal is to note the committee’s report. Does any Member object? No. Therefore, the motion is agreed in accordance with standing Order 12.36.

Diolch yn fawr iawn. Y cynnig yw nodi adroddiad y pwyllgor. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, mae'r cynnig wedi'i dderbyn yn unol â Rheol sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36.

The next item on our agenda has been withdrawn, so we move on. Before we move to the Stage 3 debate on the Land Transaction Tax and Anti-avoidance of Devolved Taxes (Wales) Bill, I will suspend the proceedings for 10 minutes. The bell will be rung five minutes before we reconvene, but I would urge all Members to return to the Chamber promptly, please. Therefore, we now stand adjourned.

Mae'r eitem nesaf ar ein hagenda wedi ei thynnu'n ôl, felly rydym yn symud ymlaen. Cyn inni symud at y ddadl Cyfnod 3 am y Bil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru), rwy’n mynd i atal y trafodion am 10 munud. Caiff y gloch ei chanu bum munud cyn inni ailymgynnull, ond byddwn yn annog yr holl Aelodau i ddychwelyd i'r Siambr yn brydlon, os gwelwch yn dda. Felly, mae’r trafodion nawr wedi’u gohirio.

Ataliwyd y Cyfarfod Llawn am 15:47.

Plenary was suspended at 15:47.

Ailymgynullodd y Cynulliad am 15:57, gyda’r Llywydd yn y Gadair.

The Assembly reconvened at 15:57, with the Presiding Officer in the Chair.

11. 9. Dadl: Cyfnod 3 y Bil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru)
11. 9. Debate: Stage 3 of the Land Transaction Tax and Anti-avoidance of Devolved Taxes (Wales) Bill

Mae gwelliannau a nodir ag [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant cofrestradwy o dan Reol Sefydlog 2 neu fuddiant perthnasol o dan Reolau Sefydlog 13 neu 17 wrth gyflwyno’r gwelliant.

Amendments marked [R] mean that the Member has declared either a registrable interest under Standing Order 2 or relevant interest under Standing Orders 13 or 17 when tabling the amendment.

Rydym ni’n cyrraedd, felly, yr eitem nesaf ar ein hagenda ni, sef Cyfnod 3 y Bil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru).

We’ve now reached the next item on the agenda, which is the Stage 3 debate on the Land Transaction Tax and Anti-avoidance of Devolved Taxes (Wales) Bill.

Grŵp 1: Tir sy’n Rhannol yng Nghymru ac yn Rhannol yn Lloegr (Gwelliannau 35, 37, 32, 36, 29)

Group 1: Land Partly in Wales and Partly in England (Amendments 35, 37, 32, 36, 29)

Mae’r grŵp cyntaf o welliannau yn ymwneud â thir sy’n rhannol yng Nghymru ac yn rhannol yn Lloegr. Gwelliant 35 yw’r prif welliant yn y grŵp hwn. Rwy’n galw ar Mark Reckless i gynnig y prif welliant ac i siarad am y gwelliant yma ac am y gwelliannau eraill yn y grŵp. Mark Reckless.

The first group of amendments relates to land partly in Wales and partly in England. The lead amendment in this group is amendment 35. I call on Mark Reckless to move and speak to the lead amendment and the other amendments in the group. Mark Reckless.

Cynigiwyd gwelliant 35 (Mark Reckless).

Amendment 35 (Mark Reckless) moved.